Luận Văn Thạc Sĩ: Pháp Luật Đầu Tư Nước Ngoài Tại Việt Nam Trong Điều Kiện Hội Nhập Kinh Tế Khu Vực

Luận văn thạc sĩ phân tích pháp luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế khu vực, đánh giá cơ hội và thách thức.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hà
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Duy Nghĩa
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Pháp luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế khu vực
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Phần mở đầu
• 1. Chương 1: XU THẾ HỘI NHẬP KINH TẾ, YÊU CẦU VÀ ẢNH HƯỞNG ĐỐI VỚI PHÁP LUẬT ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI VIỆT NAM
• 1.1. Hội nhập kinh tế - xu hướng, yêu cầu, cơ hội và thách thức đối với Việt Nam
• 1.1.1. Khái niệm về hội nhập kinh tế
• 1.1.2. Hội nhập kinh tế một xu hướng phát triển khách quan
• 1.1.3. Những yêu cầu, cơ hội và thách thức đối với Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế khu vực
• 1.2. Những ảnh hưởng của Hội nhập kinh tế đối với Pháp luật về đầu tư nước ngoài tại Việt Nam
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ KHU VỰC
• 2.1. Quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật đầu tư nước ngoài Việt Nam
• 2.1.1. Khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 2.1.2. Sự ra đời và phát triển của Luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam
• 2.2. Thực trạng pháp luật đầu tư nước ngoài Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế khu vực
• 2.2.1. Về hình thức, lĩnh vực và giới hạn đầu tư
• 2.2.2. Vấn đề cấp phép đầu tư và các thủ tục hành chính liên quan khác
• 2.2.3. Về quy trình góp vốn
• 2.2.4. Về quản lý dự án
• 2.3. Một số vấn đề tồn tại của hệ thống pháp luật đầu tư nước ngoài Việt Nam trước thách thức của hội nhập kinh tế
• 2.3.1. Tính minh bạch của Pháp luật
• 2.3.2. Yêu cầu đối xử quốc gia
• 2.3.3. Các cơ chế giải quyết tranh chấp giữa Nhà nước và nhà đầu tư
• 3. Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI VIỆT NAM TRONG ĐIỀU KIỆN HỘI NHẬP KINH TẾ KHU VỰC
• 3.1. Nhận thức chính trị và chính sách về thu hút FDI
• 3.1.1. Nhận thức về bản chất, đặc điểm, vai trò của hoạt động FDI
• 3.1.2. Nhận thức về quản lý Nhà nước trong hoạt động FDI ở tầm vĩ mô thông qua pháp luật, cơ chế, chính sách
• 3.2. Một số định hướng hoàn thiện pháp luật đầu tư nước ngoài Việt Nam
• 3.2.1. Cải cách cơ chế xây dựng pháp luật
• 3.2.2. Phải thống nhất hóa khung pháp luật đầu tư nước ngoài và đầu tư trong nước
• 3.2.3. Tích cực tham gia vào các Điều ước Quốc tế
• 3.3. Một số giải pháp hoàn thiện cụ thể
• 3.3.1. Đa dạng hóa hình thức đầu tư và mở rộng lĩnh vực thu hút đầu tư nước ngoài
• 3.3.2. Hoàn thiện thêm một bước về luật pháp, cơ chế chính sách về đầu tư nước ngoài
• 3.3.3. Cải tiến thủ tục hành chính
• 3.3.4. Cải cách hệ thống về thuế liên quan đến đầu tư nước ngoài trong điều kiện hội nhập
• 3.3.5. Tiếp tục chủ trương phân cấp quản lý Nhà nước
• 3.3.6. Vấn đề tài chính, tín dụng, ngoại hối
• Kết luận
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Xu thế hội nhập kinh tế và ảnh hưởng đến pháp luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam

Hội nhập kinh tế là xu hướng khách quan trong bối cảnh toàn cầu hóa, đòi hỏi các quốc gia phải tham gia vào các tổ chức kinh tế khu vực và quốc tế. Đối với Việt Nam, hội nhập kinh tế mang lại cả cơ hội và thách thức. Cơ hội nằm ở việc tiếp cận thị trường rộng lớn, thu hút đầu tư nước ngoài, và học hỏi công nghệ tiên tiến. Thách thức là sự cạnh tranh gay gắt và yêu cầu cải cách pháp luật đầu tư để phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế. Hội nhập kinh tế khu vực đã tác động mạnh mẽ đến pháp luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, đòi hỏi sự minh bạch, công bằng và hiệu quả trong các quy định pháp lý.

