Luận Văn Thạc Sĩ: Giải Pháp Quản Lý Thuế Hiệu Quả Cho Doanh Nghiệp Nhà Hàng, Khách Sạn Ở Sa Pa

Luận văn thạc sĩ quản lý kinh tế phân tích quản lý thu thuế doanh nghiệp nhà hàng, khách sạn tại huyện Sa Pa, đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Sơn
• Người hướng dẫn: TS Nguyễn Thị Phương Hảo
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản Lý Thu Thuế Đối Với Các Doanh Nghiệp Kinh Doanh Nhà Hàng, Khách Sạn Tại Huyện Sa Pa
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 1.5. Kết cấu của luận văn
• 2. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP
• 2.1. Cơ sở lý luận về quản lý thu thuế đối với doanh nghiệp
• 2.1.1. Tổng quan về thuế
• 2.1.2. Quản lý thu thuế đối với doanh nghiệp
• 2.1.3. Nội dung quản lý thu thuế
• 2.1.4. Các nhân tố ảnh hưởng tới công tác quản lý thu thuế
• 2.2. Kinh nghiệm về quản lý thu thuế đối với doanh nghiệp ở một số địa phương trong nước và ngoài nước
• 2.2.1. Khảo sát kinh nghiệm của một số nước
• 2.2.2. Kinh nghiệm quản lý thu thuế ở một số địa phương trong nước
• 2.2.3. Bài học kinh nghiệm cho Chi cục thuế Sapa
• 3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu quản lý thu thuế đối với doanh nghiệp kinh doanh nhà hàng, khách sạn
• 3.2.1. Cơ sở phương pháp luận
• 3.2.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.2.3. Phương pháp tổng hợp số liệu
• 3.2.4. Phương pháp phân tích số liệu
• 3.2.5. Hệ thống chỉ tiêu phân tích
• 4. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP KINH DOANH NHÀ HÀNG, KHÁCH SẠN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN SAPA, LÀO CAI
• 4.1. Khái quát về Chi cục thuế huyện Sapa và tình hình nộp thuế của các doanh nghiệp trên địa bàn huyện
• 4.1.1. Khái quát về Chi cục thuế huyện Sapa, Lào Cai
• 4.1.2. Tình hình nộp thuế của các doanh nghiệp trên địa bàn huyện Sapa
• 4.2. Thực trạng quản lý thu thuế đối với doanh nghiệp kinh doanh nhà hàng, khách sạn tại Sapa
• 4.2.1. Quản lý các thủ tục hành chính thuế
• 4.2.2. Giám sát việc tuân thủ pháp luật về thuế
• 4.2.3. Sử dụng các chế tài quản lý thuế
• 4.2.4. Tổ chức bộ máy thu thuế và hỗ trợ người nộp thuế
• 4.3. Phân tích kết quả khảo sát cán bộ thuế và doanh nghiệp kinh doanh nhà hàng, khách sạn
• 4.3.1. Kết quả khảo sát ý kiến của cán bộ thuế về hiệu quả công tác quản lý thuế
• 4.3.2. Kết quả khảo sát ý kiến của Doanh nghiệp về hiệu quả của công tác quản lý thu thuế
• 4.4. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới công tác quản lý thu thuế đối với các doanh nghiệp kinh doanh nhà hàng, khách sạn tại sapa
• 4.5. Đánh giá chung về công tác quản lý thu thuế đối với các doanh nghiệp kinh doanh nhà hàng, khách sạn tại sapa
• 4.5.1. Mặt đạt được
• 4.5.2. Tồn tại và nguyên nhân
• 5. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ THU THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP KINH DOANH NHÀ HÀNG, KHÁCH SẠN TẠI HUYỆN SAPA
• 5.1. Căn cứ xác định giải pháp
• 5.2. Định hướng, mục tiêu công tác quản lý thuế các doanh nghiệp kinh doanh nhà hàng, khách sạn tại Chi cục thuế huyện Sapa trong thời gian tới
• 5.3. Những yêu cầu trong công tác quản lý thu thuế đối với doanh nghiệp kinh doanh nhà hàng, khách sạn tại Sapa
• 5.4. Một số giải pháp hoàn thiện quản lý thu thuế đối với các doanh nghiệp kinh doanh nhà hàng, khách sạn
• 5.4.1. Nhóm giải pháp tăng cường việc giám sát tuân thủ pháp luật thuế
• 5.4.2. Nhóm giải pháp hoàn thiện tổ chức bộ máy thu thuế
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG

