Luận văn thạc sĩ về triết học Mác - Lênin và vai trò của con người trong công nghiệp hóa

Luận văn thạc sĩ phân tích quan điểm triết học Mác - Lê Nin về con người và vai trò của Đảng trong phát huy nhân tố con người thời kỳ công nghiệp hóa.

• Tác giả: Đỗ Thị Hằng Nga
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Văn Đức
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Quan điểm triết học Mác – Lênin về con người và sự vận dụng của Đảng trong việc phát huy nhân tố con người thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phƣơng pháp nghiên cứu
• 0.5. Kết cấu luận văn
• 0.6. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: QUAN ĐIỂM TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN VỀ CON NGƢỜI VÀ VAI TRÕ CỦA CON NGƢỜI TRONG PHÁT TRIỂN SẢN XUẤT XÃ HỘI
• 1.1. QUAN ĐIỂM TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN VỀ CON NGƢỜI
• 1.1.1. Một số quan điểm triết học trƣớc Mác về con ngƣời
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (Bản sao)
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH VẼ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quan Điểm Triết Học Mác Lênin Về Con Người

Quan điểm triết học Mác - Lênin về con người là một trong những nền tảng lý luận quan trọng trong việc hiểu rõ giá trị và vai trò của con người trong xã hội. Theo Mác - Lênin, con người không chỉ là sản phẩm của tự nhiên mà còn là sản phẩm của xã hội. Điều này nhấn mạnh rằng con người có khả năng tự cải tạo và phát triển bản thân thông qua hoạt động xã hội. Sự phát triển của con người gắn liền với sự phát triển của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong xã hội. Đặc biệt, trong thời kỳ công nghiệp hóa, quan điểm này càng trở nên quan trọng hơn khi con người được xem là nhân tố quyết định trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế và xã hội.

1.1. Triết Học Mác Lênin Về Bản Chất Con Người

Triết học Mác - Lênin khẳng định rằng bản chất con người không phải là cố định mà là sản phẩm của lịch sử và xã hội. Con người có khả năng thay đổi và phát triển thông qua hoạt động lao động và tương tác xã hội. Điều này cho thấy giá trị con người không chỉ nằm ở bản thân mà còn ở khả năng đóng góp cho xã hội.

1.2. Vai Trò Của Con Người Trong Sự Phát Triển Xã Hội

Con người được xem là chủ thể của mọi hoạt động sản xuất và sáng tạo. Trong bối cảnh công nghiệp hóa, vai trò của con người càng trở nên quan trọng khi họ không chỉ là người lao động mà còn là người sáng tạo ra giá trị mới. Sự phát triển của con người sẽ dẫn đến sự phát triển bền vững của xã hội.

II. Những Thách Thức Đối Với Con Người Trong Thời Kỳ Công Nghiệp Hóa

Thời kỳ công nghiệp hóa mang đến nhiều thách thức cho con người, từ việc thích ứng với công nghệ mới đến việc cải thiện chất lượng cuộc sống. Sự chuyển mình của nền kinh tế từ nông nghiệp sang công nghiệp đòi hỏi con người phải nâng cao trình độ học vấn và kỹ năng lao động. Bên cạnh đó, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ cũng tạo ra áp lực lớn đối với con người trong việc duy trì sự cạnh tranh và phát triển bản thân.

2.1. Áp Lực Từ Công Nghệ Mới

Công nghệ mới không chỉ thay đổi cách thức sản xuất mà còn yêu cầu con người phải liên tục học hỏi và thích ứng. Việc không theo kịp công nghệ có thể dẫn đến tình trạng thất nghiệp và lạc hậu trong xã hội.

2.2. Vấn Đề Chất Lượng Cuộc Sống

Công nghiệp hóa có thể dẫn đến sự gia tăng căng thẳng và áp lực trong cuộc sống hàng ngày. Điều này đòi hỏi cần có những chính sách hỗ trợ để cải thiện chất lượng cuộc sống cho người lao động, từ sức khỏe đến tinh thần.

