đặt vấn đề tiếp cận làm vấn đề cốt lõi xây dựng triết lý giáo dục và mô hình giáo dục. Tên gọi của cách tiếp cận này có khác nhau dựa vào các tiêu chí đặc thù của từng quốc gia và vùng lãnh thổ, nhƣng thuật ngữ đƣợc sử dụng khá phổ biến là Competency-Based Curriculum (Chƣơng trình giảng dạy dựa trên năng lực) [27]. Chƣơng trình giảng dạy dựa trên năng lực thực chất vẫn là cách tiếp cận chƣơng trình theo kết quả đầu ra. Đầu ra đƣợc quan niệm nhƣ là sự tổng hòa của tất cả các quá trình nội tại bên trong bao gồm toàn bộ các kĩ năng, kĩ xảo có khả năng thích ứng và giải quyết các vấn đề của thực tế theo một cách khoa học và hiệu quả nhất.
Tuy nhiên, cũng phải thừa nhận rằng, sự thích ứng của các quá trình hợp thành bởi những năng lực thuộc về kĩ năng, kĩ xảo của mỗi cá nhân mang dấu ấn rõ nét từ những hoạt động và tƣơng tác trong suốt quá trình giáo dục. Chƣơng trình hƣớng vào đầu ra là tạo ra một khoảng không gian mang tính e 7 thích ứng suốt đời trên cơ sở những năng lực cụ thể chuyên biệt. Một trong những nhà nghiên cứu tập trung cho mô hình giảng dạy mới về chƣơng trình giảng dạy dựa trên năng lực ngƣời học chính là Boyatzis và các đồng sự. Vào năm 1995 nhà nghiên cứu Boyatzis và các đồng sự đã tổng kết nhƣợc điểm của hệ thống các chƣơng trình giáo dục và đào tạo quản lý đƣợc cung cấp bởi các trƣờng trong thời điểm hiện tại từ các nghiên cứu khác nhau, nhận thấy phƣơng pháp giáo dục quá nặng về lý thuyết hàn lâm giáo điều, sản phẩm của nó không có khả năng thích ứng khi hoàn cảnh môi trƣờng có sự xáo trộn và thay đổi.
Tác giả Boyatzis và đồng sự đƣa ra Mô hình năng lực trong phát triển nguồn nhân lực của các chƣơng trình giáo dục và đào tạo dựa trên mô hình năng lực cần thiết lập nhƣ sau: (1) xác định các năng lực, (2) phát triển và định hƣớng sự phát triển theo mục tiêu đƣa ra, và (3) đánh giá, kiểm tra một cách khách quan, minh bạch [30]. Tiếp thu và kế thừa những nhận định của Boyatzis và các đồng sự, ba học giả Rausch, Sherman và Washbush (2001) đã đƣa ra quan điểm mới khi cho rằng: “thiết kế một cách cẩn thận các chƣơng trình giáo dục và đào tạo chú trọng vào kết quả đầu ra và dựa trên năng lực có thể xem là một giải pháp tự nhiên trong việc tạo lập một hoạt động giáo dục đặc thù đi đến thành công. Đây là một đóng góp quan trọng góp phần mở rộng biên độ và nội hàm của mô hình giáo dục theo hƣớng tiếp cận phát triển năng lực. Dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực là một vấn đề mang tính thời sự, nhận đƣợc sự quan tâm lớn của những nhà quản lý giáo dục.
Sự thành công của mô hình này ở nhiều quốc gia trên thế giới đã thu hút đông đảo sự quan tâm của các nhà nghiên cứu và quản lý Việt Nam về một mô hình này. Chƣơng trình, sách giáo khoa phổ thông 2018 ở Việt Nam [11] xác định phát triển năng lực ngƣời học là một định hƣớng quan trọng. Một số đặc điểm của chƣơng trình GDPT theo định hƣớng phát triển năng lực ngƣời học, trong đó những năng lực chung cũng nhƣ các năng lực chuyên biệt đƣợc quan tâm phát triển. e 8 Dạy học theo định hƣớng phát triển năng lực trở thành một hƣớng đi nhận đƣợc nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu Việt Nam, tiêu biểu phải kể tới những đóng góp mở đƣờng và quan trọng của các tác giả: Vƣơng Thị Bích Thủy (2005) [24]; Vũ Ngọc Hải - Đặng Bá Lãm, Trần Khánh Đức (2007) [16]; Trà Thị Kiều Loan (2011) [23]; Cao Danh Chính (2010) [10] v.