Tóm tắt

I. Giới thiệu và tính cấp thiết của đề tài

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào quản lý thuế đối với các doanh nghiệp nhà hàng và khách sạn tại huyện Sa Pa. Với sự phát triển nhanh chóng của ngành du lịch, việc quản lý thuế hiệu quả trở nên cấp thiết để đảm bảo nguồn thu ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp không tuân thủ đúng quy định thuế, dẫn đến thất thu ngân sách. Đề tài này nhằm đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý thuế tại địa phương.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chung của luận văn thạc sĩ là đề xuất các giải pháp quản lý thuế hiệu quả cho các doanh nghiệp nhà hàng và khách sạn tại Sa Pa. Cụ thể, nghiên cứu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thuế.

1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là các vấn đề liên quan đến quản lý thuế đối với doanh nghiệp nhà hàng và khách sạn tại Sa Pa. Phạm vi nghiên cứu bao gồm số liệu từ năm 2016 đến 2018, tập trung vào các thủ tục hành chính thuế, giám sát tuân thủ pháp luật thuế và các chế tài quản lý thuế.

II. Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn

Chương này trình bày cơ sở lý luận về quản lý thuế và kinh nghiệm thực tiễn từ các địa phương khác. Thuế được định nghĩa là khoản nộp bắt buộc vào ngân sách nhà nước, không mang tính hoàn trả trực tiếp. Các chức năng chính của thuế bao gồm huy động nguồn lực tài chính và điều tiết kinh tế.

2.1. Khái niệm và đặc điểm của thuế

Thuế là khoản nộp bắt buộc vào ngân sách nhà nước, không mang tính đối giá và không hoàn trả trực tiếp. Tính bắt buộc và pháp lý cao là những đặc điểm nổi bật của thuế, giúp nhà nước thực hiện các chức năng kinh tế - xã hội.

2.2. Kinh nghiệm quản lý thuế từ các địa phương

Nghiên cứu kinh nghiệm từ các địa phương khác cho thấy việc áp dụng các biện pháp giám sát chặt chẽ và hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ thuế đã mang lại hiệu quả cao. Những bài học này có thể áp dụng cho quản lý thuế tại Sa Pa.

III. Thực trạng quản lý thuế tại Sa Pa

Chương này phân tích thực trạng quản lý thuế đối với các doanh nghiệp nhà hàng và khách sạn tại Sa Pa. Số liệu từ Chi cục Thuế huyện Sa Pa cho thấy mặc dù tổng thu ngân sách tăng qua các năm, nhưng vẫn còn nhiều tồn tại trong việc tuân thủ thuế của doanh nghiệp.

3.1. Tình hình nộp thuế của doanh nghiệp

Tổng thu ngân sách từ các doanh nghiệp nhà hàng và khách sạn tại Sa Pa tăng từ 265 tỷ đồng năm 2016 lên 394 tỷ đồng năm 2018. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp không kê khai doanh thu đúng thực tế, dẫn đến thất thu thuế.

3.2. Các vấn đề trong quản lý thuế

Các vấn đề chính bao gồm việc không xuất hóa đơn, kê khai thiếu doanh thu và trốn lậu thuế. Công tác thanh tra, kiểm tra đã phát hiện nhiều vi phạm, nhưng hiệu quả quản lý vẫn còn hạn chế.

