Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động bồi dƣỡng học sinh giỏi ở các trƣờng THCS. Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động bồi dƣỡng học sinh giỏi ở các trƣờng THCS thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định. Chương 3: Các biện pháp quản lý hoạt động bồi dƣỡng học sinh giỏi ở các trƣờng THCS thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định. 6 CHƢƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƢỠNG HỌC SINH GIỎI Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 1.1 Các nghiên cứu trên thế giới Lịch sử phát triển của nhân loại, ở bất kỳ thời đại nào, quốc gia nào con ngƣời luôn là động lực của sự phát triển xã hội mà động lực tiên phong thúc đẩy sự phát triển nhanh và bền vững là do những ngƣời tài, những ngƣời có trí tuệ tạo ra.
Chính “Những người tài giỏi là cái gốc làm nên sự nghiệp”. Họ đã tạo ra những bƣớc ngoặt trong sự phát triển lịch sử xã hội loài ngƣời, sản sinh ra những giá trị vật chất tinh thần tiêu biểu trong nền văn minh nhân loại. Đặc biệt bƣớc vào thế kỷ của nền văn minh trí tuệ thế kỷ mà “cạnh tranh chất xám” sẽ diễn ra ngày càng gay gắt thì nhiều nƣớc trong khu vực và trên thế giới lại càng quan tâm tới chiến lƣợc nhân tài, đầu tƣ cho giáo dục, đầu tƣ cho việc đào tạo nhân tài và coi trọng nhân tài là chiến lƣợc quyết định cho sự phồn thịnh của đất nƣớc. Trên thế giới, việc phát hiện và bồi dƣỡng HSG đã có từ rất lâu và có lịch sử phối hợp nghiên cứu ở các quốc gia.
Nhiều nƣớc trên thế giới đã tập trung và chăm lo để GD phát triển trƣớc một bƣớc nhằm đón đầu yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Tiêu biểu là nƣớc Mỹ, Anh, Pháp, Nhật, Trung Quốc, Đức, Hàn Quốc, Ấn Độ,. Ở Trung Quốc, từ đời nhà Đƣờng những trẻ em có tài đặc biệt đƣợc mời đến sân Rồng để học tập và đƣợc giáo dục bằng những hình thức đặc biệt. Trong tác phẩm phƣơng Tây, Plato cũng đã nêu lên các hình thức giáo dục (GD) đặc biệt cho HSG.
Từ năm 1985, Trung Quốc thừa nhận phải có một chƣơng trình GD đặc biệt dành cho hai loại đối tƣợng HS yếu kém và HSG, trong đó cho phép các HSG có thể học vƣợt lớp. Nhờ vào các quyết định năm 7 2003 của Ban chấp hành Trung ƣơng Đảng Cộng sản Trung Quốc về tăng cƣờng chính sách bồi dƣỡng, thu hút và sử dụng nhân tài, giờ đây, Trung Quốc lại đƣợc biết đến nhƣ một nền kinh tế - kỹ thuật trên đà phát triển mạnh mẽ và một nền GD&ĐT chất lƣợng cao. Ở Nhật Bản, trong hệ thống GD không có hệ thống trƣờng lớp năng khiếu để đào tạo, bồi dƣỡng tài năng, nhƣng Nhật Bản lại có một nền GD phát triển, tiên tiến, hiện đại, góp phần quan trọng tạo nên một nƣớc Nhật với nền kinh tế hàng đầu thế giới. Hƣớng chiến lƣợc GD vào cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật và sự phát triển kinh tế, đã tạo nên “Sự thần kỳ Nhật Bản”.
Tuy ở Nhật Bản không có hệ thống trƣờng lớp dành riêng cho năng khiếu, nhƣng việc cạnh tranh rất gay gắt qua các kỳ kiểm tra, thi tuyển vào các trƣờng đại học buộc HS và gia đình phải đầu tƣ, phải vƣơn lên, phải phát triển năng khiếu, tài năng. Ở Đông Nam Á, có thể nói Singapore là quốc gia có nền GD chú trọng phát triển HSG, HS tài năng. Đặc biệt, năm 1984 lần đầu tiên Singapore thực hiện chƣơng trình GD năng khiếu dành cho HSG (Gifted Education Progamme). Ở nƣớc Mỹ mãi đến thế kỉ XIX mới chú ý tới vấn đề GD học sinh giỏi và tài năng.
