Mở đầu Phần thứ hai: Nội dung, gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về quản lý công tác chủ nhiệm lớp ở trƣờng tiểu học Chƣơng 2. Thực trạng quản lý công tác chủ nhiệm lớp ở các trƣờng tiểu học trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định Chƣơng 3. Biện pháp quản lý công tác chủ nhiệm lớp ở các trƣờng tiểu học trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định Phần thứ ba: Kết luận và khuyến nghị - Danh mục tài liệu tham khảo - Phụ lục e 8 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP Ở TRƢỜNG TIỂU HỌC 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Nghiên cứu ở nước ngoài Công tác chủ nhiệm lớp luôn là một trong những vấn đề đƣợc các nhà giáo dục trên thế giới quan tâm. Hoạt động này đƣợc tiếp cận với nhiều hình thức khác nhau nhƣ quản lý lớp học, vai trò của giáo viên quản lý lớp, sự khác nhau giữa giáo viên đứng lớp và giáo viên bộ môn… Một nhóm của trƣờng University of Northern Colorado đã có nghiên cứu về “Classroom Management for Elementary Teachers” [32]. Trong nghiên cứu cho thấy, giáo viên đóng nhiều vai trò khác nhau trong một lớp học điển hình, nhƣng chắc chắn một trong những vai trò quan trọng nhất là ngƣời quản lý lớp học.
Việc dạy và học hiệu quả không thể diễn ra trong một lớp học đƣợc quản lý kém. Các giáo viên hiệu quả tỏ ra có hiệu quả với học sinh ở mọi cấp độ thành tích bất kể mức độ không đồng nhất trong các lớp học của chúng. Nếu giáo viên không hiệu quả, học sinh dƣới sự hƣớng dẫn của giáo viên đó sẽ không đạt đƣợc tiến bộ trong học tập, bất kể chúng giống nhau hay khác nhau về thành tích học tập của chúng. Nghiên cứu hiện tại chỉ ra rằng học sinh trong các lớp giáo viên đƣợc phân loại là hiệu quả nhất có thể đạt đƣợc khoảng 52 điểm phần trăm trong thành tích của họ trong thời gian một năm.
Học sinh trong các lớp giáo viên đƣợc phân loại là kém hiệu quả nhất có thể chỉ đạt đƣợc khoảng 14 điểm phần trăm trong thời gian một năm. Sự so sánh này thậm chí còn kịch tính hơn khi ngƣời ta nhận ra rằng một số nhà nghiên cứu đã ƣớc tính rằng học sinh sẽ thể hiện mức tăng trong học tập khoảng 6 điểm phần trăm chỉ đơn giản là khi trƣởng thành - từ khi lớn lên một tuổi và thu thập kiến thức và thông tin mới trong cuộc sống hàng ngày. e 9 Nghiên cứu cho thấy, quản lý lớp học là một trong những thành phần quan trọng của việc giảng dạy hiệu quả mà giáo viên quản lý lớp đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển học sinh và toàn thể lớp học đó. Theo nghiên cứu của Dr.
Meier về “Nhiệm vụ của giáo viên trong quản lý lớp học là gì?” thì giáo viên có trách nhiệm duy trì một môi trƣờng học tập tích cực trong lớp học. Quản lý một lớp học không phải là một nhiệm vụ dễ dàng. Một lớp học nằm ngoài tầm kiểm soát sẽ khiến học sinh đạt thành tích thấp hơn và tỷ lệ bỏ lớp cao đối với giáo viên. Giáo viên phải thực hiện cấu trúc, phát triển sự tƣơng tác tích cực của học sinh và hành động ngay lập tức khi có vấn đề.
Duy trì sự kiểm soát ngay từ đầu cung cấp nền tảng cho việc quản lý lớp học hiệu quả. Để có thể đạt đƣợc các kết quả tốt trong quá trình quản lý lớp thì cần: (i) Tạo ra văn hóa quan tâm: Quản lý lớp học hiệu quả bắt nguồn từ văn hóa quan tâm. Giáo viên thiết lập âm thanh cho lớp học. Nếu môi trƣờng lớp học khuyến khích sự tham gia và chấp nhận rủi ro, học sinh có nhiều khả năng tham gia vào quá trình học tập hơn.
