Luận Văn Thạc Sĩ Giáo Dục Học: Tổ Chức Dạy Học Trải Nghiệm Nội Dung Hình Học Trong Toán Lớp 4-5

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu tổ chức dạy học trải nghiệm nội dung hình học trong dạy học toán lớp 4 5, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải

• Tác giả: Nguyễn Lan Phương
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Thị Phương Thảo
• Trường học: Đại học Hải Phòng
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Tổ chức dạy học trải nghiệm nội dung hình học trong dạy học Toán lớp 4 - 5
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.2. Đặc điểm, vai trò và ý nghĩa của hoạt động trải nghiệm
• 1.3. Mô hình dạy học trải nghiệm
• 1.4. Xây dựng quy trình thiết kế dạy học trải nghiệm
• 1.5. Các hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Toán ở trường Tiểu học
• 1.6. Những yêu cầu khi tổ chức dạy học trải nghiệm
• 1.7. Tổng quan về nội dung hình học trong chương trình Tiểu học
• 1.8. Cơ sở thực tiễn
• 1.9. Thực trạng việc dạy và học nội dung hình học lớp 4 – 5 trong chương trình Tiểu học
• 1.10. Thực trạng việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học nội dung hình học lớp 4 - 5 ở trường Tiểu học hiện nay
• 1.11. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG BIỆN PHÁP TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG DẠY HỌC NỘI DUNG HÌNH HỌC LỚP 4 - 5
• 2.1. Nguyên tắc xây dựng các biện pháp
• 2.2. Đảm bảo mục tiêu bài học
• 2.3. Dạy học trải nghiệm gắn với các tình huống từ thực tiễn đời sống và những vấn đề cần giải quyết ở địa phương
• 2.4. Đảm bảo tính vừa sức, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí của học sinh lớp 4 – 5, điều kiện của trường lớp
• 2.5. Đảm bảo sự thống nhất giữa vai trò chủ động của học sinh và vai trò định hướng của giáo viên
• 2.6. Đề xuất một số biện pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học nội dung hình học lớp 4 – 5
• 2.6.1. Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức về vai trò và tầm quan trọng việc tổ chức dạy - học trải nghiệm trong nhà trường Tiểu học
• 2.6.2. Biện pháp 2: Tổ chức hoạt động trải nghiệm khi hình thành kiến thức, kĩ năng các bài toán về nhận dạng hình
• 2.6.3. Biện pháp 3: Tổ chức hoạt động trải nghiệm khi hình thành kiến thức và rèn kĩ năng các bài toán về chu vi và diện tích các hình
• 2.6.4. Biện pháp 4: Tổ chức hoạt động trải nghiệm khi hình thành kiến thức và rèn kĩ năng các bài toán về cắt, ghép hình
• 2.6.5. Biện pháp 5: Tổ chức hoạt động trải nghiệm khi hình thành kiến thức và rèn kĩ năng các bài toán về hình học không gian
• 2.6.6. Biện pháp 6: Đổi mới đánh giá học sinh tiểu học thông qua hoạt động trải nghiệm
• 2.7. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Nội dung thực nghiệm
• 3.3. Tổ chức thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Đối tượng thực nghiệm
• 3.5. Tiến trình thực nghiệm
• 3.6. Đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.6.1. Đánh giá định lượng
• 3.6.2. Đánh giá định tính
• 3.7. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổ chức dạy học trải nghiệm

Tổ chức dạy học trải nghiệm là phương pháp giáo dục hiện đại, tập trung vào việc tạo cơ hội cho học sinh tham gia vào các hoạt động thực tiễn. Phương pháp này giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng và năng lực cá nhân. Trong luận văn, tác giả nhấn mạnh vai trò của hoạt động trải nghiệm trong việc hình thành và phát triển năng lực học sinh, đặc biệt là trong môn Toán lớp 4-5. Các hoạt động này được thiết kế để học sinh có thể áp dụng kiến thức vào thực tế, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.