Đầu tiên là hình thức GD linh hoạt tại trƣờng St. Public Schools Louis 1868 cho phép những HSG học chƣơng trình 6 năm trong vòng 4 năm; sau đó lần lƣợt là các trƣờng Woburn; Elizabeth; Cambridge. Trong suốt thế kỉ XX, HSG đã trở thành một vấn đề của nƣớc Mỹ với hàng loạt các tổ chức và các trung tâm nghiên cứu, bồi dƣỡng học sinh giỏi ra đời. Năm 2002 Hoa Kỳ có 38 bang của có đạo luật về giáo dục HSG (Gifted & Talented Student Education Act) trong đó 28 bang có thể đáp ứng đầy đủ cho việc GD học sinh giỏi.
Ở Châu Âu, viện quốc tế Aurio với nhiệm vụ nhận diện, khảo sát HSG và 8 HS tài năng trên khắp thế giới. Nƣớc Anh thành lập cả một Viện hàn lâm quốc gia dành cho học sinh giỏi và tài năng trẻ và Hiệp hội quốc gia dành cho học sinh giỏi, bên cạnh Website hƣớng dẫn GV dạy cho HS giỏi và HS tài năng. Từ năm 2001 chính quyền NewZealand đã phê chuẩn kế hoạch phát triển chiến lƣợc HSG. Cộng hòa liên bang Đức có hiệp hội dành cho HSG và tài năng Đức.
Nhƣ vậy, có thể nói hầu nhƣ tất cả các nƣớc trên thế giới đều coi trọng vấn đề đào tạo và bồi dƣỡng HSG trong chiến lƣợc phát triển chƣơng trình giáo dục phổ thông. Nhiều nƣớc ghi riêng thành một mục dành cho HSG, một số nƣớc coi đó là một dạng của giáo dục đặc biệt hoặc chƣơng trình đặc biệt. Bồi dƣỡng HSG trong chiến lƣợc phát triển của đất nƣớc mình.2 Ở Việt Nam Ở Việt Nam, vấn đề bồi dƣỡng ngƣời tài đã đƣợc nhiều triều đại Việt Nam coi là công việc hàng đầu của đất nƣớc. Để tuyển chọn ngƣời hiền tài, từ xa xƣa ông cha ta đã xây dựng nhiều hình thức nhƣ: Thi Hƣơng, thi Hội, thi Đình.
Vào năm 1484, vua Lê Thánh Tông cho dựng bia đá của những ngƣời thi đỗ tiến sĩ từ khoa thi 1442 trở đi đặt tại Văn Miếu Quốc Tử Giám với dòng chữ “Hiền tài là nguyên khí quốc gia, nguyên khí thịnh thì nước mạnh, rồi lên cao; nguyên khí suy thì nước yếu, rồi xuống thấp”. Trong cuốn sách “Nhân tài với tương lai đất nước”[22], tác giả Nguyễn Đắc Hƣng đã tìm hiểu rất kỹ về nhân tài. Nhờ đó, chúng ta thấy rõ vai trò quan trọng của nhân tài, chính sách thu hút đãi ngộ nhân tài của Việt Nam nhƣ sau: - Thời vua Lê Thái Tổ, Nguyễn Trãi viết “Chiếu cầu hiền tài” hạ lệnh cho các quan từ Tam phẩm trở lên đều phải tiến cử một ngƣời, ai tiến cử đúng hiền tài đƣợc thƣởng; ngƣời nào có tài mà bị khuất, không ai tiến cử thì đƣợc tự tiến cử. Hiền tài đƣợc tiến cử và tự tiến cử đều đƣợc vua trọng dụng.
9 - Vua Lê Thánh Tông cho phép tôn vinh việc học bằng các cuộc lễ xƣớng danh ngƣời thi đậu, lễ vinh quy bái tổ và nhất là lễ khắc tên lý lịch tiến sĩ vào bia đá Văn Miếu. Ông đã đẩy mạnh phát triển GD&ĐT nhân tài. - Thời Tây Sơn, vua Quang Trung đã ban “Chiếu học”, khẳng định: “Dựng nước lấy việc học làm đầu, trị nước chọn nhân tài làm gốc”. - Năm 1872, vua Minh Mạng ban chiếu có ghi: “Đạo trị nước phải lấy việc gây dựng nhân tài làm việc ưu tiên mà phương pháp gây dựng trước hết là phải nuôi dưỡng nhân tài”.
