Luận văn Thạc sĩ: Phối hợp Nhà trường, Gia đình và Xã hội giáo dục đạo đức học sinh Trường TC KT Q12

Luận văn thạc sĩ phân tích sâu sắc sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong giáo dục đạo đức học sinh trường Trung cấp Kinh tế Kỹ thuật Quận 12.

• Tác giả: Cao Văn Tấn
• Người hướng dẫn: TS. Phan Long
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội trong việc giáo dục đạo đức cho học sinh tại trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Quận 12
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về phối hợp giáo dục đạo đức học sinh trung cấp

Phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội là mô hình giáo dục toàn diện. Ba môi trường này có mối quan hệ mật thiết với nhau. Mỗi bên đảm nhận vai trò riêng biệt nhưng bổ sung cho nhau. Nhà trường cung cấp kiến thức và rèn luyện kỹ năng. Gia đình là nơi hình thành nhân cách đầu tiên. Xã hội tạo môi trường thực tiễn cho học sinh trải nghiệm. Giáo dục đạo đức cho học sinh trung cấp kinh tế kỹ thuật đòi hỏi sự đồng bộ. Các em đang trong giai đoạn phát triển tâm sinh lý phức tạp. Nhận thức đạo đức hình thành nhưng chưa vững chắc. Sự phối hợp chặt chẽ giúp định hướng giá trị sống đúng đắn. Từ đó xây dựng nền tảng đạo đức vững vàng cho thế hệ trẻ.

1.1. Khái niệm phối hợp giáo dục đạo đức

Phối hợp giáo dục đạo đức là sự liên kết giữa nhà trường, gia đình và xã hội. Mục tiêu chung là hình thành phẩm chất đạo đức tốt đẹp cho học sinh. Nhà trường đóng vai trò chủ đạo trong quá trình này. Gia đình là nền tảng hỗ trợ tích cực. Xã hội tạo điều kiện thuận lợi cho việc rèn luyện đạo đức. Sự phối hợp phải dựa trên nguyên tắc thống nhất mục tiêu. Mỗi bên cần phát huy thế mạnh riêng. Đồng thời khắc phục hạn chế của nhau để đạt hiệu quả cao nhất.

1.2. Đặc điểm học sinh trường trung cấp kinh tế kỹ thuật

Học sinh trường trung cấp kinh tế kỹ thuật quận 12 có đặc điểm riêng. Các em trong độ tuổi từ 15 đến 20 tuổi. Đây là giai đoạn chuyển tiếp từ vị thành niên sang thành niên. Các em dồi dào thể lực, trí tuệ và cảm xúc. Nhiều em có ý thức học hỏi và khát vọng tìm đến chân thiện mỹ. Tuy nhiên, một bộ phận còn hạn chế về định hướng chính trị. Ý thức tổ chức kỷ luật và trách nhiệm công dân chưa cao. Các em dễ bị ảnh hưởng bởi yếu tố tiêu cực từ xã hội bên ngoài.

II. Phân tích thực trạng phối hợp giáo dục đạo đức tại quận 12

Trường Trung cấp Kinh tế - Kỹ thuật Quận 12 nằm trong khu vực đô thị hóa nhanh. Sự gia tăng dân số và chuyển đổi cơ cấu kinh tế tác động mạnh mẽ. Đời sống văn hóa nhân dân có nhiều biến đổi phức tạp. Giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ gặp nhiều thách thức mới. Thực tế cho thấy sự phối hợp giữa ba môi trường chưa đồng bộ. Nhà trường vẫn hoạt động độc lập trong nhiều hoạt động giáo dục. Gia đình chưa tham gia tích cực vào quá trình giáo dục đạo đức. Xã hội thiếu cơ chế hỗ trợ hiệu quả. Một số học sinh có xu hướng thực dụng, chạy theo thị hiếu tầm thường. Tình trạng sa ngã, vi phạm đạo đức vẫn xảy ra. Nguyên nhân chính là do thiếu sự liên kết chặt chẽ giữa các bên. Mô hình phối hợp chưa được xây dựng bài bản và hệ thống.