1.1 Khái niệm và xu hướng hội nhập kinh tế

Hội nhập kinh tế được hiểu là quá trình các quốc gia tham gia vào các tổ chức kinh tế quốc tế, tuân thủ các quy định chung và thúc đẩy tự do hóa thương mại, đầu tư. Xu hướng này bắt nguồn từ sự phát triển của kinh tế khu vực và toàn cầu hóa, với sự xuất hiện của các tổ chức như AFTA, APEC, và WTO. Đối với Việt Nam, hội nhập kinh tế là cơ hội để phát triển kinh tế, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cải cách pháp luật đầu tư để phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế.

1.2 Ảnh hưởng của hội nhập kinh tế đến pháp luật đầu tư nước ngoài

Hội nhập kinh tế đã tác động sâu sắc đến pháp luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Các quy định pháp lý cần phải minh bạch, công bằng và phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế. Điều này đòi hỏi Việt Nam phải cải cách luật đầu tư, đặc biệt là trong các lĩnh vực như cấp phép đầu tư, quản lý dự án và giải quyết tranh chấp. Hội nhập kinh tế khu vực cũng đặt ra yêu cầu về đối xử quốc gia và nguyên tắc tối huệ quốc, đòi hỏi sự thống nhất trong chính sách đầu tư.

II. Thực trạng pháp luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập

Pháp luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam đã có nhiều bước phát triển kể từ khi Luật Đầu tư nước ngoài được ban hành. Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập kinh tế khu vực, hệ thống pháp luật này vẫn còn nhiều bất cập. Các quy định về hình thức, lĩnh vực đầu tư, cấp phép đầu tư và quản lý dự án cần được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu của kinh tế khu vực. Ngoài ra, tính minh bạch và hiệu quả của pháp luật đầu tư cũng là vấn đề cần được cải thiện.

2.1 Quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật đầu tư nước ngoài

Pháp luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ khi Luật Đầu tư nước ngoài được ban hành vào năm 1987. Quá trình này phản ánh sự thay đổi trong chính sách đầu tư của Việt Nam, từ việc thu hút vốn đầu tư đến việc quản lý hiệu quả các dự án đầu tư. Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập kinh tế khu vực, hệ thống pháp luật này cần được hoàn thiện để đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

2.2 Những tồn tại trong pháp luật đầu tư nước ngoài

Mặc dù đã có nhiều cải cách, pháp luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam vẫn còn nhiều bất cập. Các quy định về cấp phép đầu tư, quản lý dự án và giải quyết tranh chấp còn thiếu tính minh bạch và hiệu quả. Ngoài ra, sự thiếu thống nhất giữa luật đầu tư trong nước và nước ngoài cũng là vấn đề cần được giải quyết. Hội nhập kinh tế khu vực đòi hỏi Việt Nam phải cải thiện các quy định pháp lý để thu hút đầu tư nước ngoài một cách hiệu quả.

III. Phương hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật đầu tư nước ngoài

Để đáp ứng yêu cầu của hội nhập kinh tế khu vực, Việt Nam cần có những giải pháp cụ thể để hoàn thiện pháp luật đầu tư nước ngoài. Các giải pháp bao gồm cải cách cơ chế xây dựng pháp luật, thống nhất hóa khung pháp lý, và tích cực tham gia vào các điều ước quốc tế. Ngoài ra, việc đa dạng hóa hình thức đầu tư, hoàn thiện thủ tục hành chính và cải cách hệ thống thuế cũng là những bước quan trọng để thu hút đầu tư nước ngoài.

3.1 Cải cách cơ chế xây dựng pháp luật

Việc cải cách cơ chế xây dựng pháp luật đầu tư là bước đầu tiên để hoàn thiện hệ thống pháp lý. Cần có sự thống nhất trong quy trình xây dựng và ban hành các quy định pháp luật, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả. Hội nhập kinh tế khu vực đòi hỏi Việt Nam phải tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế, do đó, cơ chế xây dựng pháp luật cần được cải thiện để phù hợp với các yêu cầu này.