Sau khi cách mạng tháng Tám thành công, ngày 20/11/1946, trong bài viết “Tìm người tài đức”, Hồ Chủ Tịch khẳng định: “Nước nhà cần phải kiến thiết, kiến thiết phải có người tài, trong số hai mươi triệu đồng bào chắc không thiếu gì người có tài, có đức”. Muốn có nhân tài phải “trồng”, phải chăm sóc, bồi dƣỡng rất công phu mới mong gặt hái thành công. Thực tiễn quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc cho thấy dân tộc Việt Nam có tiềm năng, trí tuệ vô cùng phong phú. Có điều chúng ta chƣa phát hiện, chăm sóc, bồi dƣỡng để có thể phát huy hết tiềm năng trí tuệ còn tiềm ẩn.
Kế thừa truyền thống hiếu học, coi trọng GD, trọng nhân tài của dân tộc Việt Nam, Đảng và Nhà nƣớc ta luôn coi trọng sự nghiệp GD&ĐT, quan tâm đến nhân tố con ngƣời và bồi dƣỡng ngƣời tài. Đặc biệt Nghị quyết số 29- NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban chấp hành Trung ƣơng khóa XI khẳng định: “Giáo là quốc sách hàng đầu. Phát triển GD&ĐT nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Chuyển mạnh quá trình GD chủ yếu từ trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học; học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn”[13].
Với quan điểm “GD là quốc sách hàng đầu”, chất lƣợng GD có nhiều chuyển biến và đội ngũ HSG Việt Nam ngày càng đƣợc phát triển cả về số lƣợng lẫn chất lƣợng và đƣợc thể hiện qua số lƣợng HSG đạt giải cao trong 10 các kỳ thi quốc gia và thế giới. Ngày nay, GD&ĐT đƣợc ƣu tiên, ƣu đãi, đặt GD ở vị trí quốc sách hàng đầu. Nhà nƣớc và xã hội có nhiều cơ chế, chính sách khuyến khích cho giáo dục phổ thông và hệ thống giáo dục quốc dân. Chính vì vậy, việc tổ chức bồi dƣỡng HSG trên cơ sở phát triển toàn diện nhân cách HS là một nhiệm vụ quan trọng, nhƣng cách tổ chức nhƣ thế nào không thể không nói đến công tác quản lí, chỉ đạo của lãnh đạo nhà trƣờng.
Việc chỉ đạo bồi dƣỡng HSG nhằm phát hiện ra học sinh có năng khiếu để bồi dƣỡng. Động viên khích lệ học sinh học tập, khích lệ giáo viên dạy giỏi góp phần nâng cao chất lƣợng của quá trình dạy - học. Bồi dƣỡng HSG nhằm đào tạo nhân tài cho đất nƣớc. Tầm quan trọng của việc tổ chức bồi dƣỡng HSG ở các nhà trƣờng THCS có một vai trò hết sức quan trọng, nó góp phần vào xây dựng quá trình đổi mới đất nƣớc, tạo ra đƣợc một lớp thế hệ học sinh có trình độ nhận thức cao góp phần vào công cuộc xây dựng và phát triển đất nƣớc.
Trƣờng THCS là nơi khởi đầu cho một thế hệ đƣợc đào tạo ở bậc học phổ thông, nếu chúng ta xây dựng đƣợc một nguồn nhân lực tốt có năng lực trí tuệ, có những tri thức khoa học thì sẽ là nơi khởi đầu tốt cho các bậc đào tạo tiếp theo và nhất là bậc THPT. Trong thời đại hiện nay đất nƣớc chúng ta đang ra sức phấn đấu CNH, HĐH đẩy mạnh hội nhập quốc tế, chúng ta cần sự thay đổi ở tất cả các mặt nhƣ kinh tế - văn hóa- chính trị và cả trên trƣờng ngoại giao đối ngoại quốc tế, do vậy để đáp ứng đƣợc vấn đề này nhiệm vụ đƣợc đặt trên đôi vai của các cấp, các ngành trong đó ngành GD đóng vai trò chủ đạo, việc chúng ta có tạo ra đƣợc những lớp học sinh ƣu tú không, đó là trách nhiệm và cũng là kết quả của một quá trình giáo dục.