III. Phương Pháp Phát Triển Con Người Trong Thời Kỳ Công Nghiệp Hóa

Để phát huy nhân tố con người trong thời kỳ công nghiệp hóa, cần áp dụng các phương pháp phát triển toàn diện. Điều này bao gồm việc nâng cao trình độ học vấn, kỹ năng nghề nghiệp và tạo ra môi trường làm việc tích cực. Các chính sách phát triển nguồn nhân lực cần được thiết kế để đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động và tạo điều kiện cho con người phát triển bản thân.

3.1. Đào Tạo Và Bồi Dưỡng Nhân Lực

Đào tạo và bồi dưỡng nhân lực là yếu tố then chốt trong việc phát triển con người. Cần có các chương trình đào tạo phù hợp với nhu cầu thực tế của thị trường lao động, giúp con người nâng cao kỹ năng và kiến thức.

3.2. Tạo Môi Trường Làm Việc Tích Cực

Môi trường làm việc tích cực không chỉ giúp nâng cao năng suất lao động mà còn cải thiện sức khỏe tinh thần của người lao động. Cần có các chính sách khuyến khích sự sáng tạo và đổi mới trong công việc.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Quan Điểm Mác Lênin Về Con Người

Việc áp dụng quan điểm triết học Mác - Lênin về con người trong thực tiễn đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các chính sách phát triển nguồn nhân lực đã giúp nâng cao chất lượng lao động và cải thiện đời sống cho người dân. Sự phát triển bền vững của xã hội phụ thuộc vào việc phát huy tối đa giá trị con người trong mọi lĩnh vực.

4.1. Kết Quả Nâng Cao Chất Lượng Lao Động

Các chương trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực đã giúp nâng cao chất lượng lao động, đáp ứng nhu cầu của thị trường. Điều này không chỉ cải thiện năng suất mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân.

4.2. Cải Thiện Đời Sống Người Dân

Sự phát triển kinh tế đi đôi với việc cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho người dân. Các chính sách xã hội đã giúp giảm nghèo và nâng cao chất lượng cuộc sống cho nhiều người.

V. Kết Luận Về Quan Điểm Triết Học Mác Lênin Về Con Người

Quan điểm triết học Mác - Lênin về con người là một trong những nền tảng quan trọng trong việc phát triển xã hội. Việc phát huy giá trị con người không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là của toàn xã hội. Trong bối cảnh công nghiệp hóa, cần có những chính sách và giải pháp phù hợp để phát huy tối đa nhân tố con người, từ đó tạo ra sự phát triển bền vững cho đất nước.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Con Người Trong Phát Triển

Con người là nhân tố quyết định trong mọi quá trình phát triển. Việc phát huy giá trị con người sẽ tạo ra động lực cho sự phát triển bền vững của xã hội.

5.2. Hướng Đi Tương Lai Của Quan Điểm Mác Lênin

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng quan điểm Mác - Lênin về con người để đáp ứng yêu cầu phát triển của xã hội hiện đại. Điều này sẽ giúp xây dựng một xã hội công bằng, văn minh và phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cuộc cách mạng khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) trở thành yêu cầu tất yếu đối với mọi quốc gia, trong đó có Việt Nam. Từ năm 1986 đến nay, Việt Nam đã bước vào thời kỳ đổi mới với mục tiêu xây dựng một nền kinh tế công nghiệp hiện đại, phát triển bền vững, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân. Theo định hướng của Đảng, phát huy nhân tố con người là yếu tố quyết định thành công của sự nghiệp CNH, HĐH. Luận văn tập trung nghiên cứu quan điểm triết học Mác – Lênin về con người, đồng thời phân tích sự vận dụng của Đảng trong việc phát huy nhân tố con người trong thời kỳ CNH, HĐH ở Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ vai trò của nhân tố con người trong phát triển sản xuất xã hội, đánh giá thực trạng phát huy nhân tố con người trong thời kỳ đổi mới, từ đó đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả phát huy nguồn lực con người. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 1986 đến nay, trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh CNH, HĐH với các chính sách và định hướng phát triển kinh tế - xã hội cụ thể. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho các nhà hoạch định chính sách, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên nền tảng triết học Mác – Lênin về con người, coi con người là thực thể thống nhất giữa mặt sinh vật và mặt xã hội, đồng thời là chủ thể sáng tạo lịch sử. Các lý thuyết trọng tâm bao gồm:

• Quan điểm về bản chất con người: Con người là tổng hòa các quan hệ xã hội, vừa là sản phẩm vừa là chủ thể của lịch sử, có khả năng lao động sáng tạo và phát triển toàn diện về thể lực, trí lực, đạo đức và xã hội.
• Lực lượng sản xuất và vai trò con người: Con người là yếu tố quyết định trong lực lượng sản xuất, kết hợp với tư liệu sản xuất để tạo ra của cải vật chất và tinh thần.
• Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người: Nhấn mạnh xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa với phẩm chất đạo đức, trí tuệ, sức khỏe và tinh thần cách mạng, coi trọng giáo dục toàn diện và phát huy tiềm năng cá nhân.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: nhân tố con người, nguồn lực con người, lực lượng sản xuất, công nghiệp hóa – hiện đại hóa, phát triển toàn diện, văn hóa lao động công nghiệp, và văn hóa sinh thái.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và lịch sử, kết hợp các phương pháp sau:

• Phương pháp lịch sử và lịch sử Đảng: Nghiên cứu quá trình phát triển tư tưởng về con người trong triết học Mác – Lênin và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam.
• Phương pháp phân tích tổng hợp và so sánh: Đánh giá thực trạng phát huy nhân tố con người trong thời kỳ CNH, HĐH ở Việt Nam, so sánh với các mô hình phát triển nguồn nhân lực ở một số quốc gia.
• Phương pháp logic: Hệ thống hóa các luận điểm lý luận và thực tiễn để đề xuất giải pháp phù hợp.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản chính thức của Đảng, các công trình nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước, báo cáo ngành, cùng các số liệu thống kê về nguồn nhân lực và phát triển kinh tế xã hội từ năm 1986 đến nay. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào các báo cáo, tài liệu chính sách và các nghiên cứu chuyên sâu về nguồn lực con người trong CNH, HĐH. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tiêu chí tính đại diện và tính cập nhật của dữ liệu. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong khoảng 2013-2014, đảm bảo tính thời sự và phù hợp với bối cảnh phát triển của Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Vai trò quyết định của nhân tố con người trong lực lượng sản xuất: Con người không chỉ là chủ thể lao động mà còn là nguồn sáng tạo, quyết định sự phát triển của lực lượng sản xuất. Theo báo cáo ngành, năng suất lao động tăng trung bình khoảng 6-7% mỗi năm trong giai đoạn CNH, HĐH, phản ánh sự phát huy hiệu quả nguồn nhân lực.

2. Thực trạng phát huy nhân tố con người còn nhiều hạn chế: Mặc dù có nhiều chính sách phát triển nguồn nhân lực, nhưng vẫn tồn tại các hạn chế như thiếu kỹ năng chuyên môn sâu, ý thức tổ chức kỷ luật chưa cao, và sự phân hóa về chất lượng lao động giữa các vùng miền. Tỷ lệ lao động qua đào tạo chuyên môn chỉ đạt khoảng 40-50%, thấp hơn so với yêu cầu của nền kinh tế hiện đại.

3. Yêu cầu ngày càng cao về phẩm chất và năng lực của người lao động: CNH, HĐH đòi hỏi người lao động phải có trình độ trí tuệ cao, kỹ năng nghề nghiệp tinh thông, sức khỏe tốt và ý thức trách nhiệm xã hội. Các chỉ số về trình độ học vấn và sức khỏe lao động đã được cải thiện nhưng chưa đồng đều, đặc biệt ở khu vực nông thôn và miền núi.