IV. Giải pháp hoàn thiện quản lý thuế

Chương này đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thuế đối với các doanh nghiệp nhà hàng và khách sạn tại Sa Pa. Các giải pháp tập trung vào việc tăng cường giám sát tuân thủ pháp luật thuế và hoàn thiện tổ chức bộ máy thu thuế.

4.1. Tăng cường giám sát tuân thủ thuế

Cần áp dụng các biện pháp giám sát chặt chẽ hơn, bao gồm kiểm tra đột xuất và sử dụng công nghệ để theo dõi doanh thu thực tế của các doanh nghiệp nhà hàng và khách sạn.

4.2. Hoàn thiện tổ chức bộ máy thu thuế

Cải thiện năng lực của cán bộ thuế và tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tuân thủ các quy định thuế. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về tầm quan trọng của việc nộp thuế đầy đủ và đúng hạn.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội nhanh chóng của huyện Sa Pa, tỉnh Lào Cai, đặc biệt là lĩnh vực du lịch với lượng khách tăng từ trên 800.000 lượt năm 2016 lên trên 1,5 triệu lượt năm 2018, công tác quản lý thu thuế đối với các doanh nghiệp kinh doanh nhà hàng, khách sạn trở nên cấp thiết. Tổng thu ngân sách nhà nước (NSNN) trên địa bàn cũng tăng từ 265 tỷ đồng năm 2016 lên 394 tỷ đồng năm 2018. Tuy nhiên, số thu chưa tương xứng với sự phát triển kinh tế, tồn tại nhiều vi phạm như kê khai doanh thu không đúng thực tế, không xuất hóa đơn, dẫn đến thất thu thuế. Qua thanh tra, kiểm tra, năm 2017 đã xử lý vi phạm 50 đơn vị với tổng giá trị xử lý trên 11 tỷ đồng. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng quản lý thu thuế đối với doanh nghiệp kinh doanh nhà hàng, khách sạn giai đoạn 2016-2018, phân tích các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế tại Sa Pa trong giai đoạn 2020-2025. Nghiên cứu có phạm vi trên địa bàn huyện Sa Pa, sử dụng số liệu thứ cấp và khảo sát sơ cấp từ 88 doanh nghiệp kinh doanh nhà hàng, khách sạn. Kết quả nghiên cứu góp phần nâng cao hiệu quả thu ngân sách, chống thất thu và tạo môi trường kinh doanh minh bạch, bền vững.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

- **Lý thuyết quản lý thuế:** Quản lý thu thuế là hoạt động tổ chức, điều hành và giám sát của cơ quan thuế nhằm đảm bảo người nộp thuế (NNT) chấp hành nghĩa vụ nộp thuế đúng luật. Quản lý thuế bao gồm các thủ tục hành chính thuế, giám sát tuân thủ pháp luật và sử dụng các chế tài quản lý thuế.
- **Lý thuyết về thuế và chức năng thuế:** Thuế là khoản nộp bắt buộc, không hoàn trả trực tiếp, mang tính pháp lý cao, có chức năng huy động nguồn lực tài chính và điều tiết kinh tế.
- **Khái niệm và nguyên tắc quản lý thu thuế doanh nghiệp:** Doanh nghiệp là đối tượng nộp thuế lớn, có phạm vi kinh doanh phức tạp, đòi hỏi quản lý chuyên nghiệp, minh bạch, áp dụng cơ chế quản lý rủi ro và bình đẳng trong thu thuế.
- **Các công cụ quản lý thuế:** Pháp luật, kế hoạch, chính sách kinh tế, công nghệ thông tin, phương pháp hành chính, kinh tế và giáo dục.
- **Mô hình quản lý thu thuế theo cơ chế tự khai - tự nộp:** Tăng cường sự tự giác của NNT, giảm chi phí tuân thủ, nâng cao hiệu quả thu ngân sách.

