Luận văn: Tác động tự chủ tài chính đến chất lượng BCTC đơn vị sự nghiệp Bình Dương

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích tác động của tự chủ tài chính đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính trong các đơn vị hành, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Huỳnh Kim Tuấn
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Quốc Thuần
• Trường học: Trường Đại học Thủ Dầu Một
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Tác động của tự chủ tài chính đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính trong các đơn vị hành chính sự nghiệp trên địa bàn tỉnh Bình Dương
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Bình Dương

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Giới thiệu chung
• 1.1.1. Tên đề tài
• 1.1.2. Lý do chọn đề tài
• 1.1.3. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.1.3.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.1.3.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.1.3.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.1.4. Đối tượng, khách thể, thời gian nghiên cứu
• 1.1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.1.4.2. Khách thể nghiên cứu
• 1.1.4.3. Thời gian thu thập dự liệu
• 1.1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.1.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.1.6.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.1.6.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.1.7. Kết cấu của đề tài
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌN HÌNH NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tổng quan các nghiên cứu nước ngoài
• 2.1.1. Nghiên cứu của Sukmaningrum (2012)
• 2.1.2. Nghiên cứu của Rapina (2014)
• 2.1.3. Nghiên cứu của Hongjiang Xu (2015)
• 2.1.4. Nghiên cứu của Dadang Suwanda (2015)
• 2.1.5. Nghiên cứu của Nunuy Nur Afiad & Peny Cahaya Azwari (2015)
• 2.2. Tổng quan các nghiên cứu trong nước
• 2.2.1. Nghiên cứu của Đỗ Nguyễn Minh Châu (2016)
• 2.2.2. Nghiên cứu của Võ Thị Thúy Kiều (2019)
• 2.2.3. Nghiên cứu của Đậu Thị Kim Thoa (2019)
• 2.2.4. Nghiên cứu của Phạm Quốc Thuần và Nguyễn Thị Lời (2020)
• 2.3. Nhận xét các mô hình nghiên cứu và xác định khoản trống nghiên cứu
• 2.4. Kết luận chương 1
• 3. CHƯƠNG 2: KHÁI NIỆM VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 3.1. Tổng quan về chất lượng thông tin
• 3.1.1. Khái niệm thông tin
• 3.1.2. Khái niệm chất lượng
• 3.2. Khái niệm về chất lượng thông tin
• 3.3. Khái niệm Báo cáo tài chính
• 3.4. Tổng quan về chất lượng thông tin BCTC
• 3.4.1. Quan điểm của IPSAS1- 2000 và IPSAS1-2006
• 3.4.2. Theo quan điểm của Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế IASB (2010)
• 3.4.3. Quan điểm của khuôn mẫu kế toán dành cho đơn vị công lập 2013
• 3.5. Tự chủ tài chính trong khu vực công
• 3.5.1. Khái niệm TCTC
• 3.5.2. TCTC của đơn vị sự nghiệp
• 3.5.3. Cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công
• 3.5.4. Phân phối kết quả tài chính trong năm
• 3.5.5. Lý thuyết đại diện (Agency theory)
• 3.5.6. Lý thuyết quyền biến (contingency theory)
• 3.5.7. Lý thuyết minh bạch
• 3.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. Quy trình nghiên cứu
• 4.2. Phương pháp nghiên cứu
• 4.2.1. Xác định phương pháp nghiên cứu. Nghiên cứu định lượng
• 4.2.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 4.3. Mô hình nghiên cứu
• 4.4. Chọn mẫu nghiên cứu
• 4.5. Công cụ thu thập dữ liệu
• 4.6. Nhập liệu và thống kê mô tả
• 4.7. Đánh giá độ tin cậy của thang đo. Kiểm định giá trị thang đo
• 4.8. Kiểm định giả thuyết nghiên cứu
• 4.8.1. Kiểm định giả thuyết H1
• 4.8.2. Kiểm định giả thuyết H2
• 4.8.3. Kiểm định giả thuyết H3
• 4.8.4. Kiểm định giả thuyết H4
• 4.8.5. Kiểm định giả thuyết H5
• 4.8.6. Kiểm định giả thuyết H6
• 4.8.7. Kiểm định giả thuyết H7
• 4.9. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 5. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5.1. Mô tả mẫu khảo sát
• 5.2. Phân tích hệ số Cronbach’s alpha chất lượng thông tin BCTC
• 5.3. Kiểm định bằng nhân tố khám phá thang đo chất lượng thông tin BCTC của các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Bình Dương. Kiểm định giả thuyết nghiên cứu
• 5.3.1. Kiểm định giả thuyết H1
• 5.3.2. Kiểm định giả thuyết H2
• 5.3.3. Kiểm định giả thuyết H3
• 5.3.4. Kiểm định giả thuyết H4
• 5.3.5. Kiểm định giả thuyết H5
• 5.3.6. Kiểm định giả thuyết H6
• 5.3.7. Kiểm định giả thuyết H7
• 5.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 6. Chương 5 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 6.1. Đối với cơ quan nhà nước có thẩm quyền
• 6.2. Đối với đơn vị HCSN
• 6.3. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo của đề tài
• 6.3.1. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• 6.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 01 – BẢNG CÂU HỎI
• PHỤ LỤC 02 – DANH SÁCH ĐƠN VỊ KHẢO SÁT
• PHỤ LỤC 03 – KẾT QUẢ PHÂN TÍCH SỐ LIỆU

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của tự chủ tài chính đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính

Tự chủ tài chính là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao chất lượng thông tin báo cáo tài chính (BCTC) trong các đơn vị hành chính sự nghiệp. Nghiên cứu này nhằm làm rõ mối quan hệ giữa tự chủ tài chính và chất lượng thông tin BCTC tại tỉnh Bình Dương. Chất lượng thông tin BCTC không chỉ ảnh hưởng đến quyết định của các nhà quản lý mà còn đến sự tin tưởng của công chúng vào các đơn vị hành chính sự nghiệp.

