Chương 1. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh ở trƣờng tiểu học Chương 2. Thực trạng quản lý hoạt động dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh ở các trƣờng tiểu học trên địa bàn thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dƣơng Chương 3. Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực học sinh ở các trƣờng tiểu học trên địa bàn thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dƣơng 6 Chƣơng 1.
CƠ SỞ LÝ LU N VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƢỜNG TIỂU HỌC 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Vấn đề quản lý dạy học đã xuất hiện từ rất sớm tại nhiều nƣớc trên thế giới. Comenxki (1592 – 1670), ngƣời Slôvakia đã đƣa ra quan điểm giáo dục phải thích ứng với thiên nhiên.
Ông cho rằng quá trình dạy học để truyền thụ và tiếp nhận tri thức là phải dựa vào sự vật, hiện tƣợng do học sinh tự quan sát, tự suy nghĩ mà hiểu biết, không nên dùng uy quyền bắt buộc, gò ép ngƣời ta chấp nhận bất kỳ một điều gì. Ông cũng nêu ra một số nguyên tắc dạy học có giá trị rất lớn đó là nguyên tắc trực quan, nguyên tắc phát huy tính tự giác tích cực của học sinh, nguyên tắc giảng dạy theo khả năng tiếp thu của học sinh [29]. Thời kỳ sau đó các tác giả phƣơng Tây cũng nêu đồng quan điểm với Comenxkitrong quản lý giáo dục nhƣ Rober Owen (1717 - 1858), Chales Baddage (1792 - 1871), F.Taylor (1856 - 1915) ngƣời đƣợc coi là cha đẻ của thuyết quản lý khoa học, John Locke (1632 - 1704) cũng đƣa ra nguyên tắc giáo dục là “không đƣợc nhồi nhét điều gì vào trí nhớ của trẻ mà vốn chúng không thích thú. Thầy giáo cần khơi dậy ở trẻ lòng ham mê say sƣa, qua đó hƣớng trẻ đến với tri thức.
Phải phát triển khả năng độc lập suy nghĩ và chủ động trong học tập của trẻ”. Rousseau (1712 -1778) cũng cho rằng phải hƣớng HS tích cực tự giành kiến thức bằng cách tìm hiểu, khám phá và sáng tạo. Đến cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác- Lênin, các nhà nghiên cứu giáo dục đã đi sâu nghiên cứu về vai trò và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ quản lý trong việc quản lý HĐDH trong nhà trƣờng. Xtrezicodin, Jaxapob đã nghiên cứu và đề ra một số vấn đề quản lý của hiệu trƣởng nhƣ vấn đề phân công nhiệm vụ giữa hiệu trƣởng và phó hiệu trƣởng.
Các tác giả đã thống nhất và khẳng định hiệu trƣởng phải là ngƣời lãnh đạo toàn diện và chịu trách nhiệm trong công tác QL nhà trƣờng.Saxerdotop đã đi sâu nghiên cứu công tác lãnh đạo hoạt động giảng dạy, giáo dục trong nhà trƣờng và xem đây là khâu then chốt trong công tác quản lý của hiệu trƣởng. Các tác giả đều khẳng định rằng kết quả toàn bộ hoạt động quản lý của nhà trƣờng phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý HĐDH của đội ngũ GV. 7 Các nghiên cứu mới đây về quản lý giáo dục cũng đƣa ra các nhận định rằng giáo dục theo năng lực là hệ thống giáo dục tập trung vào phát triển các năng lực cần thiết để học sinh để có thể thành công trong cuộc sống và trong công việc [37]. Các năng lực thƣờng đƣợc tập trung phát triển bao gồm năng lực xử lí thông tin, giải quyết vấn đề, phản biện, năng lực học tập suốt đời [29].
Công tác dạy học thay đổi thì công tác đánh giá cũng phải tƣơng thích, việc đánh giá theo giáo dục PTNLHS phải đƣợc thực hiện thông qua nhiều công cụ và hình thức trong đó có cả quan sát và thực hành trong các tình huống mô phỏng [40]. Trong những năm gần đây sự phát triển của khoa học, công nghệ rất nhanh chóng, vì vậy việc dạy học chỉ chú trọng đến kiến thức là không đủ do một số kiến thức còn mới hôm nay thì ngày mai đã cũ. Do đó nhiều hệ thống giáo dục đã hƣớng tới việc giáo dục để ngƣời học có đủ khả năng làm chủ kiến thức, sử dụng kiến thức và phát triển kiến thức trong nghiên cứu để giải quyết các vấn đề trong khoa học cũng nhƣ trong thực tế. Các hệ thống giáo dục tiên tiến hiện nay đều đã áp dụng phƣơng pháp giảng dạy theo hƣớng PTNLHS thay vì giảng dạy theo nội dung, kiến thức theo phƣơng pháp truyền thống, cũ kỹ.
Ngày nay, mục tiêu của giáo dục nói chung và HĐDH nói riêng là đảm bảo và nâng cao chất lƣợng đào tạo. Vì vậy, bên cạnh những nhà nghiên cứu về giáo dục, trong thực tiễn đã có nhiều trƣờng quan tâm, nghiên cứu việc quản lý HĐDH để tìm ra biện pháp quản lý phù hợp và hiệu quả nhất cho đơn vị của mình. Các nền giáo dục hàng đầu thế giới đều cho rằng tính tích cực, chủ động phát huy năng lực của ngƣời học sẽ mang đến kết quả, chất lƣợng cao nhất cho ngƣời học. Phƣơng pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh dần đƣợc phát triển và hoàn thiện, đƣợc nhiều nƣớc trên thế giới vận dụng và có đƣợc kết quả cao, trong đó có Việt Nam.