### Phương pháp nghiên cứu

- **Nguồn dữ liệu:** Số liệu thứ cấp từ Chi cục Thuế huyện Sa Pa, các báo cáo ngành, niên giám thống kê, tài liệu khoa học; số liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát toàn bộ 88 doanh nghiệp kinh doanh nhà hàng, khách sạn và 5 cán bộ quản lý thuế tại Sa Pa.
- **Phương pháp thu thập:** Phỏng vấn trực tiếp, phiếu điều tra sử dụng thang đo Likert 5 mức độ, phỏng vấn chuyên gia.
- **Phương pháp phân tích:** Phân tích thống kê mô tả, kiểm định sự bằng nhau của giá trị trung bình, phân tổ thống kê, phân tích kinh tế.
- **Timeline nghiên cứu:** Số liệu thứ cấp giai đoạn 2016-2018, khảo sát sơ cấp năm 2019, đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2020-2025.
- **Cỡ mẫu:** Toàn bộ 88 doanh nghiệp kinh doanh nhà hàng, khách sạn trên địa bàn huyện Sa Pa.
- **Lý do chọn phương pháp:** Phương pháp định lượng kết hợp định tính giúp đánh giá toàn diện thực trạng, nhân tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp phù hợp.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Tình hình nộp thuế:** Tỷ lệ doanh nghiệp nộp tờ khai đúng hạn đạt khoảng 90%, tuy nhiên vẫn còn tình trạng kê khai không đúng doanh thu thực tế, dẫn đến thất thu thuế. Năm 2017, Chi cục Thuế xử lý vi phạm 50 đơn vị với tổng giá trị xử lý trên 11 tỷ đồng.
- **Quản lý thủ tục hành chính thuế:** Công tác đăng ký thuế, kê khai, nộp thuế được thực hiện tương đối đầy đủ, nhưng còn tồn tại khó khăn trong việc cập nhật thông tin doanh nghiệp và xử lý hồ sơ hoàn thuế, miễn giảm thuế.
- **Giám sát tuân thủ pháp luật thuế:** Công tác thanh tra, kiểm tra được tăng cường, tập trung vào các doanh nghiệp có dấu hiệu vi phạm, tuy nhiên vẫn còn hạn chế về nguồn lực và công nghệ hỗ trợ.
- **Sử dụng chế tài quản lý thuế:** Các biện pháp cưỡng chế, xử lý vi phạm được áp dụng nghiêm minh, góp phần nâng cao ý thức chấp hành của doanh nghiệp.
- **Nhân tố ảnh hưởng:** Bao gồm hệ thống chính sách pháp luật thuế chưa đồng bộ, trình độ cán bộ thuế, sự phối hợp giữa các cơ quan, ý thức tuân thủ của doanh nghiệp, và ứng dụng công nghệ thông tin còn hạn chế.

### Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tồn tại chủ yếu do sự phát triển nhanh của ngành du lịch tại Sa Pa dẫn đến số lượng doanh nghiệp tăng nhanh, trong khi năng lực quản lý thuế chưa kịp đáp ứng. So với các địa phương như Hải Dương, Đà Lạt, và Kim Bôi, Sa Pa còn hạn chế trong công tác tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế và ứng dụng công nghệ thông tin. Việc áp dụng cơ chế tự khai - tự nộp thuế và phân loại đối tượng nộp thuế theo mức độ tuân thủ là xu hướng quản lý hiện đại, giúp nâng cao hiệu quả thu thuế. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ nộp tờ khai đúng hạn, bảng thống kê số lượng doanh nghiệp vi phạm và tổng số tiền xử lý vi phạm qua các năm, giúp minh họa rõ nét thực trạng và xu hướng quản lý thu thuế tại Sa Pa.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức:** Triển khai các chương trình đào tạo, hội thảo, sử dụng đa dạng kênh truyền thông để nâng cao ý thức chấp hành pháp luật thuế của doanh nghiệp, hướng tới tăng tỷ lệ nộp thuế đúng hạn lên trên 95% trong 3 năm tới. Chủ thể: Chi cục Thuế, UBND huyện Sa Pa.
- **Hoàn thiện thủ tục hành chính thuế:** Đơn giản hóa quy trình đăng ký, kê khai, nộp thuế, áp dụng rộng rãi hệ thống kê khai thuế điện tử, giảm thời gian xử lý hồ sơ hoàn thuế, miễn giảm thuế. Mục tiêu: rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ xuống dưới 7 ngày làm việc. Chủ thể: Chi cục Thuế, Sở Tài chính.
- **Nâng cao năng lực cán bộ thuế:** Tổ chức đào tạo chuyên sâu về nghiệp vụ, kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin, kỹ năng thanh tra, kiểm tra thuế, nhằm phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi trốn thuế. Chủ thể: Tổng cục Thuế, Chi cục Thuế.
- **Ứng dụng công nghệ thông tin:** Xây dựng hệ thống quản lý thuế hiện đại, tích hợp dữ liệu, phân tích rủi ro tự động, hỗ trợ thanh tra, kiểm tra hiệu quả. Mục tiêu: 100% doanh nghiệp sử dụng kê khai thuế điện tử trong vòng 2 năm. Chủ thể: Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế.
- **Tăng cường phối hợp liên ngành:** Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan thuế, công an, ngân hàng, và các cơ quan liên quan để xử lý nợ thuế, vi phạm pháp luật thuế, đảm bảo thu đúng, thu đủ ngân sách. Chủ thể: UBND huyện, Chi cục Thuế, Công an huyện.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Cán bộ quản lý thuế:** Nâng cao hiểu biết về thực trạng, phương pháp quản lý thu thuế doanh nghiệp trong lĩnh vực nhà hàng, khách sạn, từ đó áp dụng hiệu quả trong công tác quản lý.
- **Doanh nghiệp kinh doanh nhà hàng, khách sạn:** Hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ thuế, các quy trình thủ tục hành chính thuế, giúp tuân thủ pháp luật và tối ưu hóa chi phí thuế.
- **Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản lý kinh tế, tài chính công:** Cung cấp cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và dữ liệu thực tiễn để phát triển các nghiên cứu tiếp theo.
- **Cơ quan quản lý nhà nước địa phương:** Tham khảo để xây dựng chính sách, kế hoạch quản lý thu thuế phù hợp với đặc thù địa phương, góp phần phát triển kinh tế bền vững.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Quản lý thu thuế doanh nghiệp nhà hàng, khách sạn có điểm gì đặc biệt?**  
   Doanh nghiệp trong lĩnh vực này thường có doanh thu biến động theo mùa vụ, dễ phát sinh các hành vi kê khai không chính xác, do đó cần quản lý chặt chẽ thủ tục hành chính và giám sát tuân thủ pháp luật thuế.

2. **Tại sao việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế lại quan trọng?**  
   Công nghệ giúp giảm thiểu sai sót, tăng tốc độ xử lý hồ sơ, nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra và tạo thuận lợi cho người nộp thuế, từ đó tăng thu ngân sách.

3. **Các nhân tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến hiệu quả quản lý thu thuế?**  
   Bao gồm hệ thống chính sách pháp luật, trình độ cán bộ thuế, ý thức tuân thủ của doanh nghiệp, sự phối hợp liên ngành và ứng dụng công nghệ thông tin.

4. **Làm thế nào để giảm thất thu thuế trong lĩnh vực nhà hàng, khách sạn?**  
   Tăng cường thanh tra, kiểm tra, áp dụng chế tài nghiêm minh, nâng cao nhận thức doanh nghiệp và cải tiến thủ tục hành chính thuế.

5. **Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?**  
   Kết hợp phương pháp định lượng (khảo sát, phân tích thống kê) và định tính (phỏng vấn chuyên gia), sử dụng thang đo Likert để đánh giá ý kiến, đảm bảo tính khách quan và toàn diện.