1.1. Mục tiêu của tổ chức dạy học trải nghiệm

Mục tiêu chính của tổ chức dạy học trải nghiệm là giúp học sinh phát triển năng lực tư duy, kỹ năng giải quyết vấn đề và khả năng sáng tạo. Luận văn chỉ ra rằng, thông qua các hoạt động trải nghiệm, học sinh có thể hiểu sâu hơn về các khái niệm hình học, đồng thời rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm và tự học. Điều này phù hợp với định hướng của giáo dục tiểu học hiện đại, hướng tới phát triển toàn diện năng lực người học.

1.2. Phương pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm

Luận văn đề xuất các phương pháp dạy học cụ thể để tổ chức hoạt động trải nghiệm, bao gồm việc sử dụng các tình huống thực tiễn, trò chơi học tập và dự án nhỏ. Các phương pháp này được thiết kế để phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của học sinh lớp 4-5, giúp các em hứng thú và tích cực tham gia. Tác giả cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy học để đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục hiện đại.

II. Hình học trong toán lớp 4 5

Hình học trong toán lớp 4-5 là một trong những nội dung quan trọng trong chương trình giáo dục tiểu học. Luận văn tập trung phân tích các khó khăn mà học sinh và giáo viên thường gặp khi dạy và học nội dung này. Tác giả chỉ ra rằng, việc sử dụng hoạt động trải nghiệm có thể giúp học sinh hiểu sâu hơn về các khái niệm hình học cơ bản, đồng thời phát triển tư duy logic và khả năng tưởng tượng không gian.

2.1. Khó khăn trong dạy và học hình học

Luận văn nhận định rằng, hình học cơ bản là một mảng kiến thức khó đối với học sinh lớp 4-5 do tính trừu tượng và đa dạng của các dạng bài tập. Học sinh thường gặp khó khăn trong việc nhận dạng hình, tính chu vi và diện tích. Đối với giáo viên tiểu học, việc truyền đạt kiến thức hình học cũng gặp nhiều thách thức do thời gian hạn chế và lượng kiến thức lớn.

2.2. Giải pháp thông qua hoạt động trải nghiệm

Để khắc phục những khó khăn trên, luận văn đề xuất các giải pháp thông qua hoạt động trải nghiệm. Cụ thể, học sinh sẽ được tham gia vào các hoạt động thực hành như cắt ghép hình, đo đạc và vẽ hình. Những hoạt động này giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm hình học và phát triển tư duy hình học. Tác giả cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tích cực hóa học tập thông qua các hoạt động thực tiễn.

III. Giáo dục trải nghiệm và đổi mới phương pháp dạy học

Giáo dục trải nghiệm là một trong những xu hướng đổi mới trong giáo dục hiện đại. Luận văn phân tích vai trò của giáo dục trải nghiệm trong việc nâng cao chất lượng dạy và học, đặc biệt là trong môn Toán lớp 4-5. Tác giả nhấn mạnh rằng, việc áp dụng các kỹ thuật dạy học hiện đại và đổi mới phương pháp dạy học sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất.

3.1. Vai trò của giáo dục trải nghiệm

Luận văn chỉ ra rằng, giáo dục trải nghiệm không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng sống và phát triển năng lực cá nhân. Thông qua các hoạt động trải nghiệm, học sinh có thể áp dụng kiến thức vào thực tế, từ đó nâng cao hiệu quả học tập. Điều này phù hợp với mục tiêu của giáo dục tiểu học hiện đại, hướng tới phát triển toàn diện người học.