2.1. Vai trò của nhà trường trong giáo dục đạo đức

Nhà trường là trung tâm giáo dục đạo đức cho học sinh. Trường trung cấp kinh tế kỹ thuật quận 12 thực hiện nhiều hoạt động giáo dục. Chương trình đạo đức được tích hợp trong các môn học chính khóa. Hoạt động ngoại khóa giúp rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh. Tuy nhiên, nội dung giáo dục còn nặng về lý thuyết. Phương pháp truyền tải chưa hấp dẫn và sinh động. Đội ngũ giáo viên đôi khi chưa được đào tạo chuyên sâu. Sự kết nối với gia đình và xã hội còn lỏng lẻo. Điều này làm giảm hiệu quả giáo dục đạo đức toàn diện.

2.2. Vai trò của gia đình và xã hội

Gia đình là môi trường giáo dục đầu tiên và quan trọng nhất. Phụ huynh ảnh hưởng trực tiếp đến hình thành nhân cách con em. Nhiều gia đình chưa quan tâm đúng mức đến giáo dục đạo đức. Một số phụ huynh phó thác hoàn toàn cho nhà trường. Xã hội tạo môi trường trải nghiệm thực tế cho học sinh. Tuy nhiên, mặt trái của đô thị hóa ảnh hưởng tiêu cực. Thông tin xấu trên mạng xã hội tác động đến nhận thức học sinh. Các tổ chức đoàn thể chưa phát huy hết vai trò giáo dục. Sự thiếu liên kết khiến hiệu quả phối hợp bị hạn chế.

III. Giải pháp phối hợp giáo dục đạo đức cho học sinh trung cấp

Giải pháp phối hợp cần xây dựng trên nguyên tắc thống nhất mục tiêu. Nhà trường đóng vai trò chủ trì và điều phối hoạt động. Gia đình tham gia tích cực với vai trò đồng hành. Xã hội hỗ trợ bằng cơ chế và nguồn lực phù hợp. Trước tiên, cần thành lập ban phối hợp giáo dục đạo đức. Ban này bao gồm đại diện ba bên: nhà trường, gia đình, xã hội. Hoạt động phối hợp phải được quy chế hóa rõ ràng. Nội dung giáo dục đạo đức cần bám sát thực tiễn đời sống. Phương pháp giáo dục phải đa dạng và hấp dẫn học sinh. Sử dụng công nghệ thông tin để tăng cường kết nối. Tổ chức các hoạt động trải nghiệm thực tế cho học sinh. Đánh giá hiệu quả định kỳ để điều chỉnh kịp thời.

3.1. Xây dựng mô hình phối hợp hiệu quả

Mô hình phối hợp hiệu quả cần có cấu trúc rõ ràng. Nhà trường thành lập tổ chuyên trách về giáo dục đạo đức. Phụ huynh được mời tham gia các buổi họp định kỳ. Đại diện doanh nghiệp và tổ chức xã hội tham gia tư vấn. Chương trình phối hợp được xây dựng theo từng học kỳ. Mỗi hoạt động có mục tiêu cụ thể và cách đánh giá rõ ràng. Truyền thông nội bộ giúp kết nối ba bên liên tục. Mô hình thí điểm tại quận 12 trước khi nhân rộng. Sự linh hoạt trong triển khai là yếu tố quyết định thành công.

3.2. Đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục

Nội dung giáo dục đạo đức cần gắn liền với thực tiễn nghề nghiệp. Học sinh trung cấp kinh tế kỹ thuật cần đạo đức nghề nghiệp. Giáo dục kỹ năng giao tiếp, ứng xử và làm việc nhóm. Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm và đóng vai tình huống. Tổ chức các buổi tọa đàm với doanh nhân, người thành đạt. Áp dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy đạo đức. Xây dựng hệ thống bài học trực tuyến hấp dẫn. Đánh giá kết quả bằng nhiều hình thức đa dạng. Giáo dục đạo đức phải đi đôi với rèn luyện kỹ năng thực hành xã hội.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn trong giáo dục đạo đức

Phối hợp nhà trường, gia đình và xã hội là giải pháp toàn diện. Giáo dục đạo đức cho học sinh trung cấp kinh tế kỹ thuật quận 12 cần sự đồng bộ. Nghi cứu đã chỉ ra thực trạng và đề xuất giải pháp cụ thể. Mô hình phối hợp ba bên mang lại hiệu quả thiết thực. Học sinh được giáo dục trong môi trường thống nhất và liên tục. Nhà trường cung cấp nền tảng kiến thức và kỹ năng đạo đức. Gia đình duy trì và củng cố các giá trị đạo đức tại nhà. Xã hội tạo điều kiện cho học sinh thực hành đạo đức. Kết quả nghiên cứu có thể áp dụng tại các trường trung cấp khác. Đây là đóng góp quan trọng cho sự nghiệp giáo dục đào tạo nghề. Tương lai cần tiếp tục hoàn thiện mô hình phối hợp này. Mục tiêu cuối cùng là đào tạo công dân có đạo đức và trách nhiệm.