3.2 Thống nhất hóa khung pháp lý và tham gia điều ước quốc tế

Việc thống nhất hóa khung pháp luật đầu tư trong nước và nước ngoài là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hội nhập kinh tế khu vực. Ngoài ra, Việt Nam cần tích cực tham gia vào các điều ước quốc tế để tăng cường hợp tác và thu hút đầu tư nước ngoài. Các điều ước quốc tế không chỉ giúp Việt Nam tiếp cận thị trường rộng lớn mà còn đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong chính sách đầu tư.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kể từ khi chính thức thực hiện công cuộc Đổi mới năm 1986, hoạt động thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đã trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam. Giai đoạn từ năm 1988 đến đầu những năm 2000 ghi nhận sự bùng nổ của dòng vốn quốc tế, với mức thu hút vốn đăng ký đạt kỷ lục 8,6 tỷ USD vào năm 1996. Tuy nhiên, bước vào thế kỷ 21, bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế diễn ra mạnh mẽ khi Việt Nam tham gia Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN năm 1995, ký kết Hiệp định khung về Khu vực Đầu tư ASEAN, gia nhập Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương năm 1998 và tích cực đàm phán gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới. Tiến trình này đặt ra thách thức lớn đối với hệ thống pháp luật đầu tư nước ngoài hiện hành, vốn bộc lộ nhiều điểm chưa tương thích với chuẩn mực quốc tế.

Vấn đề nghiên cứu cốt lõi của đề tài tập trung vào việc nhận diện, đánh giá khoảng cách giữa hệ thống pháp luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam và các nghĩa vụ cam kết quốc tế. Mục tiêu cụ thể là làm rõ xu thế hội nhập kinh tế khu vực, đánh giá thực trạng các quy định pháp luật về hình thức đầu tư, thủ tục cấp phép, quy trình góp vốn và cơ chế giải quyết tranh chấp trong giai đoạn 1987-2003. Phạm vi nghiên cứu bao quát các hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài trên lãnh thổ Việt Nam, đặt trong mối quan hệ so sánh với các điều ước quốc tế đa phương và pháp luật của các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á. Luận văn mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở luận cứ pháp lý nhằm loại bỏ cơ chế phân biệt đối xử, giải quyết tình trạng tỷ lệ góp vốn của đối tác trong nước chỉ đạt dưới 30% vốn pháp định, hướng tới mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng vốn đầu tư từ 15% đến 20% mỗi năm và hài hòa hóa 14 trên 15 lĩnh vực thương mại đầu tư theo chuẩn mực quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết tự do hóa thương mại và đầu tư quốc tế, kết hợp với lý thuyết phân công lao động quốc tế và lý thuyết chiết trung OLI về lợi thế sở hữu, lợi thế địa điểm và lợi thế nội bộ hóa trong việc dịch chuyển dòng vốn đầu tư trực tiếp. Mô hình nghiên cứu phân tích sự tương tác giữa hai trục chính: một bên là tiến trình hội nhập kinh tế khu vực với các định chế đa phương, một bên là quá trình chuyển đổi thể chế kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.

Khung lý thuyết vận dụng năm khái niệm pháp lý then chốt bao gồm: Đầu tư trực tiếp nước ngoài, Quy chế Tối huệ quốc, Nguyên tắc Đối xử quốc gia, Hợp đồng hợp tác kinh doanh và Biểu thuế ưu đãi có hiệu lực chung. Nghiên cứu tham chiếu các tiêu chuẩn quốc tế, tiêu biểu như quy định của một số quốc gia trong khu vực yêu cầu tỷ lệ sở hữu cổ phần nước ngoài tối thiểu 25% trong các công ty cổ phần đại chúng, cũng như lộ trình cắt giảm thuế quan nội khối xuống mức từ 0% đến 5% theo cam kết khu vực mậu dịch tự do đến năm 2006.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam từ bản Điều lệ đầu tư năm 1977, Luật Đầu tư nước ngoài các năm 1987, 1990, 1992, 1996 và Luật sửa đổi năm 2000, cùng Nghị định số 24/2000/NĐ-CP và các hiệp định đa phương, song phương. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm việc tổng thuật và phân tích toàn diện 213 dự án đầu tư trong giai đoạn 1988-1990 với tổng vốn 1,8 tỷ USD, kết hợp khảo sát tập trung hơn 650 dự án thực hiện trong năm 2000. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu mục đích phi xác suất, tập trung vào các nhóm dự án đại diện cho ba hình thức đầu tư chủ yếu: Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài, Doanh nghiệp liên doanh và Hợp đồng hợp tác kinh doanh.