## Kết luận

- Quản lý thu thuế đối với doanh nghiệp kinh doanh nhà hàng, khách sạn tại Sa Pa còn nhiều tồn tại, cần nâng cao hiệu quả quản lý để phù hợp với sự phát triển kinh tế địa phương.  
- Các nhân tố ảnh hưởng bao gồm chính sách pháp luật, năng lực cán bộ, ý thức doanh nghiệp và công nghệ thông tin.  
- Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm tăng cường tuyên truyền, hoàn thiện thủ tục hành chính, nâng cao năng lực cán bộ, ứng dụng công nghệ và phối hợp liên ngành.  
- Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho công tác quản lý thu thuế tại Sa Pa giai đoạn 2020-2025.  
- Khuyến nghị các cơ quan chức năng triển khai đồng bộ các giải pháp để đảm bảo thu đúng, thu đủ, góp phần phát triển kinh tế bền vững và nâng cao nguồn thu ngân sách.

Các cơ quan quản lý thuế và chính quyền địa phương cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, cập nhật dữ liệu để điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ THU THUẾ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP 1.1 Cơ sở lý luận về quản lý thu thuế đối với doanh nghiệp 1.1 Tổng quan về thuế 1.1 Khái niệm thuế Hiện nay vẫn chưa có thống nhất tuyệt đối về khái niệm thuế. Đứng trên các góc độ khác nhau theo các quan điểm của các nhà kinh tế khác nhau thì có những định nghĩa về thuế khác nhau. Theo nhà kinh tế học Gaston Jeze trong cuốn “Tài chính công” đưa ra một định nghĩa tương đối cổ điển về thuế: “Thuế là một khoản trích nộp bằng tiền, có tính chất xác định, không hoàn trả trực tiếp do các công dân đóng góp cho nhà nước thông qua con đường quyền lực nhằm bù đắp những chi tiêu của Nhà Nước”. Trên góc độ phân phối thu nhập: “Thuế là hình thức phân phối và phân phối lại tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân nhằm hình thành các quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước để đáp ứng các nhu cầu chi tiêu cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước”.

Trên góc độ người nộp thuế: “Thuế là khoản đóng góp bắt buộc mà mỗi tổ chức, cá nhân phải có nghĩa vụ đóng góp cho nhà nước theo luật định để đáp ứng nhu cầu chi tiêu cho việc thực hiện các chức năng , nhiệm vụ của nhà nước”. Trên góc độ kinh tế học: “Thuế là một biện pháp đặc biệt, theo đó, nhà nước sử dụng quyền lực của mình để chuyển một phần nguồn lực từ khu vực tư sang khu vực công nhằm thực hiện các chức năng kinh tế – xã hội của nhà nước”. Theo từ điển tiếng Việt(1998) thì cho rằng “Thuế là khoản tiền hay hiện vật mà người dân hoặc các tổ chức kinh doanh, tùy theo tài sản, thu nhập, nghề nghiệp. buộc phải nộp cho Nhà nước theo mức quy định”.

Các khái niệm về thuế nêu trên mới chỉ nhấn mạnh một chiều, chưa thật sự Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 5 đầy đủ và chính xác được bản chất của thuế. Mặc dù cho đến nay chưa có một định nghĩa thống nhất về thuế nhưng các nhà kinh tế đều nhất trí cho rằng, để làm rõ được bản chất của thuế thì định nghĩa về thuế phải nêu bật được các khía cạnh sau: Thứ nhất, nội dung kinh tế của thuế được đặc trưng bởi các quan hệ tiền tệ giữa Nhà nước với các pháp nhân và các cá thể, không mang tính hoàn trả trực tiếp. Thứ hai, Những mối quan hệ dưới dạng tiền tệ này được nảy sinh một cách khách quan và có ý nghĩa xã hội đặc biệt, việc chuyển giao thu nhập có tính chất bắt buộc theo mệnh lệnh của Nhà nước. Thứ ba, Các pháp nhân và thể nhân chỉ phải nộp cho Nhà nước các khoản thuế đã được Pháp luật quy định.