3.2. Đổi mới phương pháp dạy học

Luận văn đề xuất các phương pháp đổi mới trong dạy học, bao gồm việc sử dụng công nghệ thông tin, phương pháp dạy học tích cực và các hoạt động trải nghiệm. Những phương pháp này giúp học sinh hứng thú và tích cực tham gia vào quá trình học tập. Tác giả cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đánh giá học sinh thông qua các hoạt động trải nghiệm để đảm bảo tính khách quan và toàn diện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới chương trình giáo dục phổ thông năm 2018, việc phát triển năng lực học sinh thông qua các hoạt động trải nghiệm được xem là một trong những định hướng trọng tâm. Môn Toán ở bậc Tiểu học, đặc biệt là nội dung hình học lớp 4 - 5, chiếm khoảng 20% tổng số tiết học trong tuần, đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành tư duy và kỹ năng cho học sinh. Tuy nhiên, nội dung hình học được đánh giá là khó, đòi hỏi tư duy tưởng tượng cao, khiến nhiều học sinh tiếp thu một cách thụ động, ghi nhớ máy móc và dễ quên kiến thức. Mục tiêu nghiên cứu nhằm xây dựng và đánh giá các biện pháp tổ chức dạy học trải nghiệm nội dung hình học trong môn Toán lớp 4 - 5, qua đó nâng cao hiệu quả học tập, phát triển năng lực tư duy, sáng tạo và kỹ năng thực hành cho học sinh.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hai trường Tiểu học tại huyện An Lão, thành phố Hải Phòng trong năm học 2018 - 2019. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc đổi mới phương pháp dạy học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục Toán Tiểu học, đồng thời tạo cơ sở khoa học cho việc áp dụng dạy học trải nghiệm trong các nội dung hình học. Qua khảo sát, có khoảng 74% giáo viên đánh giá rất cần thiết việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học nội dung hình học, trong khi 76% cho rằng hoạt động này giúp phát triển toàn diện các năng lực của học sinh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết học từ trải nghiệm của David A. Kolb, trong đó quá trình học tập gồm bốn giai đoạn: kinh nghiệm cụ thể, quan sát và phản ánh, hình thành khái niệm trừu tượng, và thử nghiệm trong tình huống mới. Mô hình này được mở rộng thành 5 giai đoạn trong dạy học trải nghiệm tại Tiểu học: giới thiệu hoạt động, trải nghiệm thực tiễn, quan sát phân tích kinh nghiệm, khái quát hóa kiến thức, và ứng dụng trong tình huống mới.

Ngoài ra, nghiên cứu vận dụng các khái niệm về hoạt động trải nghiệm trong giáo dục, nhấn mạnh vai trò chủ đạo của giáo viên trong việc hướng dẫn, tổ chức và vai trò tích cực, chủ động của học sinh trong quá trình học tập. Các khái niệm về năng lực học sinh, đặc biệt là năng lực giải quyết vấn đề, sáng tạo, giao tiếp và hợp tác cũng được làm rõ để làm cơ sở xây dựng biện pháp tổ chức dạy học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu lý luận và thực nghiệm sư phạm. Nguồn dữ liệu bao gồm tài liệu chuyên ngành, sách giáo khoa Toán lớp 4 - 5, các văn bản pháp luật về giáo dục, cùng với khảo sát thực trạng tại 4 trường Tiểu học ở Hải Phòng. Cỡ mẫu khảo sát gồm 58 giáo viên và 250 học sinh lớp 4, 5.

Phương pháp phân tích thống kê được áp dụng để xử lý số liệu khảo sát, đánh giá nhận thức và thái độ của giáo viên, học sinh về hoạt động trải nghiệm. Thực nghiệm sư phạm được tiến hành tại hai trường Tiểu học An Tiến và Thị Trấn An Lão nhằm kiểm chứng hiệu quả các biện pháp tổ chức dạy học trải nghiệm nội dung hình học. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong năm học 2018 - 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhận thức của giáo viên về hoạt động trải nghiệm: 74,1% giáo viên đánh giá việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học nội dung hình học là rất cần thiết, 25,9% cho rằng cần thiết. Không có giáo viên nào cho rằng không cần thiết. Điều này cho thấy sự đồng thuận cao về vai trò của hoạt động trải nghiệm trong nâng cao chất lượng dạy học.