4. Tác động tích cực của các chính sách phát huy nhân tố con người: Việc đầu tư vào giáo dục, đào tạo nghề và cải thiện điều kiện làm việc đã góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Ví dụ, các chương trình đào tạo nghề đã giúp tăng tỷ lệ lao động có kỹ năng từ khoảng 30% lên gần 50% trong vòng một thập kỷ.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ di sản lịch sử của nền kinh tế nông nghiệp tiểu nông lâu đời, với các thói quen sản xuất nhỏ lẻ, tâm lý bình quân chủ nghĩa và thiếu ý thức tổ chức kỷ luật. Bên cạnh đó, sự phát triển không đồng đều giữa các vùng miền và sự thiếu hụt nguồn lực đầu tư cho giáo dục, đào tạo cũng là những yếu tố cản trở.

So sánh với các quốc gia công nghiệp mới trong khu vực, Việt Nam còn cách khá xa về trình độ chuyên môn và kỹ năng lao động, đặc biệt trong các ngành công nghiệp công nghệ cao. Tuy nhiên, các chính sách của Đảng và Nhà nước đã tạo ra bước chuyển biến tích cực, thể hiện qua các số liệu về tăng trưởng năng suất lao động và cải thiện chất lượng nguồn nhân lực.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu nhấn mạnh rằng phát huy nhân tố con người không chỉ là nhiệm vụ kinh tế mà còn là vấn đề xã hội và văn hóa, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa giáo dục, đào tạo, chính sách lao động và phát triển văn hóa lao động công nghiệp. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng năng suất lao động, bảng so sánh tỷ lệ lao động qua đào tạo theo vùng miền, và biểu đồ phân bổ nguồn lực đầu tư cho giáo dục nghề nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao kỹ năng nghề nghiệp: Đẩy mạnh các chương trình đào tạo nghề chuyên sâu, tập trung vào các ngành công nghiệp mũi nhọn, nhằm nâng tỷ lệ lao động có kỹ năng lên trên 70% trong vòng 5 năm tới. Chủ thể thực hiện là Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội phối hợp với các địa phương và doanh nghiệp.

2. Phát triển giáo dục toàn diện, gắn kết đạo đức và trí tuệ: Củng cố hệ thống giáo dục phổ thông và đại học, chú trọng phát triển phẩm chất đạo đức, tinh thần sáng tạo và kỹ năng mềm cho học sinh, sinh viên. Mục tiêu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH. Bộ Giáo dục và Đào tạo là chủ thể chính, phối hợp với các tổ chức xã hội.

3. Xây dựng văn hóa lao động công nghiệp và văn hóa sinh thái: Tuyên truyền, giáo dục nâng cao ý thức kỷ luật, trách nhiệm nghề nghiệp và bảo vệ môi trường trong lực lượng lao động. Thời gian thực hiện trong 3 năm, do các tổ chức công đoàn và chính quyền địa phương đảm nhiệm.

4. Cải thiện điều kiện sức khỏe và môi trường làm việc: Đầu tư nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho người lao động, đảm bảo môi trường làm việc an toàn, lành mạnh, góp phần nâng cao trí lực và thể lực. Bộ Y tế phối hợp với doanh nghiệp và các cơ quan quản lý lao động thực hiện.

5. Tăng cường chính sách hỗ trợ và phát huy tiềm năng cá nhân: Xây dựng các chính sách khuyến khích sáng tạo, phát triển tài năng, đặc biệt là trong giới trẻ và đội ngũ lao động trí thức. Thời gian triển khai trong 5 năm, do các bộ ngành liên quan phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo Đảng, Nhà nước: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để xây dựng chính sách phát triển nguồn nhân lực phù hợp với yêu cầu CNH, HĐH.

2. Các nhà nghiên cứu và giảng viên ngành triết học, khoa học xã hội và nhân văn: Tài liệu tham khảo quan trọng về quan điểm triết học Mác – Lênin và vận dụng trong bối cảnh phát triển kinh tế xã hội hiện đại.

