ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT -------o0o------- ĐỖ THỊ OANH THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2014 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT -------o0o------- ĐỖ THỊ OANH THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nƣớc và pháp luật Mã số : 60 38 01 LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Hoàng Thị Kim Quế HÀ NỘI - 2014 2 LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên, tôi xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc tới cô hƣớng dẫn khoa học GS.TS Hoàng Thị Kim Quế, cô đã tận tình hƣớng dẫn và tạo mọi điều kiện để tôi hoàn thành luận văn này. Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo, các thầy cô trong bộ môn Lý luận nhà nƣớc và pháp luật - - Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội, Trung tâm thƣ viện trƣờng Đại học Quốc gia Hà Nội đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu. Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này. Tôi xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2014 Tác giả Đỗ Thị Oanh 3 MỤC LỤC MỞ ĐẦU . Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài . Mục tiêu nghiên cứu . 3 3 Tính mới và những đóng góp của đề tài . Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu . Tổng quan tài liệu . Nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu . Kết cấu của luận văn. 7 CHƢƠNG 1: NHỮNG ĐỀ LUẬN CƠ BẢN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY .1 KHÁI NIỆM TRẺ EM VÀ PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN TRẺ EM. Khái niệm trẻ em và quyền trẻ em .2 Khái niệm pháp luật về quyền trẻ em . TỔNG QUAN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN TRẺ EM . Pháp luật quốc tế về quyền trẻ em .Tổng quan pháp luật Việt Nam về quyền trẻ em . THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM . Khái niệm và các hình thức cơ bản về thực hiện pháp luật bảo vệ quyền trẻ em .2 Những đặc điểm cơ bản và các yếu tố tác động đến thực hiện pháp luật bảo vệ quyền trẻ em ở nƣớc ta hiện nay. Các điều kiện chủ yếu đảm bảo thực hiện pháp luật bảo vệ quyền trẻ em ở nƣớc ta hiện nay. 43 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 . 45 CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY . NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM Ở VIỆT NAM HIỆN NAY .1 Qui định của Luật bảo vệ , chăm sóc và giáo dục trẻ em. Qui định của pháp luật dân sự . Qui định của pháp luật Hình sự . THỰC TRẠNG VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM Ở NƢỚC TA HIỆN NAY . Tình hình kinh tế, xã hội nƣớc ta giai đoạn 2008-2012. Những kết quả đạt đƣợc trong việc thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em ở Việt Nam giai đoạn 2008-2012 . Hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em.Những kết quả đạt đƣợc và hạn chế trong thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em . Một số nhận xét và đánh giá về thực hiện pháp luật bảo vệ quyền trẻ em ở nƣớc ta trong thời gian vừa qua. 98 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2 . 102 CHƢƠNG 3: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG NHẰM ĐẢM BẢO THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM Ở VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY . MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM .1 Về chế định quyền trẻ em trong Hiến pháp năm 1992 sửa đổi . Về sửa đổi Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004. Về sửa đổi Pháp luật Hình sự . Sửa đổi, bổ sung Luật xử phạt vi phạm hành chính . Sửa đổi, bổ sung Bộ luật lao động . MỘT SỐ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT BẢO VỆ QUYỀN TRẺ EM Ở VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY . Thực hiện công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về quyền con ngƣời, quyền trẻ em cho trẻ em và các chủ thể pháp luật khác , kết hợp chặt chẽ với công tác truyền thông vận động xã hội trong thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em. Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác bảo vệ chăm sóc trẻ em. Tăng cƣờng kỹ năng sống, kiến thức và sự tham gia của trẻ em vào thực hiện pháp luật bảo vệ quyền của chính trẻ em . Đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện và áp dụng pháp luật về quyền trẻ em, xử lý nghiêm minh mọi vi phạm pháp luật xâm phạm đến quyền trẻ em . Kết hợp sử dụng các công cụ điều chỉnh quan hệ xã hội khác để hỗ trợ cho thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em. Phát triển hệ thống Quỹ Bảo trợ trẻ em và đầu tƣ cơ sở vật chất thỏa đáng cho công tác thực hiện và áp dụng pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em . Nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng, trách nhiệm của Nhà nƣớc trong việc thực hiện pháp luật và thực hiện pháp luật bảo vệ quyền trẻ em . Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Trẻ em có vai trò quan trọng đối với mỗi gia đình và xã hội. Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em là một trong những truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam. Vì vậy, ngay từ thời xa xƣa, các Nhà nƣớc phong kiến đã đề ra những quy định bằng pháp luật để bảo vệ trẻ em; nhân dân cũng tự hình thành các quan hệ đạo đức, ý thức xã hội và những phong tục tập quán tiến bộ. nhằm bảo vệ, chăm sóc trẻ em- thế hệ tƣơng lai của gia đình, của đất nƣớc. Cách mạng Tháng Tám thành công, Nhà nƣớc Việt Nam dân chủ cộng hoà ra đời, dƣới chế độ dân chủ nhân dân, truyền thống đó càng đƣợc nhân dân ta giữ gìn và phát huy, trở thành vấn đề có tính chiến lƣợc, là mục tiêu quan trọng, nhất quán trong đƣờng lối cách mạng Việt Nam. Đảng và Nhà nƣớc ta luôn quan tâm đến công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em và đã có nhiều chủ trƣơng, chính sách nhằm đẩy mạnh công tác này trong từng thời kỳ hƣớng tới mục tiêu vì lợi ích tốt nhất cho sự phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức của trẻ em. Đƣờng lối, chính sách bảo vệ trẻ em của Đảng đƣợc thể chế bằng pháp luật của Nhà nƣớc. Bởi vậy, trong thời gian vừa qua, Nhà nƣớc ta đã tích cực xây dựng và từng bƣớc hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam nhằm đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất, kịp thời điều chỉnh mọi quan hệ xã hội phát sinh, trong đó có pháp luật về bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, đồng thời từng bƣớc làm hài hoà với pháp luật quốc tế, phù hợp với xu thế hội nhập khu vực và quốc tế. Quán triệt quan điểm phát triển con ngƣời, coi con ngƣời vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển, mà trẻ em là tƣơng lai của đất nƣớc. Chính sách về trẻ em luôn nhận đƣợc sự quan tâm đặc biệt của Đảng và Nhà nƣớc, chính sách này đƣợc thể hiện bằng các Nghị quyết, chỉ thị của Đảng, hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật trực tiếp hoặc gián tiếp và các chƣơng trình, dự án thực hiện các mục tiêu vì sự phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức của trẻ em. Đó là cơ sở pháp lý vững chắc cho việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, tạo cơ hội cho trẻ em phát triển toàn diện, xứng đáng là chủ nhân tƣơng lai của đất nƣớc. 1 Để thực hiện tốt nhất công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, các cấp, các ngành, các tổ chức đoàn thể và mỗi một cá nhân cần quán triệt chủ trƣơng, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nƣớc, nhận thức đầy đủ, đúng đắn về trẻ em, vị trí vai trò và quyền của trẻ em đƣợc qui định bằng pháp luật. Từ đó mới có nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của công tác bảo vệ chăm sóc trẻ em; ý thức sâu sắc nghĩa vụ, trách nhiệm của mình để đề xuất những giải pháp, việc làm cụ thể trong thực hiện pháp luật về bảo vệ quyền trẻ em. Ở Việt Nam các thiết chế chính trị, thể chế đảm bảo quyền con ngƣời, quyền trẻ em đƣợc khẳng định trong Hiến pháp, đó là hệ thống các cơ quan trong bộ máy Nhà nƣớc, tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội, nhân dân; các cơ quan, tổ chức và ngƣời dân đều có trách nhiệm cụ thể theo quy định của pháp luật, có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, tạo điều kiện hỗ trợ, giám sát trong việc xây dựng và thực hiện chính sách, pháp luật, đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trong đó trẻ em và quyền của các em là đối tƣợng đƣợc quan tâm và ƣu tiên hàng đầu. Công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em ở nƣớc ta đƣợc xác định là trách nhiệm của Đảng, Nhà nƣớc, xã hội, gia đình và mọi công dân. Các biện pháp để thực hiện công tác này cũng rất đa dạng nhƣ biện pháp chính trị ( đƣờng lối, chính sách), hành chính, kinh tế, xã hội… Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em là một đề tài rất rộng và luôn mang tính thời sự, luôn dành đƣợc sự quan tâm nghiên cứu của nhiều ngành khoa học nhƣ Xã hội học, Chính trị học, Luật học, Kinh tế học… Trong thời gian vừa qua, đã có không ít các công trình nghiên cứu ở trong nƣớc và nƣớc ngoài về thực hiện pháp luật nói chung hoặc về trẻ em, quyền của các em nói riêng. Tuy vậy các công trình này có một số hạn chế nhƣ chƣa cập nhật đầy đủ những qui định đã đƣợc sửa đổi bổ sung hoặc những văn bản pháp luật mới đƣợc ban hành liên quan đến quyền trẻ em trong thời gian từ 2008 đến nay. Đồng thời, hệ thống số liệu trong các công trình này về công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em cũng chỉ dừng ở khoảng thời gian đến các năm 2005, 2006 và mới nhất là năm 2007.