4.1. Ý nghĩa của nghiên cứu đối với thực tiễn giáo dục

Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc giáo dục đạo đức. Kết quả áp dụng trực tiếp tại trường trung cấp kinh tế kỹ thuật quận 12. Mô hình phối hợp giúp nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. Học sinh phát triển cả về kiến thức lẫn phẩm chất đạo đức. Nhà trường có công cụ hiệu quả để quản lý giáo dục đạo đức. Phụ huynh hiểu rõ vai trò và trách nhiệm của mình. Xã hội được hưởng lợi từ nguồn nhân lực có đạo đức. Nghi cứu mở ra hướng phát triển mới cho giáo dục nghề nghiệp.

4.2. Hướng phát triển và đề xuất cho tương lai

Nghiên cứu cần được tiếp tục mở rộng quy mô và phạm vi. Áp dụng mô hình phối hợp tại các trường trung cấp trên địa bàn. Xây dựng hệ thống đánh giá chuẩn hóa cho giáo dục đạo đức. Đào tạo đội ngũ giáo viên chuyên sâu về giáo dục đạo đức. Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong phối hợp. Hợp tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm giáo dục tiên tiến. Đề xuất chính sách hỗ trợ từ cơ quan quản lý giáo dục. Mục tiêu dài hạn là xây dựng hệ thống giáo dục đạo đức bền vững cho thế hệ trẻ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ SỰ PHỐI HỢP GIỮA NHÀ TRƯỜNG, GIA ĐÌNH VÀ XÃ HỘI TRONG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG CẤP 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM. Các nghiên cứu trên thế giới Giáo dục đạo đức học sinh trong nhà trường được xem là một trong những công việc đòi hỏi các nhà giáo dục phải chú trọng để hình thành và phát triễn nhân cách cho học sinh. Con đường giáo dục là con đường dài nhất, đặc biệt là con đường giáo dục đạo đức, phải được thực hiện thường xuyên và lâu dài trong mọi tình huống.

Câu nói được tổng thống Thevdove Roosevelt để lại tên tuổi trong giáo dục là: “Giáo dục một người về trí não mà không giáo dục về tâm hồn, đạo đức thì coi như giáo dục một kẻ gây họa cho xã hội”[1] Từ thuở sơ khai đến ngày hôm nay có nhiều nhà giáo dục để lại những tác phẩm, công trình nghiên cứu có giá trị và ý nghĩa to lớn trong sự nghiệp giáo dục thế giới, trong đó có một số nhà giáo dục nỗi bật như: Khổng Tử (551-479-TCN), ông là nhà triết học, nhà chính trị và là nhà giáo dục nỗi tiếng ở Trung Quốc cổ đại. Tư tưởng giáo dục Khổng Tử rất chú trọng vào dạy người – Thuyết đức trị. Theo ông, mục tiêu giáo dục là đào tạo, bồi dưỡng người “Nhân”, “Quân tử” để làm quan, “khôi phục lễ nghĩa” trong xã hội. Nội dung giáo dục luân lý đạo đức của Khổng Tử được thể hiện rõ trong “Luận ngữ”.

“Luận 7 ngữ” chủ trương rèn luyện tính thiện cho dân bằng phương pháp “cất nhắc người tốt, dạy dỗ người không tốt thì dân khuyên nhau làm điều thiện” [8] J. Komen Sky (1592 – 1670) đã đúc kết “một số quy tắc trong ứng xử” đặc biệt quan tâm đến phương pháp nêu gương cho học sinh, đặc biệt là sự gương mẫu của các thầy giáo, cha mẹ và những người thân. Ông kêu gọi các bậc cha mẹ, các nhà giáo và tất cả những người thân làm nghề nuôi dạy trẻ: “Hãy mãi mãi là một tấm gương sáng trong đời sống, trong mọi sinh hoạt để trẻ em noi theo và bắt chước mà vào đời một cách chân chính…”[11] A. Macarenco (1888 – 1939) nhà giáo dục Xô Viết vĩ đại, người có công làm một cuộc thực nghiệm giáo dục vĩ đại gần 20 năm ở “Trại lao động Gooki và Dzezinxki” nhằm cải tạo trẻ em hợp pháp.