3. Các cán bộ quản lý giáo dục và đào tạo nghề: Giúp hiểu rõ vai trò của giáo dục trong phát huy nhân tố con người, từ đó thiết kế chương trình đào tạo hiệu quả.

4. Doanh nghiệp và nhà quản lý nguồn nhân lực: Cung cấp góc nhìn về yêu cầu và giải pháp nâng cao chất lượng lao động, góp phần nâng cao năng suất và hiệu quả sản xuất kinh doanh.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nhân tố con người lại được coi là yếu tố quyết định trong CNH, HĐH?
   Con người là chủ thể sáng tạo, có trí tuệ và khả năng lao động, quyết định sự vận hành và phát triển của lực lượng sản xuất. Không có con người thì công cụ và kỹ thuật hiện đại cũng không thể phát huy hiệu quả.

2. Những phẩm chất nào của người lao động được Đảng nhấn mạnh trong thời kỳ CNH, HĐH?
   Đảng nhấn mạnh phẩm chất đạo đức, trí tuệ, sức khỏe, tinh thần tự giác, kỷ luật, sáng tạo và ý thức bảo vệ môi trường, phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế hiện đại.

3. Thực trạng phát huy nhân tố con người ở Việt Nam hiện nay ra sao?
   Mặc dù có nhiều tiến bộ, nhưng vẫn còn tồn tại hạn chế về kỹ năng chuyên môn, ý thức tổ chức và sự phân hóa chất lượng lao động giữa các vùng miền, ảnh hưởng đến hiệu quả CNH, HĐH.

4. Các giải pháp nào được đề xuất để phát huy nhân tố con người?
   Tăng cường đào tạo nghề, phát triển giáo dục toàn diện, xây dựng văn hóa lao động công nghiệp, cải thiện điều kiện sức khỏe và môi trường làm việc, cùng chính sách hỗ trợ phát huy tiềm năng cá nhân.

5. Vai trò của tư tưởng Hồ Chí Minh trong phát huy nhân tố con người là gì?
   Tư tưởng Hồ Chí Minh nhấn mạnh xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa toàn diện về đạo đức, trí tuệ và sức khỏe, coi trọng giáo dục và phát huy tiềm năng cá nhân, là nền tảng cho các chính sách phát triển nguồn nhân lực hiện nay.

Kết luận

• Luận văn làm rõ quan điểm triết học Mác – Lênin về con người, khẳng định vai trò quyết định của nhân tố con người trong lực lượng sản xuất và phát triển xã hội.
• Phân tích thực trạng phát huy nhân tố con người trong thời kỳ CNH, HĐH ở Việt Nam, chỉ ra những hạn chế và thách thức cần khắc phục.
• Đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người lao động.
• Nhấn mạnh vai trò của giáo dục, đào tạo, văn hóa lao động và môi trường làm việc trong việc phát huy nhân tố con người.
• Gợi mở hướng nghiên cứu tiếp theo về chính sách phát triển nguồn nhân lực trong bối cảnh hội nhập và cách mạng công nghiệp 4.0.

Để góp phần thực hiện thành công sự nghiệp CNH, HĐH, các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp cần tiếp tục quan tâm, đầu tư và phối hợp chặt chẽ trong phát huy nhân tố con người, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho trƣờng phái Đạo gia, cho rằng con ngƣời sinh ra từ “Đạo”. Do vậy, con ngƣời phải sống “vô vi”, theo lẽ tự nhiên, thuần phát, không hành động một cách giả tạo, gò ép, trái với tự nhiên. Quan niệm này biểu hiện tƣ tƣởng duy tâm chủ quan của triết học Đạo gia. Có thể nói rằng, với nhiều hệ thống triết học khác nhau, triết học phƣơng Đông biểu hiện tính da dạng và phong phú, thiên về vấn đề con ngƣời trong mối quan hệ chính trị, đạo đức.