Điểm quan các bài viết thời gian gần đây, có thể kể tới bài viết Trà Thị Kiều Loan trong: Vấn đề đổi mới phƣơng pháp dạy học cấp tiểu học và một số giải pháp về mặt quản lý (2011) [23]; bài viết trên Tạp chí Khoa học của tác giả Nguyễn Vũ Bích Hiền về Các xu hƣớng phát triển chƣơng trình đào tạo theo quan điểm lấy ngƣời học làm trung tâm (2012) [17]; hay tác giả Đặng Tự Ân với bài viết về Giáo dục định hƣớng phát triển năng lực [1] đăng trên Tạp chí Quản lý giáo dục số 4 năm 2015,. Tác giả Đặng Thành Hƣng cũng là ngƣời có nhiều bài viết rất sâu sắc về năng lực trong giáo dục phổ thông nhƣ bài viết : Năng lực xã hội trong nội dung học vấn phổ thông (2011) [22], đăng trên Tạp chí Khoa học Giáo dục. Tác giả đã đƣa vấn đề hình thành năng lực học tập cho học sinh phổ thông là vấn đề rất cần thiết, trong đó, có những năng lực xã hội giúp ích cho các em học sinh phổ thông, những nội dung nên truyền tải cho học sinh phổ thông để hình thành năng lực tổng hợp cho các em. Trong cuốn sách Dạy học hiện đại: Lý luận - biện pháp - kỹ thuật (2002) [21], tác giả cũng đã đề cập đến vấn đề hình thành năng lực cho học sinh.
Tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc đã có nhiều nghiên cứu về dạy học theo hƣớng phát triển năng lực, đặc biệt là dạy học theo chƣơng trình giảng dạy dựa trên năng lực ngƣời học nhƣ: Dạy học phát triển năng lực (2015) [24] đăng trên Tạp chí Quản lý giáo dục, bài viết đã đƣa ra những phân tích, luận giải khá sâu sắc về vấn đề định hƣớng dạy học theo tiếp cận năng lực và dạy học theo hƣớng phát triển năng lực ngƣời học, vận dụng các phƣơng pháp kỹ thuật dạy học hiệu quả để giúp học sinh tiếp cận bài học tốt hơn; ngoài ra bài viết cũng nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc phát triển dạy học theo hƣớng giảng dạy dựa trên năng lực trong các nhà trƣờng. e 9 Tác giả Nguyễn Thu Hà trong bài viết “Giảng dạy theo năng lực và đánh giá theo năng lực trong giáo dục: Một số vấn đề lý luận cơ bản” (2014) [15], đăng trên Tạp chí Khoa học (Đại học Quốc gia Hà Nội), nội dung bài viết đã làm sáng tỏ những vấn đề về năng lực, những hình thức và tiêu chí đánh giá theo hƣớng phát triển năng lực, muốn thực hiện đƣợc điều này cần thực hiện lồng ghép và đồng thời cả hoạt động giảng dạy và học tập theo hƣớng phát triển năng lực, những hoạt động kiểm tra - đánh giá cũng cần xuất phát từ việc hình thành cho ngƣời học những năng lực cần thiết. Nghiên cứu v quản lý d y h c theo định hướng phát triển năng lực Tại Việt Nam các nghiên cứu về quản lý dạy học và quản lý dạy học theo hƣớng phát triển năng lực đã đƣợc quan tâm nghiên cứu khá nhiều từ các giai đoạn trƣớc đó. Tuy nhiên, các nghiên cứu về quản lý dạy học theo hƣớng phát triển năng lực phát triển nhất từ khi các chủ trƣơng, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc chỉ đạo về vấn đề này, nhất là: Nghị quyết 29/NQ-TƢ (2013) về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo”[2]; các nghiên cứu xoay quanh các vấn đề: Nghiên cứu về quản lý dạy học theo hƣớng PTNL; nghiên cứu về thực trạng dạy học theo hƣớng PTNL; nghiên cứu về những thuận lợi, khó khăn thách thức khi triển khai mô hình dạy học theo hƣớng PTNL; nghiên cứu quản lý dạy học theo hƣớng PTNL ở các cấp học khác nhau.