1.1. Khái niệm tự chủ tài chính trong đơn vị hành chính sự nghiệp

Tự chủ tài chính được hiểu là khả năng của các đơn vị hành chính sự nghiệp trong việc tự quyết định về nguồn thu và chi tiêu. Điều này giúp các đơn vị có thể chủ động hơn trong việc quản lý tài chính và nâng cao hiệu quả hoạt động.

1.2. Chất lượng thông tin báo cáo tài chính là gì

Chất lượng thông tin BCTC được đánh giá qua các tiêu chí như tính chính xác, kịp thời, và khả năng so sánh. Những yếu tố này đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo thông tin tài chính hữu ích cho người sử dụng.

II. Vấn đề và thách thức trong việc nâng cao chất lượng thông tin BCTC

Mặc dù tự chủ tài chính có thể nâng cao chất lượng thông tin BCTC, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các đơn vị hành chính sự nghiệp thường gặp khó khăn trong việc đảm bảo tính minh bạch và chính xác của thông tin tài chính. Điều này có thể dẫn đến sự thiếu tin tưởng từ phía công chúng và các nhà đầu tư.

2.1. Những khó khăn trong việc thực hiện tự chủ tài chính

Nhiều đơn vị hành chính sự nghiệp vẫn phụ thuộc vào ngân sách nhà nước, dẫn đến việc thiếu chủ động trong quản lý tài chính. Điều này ảnh hưởng đến khả năng nâng cao chất lượng thông tin BCTC.

2.2. Tác động của thiếu minh bạch đến chất lượng thông tin

Thiếu minh bạch trong báo cáo tài chính có thể dẫn đến việc thông tin không chính xác, gây khó khăn cho các bên liên quan trong việc đưa ra quyết định.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của tự chủ tài chính đến chất lượng thông tin BCTC

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp định lượng để phân tích mối quan hệ giữa tự chủ tài chính và chất lượng thông tin BCTC. Dữ liệu được thu thập từ các bảng khảo sát gửi đến các đơn vị hành chính sự nghiệp trên địa bàn tỉnh Bình Dương.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và thu thập dữ liệu

Nghiên cứu được thiết kế với bảng câu hỏi khảo sát nhằm thu thập ý kiến từ các kế toán trưởng và cán bộ quản lý tài chính tại các đơn vị hành chính sự nghiệp.

3.2. Phân tích dữ liệu và kiểm định giả thuyết

Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích bằng phần mềm SPSS để kiểm định các giả thuyết về tác động của tự chủ tài chính đến chất lượng thông tin BCTC.

IV. Kết quả nghiên cứu về tác động của tự chủ tài chính đến chất lượng thông tin BCTC

Kết quả nghiên cứu cho thấy tự chủ tài chính có tác động tích cực đến chất lượng thông tin BCTC. Các đơn vị có mức độ tự chủ tài chính cao thường có chất lượng thông tin tốt hơn, thể hiện qua các tiêu chí như tính chính xác và kịp thời.

4.1. Phân tích sự khác biệt giữa các nhóm tự chủ tài chính

Phân tích ANOVA cho thấy có sự khác biệt có ý nghĩa về chất lượng thông tin BCTC giữa các nhóm đơn vị có mức độ tự chủ tài chính khác nhau.

4.2. Đánh giá các thành phần chất lượng thông tin BCTC

Các thành phần như tính thích đáng, trình bày trung thực, và khả năng so sánh đều được đánh giá cao ở các đơn vị có tự chủ tài chính tốt.

V. Giải pháp nâng cao chất lượng thông tin BCTC trong các đơn vị hành chính sự nghiệp

Để nâng cao chất lượng thông tin BCTC, các đơn vị hành chính sự nghiệp cần thực hiện một số giải pháp như cải thiện quy trình báo cáo tài chính, tăng cường đào tạo cho cán bộ kế toán, và áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý tài chính.

5.1. Cải thiện quy trình báo cáo tài chính

Cần xây dựng quy trình báo cáo tài chính rõ ràng và minh bạch, đảm bảo thông tin được cung cấp đầy đủ và kịp thời.

5.2. Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ kế toán

Đào tạo thường xuyên cho cán bộ kế toán về các quy định và tiêu chuẩn báo cáo tài chính sẽ giúp nâng cao chất lượng thông tin.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tự chủ tài chính có tác động tích cực đến chất lượng thông tin BCTC trong các đơn vị hành chính sự nghiệp. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố khác ảnh hưởng đến chất lượng thông tin này.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của tự chủ tài chính trong việc nâng cao chất lượng thông tin BCTC.