Thành công của cuộc thực nghiệm giáo dục của Macarenco ở chỗ không chỉ giáo dục trẻ em phạm pháp trong nhà trường mà ông đã gắn liền giáo dục lao động, trong sinh hoạt tập thể và hoạt động xã hội. Ông đã chứng minh chân lý giáo dục của học thuyết Mác – Lenin và khái quát thành các quan điểm giáo dục xã hội chủ nghĩa rất cơ bản đó là: - Giáo dục trong hoạt động xã hội. - Giáo dục trong tập thể và bằng tập thể. - Giáo dục trong lao động.

- Giáo dục bằng tiền đồ viễn cảnh. “Triết học về sự phát triễn đạo đức” xuất bản năm 1971 của Kohlberg (1927 – 1987) là sự kế thừa những thành quả nghiên cứu của tâm lý học đạo đức và triết học đạo đức, đặc biệt là “Phán đoán đạo đức của trẻ em” (1932) của nhà tâm lý học Thụy Sĩ, Jean Piaget (1896 – 1980), triết học đạo đức của Immanuel Kant ( 1724 – 1804) và học thuyết về sự công bằng của John Rawls (1921). Kế thừa học thuyết của Piaget và kết quả thực nghiệm dựa trên phương pháp phỏng vấn về một tình huống khó xử cụ thể, Kohlberg đã đưa ra một học thuyết về sự phát triễn nhận thức đạo đức của con người có tính cấu trúc từ thấp lên cao [27]. Qúa trình đó chính là quá trình nhận thức đánh giá về sự công bằng.

Qúa trình này diễn ra liên tục, tuân theo một trình tự nhất định, trong đó có 3 cấp độ và 6 giai đoạn. Kế thừa tư tưởng 8 triết học đạo đức của Kant về tính hình thức của của quy luật đạo đức và giá trị tuyệt đối của con người, Kohlberg đã nhấn mạnh những nguyên tắc của sự công bằng, đặc biệt là là nguyên tắc tôn trọng phẩm giá con người, xem đó là nguyên tắc tối cao của quá trình nhận thức đạo đức: Mọi người đều bình đẳng và giá trị của của mỗi người là giá trị của một cá thể đặc biệt. Mặc dù học thuyết trên của Kohlberg còn nhiều hạn chế khi nó xem nhẹ tính lịch sử, tính giai cấp của quá trình phát triển nhận thức đạo đức nhưng việc nghiên cứu về nó giúp con người có thể hiểu thêm về những giá trị đạo đức văn minh của nhân loại, góp phần làm giàu tinh thần đạo đức dân tộc [23] Từ triết lý của C.Mác về bản chất xã hội của cá nhân là: “Tổng hòa các quan hệ xã hội” đến những lý luận về sự kết hợp giáo dục, xây dựng môi trường giáo dục. Là một chặng đường dài hơn nửa thế kỷ của thế kỷ XX.

Tất cả những lý thuyết giáo dục xã hội chủ nghĩa là cơ sở lý luận cơ bản của việc tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp hiện nay. Vấn đề giáo dục đạo đức cũng được nhiều quốc gia trên thế giới như Nhật Bản, Mỹ, Thái Lan, Phần Lan…đặc biệt quan tâm. Mỗi quốc gia trên thế giới thì có mục tiêu và triết lý giáo dục riêng cho công dân của mình khác nhau: Nhật Bản, giáo dục đạo đức tập trung vào ba điểm: Lòng tôn trọng cá nhân, quan hệ cá nhân, quan hệ cộng đồng. Khác với nhiều nước thực hiện giáo dục đạo đức chủ yếu thông qua các môn học tập trung trong chương trình giáo dục phổ thông, Nhật Bản thực hiện giáo dục đạo đức qua toàn thể môn học, qua các hoạt động đặc biệt và sinh hoạt hằng ngày.[27] Mỹ, giáo dục đạo đức cho học sinh theo những nội dung riêng, những nhà giáo dục luôn xác định giáo dục cho công dân của họ là sự tin cậy, tôn trọng, tinh thần trách nhiệm luôn đặt lên hàng đầu và công bằng, quan tâm và cả bổn phận công dân.