Qua phân tích các quan niệm về thuế, có thể đưa ra một định nghĩa tổng quan về thuế như sau:“Thuế là một khoản nộp bằng tiền mà các thể nhân và pháp nhân có nghĩa vụ bắt buộc phải thực hiện theo luật đối với nhà nước; không mang tính chất đối khoán, không hoàn trả trực tiếp cho NNT và dùng để trang trải cho các nhu cầu chi tiêu công cộng”.2 Đặc điểm của thuế: Thuế có những thuộc tính tương đối ổn định qua từng giai đoạn phát triển và biểu hiện thành những đặc trưng riêng của thuế, những đặc điểm của thuế: Thứ nhất, thuế là khoản thu nộp bắt buộc vào ngân sách nhà nước. Tính bắt buộc là thuộc tính cơ bản vốn có của thuế để phân biệt giữa thuế với các hình thức động viên tài chính khác của ngân sách nhà nước. Vai trò của thuế là tạo nguồn tài chính cho ngân sách nhà nước, khoản thuế mà cơ quan thuế thu được từ người nộp thuế sẽ được đưa vào quỹ ngân sách nhà nước để chi trả thực hiện chức năng của nhà nước. Tính bắt buộc của thuế thể hiện ở chỗ, đối với người nộp thuế thì buộc phải chuyển giao một phần tài sản của mình để thực hiện nghĩa vụ nộp thuế với nhà nước, nếu không thực hiện thì sẽ bị áp dụng những biện pháp cưỡng chế cần thiết.

Còn đối với cơ quan thu thuế thì tính bắt buộc thể hiện ở chỗ, cơ quan thu thuế buộc phải thực hiện việc thu thuế đối với mọi tổ chức cá nhân có nghĩa vụ là như nhau mà không được có sự ưu tiên với bất kì người nộp thuế nào. Thứ hai, thuế không mang tính đối giá, không hoàn trả trực tiếp. Không như Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 6 phí và lệ phí chỉ được nộp khi đối tượng nộp đã nhận được một lợi ích ngay từ phía nhà nước thì thuế là khoản bắt buộc mà người nộp thuế phải nộp cho nhà nước khi có những điều kiện nhất định. Tính chất không hoàn trả trực tiếp của thuế được thể hiện ở chỗ thuế được hoàn trả gián tiếp cho NNT thông qua việc cung cấp các dịch vụ công cộng của nhà nước.Khi nộp thuế người nộp sẽ không được nhận lại một số tiền tương đương với khoản thuế đã nộp mà chỉ nhận được những lợi ích không thể xác định dưới dạng vật chất như: yên bình xã hội, sự phát triển kinh tế… đó là tính không hoàn trả trực tiếp của thuế.Sự không hoàn trả trực tiếp được thể hiện kể cả trước và sau thu thuế.

Trước khi thu thuế, nhà nước không hề cung ứng trực tiếp một dịch vụ công cộng nào cho NNT. Sau khi nộp thuế nhà nước cũng không có sự bồi hoàn trực tiếp nào cho NNT. Số tiền thuế phải nộp không phụ thuộc vào mức độ hưởng lợi ích của người nộp thuế. Thứ ba, thuế gắn với quyền lực nhà nước, mang tính pháp lý cao.

Thuế là một công cụ tài chính có tính pháp lý cao, được quyết định bởi quyền lực chính trị của nhà nước và quyền lực ấy được thể hiện bằng pháp luật.3 Chức năng của thuế: Chức năng của thuế là sự thể hiện công dụng vốn có của thuế, và nó có tính ổn định tương đối. Trong suốt thời gian tồn tại và phát triển thuế luôn luôn thực hiện hai chức năng cơ bản sau. - Chức năng huy động nguồn lực tài chính cho nhà nước: Ngay từ lúc phát sinh, thuế luôn luôn có công dụng là phương tiện động viên nguồn tài chính cho nhà nước, là chức năng cơ bản của thuế. Nhờ chức năng huy động nguồn lực tài chính mà quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước được hình thành, qua đó đảm bảo cơ sở vật chất cho sự tồn tại và hoạt động của nhà nước.