6.2. Định hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần mở rộng nghiên cứu để xem xét các yếu tố khác như công nghệ thông tin và quy trình quản lý tài chính trong các đơn vị hành chính sự nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình đổi mới quản lý tài chính công tại Việt Nam, các đơn vị sự nghiệp công lập đang chuyển đổi mạnh mẽ từ cơ chế bao cấp sang cơ chế tự chủ tài chính theo Nghị định số 60/2021/NĐ-CP ngày 21/6/2021 của Chính phủ. Thực tế quản lý tại các cơ quan, đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước cho thấy báo cáo tài chính giữ vai trò cốt lõi trong việc phản ánh tình hình tiếp nhận, phân bổ và sử dụng các nguồn lực công. Trước đây, báo cáo tài chính tại các đơn vị hành chính sự nghiệp chủ yếu được lập nhằm phục vụ công tác quyết toán ngân sách, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thông tin đa dạng của các bên liên quan và chưa thể hiện rõ năng lực dự báo nguồn lực tương lai.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kế toán của tác giả Huỳnh Kim Tuấn (năm 2021) tại Trường Đại học Thủ Dầu Một tập trung giải quyết vấn đề then chốt: Đánh giá và đo lường tác động của mức độ tự chủ tài chính đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính trong các đơn vị hành chính sự nghiệp trên địa bàn tỉnh Bình Dương. Mục tiêu cụ thể của công trình là xây dựng mô hình đo lường toàn diện các thuộc tính chất lượng thông tin, kiểm định sự khác biệt về chất lượng báo cáo giữa các nhóm đơn vị có mức độ tự chủ khác nhau, từ đó đề xuất các hàm ý quản trị thiết thực.

Nghiên cứu được triển khai thực nghiệm trên địa bàn tỉnh Bình Dương với dữ liệu khảo sát thu thập trong tháng 7 và tháng 8 năm 2021 từ các đơn vị sự nghiệp công lập đang áp dụng Chế độ kế toán hành chính, sự nghiệp theo Thông tư 107/2017/TT-BTC. Kết quả nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn to lớn cho hệ thống Kho bạc Nhà nước tỉnh Bình Dương trong việc thực hiện nhiệm vụ tổng hợp báo cáo tài chính nhà nước theo Nghị định số 25/2017/NĐ-CP và Quyết định số 1618/QĐ-BTC, hỗ trợ 100% cơ quan có thẩm quyền điều hành ngân sách địa phương minh bạch, hiệu quả và gia tăng trách nhiệm giải trình trước công chúng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng học thuật dựa trên sự kết hợp chặt chẽ của 3 lý thuyết quản trị và kinh tế học kinh điển:

• Lý thuyết đại diện (Agency Theory) do Jensen và Meckling (1976) khởi xướng, kết hợp cùng các phát triển đương đại của Susan P. Shapiro (2005) và Philp (2009) trong khu vực công. Lý thuyết chỉ ra rằng mối quan hệ giữa công chúng/cơ quan nhà nước cấp trên (bên ủy nhiệm) và người quản lý đơn vị công (người đại diện) luôn tiềm ẩn nguy cơ bất cân xứng thông tin. Việc giao quyền tự chủ tài chính đòi hỏi một cơ chế giám sát và chất lượng báo cáo tài chính cao hơn để kiểm soát hành vi trục lợi cá nhân của nhà quản lý.
• Lý thuyết quyền biến (Contingency Theory) bắt nguồn từ nghiên cứu của Lawrence và Lorsch (1967) và được Otley (1980, 2016) phát triển trong lĩnh vực kế toán. Lý thuyết luận giải rằng hiệu quả vận hành của hệ thống thông tin kế toán không cố định mà phụ thuộc vào bối cảnh tổ chức cụ thể, trong đó mức độ tự chủ tài chính là nhân tố nội tại quyết định cấu trúc và chất lượng báo cáo tài chính.
• Lý thuyết minh bạch (Transparency Theory) từ các nghiên cứu nền tảng của Metelli (1974, 1985) và Fenster (2010, 2015), nhấn mạnh quyền tiếp cận thông tin và chuẩn mực công khai thông tin kế toán công hữu ích, đáng tin cậy.

Về mặt khái niệm, chất lượng thông tin báo cáo tài chính được tiếp cận theo Khuôn mẫu khái niệm cho Báo cáo tài chính mục đích chung của các đơn vị công lập do Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Công Quốc tế ban hành (IPSASB, 2013), bao gồm 6 thuộc tính: Thích đáng, Trình bày trung thực, Có khả năng so sánh, Có thể kiểm chứng, Dễ hiểu và Kịp thời. Về biến độc lập, tự chủ tài chính được phân cấp thành 3 mức độ rõ rệt: Chưa tự chủ (Nhà nước bảo đảm 100% kinh phí), Tự chủ thấp (tự bảo đảm một phần chi thường xuyên) và Tự chủ cao (tự bảo đảm toàn bộ chi thường xuyên hoặc cả chi thường xuyên và chi đầu tư).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng thông qua khảo sát bảng câu hỏi cấu trúc đóng theo thang đo Likert 5 mức độ (từ 1: Rất không đồng ý đến 5: Rất đồng ý). Thang đo chất lượng thông tin báo cáo tài chính kế thừa khuôn khổ IPSASB (2013) gồm 28 biến quan sát.

Theo quy tắc ước lượng cỡ mẫu của Hoàng Trọng và Chu Nguyễn Mộng Ngọc (2008), phân tích nhân tố khám phá EFA đòi hỏi tỷ lệ tối thiểu 5 mẫu trên 1 biến quan sát (28 x 5 = 140 mẫu). Để bảo đảm độ tin cậy cao nhất, tác giả đã phát ra 200 bảng khảo sát đến đối tượng là Thủ trưởng đơn vị, Kế toán trưởng và phụ trách kế toán tại các đơn vị sự nghiệp công lập ở Bình Dương. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng để tiếp cận nhanh chóng và chính xác các chuyên gia tài chính trong giai đoạn tháng 7 đến tháng 8 năm 2021.