2. Năng lực học sinh được hình thành qua hoạt động trải nghiệm: 76,1% giáo viên cho rằng tất cả các năng lực như giải quyết vấn đề, sáng tạo, tính toán, giao tiếp và hợp tác đều được phát triển thông qua hoạt động trải nghiệm. Các năng lực riêng lẻ được đánh giá thấp hơn, ví dụ năng lực giải quyết vấn đề chiếm 5,1%, năng lực sáng tạo 3,4%.

3. Thái độ học sinh đối với nội dung hình học: Trong số 250 học sinh khảo sát, 22% hứng thú với các tiết học hình học, 47,2% cảm thấy bình thường, còn 24,8% không thích. Kết quả này phản ánh sự cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy học để tăng tính hấp dẫn và hiệu quả.

4. Khó khăn trong tổ chức hoạt động trải nghiệm: Giáo viên gặp khó khăn chủ yếu về việc chưa biết cách tổ chức linh hoạt, phù hợp với nội dung bài học, cùng với yêu cầu chuẩn bị nhiều thời gian và chi phí. Tuy nhiên, các giáo viên cũng nhận thấy học sinh tích cực, hào hứng tham gia khi được tổ chức hoạt động trải nghiệm.

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát và thực nghiệm cho thấy hoạt động trải nghiệm đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực toàn diện cho học sinh, phù hợp với định hướng đổi mới giáo dục lấy người học làm trung tâm. Việc giáo viên nhận thức đúng đắn về vai trò của hoạt động trải nghiệm là tiền đề để tổ chức các hoạt động hiệu quả hơn. Tuy nhiên, sự chưa thành thạo trong tổ chức và áp dụng phương pháp trải nghiệm là rào cản cần được khắc phục thông qua tập huấn và hỗ trợ chuyên môn.

Thái độ học sinh còn phân hóa cho thấy cần thiết phải thiết kế các hoạt động trải nghiệm phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý, sở thích và trình độ của học sinh lớp 4 - 5. So sánh với các nghiên cứu quốc tế, việc áp dụng mô hình dạy học trải nghiệm của Kolb đã được chứng minh hiệu quả trong việc nâng cao sự chủ động và sáng tạo của học sinh.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ nhận thức của giáo viên về sự cần thiết của hoạt động trải nghiệm, biểu đồ tròn phân bố thái độ học sinh đối với nội dung hình học, và bảng tổng hợp các năng lực phát triển qua hoạt động trải nghiệm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tập huấn nâng cao nhận thức và kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho giáo viên: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về phương pháp dạy học trải nghiệm, đặc biệt trong nội dung hình học lớp 4 - 5, nhằm giúp giáo viên linh hoạt áp dụng các hình thức tổ chức phù hợp. Thời gian thực hiện trong vòng 6 tháng, do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm chủ trì.

2. Xây dựng và triển khai kế hoạch tổ chức hoạt động trải nghiệm gắn với thực tiễn địa phương: Thiết kế các chủ đề trải nghiệm liên quan đến các vấn đề thực tế tại địa phương, giúp học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyết tình huống cụ thể. Kế hoạch triển khai trong năm học tiếp theo, do nhà trường và giáo viên chủ động thực hiện.

3. Đổi mới hình thức đánh giá học sinh dựa trên kết quả hoạt động trải nghiệm: Áp dụng đa dạng các công cụ đánh giá như quan sát, thuyết trình, báo cáo nhóm để đánh giá toàn diện năng lực học sinh. Thời gian áp dụng từ đầu năm học, do giáo viên bộ môn phối hợp với giáo viên chủ nhiệm thực hiện.

4. Tăng cường phối hợp giữa nhà trường, phụ huynh và cộng đồng: Tuyên truyền, vận động phụ huynh tham gia các hoạt động trải nghiệm cùng học sinh, tạo môi trường học tập đa chiều và hỗ trợ vật chất, tinh thần. Thực hiện liên tục trong năm học, do ban giám hiệu và tổ chức phụ huynh học sinh phối hợp tổ chức.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Tiểu học dạy môn Toán: Nghiên cứu cung cấp các biện pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm cụ thể, giúp giáo viên đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao hiệu quả truyền đạt nội dung hình học.

2. Cán bộ quản lý giáo dục: Tài liệu giúp hiểu rõ vai trò, tầm quan trọng của hoạt động trải nghiệm trong đổi mới giáo dục, từ đó xây dựng chính sách, kế hoạch hỗ trợ nhà trường và giáo viên.

3. Sinh viên, nghiên cứu sinh ngành Giáo dục học: Luận văn là nguồn tham khảo quý giá về lý thuyết và thực tiễn dạy học trải nghiệm, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục Tiểu học và môn Toán.

4. Phụ huynh học sinh: Giúp phụ huynh hiểu rõ hơn về phương pháp dạy học trải nghiệm, vai trò của hoạt động này trong phát triển năng lực và phẩm chất của con em mình, từ đó phối hợp hỗ trợ hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Hoạt động trải nghiệm là gì và tại sao cần áp dụng trong dạy học Toán lớp 4 - 5?
   Hoạt động trải nghiệm là quá trình học tập thông qua thực hành, tham gia trực tiếp vào các hoạt động thực tiễn. Áp dụng trong dạy học Toán giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo, kỹ năng giải quyết vấn đề và vận dụng kiến thức vào cuộc sống.

2. Làm thế nào để giáo viên tổ chức hoạt động trải nghiệm hiệu quả trong nội dung hình học?
   Giáo viên cần xây dựng kế hoạch chi tiết, lựa chọn hình thức phù hợp với đặc điểm học sinh, kết hợp các phương pháp đa dạng như trò chơi, tham quan, thí nghiệm, đồng thời đánh giá kết quả qua nhiều hình thức.

3. Hoạt động trải nghiệm có giúp học sinh hứng thú hơn với môn Toán không?
   Theo khảo sát, học sinh tham gia hoạt động trải nghiệm có mức độ hứng thú cao hơn, giúp các em tiếp thu kiến thức sâu sắc và phát triển kỹ năng mềm như giao tiếp, hợp tác.

4. Khó khăn phổ biến khi tổ chức hoạt động trải nghiệm là gì?
   Khó khăn gồm thiếu kinh nghiệm tổ chức của giáo viên, thời gian chuẩn bị dài, chi phí tổ chức, và hạn chế về cơ sở vật chất. Cần có sự hỗ trợ từ nhà trường và các bên liên quan để khắc phục.

5. Làm thế nào để đánh giá hiệu quả của hoạt động trải nghiệm trong dạy học?
   Hiệu quả được đánh giá qua sự tiến bộ về kiến thức, kỹ năng, thái độ của học sinh, thông qua quan sát, bài tập thực hành, thuyết trình, và phản hồi từ học sinh, giáo viên, phụ huynh.

Kết luận

• Hoạt động trải nghiệm trong dạy học nội dung hình học lớp 4 - 5 là phương pháp hiệu quả giúp phát triển toàn diện năng lực học sinh.
• Giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục cần nâng cao nhận thức và kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm để đạt hiệu quả cao nhất.
• Các biện pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm cần đảm bảo phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý học sinh và điều kiện thực tiễn của nhà trường.
• Sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng là yếu tố then chốt để triển khai thành công hoạt động trải nghiệm.
• Nghiên cứu đề xuất lộ trình thực hiện các giải pháp trong năm học tiếp theo, kêu gọi các bên liên quan cùng chung tay phát triển phương pháp dạy học trải nghiệm trong giáo dục Tiểu học.

Hãy bắt đầu áp dụng các biện pháp tổ chức dạy học trải nghiệm để nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển năng lực học sinh ngay hôm nay!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Trải nghiệm Có rất nhiều cách tiếp cận khái niệm về trải nghiệm. Cụ thể: Theo Từ điển Tiếng Việt, “trải nghiệm” (experience) là đã từng trải qua và có một số kinh nghiệm [20, tr.

Theo từ điển Bách khoa Việt Nam, “trải nghiệm” được hiểu theo hai nghĩa: nghĩa chung nhất và nghĩa hẹp. Theo nghĩa chung nhất, “trải nghiệm” là bất kì một trạng thái có màu sắc xúc cảm nào được chủ thể cảm nhận, trải qua, đọng lại thành bộ phận (cùng với tri thức, ý thức.) trong đời sống tâm lí của từng người. Còn theo nghĩa hẹp hơn, “trải nghiệm” là những tín hiệu bên trong, nhờ đó nghĩa của các sự kiện đang diễn ra đối với cá nhân được ý thức, chuyển thành ý riêng của cá nhân, góp phần lựa chọn tự giác các động cơ cần thiết, điều chỉnh hành vi của cá nhân. Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia, “kinh nghiệm” hay “trải nghiệm” là tri thức hay sự thông thạo về một sự kiện hay một chủ đề có được thông qua tham gia sự can dự hay tiếp xúc trực tiếp.

Như vậy, “trải nghiệm” có nghĩa là tiến trình (hay là quá trình) hoạt động năng động để thu thập kinh nghiệm, có thể thu thập được những kinh nghiệm tốt hoặc xấu, thu thập được những bình luận, nhận định, rút ra kết luận tích cực hay tiêu cực và tùy theo nhiều yếu tố khác như môi trường sống, tâm địa mỗi người. Trong hoạt động sư phạm, trải nghiệm được hiểu chính là sự thực hành trong quá trình đào tạo và giáo dục. Hoạt động giáo dục, hoạt động dạy học a. Hoạt động giáo dục Hoạt động giáo dục thông thường được hiểu theo hai nghĩa: 8 Theo nghĩa rộng: Hoạt động giáo dục được hiểu là “những hoạt động có chủ đích, có kế hoạch hoặc sự định hướng của nhà giáo dục, được thực hiện thông qua những cách thức phù hợp để truyền tải nội dung giáo dục tới người học nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục”.

Hoạt động giáo dục này bao gồm hoạt động dạy học và hoạt động giáo dục theo nghĩa hẹp. Theo nghĩa hẹp: Hoạt động giáo dục là những hoạt động có chủ đích, có kế hoạch, do nhà giáo dục định hướng, thiết kế, tổ chức trong và ngoài giờ học, trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục, hình thành ý thức, phẩm chất, giá trị sống, hay các năng lực tâm lý xã hội… [8, tr. Trong chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, hoạt động giáo dục (được hiểu theo nghĩa hẹp) thực hiện mục tiêu giáo dục trong các hoạt động như hoạt động giáo dục tập thể, hoạt động Đoàn Đội, hoạt động trong và ngoài giờ lên lớp. Còn trong chương trình giáo dục phổ thông mới, hoạt động giáo dục thực hiện mục tiêu giáo dục trong một dạng hoạt động đó là HĐTN.