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm phương pháp so sánh luật học, phương pháp phân tích quy phạm pháp luật kết hợp thống kê mô tả và hệ thống hóa. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, cho phép đối chiếu trực tiếp giữa các điều khoản luật thực định của Việt Nam với các cam kết quốc tế, từ đó chỉ ra những điểm nghẽn về mặt pháp lý một cách định lượng và chuẩn xác. Timeline nghiên cứu và thu thập dữ liệu thứ cấp được thực hiện liên tục trong khoảng thời gian từ năm 2000 đến năm 2003.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu hình thức đầu tư có sự chuyển dịch rõ rệt theo hướng gia tăng tỷ trọng các dự án độc lập. Dữ liệu năm 2000 cho thấy hình thức doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài dẫn đầu với 625 dự án thực hiện, giải ngân vốn đạt hơn 676 triệu USD, tăng trưởng 88,7% so với năm 1999. Trong khi đó, hình thức hợp đồng hợp tác kinh doanh chỉ ghi nhận 34 dự án với số vốn thực hiện đạt 423 triệu USD nhưng có tốc độ tăng trưởng vốn ấn tượng ở mức 102,3%. Sự chuyển dịch này phản ánh xu hướng các nhà đầu tư nước ngoài muốn nắm toàn quyền tự chủ trong quản trị và kinh doanh.

Thứ hai, tồn tại sự bất cập nghiêm trọng về năng lực góp vốn và quản lý trong các doanh nghiệp liên doanh. Tỷ lệ vốn góp của phía đối tác Việt Nam thường rất thấp, bình quân chỉ chiếm dưới 30% vốn pháp định và chỉ tương đương khoảng 10% tổng vốn đầu tư của dự án. Phần vốn góp này chủ yếu được định giá thông qua quyền sử dụng đất. Thêm vào đó, việc áp dụng nguyên tắc đồng thuận và quyền phủ quyết tại Hội đồng quản trị theo quy định của Luật Đầu tư nước ngoài đã tạo ra xung đột lợi ích, gây đình trệ hoạt động của nhiều doanh nghiệp.

Thứ ba, sự thiếu vắng mô hình công ty cổ phần có vốn đầu tư nước ngoài khiến việc huy động vốn trên thị trường tài chính bị hạn chế. Trong khi các quốc gia lân cận đã công nhận mô hình này từ năm 1995 với quy định sở hữu trên 25% vốn đăng ký, Việt Nam mới chỉ cho phép thành lập dưới dạng công ty trách nhiệm hữu hạn.

Thứ tư, hệ thống pháp luật vẫn tồn tại sự phân biệt đối xử thông qua cơ chế hai giá. Mức giá áp dụng cho doanh nghiệp nước ngoài đối với các dịch vụ thiết yếu như điện, nước, bưu chính viễn thông cao hơn từ 20% đến 50% so với doanh nghiệp trong nước, vi phạm nguyên tắc Đối xử quốc gia.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của các hạn chế trên xuất phát từ tư duy lập pháp duy trì sự tách biệt giữa hai đạo luật: Luật Khuyến khích đầu tư trong nước và Luật Đầu tư nước ngoài. Sự phân chia này tạo ra môi trường kinh doanh kép và các rào cản hành chính phức tạp. So sánh với kinh nghiệm của Trung Quốc, quốc gia này đã đa dạng hóa tới tám cấu trúc đầu tư khác nhau bao gồm công ty quản lý vốn và công ty cổ phần, giúp họ thu hút trên 40 tỷ USD vốn đầu tư mỗi năm.

