Chương 1: Một số vấn đề lí luận chung Chương 2: Văn hóa ứng xử với thiên nhiên trong tục ngữ cổ truyền về Thái Bình Chương 3: Văn hóa ứng xử với các mối quan hệ gia đình, xã hội trong tục ngữ cổ truyền về Thái Bình Chương 4: Văn hóa ứng xử với các ngành khác trong tục ngữ cổ truyền về Thái Bình 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com PHẦN NỘI DUNG Chƣơng 1: Một số vấn đề lí luận chung 1.Khái quát chung về điều kiện tự nhiên và xã hội Thái Bình 1. Điều kiện tự nhiên Vùng đất Thái Bình được hình thành khá sớm và được gọi với các tên gọi khác nhau, sắp xếp theo hệ thống hành chính khác nhau dưới các triều đại phong kiến Việt Nam. Để đàn áp phong trào nhân dân khởi nghĩa mạnh mẽ, liên tục từ năm 1885 đến 1897, thực dân Pháp thành lập tỉnh Thái bình ngày 21-3-1890. Tính từ ngày ấy đến nay tỉnh Thái Bình mới có hơn 100 năm, song trên thực tế đất đai Thái Bình hình thành đồng thời với quá trình hình thành đồng bằng Bắc Bộ, muộn nhất là vào trung kỳ thời Hùng Vương dựng nước Văn Lang, cách ngày nay trên dưới 3000 năm.
Vùng đất thuộc tỉnh Thái Bình ngày nay, vào thời Bắc Thuộc trước thế kỉ 10, thuộc hương Đa Cương (vùng đất từ sông Luộc ra đến biển) của quận Giao Chỉ. Tới nhà Hậu Lê, thời vua Lê Thánh Tông về sau vùng đất Thái Bình ngày nay thuộc trấn Sơn Nam. Đến cuối thời nhà Lê Trung Hưng sang đầu nhà Nguyễn, vùng này thuộc trấn Sơn Nam Hạ. Năm 1832, vua Minh Mạng nhà Nguyễn cắt hai phủ Thái Bình, Kiến Xương nhập vào tỉnh Nam Định, nhập phủ Tiên Hưng vào tỉnh Hưng Yên.
Tỉnh Thái Bình được thành lập vào năm thứ hai niên hiệu Thành Thái nhà Nguyễn (1890), từ hai phủ Kiến Xương và Thái Bình của tỉnh Nam Định và lấy thêm huyện Thần Khê của phủ Tiên Hưng thuộc tỉnh Hưng Yên. Đến năm 1894, hai huyện Hưng Nhân và Duyên Hà, phần còn lại của phủ Tiên Hưng cũng được nhập về tỉnh Thái Bình từ Hưng Yên, và phủ Tiên Hưng được tái lập trực thuộc tỉnh Thái Bình. Như vậy lúc mới thành lập, tỉnh Thái Bình có 3 phủ là: Kiến Xương, Thái Ninh,Tiên Hưng, trong đó bao gồm 12 huyện.Sau này, tỉnh lị Thái Bình phát triển mở rộng sang các huyện lân cận thành thị xã Thái Bình, rồi thành thành phố Thái Bình. Tính đến năm 2011, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tỉnh Thái Bình có 286 đơn vị cấp xã gồm 10 phường, 9 thị trấn và 267 xã.
Thái Bình được chia thành 7 huyện và 1 thành phố trực thuộc. Là một vùng đất vốn được hình thành từ một bãi biển do phù sa của sông Hồng, sông Thái Bình và các chi lưu của hai dòng sông này bồi đắp, Thái Bình được xác định là một tỉnh đồng bằng duyên hải nằm trong châu thổ đồng bằng sông Hồng. Thái Bình cách thủ đô Hà Nội 110 km về phía đông nam, cách thành phố Hải Phòng 70 km về phía tây nam. Cùng với Hưng Yên, Thái Bình là tỉnh có địa hình bằng phẳng, không có đồi núi.
