Chương I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM 'TRONG DOANH NGHIỆP. KHÁI QUẤTVỀ KẾ TOÁN TRÁCH NI IỆM 1. Khái niệm về kế toán trách nhiệm Mặc dù kế toán trách nhiệm được nghiên cứu từ lầu nhưng cho đến nay ẵn chưa có một khái niệm thẳng nhất. Marin,"Kế toán ích nhiệm là một Mái niệm cơ bin cia hi thing ké win do lường hiệu qúa hoạt đồng của các trung tâm tách nhiệm.
Ýnghĩa cơ bản aia né li ng những tổ hice phân tản rộng lớn rất khó hoặc không ễ quản lý như một bộ phận đơn 1, vi vậy họ phải. dch hoặc chia thành nhu bộ phận chị triếi nhiệm. Sợ phận này là ác trung tim trách nhiệm về chỉ phí, doanh du, lợi nhuận và iu ne” KẾ oán tráếh nhiệm liên quan đn các khái niệm và công cụ mắc & kế toán viên sử dụng đễ do lưỡng sự thực hiện của các cá nhân và các hộ phận nhằm thúc đẩy những nỗ lực hướng về mục tiêuchungcứntổc hức (Hilon,1991) I2] Kế toán trách nhiệm là nhận dạng các yếu tố tài chính trong một lĩnh vực. hoạ động nhất định tạ thành chuỗicá thể kiểm soát được và để cử người chịu trách nhiệm quã lý chuỗi các yếu tải chính này (Richad MS Wilon và Wai Fong Chua, 1993) 13} Theo PGSTS Đìo lăn Tài Trường Đại học Kinh hành phố Hồ Chỉ Minh cho nằng "KẾ oán tách nhiệm là một phương pháp lễ tán tu iệp các áo cáo dc thông tả từ dự toánvà thự tễ về các “đu vào” và " đầum” của ắc trung tâm trái nhiệm [T] ‘Qua các khối niệm trên có thể nói kế ode tech nhiệm là một hệ thông thừa nhận mỗi bộ phận trong một doanh nghiệp cõ quyển chỉ đạo và chịu trách.
nhiệm về những nhiệm vụ riêng biệt thuộc phạm vi quản lý của mình. định, đánh giá và báo cáo lên cấp trên tong doanh nghiệp, thông qua các cắp quản lý cao hơn sử dụng các thông tin này để đánh giá thành qùa các bộ phận trong doanh nghiệp, 1. Mục ch của kế toán trách nhiệm Mục đích của kể toán rách nhiệm được thất lập để ghỉ nhận, đo lường kết cqủa boạt động của từng bộ phận rong việc thực hiện mục tiêu chung của toàn doanh nghiệp. Để đạt được các mục tiêu chung của toàn tổ chức, mỗi bộ phận 'rong tổ chức phải nỗ lực thực hiện các mục tiêu riênglẽ do nhà quản lý cấp cao.
dđãphân quyền cho hộ phân của mình Hệ thông kế bán trách nhiềm được thiết lập nhằm khuyến khích các nhà quan 1y trong các tổ chức phân quyền hướng đến mục tiêu chung. Như vậy, các nhà quân lý khác nhau trong ổ chức phẩ hướng đến mục tiêu của người quản lý cấp cao hơn. Điều này khố thục hiện được v nhiễu lý do khác nhan, Các nhà cquản lý bộ phận thường không biết được các quyết định của họ ảnh hướng như. thế nào đến các bộ phận khác cũng như đẫnlợi ch chung của àn doanh nghiệp “Thông thường nhiều nhà quản lý bộ phân thường quan tâm đến thành qủa của bộ phân mình hơn là đến tính hiệu qủa của tổ chức.
Do đó, các nhà quản lý không những có tầm nhìn đối với mục tu của tổ chức mình mà còn phải có động cơ tích cực để đạt được chúng. Vì vậy nhiệm vụ kế toán quản trị trong việc thiết lập "hệ thốngkế toán trách nhiệm là cung cấp các động cơ tích cực cho các nhà quản lýbộ phận trong tổ chức để họ hướng tới mục tiêu chưng của toàn đơn vị 1. Kế toán trách nhiệm là một nội dung cơ bản của kế toán quản trị "Ngày nay, kế toán quản trị là bộ phận không thể tách rời của hệ thống kế oán doanh nghiệp. Ngoài thông in kế to tải chính cụng cấp, các nhà quản lý xẵn đôi hồi có thêm thông tin mang tinh kiểm soát và dự báo, chẳng hạn như.
doanh hụ và chỉ ghí phân chía theo bộ phận. Như vậy, kế toán quản tị biểu hiện kế toán tách nhiệm của các nhà qun lý các cấp bên trong doanh nghiệp hông cqua kế toán trách nhiệm, tong khi kế toán tải chính bều hiện trách nhiệm của nhà quấn trị cấy cao XKẾ toán theo các trung âm rách nhiệm là một công cụ để đánh giá và kiểm soát trong các côngty phân quyền, thông qua việc xác định các trùng tâm. trách nhiệm và nhiệm vụ báo cáo của công ty được phân quyền. Đây là hệ thông.
thừa nhận mỗi bộ phân (nhà quân trị bộ phận) trong một tổ chức có quyỂn chỉ đạo và chịu trách nhiệm vé những nghiệp vụ riêng biệt thuộc phạm vi quản lý của mình, họ phải xác định, đánh giá và báo cáo lên cấp trên trong tổ chức; thông qua đồ các cấp quân lý cao hơn sử dụng các thông tin này để đánh giá thành qủa các bộ phận trong ổ chức, “Töm lại, kế toán trích nhiệm là một trong những nội đụng quan trọng của Xế toán quản ti. KẾ toán trách nhiệm không chỉ đảm bảo cũng cấp thông tín đây đủ, rõ răng về hoại động săn xuất kinh doanh của doanh nghiệp mã còn xác định dối tượng nào (4) là người chịu trách nhiệm, bộ phận nào có quyền kiểm soá ï với hoạt động xảy ra, trách nhiệm đó được th hiện qua sơ đồ sai Chức năng quin i Quá ềhkế bán F—— co Xác định mục têu Hình thành các chỉ tiêu kinh tế Xây dụng kế hoạch Lip cde bing dr ton Tổ chức thực hiện | “Thụ thập kết quả thục hiện Kiếm ta đánh giá Lập các báoO thực hiện “Hình I. Mi quan hệ giữa chức năng quản trị và qúa trìnhkế tám Kế toán trách nhiệm bao gồm2 mặt thông tìn và trách nhiệm. Trong đó, mãi thông tín có nghĩa là sự tập hợp, báo cáo, đánh giá các thông tin mang tinh nôi bộ xŠ hoạt động sản xuất kinh doanh tử cắp quân lý thấp đến cậ› quản lý cao hơn.
Mặt trách nhiệm nghĩa là việc quy trách nhiệm về những sự kiện tải chính xây ra. Nhà quản lý bộ phận phải có nhiệm vụ báo cá lên cấp quản lý cao hơn vÖ những chỉ hí, lợi nhuận của mình đảm nhận và giải trình từng sự kiện về kết cqủa thuộc trách nhiệm và quyền kiểm soát ủa mình. Tùy thuộc vào việc sử dụng, 2 mặt này mà ảnh hưởng đến thá độ của người quản lý và hiệu qủa của việc phân cấp trách nhiệm trong đơn vi (Huynh Lợi, Nguyễn Khắc Tâm, 2001 J4] Khi hệ thống kế toán trách nhiệm nhấn mạnh đến mặt đánh giá trách nhiệm của người quân lý sẽ ảnh hưởng đến thái độ của người quản lý theo chiều hướng tiêu cực. Họ tìm cách che đây sai phạm, cổ đùn đây trách nhiệm chứ không chịu tìm ra nguyên nhân và giải pháp khắc phục những tổn tại và như vậy, hệ thống kế toán rách nhiệm không hoàn thành mục tiêu đặt ra Khi hệ thông kế án rách nhiệm chú trong đến mặt thông tin thì sẽ ảnh hưởng tích cực lên hành vi cia nha quảnlý.