Nhìn chung, con ngƣời trong triết học phƣơng Đông biểu hiện yếu tố duy tâm, có pha trộn tính chất duy vật chất phác ngây thơ trong mối quan hệ với tự nhiên và xã hội. Quan niệm về con người trong triết học phương Tây trước Mác Triết học phƣơng Tây trƣớc Mác biểu hiện nhiều quan niệm khác nhau về con ngƣời: Luan van 10 Các trƣờng phái triết học tôn giáo phƣơng Tây, đặc biệt là Kitô giáo, nhận thức vấn đề con ngƣời trên cơ sở thế giới quan duy tâm, thần bí. Theo Kitô giáo, cuộc sống con ngƣời do đấng tối cao an bài, sắp đặt. Con ngƣời về bản chất là kẻ có tội.

Con ngƣời gồm hai phần: thể xác và linh hồn. Thể xác sẽ mất đi nhƣng linh hồn thì tồn tại vĩnh cửu. Linh hồn là giá trị cao nhất trong con ngƣời. Vì vậy, phải thƣờng xuyên chăm sóc phần linh hồn để hƣớng đến Thiên đƣờng vĩnh cửu.

Trong triết học Hy Lạp cổ đại, con ngƣời đƣợc xem là điểm khởi đầu của tƣ duy triết học. Con ngƣời và thế giới xung quanh là tấm gƣơng phản chiếu lẫn nhau. Con ngƣời là một tiểu vũ trụ trong vũ trụ bao la. Prôtago một nhà ngụy biện cho rằng “con ngƣời là thƣớc đo của vũ trụ”.

Quan niệm của Arixtốt về con ngƣời, cho rằng chỉ có linh hồn, tƣ duy, trí nhớ, ý trí, năng khiếu nghệ thuật là làm cho con ngƣời nổi bật lên, con ngƣời là thang bậc cao nhất của vũ trụ. Khi đề cao nhà nƣớc, ông xem con ngƣời là “một động vật chính trị”. Nhƣ vậy, triết học Hy Lạp cổ đại bƣớc đầu đã có sự phân biệt con ngƣời với tự nhiên, nhƣng chỉ là hiểu biết bên ngoài về tồn tại con ngƣời. Triết học Tây Âu trung cổ xem con ngƣời là sản phẩm của Thƣợng đế sáng tạo ra.

Mọi số phận, niềm vui, nỗi buồn, sự may rủi của con ngƣời đều do Thƣợng đế xếp đặt. Trí tuệ con ngƣời thấp hơn lý chí anh minh sáng suốt của Thƣợng đế. Con ngƣời trở nên nhỏ bé trƣớc cuộc sống nhƣng đành bằng lòng với cuộc sống tạm bợ trên trần thế, vì hạnh phúc vĩnh cửu là ở thế giới bên kia. Triết học thời kỳ phục hƣng - cận đại đặc biệt đề cao vai trò trí tuệ, lý tính của con ngƣời, xem con ngƣời là một thực thể có trí tuệ.

Đó là một trong những yếu tố quan trọng nhằm giải thoát con ngƣời khỏi mọi gông cùm chật hẹp mà chủ nghĩa thần học thời trung cổ đã áp đặt cho con ngƣời. Tuy nhiên, Luan van 11 để nhận thức đầy đủ bản chất con ngƣời cả về mặt sinh học và về mặt xã hội thì chƣa có trƣờng phái nào đạt đƣợc. Con ngƣời mới chỉ đƣợc nhấn mạnh về mặt cá thể mà xem nhẹ mặt xã hội. Trong triết học cổ điển Đức, những nhà triết học nổi tiếng nhƣ Cantơ, Hêghen đã phát triển quan niệm về con ngƣời theo khuynh hƣớng chủ nghĩa duy tâm.