Dữ liệu nghiên cứu về sự thay đổi cơ cấu vốn đầu tư có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột thể hiện sự so sánh giữa vốn thực hiện của doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài và hợp đồng hợp tác kinh doanh giai đoạn 1999-2000, kết hợp bảng ma trận đối chiếu mức độ tương thích giữa 15 lĩnh vực ưu tiên tự do hóa thương mại của APEC với hệ thống văn bản pháp luật hiện hành của Việt Nam. Điều này cho thấy tính tất yếu phải xây dựng một sân chơi pháp lý bình đẳng, xóa bỏ cơ chế bảo hộ không còn phù hợp với xu thế phát triển chung.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hợp nhất khung khổ pháp lý đầu tư thông qua việc ban hành một Luật Đầu tư chung áp dụng thống nhất cho cả nhà đầu tư trong nước và nhà đầu tư nước ngoài trước năm 2005. Luật cần chính thức thừa nhận mô hình công ty cổ phần có vốn đầu tư nước ngoài, cho phép nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ trên 25% cổ phần và tham gia thị trường chứng khoán. Chủ thể thực hiện giải pháp này là Quốc hội và Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Thứ hai, xóa bỏ triệt để cơ chế hai giá và cải cách hệ thống thuế quan. Thực hiện mục tiêu đồng nhất 100% giá các dịch vụ công ích như điện, nước sinh hoạt, cước viễn thông cho mọi thành phần kinh tế trong giai đoạn 2003-2005. Đồng thời, chủ động điều chỉnh biểu thuế xuất nhập khẩu nhằm hoàn thành cam kết đưa thuế suất về mức từ 0% đến 5% theo lộ trình đến năm 2006. Chủ thể chịu trách nhiệm là Bộ Tài chính và Ban Vật giá Chính phủ.

Thứ ba, cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính và đẩy mạnh phân cấp quản lý nhà nước. Chuyển từ cơ chế thẩm định cấp phép sang cơ chế đăng ký đầu tư đối với khoảng 70% số lượng dự án thông thường, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ từ 45 ngày xuống dưới 15 ngày làm việc đến hết năm 2004. Chủ thể thực hiện là Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố và Ban Quản lý các Khu công nghiệp, Khu chế xuất.

Thứ tư, hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp kinh tế quốc tế. Nghiên cứu gia nhập Công ước về Giải quyết tranh chấp đầu tư giữa các quốc gia và công dân của các quốc gia khác, đồng thời thừa nhận thẩm quyền của các cơ quan trọng tài quốc tế độc lập theo quy tắc trọng tài của Ủy ban Liên hợp quốc về Luật Thương mại Quốc tế trong giai đoạn 2003-2006. Chủ thể đảm nhiệm là Bộ Tư pháp và Tòa án nhân dân tối cao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan lập pháp và hoạch định chính sách tại Quốc hội, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tư pháp có thể sử dụng luận văn làm nguồn tư liệu thực tiễn quý giá để xây dựng các dự thảo luật kinh tế quan trọng, đặc biệt là quá trình soạn thảo Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư thống nhất.

Nhóm các giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên sau đại học chuyên ngành Luật Kinh tế, Quan hệ Quốc tế tìm thấy trong tài liệu này hệ thống lý luận vững chắc về các định chế AFTA, APEC, WTO, cùng các phương pháp so sánh luật học chuyên sâu.

Nhóm luật sư và chuyên gia tư vấn đầu tư quốc tế có thể ứng dụng các phân tích pháp lý để tư vấn cấu trúc giao dịch, giải quyết xung đột trong điều lệ doanh nghiệp liên doanh và xử lý các vấn đề góp vốn bằng quyền sử dụng đất.

Nhóm các nhà đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam có thể tham khảo để nắm bắt lộ trình mở cửa thị trường, dự báo xu hướng thay đổi chính sách thuế và tận dụng các ưu đãi pháp lý trong từng thời kỳ.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao Việt Nam cần phải ban hành một đạo luật đầu tư thống nhất thay vì duy trì hai luật riêng biệt?

Việc duy trì hai luật riêng cho đầu tư trong nước và đầu tư nước ngoài tạo ra sự bất bình đẳng và vi phạm nguyên tắc Đối xử quốc gia của WTO. Một đạo luật thống nhất sẽ áp dụng chung một sân chơi cho 100% doanh nghiệp, nâng cao tính minh bạch và sức cạnh tranh của môi trường đầu tư.