Bên cạnh đó những nhà giáo dục đất nước cờ hoa này cũng cung cấp cho học sinh những kiến thức và cơ hội thực hành. Những nhà giáo dục đưa ra mục tiêu như: giáo dục học sinh trở thành những công dân có trách nhiệm, hiểu biết và có thể tham gia hiệu quả vào đời sống chính trị, xã hội, của đất nước. Để thực hiện được 9 các nội dung và mục tiêu trên, các nhà giáo dục Mỹ đã dùng những phương pháp như là: nêu gương, giải thích, cổ vũ, khích lệ, bảo đảm môi trường đạo đức, trải nghiệm và kỳ vọng vào sự ưu tú. Phần Lan, triết lý giáo dục cơ bản là niềm tin vào khả năng của con người.

Tuyệt đối tin vào trẻ, mỗi trẻ đều có khả năng riêng của mình, trong hệ thống giáo dục mới, bài kiểm tra, công cụ trước nay dùng để đánh giá lại quá trình giảng dạy của thầy và đong đo kết quả của trò đã trở nên vô dụng và bãi bỏ. Chính sách giáo dục Phần Lan cũng tin rằng mỗi nhà trường đều có phương pháp phù hợp riêng và mỗi giáo viên cũng có cách dạy riêng để dạy học trò mình một cách tốt nhất. Bên cạnh đó, Phần Lan cũng có một nguyên tắc nữa là “không ai bị bỏ lại phía sau” nhưng cũng không vì thế mà được phép ngồi nhầm lớp. Nền giáo dục Phần Lan không hoạt động riêng lẻ một mình và kết nối, đồng hành cùng các lĩnh vực khác với giáo dục trong việc đào tạo trẻ.

Thái Lan, mục tiêu giáo dục đạo đức là giúp học sinh nhận thức được những điều tốt, biết quan tâm đến điều tốt và làm điều tốt. Các nội dung cụ thể là đáng tin cậy, trung thực và nói sự thật, tôn trọng, lịch sự và nhã nhặn, trách nhiệm, tính công bằng, sự chu đáo, tốt bụng, lòng thương, ý thức công dân. Phương pháp giáo dục chủ yếu của Thái Lan là phương pháp học tập hợp tác, phương pháp giáo dục truyền thống, phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp sắm vai, phương pháp học tập qua kinh nghiệm. [27] Như vậy, nhìn chung qua các nền giáo dục trên thế giới nói chung và một số nước nói riêng, chúng ta có thể thấy rõ sự khác nhau giữa các nước về nội dung, phương pháp và mục tiêu giáo dục đạo đức choc học sinh.

Mỗi nền giáo dục phụ thuộc vào tình hình chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội của từng quốc gia đó, trên cơ sở đó ra đời các hệ thống và triết lý khác nhau. Các nghiên cứu ở Việt Nam Ở Việt Nam, các nhà giáo dục cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu, tổng hợp các quan điểm lý luận và thực tiễn về công tác giáo dục đạo đức. Các tác giả đã 10 chỉ ra vai trò, nhiệm vụ của nhà trường, gia đình, xã hội và sự cần thiết phải giáo dục đạo đức học sinh. Những nguyên tắc, chuẩn mực, phẩm chất đạo đức đạo đức cá nhân và xã hội đang tác động mạnh mẽ, thường xuyên đến các mối quan hệ ứng xử giữa người với người, giữa cá nhân và xã hội, nhắm hướng đến mục tiêu cao cả: dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

Thời đại lịch sử nào đạo đức con người đều được đánh giá theo những chuẩn mực và quy tắc nhất định. Đạo đức là sản phẩm của xã hội, cùng với sự phát triễn của sản xuất, của các mối quan hệ trong xã hội, theo hệ thống quan hệ đạo đức, ý thức đạo đức, hành vi đạo đức cũng theo đó mà ngày càng phát triễn, ngày càng nâng cao, phong phú, đa dạng và phức tạp hơn. Đạo đức trở thành mục tiêu, động lực để phát triễn xã hội. Chủ tịch Hồ Chí Minh là một nhà văn hóa, một nhà giáo dục lớn và là một tấm gương sáng ngời về đạo đức, là hình ảnh mẫu mực của sự kết tinh những phẩm chất tốt đẹp nhất của con người Việt Nam.

Việc giáo dục cho thế hệ trẻ là vô cùng quan trọng và ý nghĩa, là việc làm hết sức cần thiết và cấp bách, Người đã căn dặn Đảng và Nhà nước phải chăm lo cho việc giáo dục đạo đức cho đoàn viên, thanh niên, học sinh.