Tỉnh tiếp giáp với 5 tỉnh, thành phố: Hải Dương ở phía bắc, Hưng Yên ở phía tây bắc, Hải Phòng ở phía đông bắc, Hà Nam ở phía tây, Nam Định ở phía tây và tây nam. Phía đông là biển Đông (vịnh Bắc Bộ). Những kết quả nghiên cứu địa lý văn hóa trên cơ sở tổng hợp thành tựu của khoa học liên ngành cho thấy đồng bằng sông Hồng cổ xưa vốn là một vùng đất bị sụt võng dưới mực nước biển mà thành một vịnh biển. Thế rồi, trải qua các đợt biển tiến, biển thoái, đất đai được hình thành trên cơ sở bồi đắp phù sa của hai dòng sông chính là sông Hồng và sông Thái Bình kết hợp với quá trình chinh phục của cư dân, chủ yếu bằng các phương thức trị thủy và lấn biển.
Với bờ biển dài 52 km và có 4 con sông chảy qua: phía bắc và đông bắc có sông Hóa, phía bắc và tây bắc có sông Luộc (phân lưu của sông Hồng), phía tây và nam là đoạn hạ lưu của sông Hồng, sông Trà Lý (phân lưu cấp 1 của sông Hồng) chảy qua giữa tỉnh từ tây sang đông. Các sông này tạo cho Thái Bình 4 cửa sông lớn: Diêm Điền (Thái Bình), Ba Lạt, Trà Lý, Lân. Với vị trí địa lí như vậy, khí hậu Thái Bình mang tính chất cơ bản là nhiệt đới ẩm gió mùa mà đặc trưng là một mùa đông lạnh mưa ít, một mùa hạ nóng mưa nhiều và hai thời kỳ chuyển tiếp ngắn. Với vị trí địa lí cùng với những đặc điểm khí hậu như vậy, cùng với những đặc điểm địa hình, nền kinh tế nông nghiệp phụ thuộc thiên nhiên, người dân Thái Bình đã thích nghi và hòa hợp và cải tạo để phát triển kinh tế và xây dựng cuộc sống.
11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trên địa bàn Thái Bình không có các hồ, đầm lớn, chủ yếu là các ao nhỏ, nằm xen kẽ với làng xóm hoặc ven đê, ven biển do lấy đất đắp đê hoặc do vỡ đê tạo thành các điểm trũng tích nước. Các ao hồ nhỏ nằm rải rác, xen kẽ các khu dân cư là kết quả của quá trình tạo lập đất ở. Những năm gần đây, diện tích một số ao hồ được cải tạo, có xu hướng tập trung thành quy mô trang trại để nuôi tôm cá theo quy trình bán công nghiệp. Bước đầu một số ao hồ nuôi tôm cá đã đem lại hiệu quả kinh tế cao, nhất là các vùng nuôi tôm ở các ao đầm ven biển (tôm sú, tôm rảo.) Tỉnh Thái Bình có 2 trong số 5 khu vực đa dạng sinh học được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giớichâu thổ sông Hồng, 3 khu vực còn lại thuộc Nam Định và Ninh Bình.
Khu dự trữ sinh quyển châu thổ sông Hồng nằm trên địa bàn các xã ven biển thuộc 3 tỉnh Thái Bình, Nam Định và Ninh Bình đã được UNESCO công nhận là khu dự trữ sinh quyển thế giới từ năm 2004 với những giá trị nổi bật toàn cầu về đa dạng sinh học và có ảnh hưởng lớn đến sự sống của nhân loại. Tất cả những điều nêu trên đã góp phần làm phong phú lối sống, nếp sinh hoạt, phong tục tập quán và đời sống văn hóa, tạo nên một sắc thái riêng của người Thái Bình. Điều kiện xã hội Do sự sắp đặt của lịch sử và địa lí, Thái Bình là một vùng đất ba mặt giáp sông, một mặt giáp biển với những cửa sông lớn có thể từ đó ngược dòng tiến vào thủ đô Hà Nội. Chính vì địa thế này mà Thái Bình vốn vẫn được xem là cửa ngõ, là mảnh đất tiền tiêu thường phải đối mặt trước tiên với mọi đạo quân xâm lược từ nước ngoài tràn vào nước ta.