Dữ liệu khảo sát được làm sạch và xử lý trên phần mềm SPSS. Quy trình phân tích bao gồm:

1. Đánh giá độ tin cậy thang đo qua hệ số Cronbach's Alpha (yêu cầu Alpha > 0,70 và hệ số tương quan biến - tổng > 0,30).
2. Kiểm định giá trị thang đo qua phân tích nhân tố khám phá EFA (Kaiser-Meyer-Olkin KMO > 0,50, Sig. Bartlett < 0,05, tổng phương sai trích > 50%).
3. Kiểm định các giả thuyết nghiên cứu bằng phân tích phương sai một yếu tố ANOVA và phân tích sâu Post Hoc (kiểm định so sánh cặp) nhằm xác định sự khác biệt giữa 3 nhóm tự chủ tài chính.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thống kê định lượng trên tập dữ liệu khảo sát đã đem lại các kết quả thực nghiệm có ý nghĩa khoa học sâu sắc:

Thứ nhất, kiểm định Cronbach's Alpha cho thấy toàn bộ các thang đo thành phần của chất lượng thông tin báo cáo tài chính đều đạt hệ số tin cậy rất cao, dao động từ 0,815 đến 0,912, các hệ số tương quan biến - tổng đều vượt ngưỡng 0,30. Phân tích nhân tố khám phá EFA lần 2 đạt hệ số KMO bằng 0,789, kiểm định Bartlett có mức ý nghĩa Sig. = 0,000 và tổng phương sai trích đạt 64,32%, xác nhận thang đo có giá trị hội tụ và phân biệt hoàn hảo.

Thứ hai, kết quả phân tích phương sai một yếu tố ANOVA khẳng định mối quan hệ tác động trực tiếp và có ý nghĩa thống kê của mức độ tự chủ tài chính đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính tổng thể với giá trị kiểm định F có mức ý nghĩa Sig. = 0,000 (nhỏ hơn 0,05). Do đó, giả thuyết nghiên cứu chính H1 được chấp nhận hoàn toàn.

Thứ ba, phân tích ANOVA đối với từng thành phần riêng lẻ cho thấy tự chủ tài chính tác động tích cực và tạo ra sự khác biệt có ý nghĩa thống kê trên cả 6 thuộc tính chất lượng (tất cả các giả thuyết H2, H3, H4, H5, H6, H7 đều được chấp nhận với Sig. = 0,000):

• Thành phần Thích đáng (H2): F = 18,42; Sig. = 0,000.
• Thành phần Trình bày trung thực (H3): F = 15,67; Sig. = 0,000.
• Thành phần Có khả năng so sánh (H4): F = 12,38; Sig. = 0,000.
• Thành phần Có thể kiểm chứng (H5): F = 14,91; Sig. = 0,000.
• Thành phần Dễ hiểu (H6): F = 11,85; Sig. = 0,000.
• Thành phần Kịp thời (H7): F = 16,73; Sig. = 0,000.

Thứ tư, phân tích sâu Post Hoc bằng kiểm định so sánh cặp Scheffe và Tukey chỉ ra quy luật phân hóa rõ rệt: Đơn vị có mức độ tự chủ tài chính cao sở hữu điểm trung bình chất lượng thông tin báo cáo tài chính cao hơn vượt trội so với nhóm tự chủ thấp (chênh lệch trung bình khoảng 0,42 điểm trên thang đo 5 điểm) và vượt trội hơn hẳn so với nhóm chưa tự chủ (chênh lệch trung bình khoảng 0,78 điểm).

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm đã làm sáng tỏ cơ chế tác động của tự chủ tài chính đến hệ thống kế toán công. Khi đơn vị được trao quyền tự chủ cao, họ phải chịu trách nhiệm toàn diện về kết quả tài chính, tiền lương và các quỹ phúc lợi của viên chức. Áp lực tự chủ buộc ban lãnh đạo phải vận hành hệ thống kiểm soát nội bộ nghiêm ngặt hơn, chuẩn hóa quy trình ghi nhận chứng từ và giảm thiểu tối đa các sai lệch kế toán nhằm hạn chế rủi ro thất thoát ngân sách. Điều này giải thích tại sao tính "Trình bày trung thực" và "Có thể kiểm chứng" lại tăng vọt ở nhóm tự chủ cao.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, phát hiện của luận văn hoàn toàn đồng thuận và phát triển sâu hơn nghiên cứu của Dadang Suwanda (2015) tại Indonesia khi khẳng định cam kết tổ chức và quản lý nội bộ giải thích 68,4% chất lượng báo cáo. Kết quả cũng bổ trợ cho nghiên cứu của Đậu Thị Kim Thoa (2019) tại 164 đơn vị công lập Việt Nam khi xác định tự chủ tài chính là nhân tố ảnh hưởng mạnh thứ hai đến tính minh bạch kế toán, và nghiên cứu của Phạm Quốc Thuần & Nguyễn Thị Lời (2020) tại Bình Dương (điểm trung bình chất lượng đạt 3,56/5 điểm). Đóng góp vượt trội của luận văn là đã chuẩn hóa thang đo theo chuẩn IPSASB (2013), phân tách rõ 6 thuộc tính thay vì chỉ gộp chung 4 đặc tính như các công trình tiền bối.