Hêghen, với cách nhìn của một nhà duy tâm khách quan, thông qua sự vận động của “ý niệm tuyệt đối”, đã cho rằng, con ngƣời là hiện thân của “ý niệm tuyệt đối”. Bƣớc diễu hành của “ý niệm tuyệt đối” thông qua quá trình tự ý thức của tƣ tƣởng con ngƣời đã đƣa con ngƣời trở về với giá trị tinh thần, giá trị bản thể và cao nhất trong đời sống con ngƣời. Hêghen cũng là ngƣời trình bày một cách có hệ thống về các quy luật của quá trình tƣ duy của con ngƣời, làm rõ cơ chế của đời sống tinh thần cá nhân trong mọi hoạt động của con ngƣời. Mặc dù con ngƣời đƣợc nhận thức từ góc độ duy tâm khách quan, nhƣng Hêghen là ngƣời khẳng định vai trò chủ thể của con ngƣời đối với lịch sử, đồng thời là kết qủa của sự phát triển lịch sử Tƣ tƣởng triết học của nhà duy vật Phoiơbắc đã vƣợt qua những hạn chế trong triết học Hêghen để hy vọng tìm đến bản chất con ngƣời một cách đích thực.

Phoiơbắc phê phán tính chất siêu tự nhiên, phi vật chất, phi thể xác về bản chất con ngƣời trong triết học Hêghen, đồng thời khẳng định con ngƣời do sự vận động của thế giới vật chất tạo nên. Con ngƣời là kết quả của sự phát triển của thế giới tự nhiên. Con ngƣời và tự nhiên là thống nhất, không thể tách rời. Phoiơbắc đề cao vai trò và trí tuệ của con ngƣời với tính cách là những cá thể ngƣời.

Đó là những con ngƣời cá biệt, đa dạng, phong phú, không ai giống ai. Quan điểm này dựa trên nền tảng duy vật, đề cao yếu tố tự nhiên, cảm tính, nhằm giải phóng cá nhân con ngƣời. Tuy nhiên, Phoiơbắc không thấy đƣợc bản chất xã hội trong đời sống con ngƣời, tách con Luan van 12 ngƣời khỏi những điều kiện lịch sử cụ thể. Con ngƣời của Phoiơbắc là phi lịch sử, phi giai cấp và trừu tƣợng.

Có thể khái quát rằng, các quan niệm về con ngƣời trong triết học trƣớc Mác, dù là đứng trên nền tảng thế giới quan duy tâm, nhị nguyên luận hoặc duy vật siêu hình, đều không phản ánh đúng bản chất con ngƣời. Nhìn chung, các quan niệm trên đều xem xét con ngƣời một cách trừu tƣợng, tuyệt đối hoá mặt tinh thần hoặc thể xác con ngƣời, tuyệt đối hoá mặt tự nhiên - sinh học mà không thấy mặt xã hội trong đời sống con ngƣời. Tuy vậy, một số trƣờng phái triết học vẫn đạt đƣợc một số thành tựu trong việc phân tích, quan sát con ngƣời, đề cao lý tính, xác lập các giá trị về nhân bản học để hƣớng con ngƣời tới tự do. Đó là những tiền đề có ý nghĩa cho việc hình thành tƣ tƣởng về con ngƣời của triết học mácxít.

Quan niệm triết học Mác – Lênin về bản chất con ngƣời a. Con người là một thực thể thống nhất giữa mặt sinh vật với mặt xã hội Triết học Mác đã kế thừa quan niệm về con ngƣời trong lịch sử triết học, đồng thời khẳng định con ngƣời hiện thực là sự thống nhất giữa yếu tố sinh học và yếu tố xã hội. Tiền đề vật chất đầu tiên quy sự tồn tại của con ngƣời là sản phẩm của thế giới tự nhiên. Con ngƣời tự nhiên là con ngƣời mang tất cả bản tính sinh học, tính loài.

Yếu tố sinh học trong con ngƣời là điều kiện đầu tiên quy định sự tồn tại của con ngƣời. Vì vậy, giới tự nhiên là “thân thể vô cơ của con ngƣời”. Con ngƣời là một bộ phận của tự nhiên. Là động vật cao cấp nhất, tinh hoa của muôn loài, con ngƣời là sản phẩm của quá trình phát triển hết sức lâu dài của thế giới tự nhiên.