Tứ giác sông nước Thái Bình đầy bão táp, song trải qua hơn 3000 năm chung sống với bờ bãi, dù không biết bao nhiêu phen chìm nổi, họ vẫn bền chí, không để cuộc đời trôi dạt như “nước chảy bè trôi”, kiên trì “lặn ngòi ngoi nước”, “đắp đập be bờ”, biến bãi bể thành nương dâu, biến đồng hoang thành biển lúa. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nhà báo Đỗ Vĩnh Bảo trong bài viết của mình có nhận xét: “Thực tình mà nói. Ních – xơn quả có biết cách “làm ăn” hơn cả Giôn – xơn, khi hắn xếp Thái Bình vào hàng thứ tư trong số các tỉnh trên miền Bắc cần phải đánh phá dữ dội. Vì đó cũng là một kho người, kho của, một loại “dạ dày chiến tranh”, nhất thiết phải chọc cho thủng!” “Từ lâu người ta vẫn hát: “Tiền Hải quê tôi biển bạc, biển tiền”.
Nói như thế quả không sai, mảnh đất ở đây người đông, đất rộng, sản vật địa phương khá phong phú. Suốt dải bờ biển dài khoảng hai chục cây số là những đồng cói xanh lam, rừng cây xanh thẫm, ruộng muối trắng tinh và rực vàng đồng lúa nối nhau không dứt. Những hình ảnh ấy đã in trong những bài thơ, bài hát về Thái Bình: “Anh đến quê em một chiều nắng ấm Tiếng hát quê hương ru dài theo sóng Thái Bình ơi Thái Bình Ai đặt tên cho đất Thái Bình tự bao giờ Mà trong nắng trong mưa Lúa vẫn lên xanh tốt Mà trong bom trong đạn Đất vẫn cứ sinh sôi Thái Bình ơi, sao mà yêu đến thế .” (Bài hát Nắng ấm quê hương – Nhạc sĩ Thái Cơ) Người Thái Bình có sự tinh nhạy, dễ hấp thụ cái mới, không chỉ ở mặt văn hóa mà còn ở mặt lí tưởng thẩm mĩ, nhân sinh quan. Nhân dân cả nước khi nói đến Thái Bình về mặt văn hóa truyền thống thường nhắc đến nghệ thuật chèo, nghệ thuật rối nước, khu mộ cổ nhà Trần, thắng cảnh chùa Keo.
Đồng thời Thái Bình còn có một truyền thống văn học dân gian và văn học thành văn lâu đời với nội dung phong phú và nghệ thuật hấp dẫn. Không có núi non hùng vĩ, nhưng văn hóa của Thái Bình cũng để lại những biểu tượng thần thoại anh hùng. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Nơi đây cũng là quê hương của các vị danh nhân tiêu biểu qua nhiều thời kỳ.Trước thời kỳ phong kiến, nơi này có những danh nhân tiêu biểu như: Bát nạn tướng quân Vũ Thị Thục Nương (thế kỷ I)- bà là một nữ tướng tài ba dưới thời Hai Bà Trưng; Lý Bôn hay còn gọi Lý Bý ông sinh năm 503 và từ trần năm 548, sau khi đánh tan quân Lương, ông lên ngôi vua lấy hiệu Lý Nam Đế, đặt tên nước là Vạn Xuân, chọn Long Biên là thủ phủ; Sứ quân Trần Lãm (?-967), người có công giúp đỡ Đinh Bộ Lĩnh sau này lập ra nhà Đinh (968 - 980); Nhà bác học lỗi lạc Lê Quí Đôn. Trong và Sau cách mạng tháng tám, Thái Bình có: Hoàng Văn Thái (1915 - 1986), Đại tướng Quân đội nhân dân Việt Nam, Tổng tham mưu trưởng đầu tiên, Tư lệnh Quân giải phóng miền Nam.Vũ Ngọc Nhạ (1928- 2002) là một trong 4 huyền thoại trong ngành Tình báo Việt Nam, và là một Thiếu tướng của Quân đội Nhân dân Việt Nam.
Phạm Tuân (1947-) là phi công, phi hành gia đầu tiên của Việt Nam và châu Á bay lên vũ trụ vào năm 1980 trong chương trình Intercosmos của Liên Xô. Ông cũng là một trong số ít người nước ngoài được trao tặng danh hiệu Anh hùng Liên Xô.