Trong các báo cáo quản trị thực tế, dữ liệu này có thể được trình bày trực quan thông qua Biểu đồ cột đa trục thể hiện điểm trung bình 6 thuộc tính chất lượng giữa 3 nhóm đơn vị, đi kèm Bảng kiểm định phương sai đồng nhất Levene test và Bảng ANOVA tóm tắt các giá trị thống kê F. Cách thể hiện này giúp các nhà làm chính sách nhận thấy rõ ràng bước nhảy vọt về chất lượng thông tin khi đơn vị chuyển dịch từ cơ chế bao cấp sang tự chủ toàn phần.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao chất lượng thông tin báo cáo tài chính khu vực công:

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế giao quyền tự chủ tài chính gắn với lộ trình tính đúng, tính đủ giá dịch vụ công.

• Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân tỉnh Bình Dương phối hợp cùng Sở Tài chính và các Sở chuyên ngành (Y tế, Giáo dục, Khoa học & Công nghệ).
• Hành động cụ thể: Ban hành hướng dẫn chi tiết thực hiện Nghị định 60/2021/NĐ-CP, đẩy nhanh việc phân loại mức độ tự chủ định kỳ hàng năm, xóa bỏ cơ chế bao cấp cào bằng.
• Mục tiêu và Lộ trình: Phấn đấu nâng tỷ lệ đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư lên mức 35% đến 40% trong giai đoạn 2022 - 2025.

Thứ hai, kiện toàn hệ thống kiểm soát nội bộ và công khai quy chế chi tiêu.

• Chủ thể thực hiện: Thủ trưởng và Kế toán trưởng các đơn vị hành chính sự nghiệp.
• Hành động cụ thể: Rà soát, chuẩn hóa 100% quy chế chi tiêu nội bộ; quy định rõ ràng nguyên tắc phân phối chênh lệch thu lớn hơn chi vào Quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp và Quỹ bổ sung thu nhập.
• Mục tiêu và Lộ trình: Giảm tỷ lệ sai sót trọng yếu trên báo cáo tài chính xuống dưới 2% mỗi năm, thực hiện định kỳ từ quý I/2022.

Thứ ba, bồi dưỡng và nâng cao năng lực chuyên môn cho đội ngũ kế toán công.

• Chủ thể thực hiện: Sở Tài chính tỉnh Bình Dương phối hợp với Kho bạc Nhà nước tỉnh.
• Hành động cụ thể: Tổ chức thường niên 2 đến 4 khóa đào tạo chuyên sâu về Chuẩn mực kế toán công quốc tế (IPSAS), cập nhật Thông tư 107/2017/TT-BTC và kỹ năng phân tích báo cáo tài chính.
• Mục tiêu và Lộ trình: Đảm bảo 100% cán bộ kế toán tại các đơn vị sự nghiệp đạt chuẩn năng lực nghiệp vụ và thành thạo kỹ năng lập báo cáo điện tử trước năm 2024.

Thứ tư, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và số hóa báo cáo tài chính.

• Chủ thể thực hiện: Kho bạc Nhà nước tỉnh Bình Dương và các đơn vị sử dụng ngân sách.
• Hành động cụ thể: Nâng cấp phần mềm kế toán hành chính sự nghiệp, tích hợp dữ liệu đồng bộ với Cổng thông tin Báo cáo tài chính nhà nước theo Nghị định 25/2017/NĐ-CP.
• Mục tiêu và Lộ trình: Rút ngắn 50% thời gian tổng hợp báo cáo tài chính toàn tỉnh, hoàn thành triển khai diện rộng vào cuối năm 2023.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn thạc sĩ của Huỳnh Kim Tuấn là tài liệu tham khảo học thuật và ứng dụng có giá trị cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Thủ trưởng đơn vị và Kế toán trưởng các đơn vị sự nghiệp công lập: Tài liệu cung cấp góc nhìn thực chứng giúp nhà quản trị thấu hiểu mối liên kết giữa cơ chế tự chủ và minh bạch tài chính. Ứng dụng cụ thể là việc sử dụng bộ 28 biến quan sát trong luận văn làm bảng kiểm chuẩn (checklist) để tự đánh giá và nâng cấp chất lượng thông tin báo cáo tài chính tại đơn vị mình.
2. Cơ quan quản lý nhà nước (Sở Tài chính, Kho bạc Nhà nước tỉnh): Giúp các nhà hoạch định chính sách có cơ sở khoa học vững chắc để đánh giá rủi ro thông tin tài chính theo từng nhóm tự chủ, từ đó nâng cao hiệu quả tổng hợp Báo cáo tài chính nhà nước cho hơn 500 đơn vị công lập trên toàn tỉnh Bình Dương.
3. Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Kế toán - Kiểm toán - Tài chính công: Kế thừa mô hình nghiên cứu tích hợp 3 lý thuyết nền tảng (Đại diện, Quyền biến, Minh bạch), cùng phương pháp luận đo lường 6 thuộc tính IPSASB (2013) để phát triển các đề tài mở rộng tại các địa phương khác.
4. Giảng viên và các chuyên gia tư vấn quản lý công: Bổ sung nguồn học liệu giảng dạy phong phú với các số liệu kiểm định ANOVA, Post Hoc chi tiết, phản ánh chân thực bức tranh chuyển đổi cơ chế tự chủ tài chính tại vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Câu hỏi thường gặp

Tự chủ tài chính tác động như thế nào đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính trong khu vực công? Phân tích ANOVA cho thấy tự chủ tài chính tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê cao (Sig. = 0,000) đến chất lượng báo cáo. Đơn vị tự chủ cao đạt điểm số chất lượng vượt bậc nhờ áp lực minh bạch nguồn thu dịch vụ và trách nhiệm giải trình trước cơ quan giám sát và người dân.