Việc nhắn mạnh đến việc cung cắp thing tin cho nhà quản lý để giúp họ nắn bắt được tình hình hoạ động của tổ ng như hiễu được nguyên nhân của việc boạt động kém hiệu qìa (ạo điều kiên nâng cao hiệu qủa hoạt động tong tương lai. Khi sử dụng đúng, hệ thing kế toán ít chú trọng đến trách nhiệm. Nếu các nhà quản lý cảm thấy ring họ bị phê bình và khiến trách v hiệu qủa thực hiện công vệc của họ không tốt "họ thườngcó xu hướng đối phó theo cách không tích cực và có khi hoãi nghỉ về: bệ thống (Hilon, 1991)|12] Do vậy, cần phẩ nhận thấy rằng hệ thing kế toán rách nhiệm đặt trọng tâm vào thông tín, Việc sử dụng hệ thing kế toán trách nhiệm không qúa nhắn manh đến vệc quy trách nhiệm mà xem việc quy trách nhiệm là một yếu tổ góp phần vip hiệu qủa thông tin củnhệ thống 12. PHÂN CẤP QUẦN LÝ VÀ SỰ HÌNH THÀNH CÁC TRUNG TÂM TRÁCH NHIỆM.
Phân cấp quản lý là cơ sở củakế loán rách nhiệm. Khái niệm về phân cấp quản lý Phên cấp quản lý hay còn gọi là phấn quyền được hiễu là sự phân chia ‹quyỀn lực xuống cấp dưới, quyỀn ma quyết định không còn của một người hay một nhóm nhỏ mà trả rộng trên toàn tổ chức, Do vậy, c& cấp quản lý khác nhau được quyền ra quyết định liên quan đến phạm vị trách nhiệm cũahọ, Khi quy mô cảng lớn, hoạt động sản xuất kinh doanh cảng phức tạp thỉ đôi hôi đoanh nghiệp phải được phân thành nhiều bộ phận và nhiều cấp quản lý Xhác nhan, Lúc này sự phân quyền sẽ được thực hiện cảng nhiều cho cấp dưới. Nhà quản tr doanh nghiệ cần phải xác định đúng đắn mức độ phúc tạp của tổ chức để tử đô thực hiện phân quyền cho phi hep. Néu quyén lục phân tân qua xông xuống cấp đưới thì nhà quản tị sẽ gấp khó khăn trong kiếm tr gián si, hoạ động của các bộ phân không đảm bảo tính thống nhất.
Ngước hi, nếu nhà -qun rì áp dạng mô hình tập trung quyn lực, tr iếp quản ý điều hình xử lý từ những công việc mang ính chất tác nghiệp đến những công việc mang tính chiến lược thi sé din dén tinh trang “le bic tong tim”, gủa sa đã vn những công việc mang tính sự vụ hảng ngày và gặp khó khăn trong khâi hạch định các chiến lược. Do vậy, nhà quản trị phải xây dựng một hệ thống các mục tiêu sao. sho mỗi bộ phận đều đếm bảo thực biện được, phá có sự lương quan giữa quyn bạn và trách nhiệm, Ngoài ra, các doanh nghiệp côn cổ thể kết hợp giữa các mồ hình tập rừng quyền lực và mô hình phân quyền. Trong đó, mộtsố quyết định chínhững nhà quản tr cấp cao thực hiện, một số khác được ủy quyền xuống cấp thấp hơn.
Sự pha trộn này khắc phục được nhược điểm cua hai quan điểm quản tiên CCác nhà quản lý cho rng kế toán trách nhiệm gắn liền với sự phân cấp quấn lý, bề thông kế toán trách nhiệm boại động thự sự hiệu qủa rong các tổ chức mà sự phân quyển được thục hiện đúng mức và phù hợp với cơ cấu tổ chức. Phân cấp quản lý cấp cao hay thấp sẽ quyết định hệ thông kế toán được tổ chức như thể nào: tập trung, phân tán hay vừa tập trùng hay phân tán 1. Những tác động của phân cắp quản lý đến các mục tu quảnlý 4.