Hạn chế lớn nhất của đối tác Việt Nam khi tham gia doanh nghiệp liên doanh là gì?

Hạn chế lớn nhất là tỷ lệ vốn góp của phía Việt Nam rất thấp, thường chỉ chiếm dưới 30% vốn pháp định và chủ yếu bằng quyền sử dụng đất. Sự thiếu hụt nguồn lực tài chính cùng hạn chế về năng lực quản lý khiến đối tác trong nước gặp khó khăn khi bảo vệ quyền lợi.

Hiệp định CEPT/AFTA tác động như thế nào đến chính sách đầu tư nước ngoài tại Việt Nam?

Hiệp định yêu cầu Việt Nam cắt giảm thuế quan nội khối xuống mức từ 0% đến 5% trước năm 2006 và dỡ bỏ các hàng rào phi thuế quan trong vòng 5 năm. Điều này buộc các dự án đầu tư phải nâng cao chất lượng sản phẩm thay vì dựa vào sự bảo hộ.

Vì sao việc cho phép doanh nghiệp FDI thành lập công ty cổ phần lại là yêu cầu cấp thiết?

Mô hình công ty cổ phần giúp doanh nghiệp huy động vốn linh hoạt trên thị trường tài chính và thúc đẩy cổ phần hóa. Thực tế tại các nước trong khu vực cho thấy cơ chế này giúp tốc độ thu hút vốn tăng trưởng trên 30% mỗi năm.

Cơ chế giải quyết tranh chấp giữa Nhà nước và nhà đầu tư nước ngoài cần đổi mới ra sao?

Việt Nam cần chấp nhận sự tài phán của các tổ chức trọng tài quốc tế độc lập như UNCITRAL hoặc tham gia công ước quốc tế thay vì chỉ phụ thuộc vào cơ quan xét xử nội địa, giúp nâng cao mức độ tin cậy của môi trường pháp lý lên trên 80%.

Kết luận

• Hệ thống pháp luật đầu tư nước ngoài của Việt Nam đã trải qua quá trình tiến hóa quan trọng từ văn bản năm 1977 đến các đạo luật năm 1987, 1996 và năm 2000.
• Tiến trình tham gia AFTA, APEC và chuẩn bị gia nhập WTO đặt ra yêu cầu tất yếu phải thực thi nguyên tắc Đối xử quốc gia và xóa bỏ bảo hộ thương mại.
• Những điểm nghẽn cốt lõi nằm ở tỷ lệ góp vốn liên doanh thấp dưới 30%, thiếu vắng mô hình công ty cổ phần và sự tồn tại của cơ chế hai giá.
• Định hướng trọng tâm là hợp nhất khung pháp lý thành một Luật Đầu tư chung và đẩy mạnh phân cấp cho chính quyền địa phương trước năm 2005.
• Hoàn thiện cơ chế giải quyết tranh chấp bằng việc chủ động tham gia các định chế trọng tài quốc tế theo chuẩn mực chung.

Đóng góp chính của luận văn là đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về pháp luật đầu tư nước ngoài tại Việt Nam ở thời điểm bước ngoặt của quá trình hội nhập. Lộ trình cải cách tiếp theo đòi hỏi phải hoàn tất việc sửa đổi thể chế trong giai đoạn 2004-2005 và thực thi đầy đủ các cam kết khu vực vào năm 2006. Các cơ quan quản lý và giới nghiên cứu cần tiếp tục đồng hành để xây dựng một hành lang pháp lý minh bạch, đưa Việt Nam trở thành điểm đến đầu tư hàng đầu khu vực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, luận văn gồm có ba chƣơng sau: Chƣơng 1. Xu thế hội nhập kinh tế khu vực và ảnh hƣởng của chúng đối với pháp luật đầu tƣ nƣớc ngoài Việt Nam Chƣơng 2. Thực trạng pháp luật đầu tƣ nƣớc ngoài Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế khu vực Chƣơng 3. Phƣơng hƣớng và giải pháp hoàn thiện pháp luật đầu tƣ nƣớc ngoài tại Việt Nam trong điều kiện hội nhập kinh tế khu vực.

4 CHƢƠNG 1 XU THẾ HỘI NHẬP KINH TẾ, YÊU CẦU VÀ ẢNH HƢỞNG ĐỐI VỚI PHÁP LUẬT ĐẦU TƢ NƢỚC NGOÀI VIỆT NAM.1 HỘI NHẬP KINH TẾ - XU HƢỚNG, YÊU CẦU, CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC ĐỐI VỚI VIỆT NAM 1.1 Khái niệm về hội nhập kinh tế (*) Hội nhập kinh tế là sự gắn kết nền kinh tế của một nƣớc vào các tổ chức hợp tác kinh tế khu vực và toàn cầu, trong đó các thành viên quan hệ với nhau theo những quy định chung. Sau chiến tranh thế giới lần thứ hai đã xuất hiện các tổ chức nhƣ liên minh Châu Âu, Hội đồng tƣơng trợ kinh tế (COMECOM), Hiệp định chung về thuế quan và thƣơng mại (GATT). Từ những năm 80 trở lại đây, tiến trình này phát triển mạnh cùng với xu hƣớng toàn cầu hóa đời sống kinh tế, thể hiện ở sự xuất hiện nhiều tổ chức liên kết kinh tế khu vực và toàn cầu nhƣ AFTA, NAFTA, EU, APEC, WTO. Trƣớc kia khái niệm hội nhập kinh tế chỉ đƣợc hiểu đơn thuần là những hoạt động giảm thuế, mở cửa thị trƣờng [23; 5].

Hội nhập kinh tế ngày nay đƣợc hiểu là việc một quốc gia thực hiện chính sách kinh tế mở, tham gia các (*) Khái niệm "Hội nhập" tiếng Pháp là Integration trƣớc đây thƣờng dịch là "nhất thể hoá" hay "liên kết", nay dịch là "hội nhập". 5 định chế kinh tế - tài chính quốc tế, thực hiện tự do hóa và thuận lợi hóa thƣơng mại, đầu tƣ. Trên thế giới có rất nhiều tài liệu viết về khái niệm hội nhập kinh tế quốc tế. Nhiều ngƣời cho rằng Hội nhập kinh tế quốc tế là quá trình tự do hóa thƣơng mại và đầu tƣ [23; 19].

Giên Ri-đen đã định nghĩa: "Hội nhập là tự do thƣơng mại, không phải chỉ đơn giản là bản thân thƣơng mại". Cũng có ngƣời tiếp cận đến vấn đề về tự do hóa thƣơng mại này bằng cách đi từ các chính sách tự do thƣơng mại đơn phƣơng trong chính sách kinh tế của mỗi quốc gia đến các hình thức thỏa thuận tự do hóa thƣơng mại ở cấp độ khu vực và quốc tế.[22] Cách tiếp cận nhƣ trên là chƣa toàn diện. Bởi lẽ về mặt lý luận, các vấn đề kinh tế không chỉ mang các đặc trƣng của kinh tế đơn thuần mà luôn luôn gắn với một hệ thống chính trị là nền tảng tƣ tƣởng của nó. Về mặt thực tiễn, rõ ràng ở các quốc gia nào cũng vậy, ngƣời ta chỉ chấp nhận hội nhập kinh tế quốc tế một khi lợi ích của quốc gia đó đƣợc bảo đảm.

Các lợi ích này bao gồm cả lợi ích chính trị của mỗi quốc gia. Kể cả trong Hiệp định chung về thuế quan và mậu dịch (GATT) 1994, trong Hiệp định thực hiện khu vực mậu dịch tự do của khối ASEAN (AFTA) hay bất kỳ hiệp định song phƣơng giữa hai quốc gia nào cũng luôn có điều khoản loại trừ các yếu tố gây hại đến an ninh quốc gia của mỗi nƣớc. Với cách tiếp cận này, có thể hiểu hội nhập kinh tế quốc tế của ta hiện nay không chỉ là quá trình gia nhập các tổ chức kinh tế quốc tế (bao gồm các thỏa thuận trong phạm vi khu vực và quốc tế) nhƣ AFTA/ ASEAN, Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á, Thái Bình Dƣơng (APEC), Tổ chức thƣơng mại thế giới (WTO), kể cả Hiệp định thƣơng mại Việt-Mỹ mà còn đƣợc thể hiện trong 6 bản thân hệ thống các chính sách thƣơng mại, chính sách phát triển kinh tế đã và đang đƣợc Đảng và Nhà nƣớc định hƣớng. Nhƣ vậy, có thể hiểu hội nhập kinh tế quốc tế là việc các nƣớc (có thể là một khu vực ví dụ ASEAN, có thể là hai nƣớc, có thể là một nƣớc với một nhóm các nƣớc, ví dụ: Việt Nam - EU, hoặc toàn thế giới) đi tìm kiếm một số điều kiện nào đó mà họ có thể thống nhất đƣợc với nhau kể cả dành cho nhau những ƣu đãi, tạo ra những điều kiện công bằng, có đi có lại trong quan hệ hợp tác với nhau.