Thang đo chất lượng thông tin báo cáo tài chính trong luận văn có điểm gì mới so với các nghiên cứu trước? Luận văn đã tiên phong áp dụng đầy đủ khuôn khổ Chuẩn mực Kế toán Công Quốc tế (IPSASB, 2013) gồm 6 thuộc tính: Thích đáng, Trình bày trung thực, Có khả năng so sánh, Có thể kiểm chứng, Dễ hiểu và Kịp thời thông qua 28 biến quan sát, khắc phục hạn chế chỉ đo lường 4 thuộc tính của các đề tài trước năm 2020.

Cỡ mẫu khảo sát 140 đến 200 phiếu có bảo đảm độ tin cậy khoa học cho phân tích thống kê không? Hoàn toàn bảo đảm. Theo quy chuẩn phương pháp luận của Bollen (1989) và Hoàng Trọng (2008), 28 biến quan sát cần cỡ mẫu tối thiểu 140. Tác giả đã khảo sát 200 phiếu và xử lý tập dữ liệu đạt chuẩn, với hệ số KMO = 0,789 và Cronbach's Alpha đều trên 0,80, khẳng định độ tin cậy thống kê trên 95%.

Tại sao các đơn vị tự chủ tài chính cao lại có chất lượng báo cáo tài chính tốt hơn nhóm chưa tự chủ? Dưới lăng kính Lý thuyết đại diện, các đơn vị tự chủ cao không còn được ngân sách nhà nước bao cấp 100%, buộc phải tự chủ động dòng tiền và cạnh tranh chất lượng dịch vụ. Ban lãnh đạo đơn vị phải thiết lập hệ thống kiểm soát nội bộ nghiêm ngặt để bảo toàn vốn và phân phối thu nhập minh bạch.

Nghiên cứu này hỗ trợ công tác tổng hợp báo cáo của Kho bạc Nhà nước như thế nào? Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở thực tiễn để Kho bạc Nhà nước tỉnh Bình Dương phân loại mức độ tin cậy của dữ liệu đầu vào theo từng nhóm tự chủ, từ đó tối ưu hóa quy trình tổng hợp Báo cáo tài chính nhà nước theo Nghị định 25/2017/NĐ-CP và Quyết định 1618/QĐ-BTC.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh thực nghiệm thành công tác động tích cực của tự chủ tài chính đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính tại các đơn vị hành chính sự nghiệp tỉnh Bình Dương với độ tin cậy thống kê 95%.
• Xác lập và kiểm định độ giá trị của bộ thang đo chuẩn mực 6 thành phần với 28 biến quan sát dựa trên khuôn khổ quốc tế IPSASB (2013).
• Phân tích sâu Post Hoc khẳng định bước nhảy vọt về chất lượng thông tin từ nhóm chưa tự chủ lên nhóm tự chủ một phần và nhóm tự chủ toàn diện.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp liên hoàn về thể chế, nhân lực, kiểm soát nội bộ và công nghệ thông tin cho giai đoạn 2022 - 2025.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng phục vụ công tác điều hành ngân sách và tổng hợp Báo cáo tài chính nhà nước của Kho bạc Nhà nước.

Để tiếp tục hoàn thiện công tác quản lý tài chính công, các đơn vị hành chính sự nghiệp cần khẩn trương rà soát quy chế tài chính nội bộ, chủ động đăng ký nâng mức độ tự chủ theo Nghị định 60/2021/NĐ-CP và số hóa toàn diện quy trình lập báo cáo tài chính ngay trong kỳ kế toán tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 giới thiệu một cách cơ bản và khái quát các nghiên cứu trước có liên quan đến đề tài ở phạm vi quốc tế và Việt Nam. Tác giả trình bày các nghiên cứu bàn luận về các nhân tố tác động đến chất lượng BCTC đã được các nghiên cứu trước khám phá. Trên cơ sở trình bày khái quát các nghiên cứu có liên quan, tác giả phân tích và làm rõ các nghiên cứu trước, từ đó, chỉ ra khoảng trống nghiên cứu và đề xuất hướng đi của nghiên cứu này 1. Tổng quan các nghiên cứu nước ngoài 1.

Nghiên cứu của Sukmaningrum (2012) Nghiên cứu hướng đến việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính của chính quyền địa phương (nghiên cứu thực nghiệm về Chính quyền huyện và Semarang). Sukmaningrum trong nghiên cứu đã phân tích ba yếu tố bị nghi ngờ ảnh hưởng đến chất lượng báo cáo tài chính của chính quyền địa phương, đó là chất lượng nguồn nhân lực, hệ thống kiểm soát nội bộ, các yếu tố bên ngoài. Nghiên cứu này thu thập dữ liệu bằng cách phân phát bảng câu hỏi của 150 người được hỏi, được phân phát cho những người được hỏi rằng các nhân viên tại đơn vị công tác khu vực Phòng Quản lý Tài sản và Tài sản của 7 Thành phố Semarang và Phòng Quản lý Tài chính và Doanh thu của Khu vực Semarang Kết quả phân tích được tiến hành và kết luận các hệ thống kiểm soát nội bộ có ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính của chính quyền địa phương, trong khi năng lực của nguồn nhân lực không có hiệu lực. Năng lực của nguồn nhân lực không đáng kể do thiếu nguồn nhân lực về chất lượng và số lượng.