Hoạt động dạy học Hoạt động dạy học bao gồm hai hoạt động: hoạt động dạy của người dạy (GV) và hoạt động học của người học (HS). + Hoạt động dạy: Hoạt động dạy với vai trò chủ đạo là của GV: sự tổ chức, điều khiển tối ưu quá trình truyền đạt nội dung hệ thống tri thức, kỹ năng, kỹ xảo một cách khoa học cho HS tiếp thu, lĩnh hội. + Hoạt động học: Hoạt động học với vai trò chủ động là của HS: sự tự điều khiển tối ưu quá trình tiếp thu, lĩnh hội một cách tự giác, tích cực, tự lực nội dung hệ thống tri thức, kỹ năng, kỹ xảo mà GV truyền đạt nhằm phát triển và hình thành nhân cách HS. Như vậy, có thể hiểu hoạt động dạy học là tiến trình (quá trình) người dạy (GV) tổ chức, điều khiển, hướng dẫn hoạt động học của người học (HS) nhằm giúp người học lĩnh hội tri thức khoa học, kinh nghiệm của xã hội loài người một cách tự giác, tích cực để phát triển trí tuệ và hoàn thiện nhân cách.

Hoạt động trải nghiệm Có rất nhiều tác giả, tài liệu đề cập đến khái niệm về HĐTN như sau: Theo Tiến sĩ Phạm Quang Tiệp: Hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục, trong đó học sinh dựa trên sự tổng hợp kiến thức của nhiều lĩnh vực giáo dục và nhóm kĩ năng khác nhau để trải nghiệm thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình và tham gia hoạt động phục vụ cộng đồng dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, qua đó hình thành những phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và một số năng lực thành phần đặc thù của hoạt động này: năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động; năng lực thích ứng với sự biến động của nghề nghiệp và cuộc sống [24, tr. Theo Tài liệu tập huấn kĩ năng xây dựng và tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong trường tiểu học, HĐTN được hiểu là hoạt động giáo dục, trong đó dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, từng cá nhân học sinh được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong nhà trường hoặc trong xã hội dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, qua đó phát triển tình cảm, đạo đức, phẩm chất nhân cách, các năng lực và tích lũy kinh nghiệm riêng cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân [8, tr. Quan điểm này đã khẳng định vai trò chủ đạo của nhà giáo dục; tính tích cực, chủ động của HS. Từ những hoạt động trực tiếp trong thực tiễn tạo ra tình cảm, phẩm chất, nhân cách và các năng lực của HS.

Trong Chương trình giáo dục phổ thông - Chương trình tổng thể năm 2018, có nêu: Hoạt động trải nghiệm là các hoạt động giáo dục bắt buộc, trong đó HS dựa trên sự huy động tổng hợp kiến thức và kỹ năng từ nhiều lĩnh vực giáo dục khác nhau để trải nghiệm thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội tham gia hoạt động hướng nghiệp và hoạt động phục vụ cộng đồng dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, qua đó hình thành những phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và một số năng lực thành phần đặc thù của hoạt động này như: năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động, năng lực 10 định hướng nghề nghiệp, năng lực thích ứng với những biến động trong cuộc sống và các kỹ năng sống khác [1, tr. Theo tác giả Trần Thị Mai, học tập trải nghiệm là phương thức hoạt động chỉ sự tương tác, sự tác động của chủ thể với đối tượng xung quanh và ngược lại. Hoạt động ở đây là hoạt động của chính bản thân chủ thể. Những hoạt động này vừa mang tính trải nghiệm vừa là cách thức nhận thức, tác động của riêng mỗi chủ thể.

Qua hoạt động giải quyết vấn đề mà thu nhận những giá trị cần thiết cho bản thân đó chính là quá trình mang tính trải nghiệm [14, tr. Như vậy, các khái niệm vừa nêu trên đều khẳng định vai trò hướng dẫn, định hướng của nhà giáo dục. Nhưng các nhà giáo dục không chỉ tay giao từng việc cụ thể cho HS mà chỉ hỗ trợ, giám sát. HS là chủ thể, chủ động, tự giác, trực tiếp tham gia vào tất cả khâu của quá trình hoạt động.