Giáo viên nên sử dụng phƣơng pháp nuôi dƣỡng và đầu tƣ vào từng học sinh trên cơ sở cá nhân; (ii) Thiết lập các quy tắc: Giáo viên nên bắt đầu năm học với những kỳ vọng rõ ràng về hành vi trong lớp học. Nếu sinh viên nhận thức đƣợc điều gì đƣợc và không đƣợc chấp nhận, họ có nhiều khả năng trở thành những ngƣời đóng góp tích cực trong lớp học. Giảng dạy sự hiểu biết về các kỹ năng xã hội và cách đối mặt với nghịch cảnh cần phải là một phần của chƣơng trình giảng dạy trên lớp thông thƣờng. Vạch ra hậu quả của hành vi không đƣợc chấp nhận sẽ giúp học sinh phát triển kỹ năng tƣ duy phản biện và trở thành ngƣời ra quyết định tốt hơn; (iii) Duy trì trách nhiệm: Cung cấp các chiến lƣợc giải trình là rất quan trọng đối với việc quản lý lớp học.
Giáo viên nên có một hệ thống đánh giá hành vi. Theo dõi hành vi một cách thƣờng xuyên sẽ giúp mang lại thành công lâu dài. Học sinh cần đƣợc biết rằng quá trình đánh giá sẽ dựa trên sự tƣơng tác của họ với những ngƣời khác trong và ngoài lớp e 10 học; (iv) Quản lý vấn đề: Giáo viên nên xác định nguyên nhân của hành vi gây phiền hà trƣớc khi cố gắng sửa chữa nó. Phản ánh các yếu tố ảnh hƣởng đến một vấn đề sẽ cung cấp một khuôn khổ cho sự can thiệp.
Ngoài ra, còn rất nhiều những bài viết, nghiên cứu liên quan đến công tác chủ nhiệm lớp của ngƣời giáo viên chủ nhiệm nhƣ: Tác phẩm “Phương pháp công tác chủ nhiệm lớp” (NXB Giáo dục Matxcơva,1984), của tác giả Bôn - đƣ - rép N.I, trong công trình nghiên cứu này tác giả đã trình bày những phƣơng pháp cơ bản về cách thức thực hiện công tác chủ nhiệm lớp ở các trƣờng phổ thông [dẫn theo 23]. Có thể thấy công tác chủ nhiệm lớp của GVCN đều đƣợc các nhà trƣờng quan tâm, mặc dù ở nƣớc ngoài có thể có tên gọi khác nhau nhƣng đều cùng một mục tiêu làm sao để có thể quản lý lớp học đƣợc tốt nhất, mang những điều tốt đẹp nhất đến với học sinh của lớp mình quản lý. Nghiên cứu ở Việt Nam Thực hiện Nghị quyết 29-NQ/TW khóa VIII ngày 4/11/2013 và các chủ trƣơng của Đảng, Nhà nƣớc về định hƣớng chiến lƣợc phát triển giáo dục - đào tạo trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, lĩnh vực giáo dục và đào tạo nƣớc ta đã đạt đƣợc những thành tựu quan trọng, góp phần to lớn vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Mục tiêu cụ thể trong định hƣớng đổi mới căn bản toàn diện là “Đối với giáo dục phổ thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dƣỡng năng khiếu, định hƣớng nghề nghiệp cho học sinh.
