Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC PHỔ CẬP GIÁO DỤC CHO TRẺ 5 TUỔI Ở TRƯỜNG MẦM NON 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu nước ngoài Tại Nhật, giáo dục mầm non được quan tâm. Tác giả Minoura Yasuko - đại học Ochanomizu (2013) với bài viết “Vài nét về giáo dục mầm non Nhật Bản” nêu rõ: Giáo dục bắt buộc ở Nhật bắt đầu từ 6 tuổi, song khoảng 95% trẻ đã tham gia hệ thống giáo dục trước tuổi học ít nhất 2 năm. Những chọn lựa học gồm: Trung tâm chăm sóc trẻ cả ngày (hoikuen) phục vụ nhu cầu của các phụ huynh bận đi làm và trường mẫu giáo bán trú (yochien).
Số tuần học tối thiểu ở yochien là 39 tuần/ năm và số giờ học chuẩn là 4 giờ/ ngày; trong khi đó hoikuen cung cấp dịch vụ này quanh năm, trừ ngày Chủ nhật, số giờ chuẩn là 8h/ ngày. Khi mà yochien (trường mẫu giáo) đã được Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ công nhận là một bộ phận của hệ thống giáo dục, thì hoikuen (trung tâm chăm sóc trẻ cả ngày) lại thuộc quản lý của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi xã hội. Ban đầu, yochien đã được tầng lớp trên trung lưu hỗ trợ là nơi chuẩn bị cho trẻ trước khi vào học tiểu học. Mặc dù giáo dục ở yochien không bắt buộc về việc cho trẻ tham gia là hoàn toàn tùy thuộc vào phụ huynh, nhưng yochien đã nhanh chóng trở nên phổ biến vào những năm 1960.
Tỷ lệ tham gia học của cho trẻ 5 tuổi đã đạt con số 53,7% vào năm 1970. Vào năm 2005, xấp xỉ 58% cho trẻ 5 tuổi đăng ký học tại yochien; trong khi số trẻ tham gia hoikuen là 42%. 20% số trẻ tham gia yochien công, trong khi 80% còn lại học tư.940 trẻ 3 tuổi có nhu cầu đặc biệt và trẻ 4 tuổi. Ông Steven Barnett thuộc Viện Nghiên cứu quốc gia về giáo dục sớm nhận định chính quyền các bang này đã nhận thức được tầm quan trọng của việc giáo dục mầm 10 non nhằm giúp các em có hành trang tốt hơn trước khi bước vào con đường "đèn sách".
Một số thành phố như Seattle và New York đã triển khai các chương trình mẫu giáo đối với các em từ 3 tuổi trở lên. Chính quyền Seattle đã thực hiện phổ cập giáo dục mẫu giáo được 3 năm với mức học phí linh hoạt cho từng đối tượng. Gần 980 trẻ có cơ hội tham gia chương trình này, 80% trong số này được miễn học phí. (TTXVN, 2017) Tại Phần Lan, Chính phủ tích cực đầu tư cho công tác phổ cập giáo dục mầm non.
Bên cạnh việc miễn phí học phí, học sinh không phải chi trả cho những khoản sau đây:Tiền ăn trưa; Các tour du lịch tham quan và các hoạt động ngoại khóa. nhằm tạo ra một xã hội học tập mở rộng ngay từ bậc học mầm non.com, 2019) Trong lĩnh vực nghiên cứu sự phát triển trẻ em giai đoạn tiền học đường phải kể đến những công trình nghiên cứu như: “Tâm lý học tiền học đường” của V.Mukhina, “Sự phát triển của trẻ 6-7 tuổi và sự chuẩn bị vào trường phổ thông” của G. Petrochenko (1975), những nghiên cứu này góp phần giúp cho sự phát triển của giáo dục mầm non không chỉ ở Liên Xô lúc bấy giờ và được áp dụng có hiệu quả vào thực tiễn sư phạm.V (2000) trong cuốn “Những cơ sở của giáo dục học mẫu giáo” đã chỉ rõ vai trò của gia đình, nhà trường và xã hội đối với sự phát triển của trẻ mầm non về các mặt đạo đức, trí tuệ, tình cảm, thể chất của trẻ.X Macarenco, một nhà giáo dục nổi tiếng người Ucraina thì: “Nền tảng của giáo dục chủ yếu được xây dựng từ khi trước 5 tuổi, nó chiếm đến 90% chất lượng của cả quá trình giáo dục”, ông đã dành nhiều tâm huyết cho vấn đề giáo dục trẻ em nói chung và đặc biệt quan tâm đến giáo dục mầm non. Ông cho rằng, những gì mà trẻ em không có được trước 5 tuổi thì sau này rất khó hình thành và việc giáo dục lại rất khó khan: “những nền tảng cơ bản của việc giáo dục trẻ em đã được hình thành từ trước 5 tuổi.