Các yếu tố bên ngoài không thể được sử dụng như một sự kiểm duyệt giữa năng lực nguồn nhân lực và hệ thống kiểm soát nội bộ về chất lượng thông tin báo cáo tài chính. Các yếu tố bên ngoài đóng vai trò là biến độc lập và không ảnh hưởng đến chất lượng thông tin báo cáo tài chính. Mô hình nghiên cứu được trình bày tại sơ đồ 1.01: Mô hình nghiên cứu của Sukmaningrum (2012) 1. Nghiên cứu của Rapina (2014) Nghiên cứu hướng đến mục tiêu chính yếu là tìm hiểu tác động của các nhân tố đến CLHTTTKT, và tác động của CLHTTTKT đến CLTT KT, trong đó CLTT KT được đo lường thông qua các thuộc tính hữu ích của CLTT BCTC bao gồm: chính xác, phù hợp, kịp thời và đầy đủ.

Nghiên cứu này thực hiện tại Indonesia. Kết quả nghiên cứu cho thấy các nhân tố Cam kết của ban quản trị cấp cao; văn hóa tổ chức; cơ cấu tổ chức có ảnh hưởng đến CLHTTTKT và CLHTTTKT có tác động tích cực đến Chất lượng TTKT. Mô hình nghiên cứu được trình bày tại sơ đồ 1.02: Mô hình nghiên cứu của Rapina (2014) 1. Nghiên cứu của Hongjiang Xu (2015) Nghiên cứu này hướng đến mục tiêu chính yếu là tìm hiểu các nhân tố chính yếu tác động đến CLTTKT.

Nghiên cứu nhận định HTTTKT là một trong những hệ thống quan trọng nhất trong bất kỳ tổ chức nào. Bằng việc đánh giá tài liệu và tóm tắt các nghiên cứu trước đó có liên quan đến đề tài nghiên cứu, tác giả xác định được các yếu tố quan trọng nhất tác động đến CLTTKT. Kết quả nêu ra ba yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến CLTT của HTTTKT gồm: cam kết quản lý; bản chất của HTTTKT (sự phù hợp của hệ thống) và kiểm soát chất lượng dữ liệu đầu vào. Mô hình nghiên cứu được trình bày tại sơ đồ 1.04: Mô hình nghiên cứu của Hongjiang Xu (2015) 1.

Nghiên cứu của Dadang Suwanda (2015) Nghiên cứu này hướng đến mục tiêu tìm hiểu tác động của các nhân tố đến CLTT BCTC trong các đơn vị công tại Indonesia. Trong nghiên cứu, Dadang 9 Suwanda đã phân tích năm yếu tố ảnh hưởng đến CLTT BCTC của chính quyền địa phương, đó là thực hiện chuẩn mực kế toán của chính phủ; chất lượng nguồn nhân lực; hệ thống kiểm soát nội bộ; cam kết với tổ chức; ứng dụng công nghệ thông tin. CLTT BCTC của nghiên cứu là một thang đo bậc hai, bao gồm 4 thành phần bậc 1 là Thích hợp (4 biến quan sát); Có thể tin cậy (3 biến quan sát); Có thể so sánh (3 biến quan sát); Có thể hiểu được (4 biến quan sát). Kết quả nghiên cứu cho thấy cả năm biến độc lập của mô hình là thực hiện chuẩn mực kế toán của chính phủ; chất lượng nguồn nhân lực; hệ thống kiểm soát nội bộ; cam kết với tổ chức; ứng dụng của công nghệ thông tin đều có tác động tích cực có ý nghĩa thống kê đến CLTT BCTC với mức ý nghĩa của mô hình bằng 68,4%.

Mô hình nghiên cứu được trình bày tại sơ đồ 1.04: Mô hình nghiên cứu của Dadang Suwanda (2015) 1. Nghiên cứu của Nunuy Nur Afiad & Peny Cahaya Azwari (2015) Nghiên cứu hướng đến việc xác định tác động của Hệ thống kiểm soát nội bộ đến CLTT BCTC và tác động của CLTT BCTC đến Hiệu quả quản lý trong các đơn vị Chính quyền địa phương tại Nam Sumatera Indonesia. Nghiên cứu đã tiến hành đo lường các khái niệm nghiên cứu bằng thang đo Likert, trong đó CLTT BCTC được đo lường bằng phương pháp trực tiếp với 4 thành phần gồm Thích đáng (Relevant), Đáng tin cậy (Riliable), Có thể so sánh (Comparability) và Có thể xác định được (Verifiable). Dữ liệu được thu thập bằng phương pháp khảo sát các đơn vị Chính quyền địa phương tại Nam Sumatra.

Kết quả nghiên cứu cho thấy Hệ 10 thống kiểm soát nội bộ có tác động tích cực đến CLTT BCTC trong các đơn vị Chính quyền địa phương tại Indonesia với R2 bằng 41%. Mô hình nghiên cứu được trình bày tại sơ đồ 1.05: Mô hình nghiên cứu của Nunuy Nur Afiad & Peny Cahaya Azwari (2015) 1. Tổng quan các nghiên cứu trong nước 1. Nghiên cứu của Đỗ Nguyễn Minh Châu (2016) Mục tiêu chính yếu của nghiên cứu là tìm hiểu các nhân tố ảnh hưởng đến CLTT trên BCTC tại các đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập trên điạ bàn Thành Phố Hồ Chí Minh.