Chức năng này đã tạo ra những tiền đề để nhà nước tiến hành phân phối và phân phối lại tổng sản phẩm của xã hội và thu nhập quốc dân trong xã hội. Thuế là một nguồn chiếm tỷ trọng lớn nhất cho ngân sách nhà nước. - Chức năng điều tiết kinh tế: Chức năng điều tiết kinh tế của thuế được thực hiện thông qua việc quy định các hình thức thu thuế khác nhau, xác định đúng đắn đối tượng chịu thuế và đối Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 7 tượng nộp thuế, xây dựng chính xác các mức thuế phải nộp có tính đến khả năng của người nộp thuế, sử dụng linh họat các ưu đãi và miễn giảm thuế.Trên cơ sở đó, nhà nước kích thích các hoạt động kinh tế đi vào quỹ đạo chung, phù hợp lợi ích của xã hội. Như vậy, bằng cách điều tiết và kích thích, chức năng điều tiết kinh tế của thuế đã được thực hiện.

Giữa chức năng huy động nguồn lực tài chính và chức năng điều tiết kinh tế có mỗi quan hệ gắn bó mật thiết với nhau. Chức năng huy động nguồn lực tài chính quy định sự tác động và sự phát triển của chức năng điều tiết. Ngược lại, nhờ sự vận dụng đúng đắn chức năng điều tiết kinh tế đã làm cho chức năng huy động nguồn lực tài chính của thuế có điều kiện phát triển. Chức năng huy động nguồn lực tài chính càng tăng lên nhằm đảm bảo nguồn thu nhập cho nhà nước đã tạo ra những điều kiện để nhà nước tác động một cách sâu rộng đến các quá trình kinh tế và xã hội.

Điều này tạo ra tiền đề tăng thêm thu nhập cho các doanh nghiệp và các tầng lớp dân cư, do đó mở rộng cơ sở thực hiện chức năng huy động nguồn lực tài chính.Cùng với sự thống nhất đó, thì giữa hai chức năng này của thuế cũng không loại trừ những mặt mâu thuẫn. Sự tăng cường chức năng huy động tập trung tài chính làm cho mức thu nhập của nhà nước tăng lên. Điều đó đồng nghĩa với việc mở rộng khả năng của nhà nước trong việc thực hiện các chương trình kinh tế- xã hội. Mặt khác, việc tăng cường chức năng huy động một cách quá mức sẽ làm tăng gánh nặng thuế và hậu quả của nó là giảm động lực phát triển kinh tế và làm xói mòn vai trò điều tiết kinh tế.Do vậy, trong quá trình quản lý thuế, hoạch định các chính sách thuế ở mỗi giai đoạn phát triển kinh tế khác nhau cần phải chú ý đến mỗi quan hệ giữa chức năng điều tiết kinh tế và chức năng huy động nguồn tài chính của thuế.4 Các loại sắc thuế áp dụng thu đối với doanh nghiệp Các loại sắc thuế chủ yếu áp dụng thu đối với doanh nghiệp hiện nay gồm có: thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế môn bài, thuế tài nguyên… Thuế Giá trị gia tăng: là một loại thuế tiêu dùng, tính trên phần giá trị tăng thêm của hàng hoá, dịch vụ phát sinh ở từng khâu trong quá trình sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn 8 Giá trị gia tăng (GTGT) là phần giá trị mới được tạo ra trong sản xuất kinh doanh. Nó được xác định bằng chênh lệch giữa tổng giá trị sản xuất và tiêu thụ với tổng giá trị hàng hoá, dịch vụ mua vào tương ứng. Thuế GTGT phải nộp ở mỗi giai đoạn được tính bằng cách lấy số thuế GTGT đầu ra (tính được bằng cách lấy thuế suất x giá hàng hoá dịch vụ bán ra) trừ số thuế GTGT đầu vào (tính được bằng cách lấy thuế suất x giá hàng hoá dịch vụ mua vào). Thuế GTGT là công cụ có hiệu quả trong việc động viên nguồn thu cho ngân sách nhà nước (NSNN).