Về sau, việc giáo dục vẫn được tiếp tục nhưng lúc đó đã bắt đầu hái quả, còn những nụ hoa thì đã được vun trồng trong 5 năm đầu tiên của cuộc đời” (Nguyễn Thị Hòa, 2015). 11 Nghiên cứu về xu hướng giáo dục mầm non trên thế giới và trong khu vực, tác giả Nguyễn Thị Hòa đã có nhận định: xu thế xã hội hóa giáo dục mầm non ở Nga được thể hiện rất rõ giữa gia đình, nhà trường mầm non và các lực lượng xã hội có sự phối hợp chặt chẽ trong công tác giáo dục mầm non. Còn ở Nhật, giáo dục mầm non không có sự khác biệt giữa các vùng miền, thực hiện bình đẳng cho mọi trẻ. Hội nghị thượng đỉnh Thế giới về phát triển bền vững (WSSD) nghiên cứu về “Giáo dục bền vững trong những năm đầu đời” được tổ chức tại Johannesburg năm 2002 đã công nhận rằng giáo dục có vai trò quan trọng trong việc thực hiện một “Tầm nhìn bền vững liên kết phúc lợi kinh tế với sự tôn trọng đa văn hóa, Trái Đất và các nguồn lực của nó”.
Bên cạnh đó, giáo dục bền vững những năm đầu dời phải là một phần của giáo dục chất lượng cho mọi người (EFA) theo định nghĩa trong khung hành động Dakar 2000. Như vậy, công tác phổ cập giáo dục mầm non được quan tâm, đầu tư tại nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt là các nước phát triển và có nền giáo dục hiện đại, tiên tiến. Những nghiên cứu ở iệt Nam Trong Công ước của Liên hiệp quốc về quyền của trẻ em (1990), tại Điều 28 quy định: Trẻ em có quyền được học hành và tiếp thu một nền giáo dục tiến bộ. Với sự nỗ lực của cả hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở, từ ngay sau khi Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án PCGDMN cho trẻ em 5 tuổi giai đọan 2010-2015 ban hành theo Quyết định số 239/QĐ-TTg ngày 09/2/2010 đến cuối năm 2011, công tác PCGDMN cho trẻ em 5 tuổi giai đoạn 2010 - 2015 đã gặt hái được những thành công nhất định đối với nhiều địa phương trong cả nước.
Có một số công trình nghiên cứu và bài viết đề cập đến công tác PCGDMN và quản lý PCGDMN cho trẻ 5 tuổi. Tác giả Nguyễn Thị Bạch Mai trong Luận án Tiến sĩ Giáo dục học: “Phát triển đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em 5 tuổi các tỉnh Tây Nguyên” (2015) đã nghiên cứu các giải pháp phát triển đội ngũ 12 giáo viên mầm non các tỉnh Tây Nguyên đáp ứng yêu cầu phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em 5 tuổi theo tiếp cận quản lý nguồn nhân lực theo chuẩn nghề nghiệp giáo viên mầm non. Tác giả Trần Thị Ngọc Trâm có bài viết bàn về “Thực trạng và giải pháp phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi ở vùng đồng bằng sông Cửu Long”, đăng trên tạp chí Giáo dục số 264 (kì 2 – 6/2011), nhận định: Nhận thức về tầm quan trọng của giáo dục mầm non của cha mẹ và cộng đồng ngày càng được nâng cao nên nhu cầu cho trẻ mầm non đặc biệt là cho trẻ 5 tuổi ra lớp ngày càng tăng. Tác giả đã khảo sát thực trạng PCGDMN cho trẻ 5 tuổi ở các tỉnh Đồng Bằng Sông Cửu Long, phân tích thuận lợi và khó khăn trong công tác PCGD ở các địa phương.
Từ đó, đề xuất 10 giải pháp PCGDMN cho trẻ 5 tuổi vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long. Đó là các giải pháp: Nâng cao nhận thức về sự cần thiết thực hiện PCGDMN cho trẻ 5 tuổi đối với lãnh đạo địa phương, các ban ngành, đối với Ban giám hiệu, giáo viên mầm non cũng như cha mẹ và công đồng; Huy đông các nguồn lực để thực hiện PCGDMN cho trẻ 5 tuổi; Quy hoạch, phát triển mạng lưới trường lớp phù hợp; Đầu tư xây dựng cơ sở vật chất trường kiên cố, trường đạt chuẩn quốc gia; Địa phương cần thực hiện chính sách ưu đãi đối với trường mầm non tư thục; Chính sách đối với cho trẻ 5 tuổi (ngân sách nhà nước đảm bảo đủ cơ sở vật chất, phòng học, đồ dùng đồ chơi, miễn học phí, hỗ trợ tiền ăn bán trú cho trẻ…; Chính sách đối với đội ngũ giáo viên; Chính sách đối với cộng đồng; Có cơ chế để tăng cường công tác phối hợp giữa ngành Giáo dục và Đào tạo với các ban ngành, tổ chức liên quan để thực hiện công tác PCGDMN cho trẻ 5 tuổi; Nâng cao chất lượng CS-GD ở các lớp mẫu giáo 5 tuổi Trong bài báo “Quản lí xã hội hóa giáo dục ở các trường mầm non đáp ứng phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi tại huyện Đan Phượng thành phố Hà Nội” đăng trên Tạp chí giáo dục, số đặc biệt tháng 12/2019, tác giả Nguyễn Thị Hương nhận định: GDMN cho trẻ 5 tuổi là quá trình thu hút, tổ chức để mọi trẻ em đều được đến trường, đạt đến trình độ tối thiểu theo qui định của bậc học giáo dục mầm non. Tác giả cũng khẳng định, để thực hiện quản lý xã hội hóa giáo dục ở các trường mầm non đáp ứng phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 13 được thực hiện thông qua việc xậy dựng kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá thực hiện kế hoạch hoạt động huy động mọi lực lượng tham gia giáo dục mầm non đáp ứng yêu cầu phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi (tr.