Các nghiên cứu ở trong nước Quản lý giáo dục luôn là vấn đề đƣợc các nhà nghiên cứu Việt Nam quan tâm, vì thế hiện nay có rất nhiều nghiên cứu về quản lý giáo dục nói chung và nghiên cứu về quản lý HĐDH nói riêng đƣợc thực hiện. Các nghiên cứu đều chỉ ra rằng HĐDH có vai trò quyết định đến chất lƣợng giáo dục. Việc vận dụng các phƣơng pháp giáo dục hiện đại theo định hƣớng phát triển năng lực trong dạy học cho học sinh trong nhà trƣờng mang lại kết quả cao cho đầu ra. 8 Dƣơng Thị Hoa [18] với nghiên cứu “Xây dựng tiến trình dạy học các thuyết về ánh sáng (vật lí 12 nâng cao) theo hƣớng phát triển năng lực tƣ duy cho học sinh” đã cho rằng việc dạy học mang nặng tính lý thuyết, phƣơng pháp dạy học của giáo viên còn nặng về truyền thụ kiến thức đã làm hạn chế phát triển khả năng của học sinh.
Học sinh thƣờng thụ động trƣớc những kiến thức mới, chƣa đƣợc rèn khả năng tự học. Chính vì thế, quản lý HĐDH theo hƣớng phát triển năng lực tƣ duy cho học sinh sẽ giúp cho kiến thức của học sinh phong phú, sâu sắc, tăng tính chủ động, sáng tạo của HS trong học tập. Tác giả Dƣơng Trần Bình [9] khẳng định trong nghiên cứu “Quản lý hoạt động dạy học ở trƣờng tiểu học tại thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục” rằng; khi đƣợc tổ chức HĐDH theo quan điểm lấy năng lực của HS làm trung tâm thì sẽ giúp nâng cao năng lực của ngƣời học, giúp các trƣờng TH sớm đáp ứng đƣợc mục tiêu đổi mới căn bản và toàn diện GD. Để thực hiện đƣợc điều này thì sự tƣơng tác trong HĐDH cần phải đƣợc thực hiện đúng, đủ.
Đó là sự tƣơng tác hai chiều giữa GV với HS; HS với HS, qua đó tạo nên sự hứng thú của HS trong việc học, kích thích tính tò mò, tìm hiểu, sáng tạo, tăng cƣờng tính chủ động trong tìm kiếm và tiếp thu tri thức. Và còn rất nhiều nghiên cứu khác liên quan đến quan điểm quản lý HĐDH theo định hƣớng lấy ngƣời học làm trung tâm, theo định hƣớng phát triển năng lực HS. Tuy nhiên, chƣa có nghiên cứu nào thực hiện tại các trƣờng tiểu học trên địa bàn thị xã Dĩ An, tỉnh Bình Dƣơng. Chính vì vậy, việc nghiên cứu đề tài này là cần thiết trong giai đoạn các trƣờng TH trên địa bàn đang tích cực đổi mới quản lý HĐDH theo chƣơng trình giáo dục phổ thông toàn diện sắp sửa áp dụng trong năm học 2019 - 2020.
Khái niệm cơ bản của đề tài 1. Khái niệm về quản lý; quản lý giáo dục; quản lý nhà trường 1. Khái niệm về quản lý Tùy theo mục đích nghiên cứu, khía cạnh nghiên cứu mà hiện nay có nhiều khái niệm khác nhau về quản lý đƣợc đƣa ra. Trong cuốn Chân dung những nhà cải cách giáo dục tiêu biểu trên thế giới (UNESCO, 2005) đã nêu ra một số khái niệm của các nhà cải cách giáo dục hàng đầu thế giới về quản lý.
Koontz thì cho rằng quản lý là một hoạt động thiết yếu nhằm đảm bảo sự phối hợp những nỗ lực của các cá nhân để đạt đƣợc mục đích của nhóm (tổ chức). 9 Mục tiêu của quản lý là hình thành một môi trƣờng trong đó con ngƣời có thể đạt đƣợc mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất. Taylor lại nêu quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng chính xác cái gì cần làm và làm cái gì đó nhƣ thế nào bằng phƣơng pháp tốt nhất và rẻ tiền nhất. Omarov (ngƣời Liên Xô) có quan điệm quản lý là tính toán sử dụng hợp lý các nguồn lực nhằm thực hiện các nhiệm vụ sản xuất và dịch vụ với hiệu quả kinh tế tối ƣu.
Henry Fayol lại hƣớng về các chức năng và những yếu tố của quản lý thì nêu quản lý hành chính là dự đoán và lập kế hoạch, tổ chức điều khiển, phối hợp và kiểm tra. Tác giả Phạm Minh Hạc (1986) có quan điểm quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể ngƣời quản lý đến tập thể ngƣời lao động nói chung (khách thể quản lý) nhằm thực hiện mục tiêu dự kiến. Tác giả Hà Thế Ngữ (2001) thì cho rằng quản lý là một quá trình định hƣớng, quá trình có mục tiêu, quản lý một hệ thống nhằm đạt đƣợc những mục tiêu nhất định. Nhà nghiên cứu Trần Kiểm (1990) nêu trong cuốn Quản lý giáo dục và quản lý nhà trường cho rằng: Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ƣu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất.
Vậy có thể thấy có rất nhiều quan điểm khác nhau về quản lý, tuy nhiên chúng đều có những điểm chung: Thứ nhất, chúng đều là hoạt động có chủ đích của con ngƣời thực hiện bên trong một tổ chức cụ thể; Thứ hai, quản lý là sự phối hợp nguồn nhân lực, vật lực mà tổ chức nắm giữ nhằm đạt đƣợc mục tiêu mà tổ chức đƣa ra.