Tác giả Phạm Đỗ Nhật Tiến trong bài viết “Đổi mới quản trị nhà trƣờng trƣớc yêu cầu chuyển đổi giáo dục theo định hƣớng phát triển năng lực ngƣời học” (2015) [25], đăng trên Tạp chí Quản lý Giáo dục, tác giả đã phân tích vai trò của nhà trƣờng và sự cần thiết cần đổi mới cách thức quản lý nhà trƣờng để phù hợp với hoạt động thực tiễn dạy học theo hƣớng tiếp cận PTNL. Đồng thời, tác giả đã đƣa ra những giải pháp về mặt thực tiễn nhằm quản lý hoạt động dạy học theo hƣớng tiếp cận PTNL đƣợc tốt hơn và quản lý tốt các vấn đề phát sinh khác trong quá trình dạy và học của nhà trƣờng. Trong bài viết “Quản lý dạy học theo tiếp cận năng lực tại các trƣờng phổ e 10 thông: triển vọng và thách thức” (2016) [18] đăng trên Tạp chí Dạy và Học ngày nay, tác giả Lê Ngọc Hoa đã đƣa ra những phân tích, luận giải khá sâu sắc về những thành tựu đạt đƣợc từ vấn đề dạy học theo hƣớng phát triển năng lực triển khai tại địa bàn thành phố Hà Nội và một số địa phƣơng; Tác giả Lê Ngọc Hoa trong bài viết “Quản lý các vấn đề trong trƣờng học từ việc xây dựng mạng lƣới công tác xã hội học đƣờng” (2017) [19] đăng trên Tạp chí Giáo dục và Xã hội, đồng thời bài viết cũng đã đề cập đến các biện pháp quản lý trong trƣờng học, trong đó có đề cập đến hoạt động quản lý dạy học theo hƣớng phát triển năng lực. Nhƣ vậy, từ những nghiên cứu về dạy học và quản lý dạy học theo hƣớng PTNL nêu trên, có thể thấy rằng vấn đề dạy học và quản lý dạy học theo hƣớng PTNL đang là vấn đề rất đƣợc quan tâm, có một số nghiên cứu và bài viết đã đề cập đến vấn đề quản lý hoạt động dạy học theo hƣớng PTNL.
Đa phần những nghiên cứu này đều chủ yếu dừng lại ở việc đề cập tới vai trò và một số vấn đề lý luận chung về hoạt động quản lý dạy học theo hƣớng PTNL, chứ chƣa đƣa ra đƣợc tình hình quản lý hay đƣa ra những giải pháp quản lý hoạt động dạy học theo PTNL một cách hiệu quả. Một số khái niệm cơ bản của đề tài 1. Năng lực Khái niệm năng lực (competency) có cội nguồn từ tiếng La tinh “competentia”. Năng lực đƣợc nhìn nhận, nhận thức là khả năng thực hiện thành thạo (thuần thục), khả năng thực hiện kĩ năng, kĩ thuật mang tính thành thạo của cá nhân đối với một công việc cụ thể mang tính mục đích (hƣớng đích).
Nhƣ vậy, ngay từ khởi thủy, từ năng lực đã đƣợc gắn liền với khả năng, sự thành thạo. Tác giả Holt, J (2005) cho rằng: “Năng lực là các khả năng và kỹ xảo nhận thức vốn có ở cá nhân hay có thể học đƣợc để giải quyết các vấn đề đặt ra trong cuộc sống. Năng lực cũng hàm chứa trong nó tính sẵn sàng hành động, động cơ, ý chí và trách nhiệm xã hội để có thể sử dụng một cách hiệu quả và có trách nhiệm các giải pháp trong những tình huống linh hoạt”.