Nâng cao chất lƣợng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tƣởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời”. Bên cạnh đó, Nghị quyết cũng đƣa các nhiệm vụ, giải pháp “Nâng cao nhận thức về vai trò quyết định chất lƣợng giáo dục và đào tạo của đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục; ngƣời học là chủ thể trung tâm của e 11 quá trình giáo dục; gia đình có trách nhiệm phối hợp với nhà trƣờng và xã hội trong việc giáo dục nhân cách, lối sống cho con em mình” [3]. Theo Chỉ thị số 40/2004/CT-TW nêu rõ cần phải “Rà soát, bố trí, sắp xếp lại những giáo viên không đáp ứng yêu cầu bằng các giải pháp thích hợp nhƣ: luân chuyển, đào tạo lại, bồi dƣỡng nâng cao trình độ; giải quyết chế độ nghỉ hƣu trƣớc tuổi, bố trí lại công việc phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ, đồng thời bổ sung kịp thời lực lƣợng giáo viên trẻ có đủ điều kiện và năng lực để tránh sự hụt hẫng.
Chú trọng đào tạo, bồi dƣỡng năng lực chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục trong các cơ sở giáo dục theo hƣớng chuyên nghiệp hoá; bố trí, sắp xếp cán bộ quản lý giáo dục các cấp phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ và năng lực của cán bộ, có cơ chế thay thế khi không đáp ứng yêu cầu” [2]. Cũng theo quy định tại Chƣơng IV của Thông tƣ 28/2020/TT-BGDĐT ban hành Điều lệ trƣờng tiểu học, chủ nhiệm lớp ngoài các nhiệm vụ của ngƣời GV nhƣ: thực hiện chƣơng trình giáo dục, tham gia xây dựng kế hoạch, thực hiện tự đánh giá… thì khi ngƣời giáo viên làm công tác chủ nhiệm còn có các nhiệm vụ quản lý nhƣ: chủ động nắm bắt thông tin từng học sinh, thực hiện các hoạt động theo kế hoạch, phối hợp chặt chẽ với CMHS, báo cáo thƣờng kỳ hoặc đột xuất với hiệu trƣởng. Ngoài ra, GVCN cũng có đƣợc một số các quyền theo quy định: đƣợc dự các giờ học, hoạt động giáo dục, dự cuộc họp của hội đồng thi đua khen thƣởng, đƣợc quyền cho phép cá nhân học sinh nghỉ theo quy định… và còn có một số chính sách khác. Điều đó cho thấy công tác chủ nhiệm lớp rất quan trọng, cũng có những quy định riêng và có những chính sách ƣu tiên trong quá trình quản lý lớp học [12].
Các nghiên cứu liên quan đến công tác chủ nhiệm lớp nhƣ “Một số vấn đề trong công tác chủ nhiệm lớp ở nhà trƣờng hiện nay” của tác giả Nguyễn Thanh Bình; “Công tác giáo viên chủ nhiệm lớp ở trƣờng phổ thông” của các tác giả Hà Nhật Thăng, Nguyễn Dục Quang, Nguyễn Thị Kỳ; “Tài liệu bồi e 12 dƣỡng CBQL, GV về công tác GVCN trong trƣờng TH” là tài liệu của Bộ GD&ĐT… Các nội dung của các nghiên cứu đều đề cập đến vai trò của GVCN lớp có tầm quan trọng nhƣ thế nào và những công việc mà ngƣời giáo viên chủ nhiệm lớp cần phải thực hiện ra sao. Ngoài ra, còn có các nghiên cứu liên quan đến quản lý công tác chủ nhiệm nhƣ nghiên cứu của tác giả Hà Văn Hải về “Quản lý công tác chủ nhiệm lớp ở trƣờng THPT trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay” [17]. Trong nghiên cứu tác giả đã cho thấy quản lý công tác chủ nhiệm lớp ở THPT là những tác động của ngƣời hiệu trƣởng trong quá trình xây dựng kế hoạch; tổ chức các cá nhân các bộ phận, xây dựng các quy chế làm việc, phối hợp của các lực lƣợng; tổ chức bồi dƣỡng kỹ năng sƣ phạm, nghiệp vụ hƣớng dẫn, chỉ huy, tạo môi trƣờng thuận lợi; kiểm tra, đánh giá, động viên, khen thƣởng đối với các cá nhân, các bộ phận tham gia vào công tác chủ nhiệm lớp đáp ứng những yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay.