Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VÀ TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG VĂN NGHỆ QUẦN CHÚNG Ở QUẬN NGÔ QUYỀN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG 1. Một số khái niệm liên quan đến đề tài 1. Văn hóa, văn nghệ, văn nghệ quần chúng và hoạt động văn nghệ quần chúng Văn hóa: Hiện nay, có rất nhiều định nghĩa về văn hóa và để xác định được nội hàm của khái niệm này phụ thuộc vào cách tiếp cận và mục đích nghiên cứu. Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, chúng tôi tìm hiểu hai quan niệm về văn hóa tiêu biểu sau: “Văn hóa là văn vật và giáo hóa”, văn hóa là “giáo hóa con người trở nên đẹp đẽ” của tác giả Đào Duy Anh [1, tr.
Theo đó, hoạt động văn hóa là hoạt động giúp con người trở nên tốt đẹp hơn. Tác giả Trần Quốc Vượng cho rằng: Văn hóa hiểu theo nghĩa rộng như lối sống, lối suy nghĩ, lối ứng xử, văn hóa theo nghĩa hẹp như văn hóa nghệ thuật, học vấn… và tùy từng trường hợp cụ thể mà có những định nghĩa khác nhau. Ví dụ xét từ khía cạnh tự nhiên, thì văn hóa là cái tự nhiên được biến đổi bởi bàn tay của con người [55, tr. Theo đó, hoạt động văn hóa có tác động đến sự hình thành lối sống, suy nghĩ, ứng xử và góp phần hình thành nên nhân cách của mỗi cá nhân.
Văn nghệ: khái niệm “văn nghệ” được hiểu là: 1. Nghĩa rộng: văn học và nghệ thuật, bao gồm văn học, hội họa, điêu khắc, âm nhạc, kịch, múa, điện ảnh. Nghĩa hẹp: hoạt động biểu diễn nghệ thuật như ca, múa, nhạc,. Quần chúng: khái niệm quần chúng ở đây được hiểu là những người có thể đã qua đào tạo, bồi dưỡng về văn hóa, văn nghệ hoặc chưa một lần 7 được đào tạo, bồi dưỡng nhưng yêu thích nghệ thuật và thích tự mình biểu diễn nghệ thuật.
Như vậy, trong phạm vi của đề tài, chúng tôi sử dụng khái niệm “văn nghệ” theo nghĩa hẹp và hoạt động văn nghệ quần chúng được hiểu là: những hoạt động trình diễn các tiết mục nghệ thuật như cá, múa, nhạc, sân khấu. có tác động đến sự hình thành lối sống, suy nghĩ, ứng xử và góp phần nâng cao đời sống tinh thần cho người dân. Những hoạt động này do những tác giả, đạo diễn, diễn viên quần chúng thức hiện. Quản lý, quản lý nhà nước trong lĩnh vực hoạt động văn nghệ quần chúng 1.
Quản lý Theo Đại Từ điển Tiếng Việt, khái niệm “quản lý” được hiểu là: - Tổ chức, điều khiển hoạt động của một số đơn vị, một cơ quan - Trông coi, giữ gìn và theo dõi việc gì [56, tr.1363] Hoạt động quản lý xuất hiện khi xã hội loài người phát triển trong các quan hệ giữa con người với con người, giữa con người với tự nhiên, giữa con người với xã hội,… hay có thể nói hoạt động quản lý ra đời mang tính khách quan, là tất yếu của lịch sử. Có thể xem quản lý là hoạt động đặc biệt, là yếu tố không thể thiếu được trong đời sống xã hội, gắn liền với quá trình phát triển. Quản lý cũng là đối tượng nghiên cứu của khoa học liên ngành. Dưới góc độ tiếp cận quản lý theo việc thực hiện những mục tiêu đề ra thì: Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo sự phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm.
Mục tiêu của các nhà quản lý là nhằm hình thành một môi trường mà trong đó con người có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất. 8 Với tư cách thực hành thì cách quản lý là một nghệ thuật, còn kiến thức có tố chức về quản lý là một khoa học [41, tr.33] Ngày nay, quản lý trở thành một hoạt động phổ biến, diễn ra trong mọi lĩnh vực, ở mọi cấp độ và liên quan đến con người. Có thể nhìn nhận khái niệm quản lý theo nghĩa cụ thể, đó là một công việc tạo ra sự thống nhất ý chí, hoạt động trong tổ chức cụ thể và được biểu hiện ở những lĩnh vực sau: - Định hướng sự phát triển của tổ chức trên cơ sở xác định mục tiêu chung và hướng mọi nỗ lực của cá nhân, của tổ chức vào mục tiêu chung đó. - Tổ chức, điều hòa, phối hợp và hướng dẫn hoạt động của các cá nhân trong tổ chức, giảm độ bất định nhằm đạt được mục tiêu quản lý.
- Tạo động lực cho mọi cá nhân trong tổ chức bằng cách kích thích, đánh giá, khen thưởng những người có công, uốn nắn những lệch lạc, sai sót của cá nhân trong tổ chức, nhằm giảm bớt những thất thoát, sai lệch trong quá trình quản lý. - Tạo môi trường và điều kiện cho sự phát triển cá nhân và tổ chức, đảm bảo phát triển ổn định, bền vững và hiệu quả. Như vậy, quản lý là hoạt động có ý thức, gắn liền với những mục tiêu đã được xác lập cụ thể và được thực hiện thông qua những quy định đã được thể chế hóa và điều này tùy thuộc và chế độ chính trị - xã hội cụ thể. Quản lý nhà nước và hoạt động quản lý trong lĩnh vực văn nghệ quần chúng Quản lý nhà nước là dạng quản lý xã hội mang tính quyền lực Nhà nước, được sử dụng quyền lực Nhà nước để điều chỉnh các quan hệ xã hội và hành vi hoạt động của con người.
Quản lý nhà nước là quá trình nắm và điều hành bằng pháp luật, chính sách, kế hoạch và các công cụ khác của 9 Nhà nước trong mọi lĩnh vực mà hoạt động xã hội có liên quan… do hệ thống các cơ quan Nhà nước (lập pháp, tư pháp, hành pháp) từ trung ương đến cơ sở tiến hành theo chức năng, nhiệm vụ, phạm vi, quyền hạn của mỗi cơ quan. Quản lý nhà nước trong lĩnh vực văn hóa, văn nghệ quần chúng là hoạt động thường niên của ngành văn hóa, cũng như là cơ sở để đánh giá phương pháp sáng tạo, khuynh hướng nghệ thuật chất lượng của hoạt động này ở từng loại hình. Từ đó định hướng hoạt động văn hóa, văn nghệ cho giai đoạn tiếp theo, góp phần tuyên truyền cổ vũ những thành tựu của Đảng và nhân dân đạt được trong công cuộc đổi mới. Về mặt vĩ mô, đây cũng là nhiệm vụ quan trọng nhằm xây dựng lộ trình và định hướng một lĩnh vực hoạt động của ngành văn hóa cơ sở, góp phần phát huy và quảng bá những giá trị nghệ thuật truyền thống mang bản sắc Việt Nam tới nhân dân cả nước; là cơ sở để các đoàn nghệ thuật quần chúng, đội tuyên truyền lưu động chủ động chuẩn bị nhân lực, tài chính, tác phẩm, phương thức tổ chức hoạt động sáng tạo cho phù họp với tình hình thực tế của từng đơn vị tham gia.