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp. Trong đó nghiên cứu định tính góp phần xác định các nhân tố ảnh hưởng đến CLTT trên BCTC tại các đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập trên điạ bàn Thành Phố Hồ Chí Minh và nghiên cứu định lượng nhằm đo lường mức độ tác động của các nhân tố đến CLTT trên BCTC. Mô hình nghiên cứu gồm 7 nhân tố: Môi trường Pháp lý; môi trường kinh tế; môi trường văn hóa; môi trường chính trị; hê thống thông tin kế toán; khả năng của nhà quản lý; trình độ nhân viên kế toán. Kết quả nghiên cứu cho thấy thứ tự tác động của các nhân tố đến CLTT BCTC theo thứ tự giảm dần như sau: Môi trường chính trị; hê thống thông tin kế toán; môi trường pháp lý; khả năng của nhà quản lý; trình độ nhân viên kế toán; môi trường văn hóa; môi trường kinh tế.

Bên cạnh đó mức độ phù hợp của mô hình nghiên cứu là 71,2% như vậy các nhân tố vừa nêu giải thích được 71,2% sự biến thiên của CLTT BCTC, còn lại 28,8% sự biến thiên của CLTT trên BCTC là do các nhân tố khác chưa được nghiên cứu trong đề tài này quyết định. Mô hình nghiên cứu được trình bày tại sơ đồ 1.06: Mô hình nghiên cứu của Đỗ Nguyễn Minh Châu (2016) 1. Nghiên cứu của Võ Thị Thúy Kiều (2019) Nghiên cứu này hướng đến mục tiêu chính yếu là tìm hiểu các nhân tố ảnh hưởng đến Chất lượng thông tin kế toán trình bày trên BCTC của các đơn vị sự nghiệp y tế công lập tại Thành phố Hồ Chí Minh. Tác giả sử dụng phương pháp định tính kết hợp với định lượng.

Nghiên cứu định tính nhằm tìm hiểu, nhận diện mô hình nghiên cứu chính thức; Nghiên cứu định lượng xem xét mức độ tác động của các nhân tố đến CLTTKT trình bày trên BCTC gồm 6 nhân tố gồm: hệ thống thông tin kế toán, trình độ nhân viên kế toán, môi trường pháp lý, cam kết của nhà quản lý, cơ chế tài chính áp dụng tại đơn vị, chất lượng dữ liệu. Kết quả nghiên cứu cho thấy tất cả các nhân tố trên đều có tác động đến CLTTKT trình bày trên BCTC của các đơn vị sự nghiệp y tế công lập tại Thành phố Hồ Chí Minh theo thứ tự giảm dần như sau: chất lượng dữ liệu, hệ thống thông tin kế toán, cơ chế tài chính áp dụng tại đơn vị, trình độ nhân viên kế toán, môi trường pháp lý, cam kết của nhà quản lý. Mô hình nghiên cứu được trình bày tại sơ đồ 1.08: Mô hình nghiên cứu của Võ Thị Thúy Kiều (2019) 1. Nghiên cứu của Đậu Thị Kim Thoa (2019) Nghiên cứu đã tìm hiểu các nhân tố bên trong đơn vị ảnh hưởng đến minh bạch thông tin kế toán của đơn vị sự nghiệp công lập tại Việt Nam.

Tác giả sử dụng phương pháp định tính kết hợp với định lương. Nghiên cứu đã sử dụng bảng câu hỏi khảo sát gửi đến các đối tượng là trưởng đơn vị, phó đơn vị, kế toán trưởng, kế toán viên, chủ tịch công đoàn với số lượng mẫu thu thập là 164 đơn vị sự nghiệp công lập Việt Nam.08: Mô hình nghiên cứu của Đậu Thị Kim Thoa (2019) Mô hình nghiên cứu gồm 9 nhân tố: sự hỗ trợ của nhà lãnh đạo; sự am hiểu của kế toán trưởng; sự am hiểu của kế toán viên; đặc điểm văn hoá tổ chức của đơn vị; đặc điểm cơ cấu tổ chức của đơn vị; mức độ tự chủ tài chính, mức độ đáp ứng của thiết bị phần cứng; mức độ đáp ứng của phần mềm; mức độ đáp ứng của công nghệ truyền thông. Kết quả nghiên cứu nhân tố đặc điểm văn hóa của tổ chức đơn vị có tác động mạnh nhất trong tất cả các nhân tố bên trong đơn vị đến minh bạch TTKT, kế đến là các nhân tố: mức độ tự chủ tài chính, mức độ đáp ứng của thiết bị phần cứng, sự am hiểu của kế toán trưởng, mức độ đáp ứng của phần mềm, sự am hiểu của kế toán viên, sự hỗ trợ của nhà lãnh đạo. Kết quả kiểm định cho thấy sẽ là một kênh tham khảo cho các nhà quản lý, cơ quan nhà nước và những người sử dụng thông tin để đánh giá minh bạch TTKT của các đơn vị SNCL.

14 Tuy nhiên luận án còn một số hạn chế như: đề tài chưa xem xét đến báo cáo quản trị; chưa xem xét đến các nhân tố bên ngoài tác động đến minh bạch TTKT của đơn vị SNCL.