Con ngƣời phải tìm kiếm mọi điều kiện cần thiết cho sự tồn tại trong đời sống tự nhhiên nhƣ thức ăn, nƣớc uống, hang động để ở. Đó là quá trình con ngƣời đấu tranh với tự nhiên, với thú dữ để sinh tồn. Trải qua hàng chục vạn năm, con ngƣời Luan van 13 đã thay đổi từ vƣợn thành ngƣời, điều đó đã chứng minh trong các công trình nghiên cứu của Đácuyn. Các giai đoạn mang tính sinh học mà con ngƣời trải qua từ sinh thành, phát triển đến mất đi quy định bản tính sinh học trong đời sống con ngƣời.

Nhƣ vậy, con ngƣời trƣớc hết là một tồn tại sinh vật, biểu hiện trong những cá nhân con ngƣời sống, là tổ chức cơ thể của con ngƣời và mối quan hệ của nó đối với tự nhiên. Những thuộc tính, những đặc điểm sinh học, quá trình tâm - sinh lý, các giai đoạn phát triển khác nhau nói lên bản chất sinh học của cá nhân con ngƣời. Tuy nhiên, điều cần khẳng định rằng, mặt tự nhiên không phải là yếu tố duy nhất quy định bản chất con ngƣời. Đặc trƣng quy định sự khác biệt giữa con ngƣời với thế giới loài vật là mặt xã hội.

Trong lịch sử đã có những quan niệm khác nhau phân biệt con ngƣời với loài vật, nhƣ con ngƣời là động vật sử dụng công cụ lao động. Là “một động vật có tính xã hội”, hoặc con ngƣời động vật có tƣ duy. Những quan niệm nêu trên đều phiến diện chỉ vì nhấn mạnh một khía cạnh nào đó trong bản chất xã hội của con ngƣời mà chƣa nêu lên đƣợc nguồn gốc của bản chất xã hội ấy. Với phƣơng pháp biện chứng duy vật, triết học Mác nhận thức vấn đề con ngƣời một cách toàn diện, cụ thể, trong toàn bộ tính hiện thực xã hội của nó, mà trƣớc hết là vấn đề lao động sản xuất ra của cải vật chất.Ăngghen đã nêu lên vai trò lao động sản xuất của con ngƣời: “Có thể phân biệt con ngƣời với súc vật bằng ý thức, bằng tôn giáo, nói chung bằng bất cứ cái gì cũng đƣợc.

Bản thân con ngƣời bắt đầu bằng sự tự phân biệt với súc vật ngay khi con ngƣời bắt đầu sản xuất ra những tƣ liệu sinh hoạt của mình - đó là một bƣớc tiến do tổ chức cơ thể của con ngƣời quy định. Sản xuất ra những tƣ liệu sinh hoạt của mình, nhƣ thế con ngƣời đã gián tiếp sản xuất ra chính đời sống vật chất của mình”. Luan van 14 Thông qua hoạt động sản xuất vật chất, con ngƣời đã làm thay đổi, cải biến toàn bộ giới tự nhiên : “Con vật chỉ tái sản xuất ra bản thân nó, còn con ngƣời thì tái sản suất ra toàn bộ giới tự nhiên”. Tính xã hội của con ngƣời biểu hiện trong hoạt động sản xuất vật chất.

Thông qua hoạt động lao động sản xuất, con ngƣời sản xuất ra của cải vật chất và tinh thần, phục vụ đời sống của mình; hình thành và phát triển ngôn ngữ tƣ duy; xác lập quan hệ xã hội. Bởi vậy, lao động là yếu tố quyết định hình thành bản chất xã hội của con ngƣời, đồng thời hình thành nhân cách cá nhân trong cộng đồng xã hội. Là sản phẩm của tự nhiên và xã hội nên quá trình hình thành và phát triển của con ngƣời luôn bị quy định bởi ba hệ thống quy luật khác nhau nhƣng thống nhất với nhau. Hệ thống các quy luật tự nhiên nhƣ quy luật về sự phù hợp cơ thể với môi trƣờng, quy luật về sự trao đổi chất, về di truyền, biến dị, tiến hoá.