Bên cạnh đó, công tác quản lý hoạt động này còn giúp cơ quan quản lý văn hóa đánh giá thực trạng hoạt động văn hóa, văn nghệ quần chúng trong từng giai đoạn, khắc phục những yếu kém, thúc đẩy phong trào văn hóa, văn nghệ cơ sở phát triển phù hợp với thực tế của xã hội. Đây là cơ sở để Bộ VHTT&DL, cũng như các địa phương có căn cứ tổ chức các cuộc liên hoan văn hóa, văn nghệ, tuyên truyền lưu động mang tính khoa học, chủ động gắn với việc phục vụ các nhiệm vụ chính trị, tuyên truyền, giáo dục nhân kỷ niệm các ngày lễ lớn, sự kiện lịch sử của đất nước; cũng như đưa ra các định hướng giúp các hoạt động liên hoan, hội thi, hội diễn nghệ thuật quần chúng giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Bên cạnh đó, ngoài vai trò quản lý nhà nước còn có vai trò quản lý của người dân vì người dân vừa là chủ thể sáng tạo, thụ hưởng cũng 10 như chịu trách nhiệm cho chính những hoạt động văn hóa, văn nghệ mà mình sáng tạo ra. Nội dung quản lý nhà nước về hoạt động văn nghệ quần chúng Nội dung quản lý nhà nước về hoạt động văn nghệ quần chúng gồm các nội dung sau: Tổ chức các loại hình sinh hoạt văn nghệ quần chúng Chỉ đạo, quản lý tổ chức các chương trình tham gia hội diễn Xây dựng cơ chế, chính sách nhằm khuyến khích các hoạt động văn nghệ quần chúng, hướng đến sự phát triển đời sống tinh thần có định hướng theo mục tiêu đã định.
Định hướng giá trị thẩm mỹ, nghệ thuật cho quần chúng nhân dân xuất phát từ nhu cầu hưởng thụ thực tế của người dân. Thông qua hệ thống các văn bản pháp quy tạo hành lang pháp lý, quy định, những biện pháp tổ chức, chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra… sao cho thuận lợi trong các hoạt động văn nghệ quần chúng. Như vậy, việc quản lý hoạt động động văn nghệ quần chúng được tiến hành theo các phương thức sau: tổ chức đưa các hoạt động văn nghệ quần chúng đến với đông đảo công chúng; Tổ chức cho công chúng tham gia vào các hoạt động văn nghệ khác nhau; Cấp phép, kiểm tra nội dung cũng như đánh giá chất lượng các hoạt động văn nghệ quần chúng. Có thể thấy rằng, công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực hoạt động văn nghệ quần chúng là hoạt động tổ chức, điều hành của cả bộ máy nhà nước liên quan, cũng như quá trình tổ chức, điều hành của hệ thống cơ quan hành chính nhà nước đối với các quá trình diễn ra các hoạt động văn nghệ quần chúng theo pháp luật, nhằm đạt được những mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ quản lý nhà nước.
Để các hoạt động văn nghệ quần chúng phát triển lành mạnh, công tác quản lý cần hướng đến những mục tiêu cụ thể như sau: 11 Hoạt động văn nghệ quần chúng cần góp phần nâng cao đời sống văn hóa, góp phần giáo dục, định hướng về thẩm mỹ, lối sống của người xem, nhất là giới trẻ. Thông qua những hoạt động văn nghệ quần chúng, đơn vị tổ chức cần truyền tải truyền thống văn hóa, hình ảnh con người Việt Nam, đáp ứng được nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của nhân dân. Việc quản lý loại hình biểu diễn này cần tránh để xảy ra những vi phạm về: thuần phong mỹ tục; lệch lạc trong hành vi, lối sống suy đồi, những phản giá trị, ích kỷ, hưởng thụ cá nhân… Trong công tác tổ chức, tránh việc lợi dụng những hoạt động văn nghệ quần chúng dưới các hình thức khác nhau để tuyên truyền, chống phá chính sách đại đoàn kết; phá hoại đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước. Không lợi dụng, nhân danh những tác phẩm, hoạt động nghệ thuật để châm biếm, bôi xấu, đả kích một tập thể, cá nhân nào.