HS được trải nghiệm, bày tỏ ý tưởng, được đánh giá chúng, được khẳng định bản thân. Quá trình tham gia hoạt động và kết quả của hoạt động là những giá trị sống và các năng lực cần thiết hình thành và phát triển nhân cách con người. Học tập trải nghiệm là phương thức hoạt động chỉ sự tương tác, tác động của chủ thể với đối tượng xung quanh và ngược lại. Học tập trải nghiệm nhấn mạnh đến sự trải nghiệm thực tiễn, thúc đẩy năng lực, tư duy sáng tạo của người học.

Theo tác giả, hoạt động trải nghiệm là hoạt động giáo dục, trong đó nhà giáo dục giữ vai trò chủ đạo, hướng dẫn và tổ chức các hoạt động. Từng cá nhân học sinh khi trực tiếp tham gia các hoạt động thực tiễn khác nhau ở mọi lĩnh vực trong đời sống xã hội có vai trò là chủ thể của hoạt động. Qua đó, hình thành và phát triển tình cảm, đạo đức, năng lực, kĩ năng, tích lũy các kinh nghiệm và phát huy được tiềm năng của mỗi cá nhân. Dạy học trải nghiệm Theo Hiệp hội Giáo dục trải nghiệm quốc tế (Association for Experiential Education - AEE) (1977) thì Giáo dục trải nghiệm (dạy học trải 11 nghiệm) là “một phạm trù bao hàm nhiều phương pháp trong đó người dạy khuyến khích người học tham gia trải nghiệm thực tế, sau đó phản ánh, tổng kết lại để tăng cường hiểu biết, phát triển kỹ năng, định hình các giá trị sống và phát triển tiềm năng bản thân, tiến tới đóng góp tích cực cho cộng đồng và xã hội”.

Đây là một khái niệm có phạm trù rộng, bao gồm hệ thống các phương pháp, hình thức dạy học đảm bảo các đặc điểm: người học tham gia vào các hoạt động thực tế sau đó phản ánh, tổng kết lại để tăng cường hiểu biết, phát triển phẩm chất, kĩ năng, kĩ xảo. Theo tác giả, dạy học trải nghiệm là phương thức sử dụng các hoạt động giáo dục, trong đó GV là người tổ chức, thiết kế, hướng dẫn các hoạt động, khuyến khích HS tham gia. HS bằng vốn kinh nghiệm của cá nhân và sử dụng các giác quan tiếp xúc với môi trường xung quanh, tự mình chiếm lĩnh kiến thức để hình thành năng lực và phẩm chất. Dạy học trải nghiệm coi HS là trung tâm của quá trình giáo dục và có thể diễn ra ở trong và ngoài lớp học: Ở trên lớp, đó là quá trình HS được trải nghiệm thông qua những hoạt động giao tiếp và hợp tác, phương tiện trực quan (hình ảnh, video, mô hình, .), hoạt động thực hành, thí nghiệm, tình huống dạy học; ở ngoài lớp học, không gian trải nghiệm vô cùng phong phú và đa dạng (tham quan, thực địa, trò chơi ngoài trời, giao lưu, văn nghệ, hoạt động cộng đồng,.

Đặc điểm, vai trò và ý nghĩa của hoạt động trải nghiệm 1. Đặc điểm của hoạt động trải nghiệm a. Hoạt động trải nghiệm mang tính tích hợp và phân hóa HĐTN có nội dung rất phong phú và đa dạng. Các hoạt động này mang tính tích hợp, tổng hợp kiến thức và kĩ năng của tất cả các môn học (Toán, Tiếng Việt, Tự nhiên xã hội, Đạo đức, ….), rất nhiều lĩnh vực học tập và giáo dục khác nhau như: giáo dục trí tuệ, giáo dục đạo đức, giáo dục kĩ năng sống, 12 giáo dục nghệ thuật, thẩm mĩ, giáo dục thể chất, giáo dục lao động, giáo dục an toàn giao thông, giáo dục môi trường, … Như vậy, nội dung giáo dục của HĐTN rất gần gũi và thiết thực trong cuộc sống thực tế, đáp ứng được nhu cầu hoạt động của HS.