nhằm khai thác các khả năng lẫn nhau phục vụ cho nhu cầu phát triển kinh tế của mình. Trong giai đoạn hiện nay, cũng nhƣ trong một tƣơng lai xa hơn, Hội nhập kinh tế quốc tế đối với Việt Nam có nghĩa là Việt Nam phải tham gia các tổ chức kinh tế quốc tế và khu vực nhƣ AFTA, APEC, WTO., phát triển quan hệ thƣơng mại và đầu tƣ rộng rãi với mọi quốc gia, đặc biệt là các trung tâm kinh tế thế giới, mở rộng sự hợp tác với các công ty xuyên quốc gia. Phát triển các mối quan hệ này sẽ dẫn đến một kết cục là: các hàng rào thuế quan và phi thuế quan phải giảm thiểu theo các nguyên tắc của các tổ chức kinh tế khu vực và quốc tế; hàng hóa đƣợc tự do lƣu chuyển ở thị trƣờng các nƣớc thành viên. Hội nhập kinh tế quốc tế, tạo nên sự liên kết giữa các nền kinh tế quốc tế, đẩy tới mức độ chuyên sâu của phân công lao động quốc tế: từ phân công theo sản phẩm chuyển dần sang phân công theo chi tiết của sản phẩm.

Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế làm xuất hiện quá trình tự do di trú, tự do di chuyển sức lao động giữa các quốc gia trong quan hệ kinh tế quốc tế và đặc biệt là tự do lƣu chuyển tƣ bản. Hội nhập kinh tế quốc tế có thể diễn ra dƣới những hình thức nhƣ: các Hiệp định kinh tế , thƣơng mại song phƣơng (Hiệp định Thƣơng mại Việt 7 Nam - Hoa Kỳ); các khối kinh tế khu vực nhƣ: EU, NAFTA, AFTA, APEC. và các tổ chức kinh tế toàn cầu nhƣ WTO, IMF, WB. Tóm lại, Hội nhập kinh tế là qúa trình tự giác tham gia các quan hệ kinh tế toàn cầu, tuân thủ các luật chơi chung và sự phân công lao động quốc tế.

Hội nhập kinh tế khu vực một xu hƣớng phát triển khách quan Nhƣ chúng ta đã biết, từ nhiều thế kỷ trƣớc, những tiến bộ trong kỹ thuật hàng hải và công nghệ đóng tàu, khai thác đƣờng giao thông, những bƣớc phát triển của thị trƣờng hàng hóa đã tạo điều kiện mở mang giao lƣu buôn bán giữa các quốc gia. Trải qua quá trình trình phát triển lâu dài, quan hệ kinh tế quốc tế ngày càng trở nên phổ biến, bao quát nhiều lĩnh vực với nhiều hình thức. Đặc biệt vài chục năm gần đây, xuất hiện những nhân tố kinh tế - kỹ thuật rất mới dẫn đến bƣớc phát triển nhảy vọt và toàn cầu hóa các quan hệ quốc tế. Lực lượng sản xuất vƣơn mạnh ra ngoài biên giới quốc gia cùng nhiều công nghệ hiện đại, đặc biệt là cuộc cách mạng thông tin đã tạo nên mạng thông tin liên hoàn toàn cầu; những tiến bộ mới trong giao thông vận tải đã rút ngắn thời gian giao tiếp giữa các vùng lãnh thổ trên thế giới.

Những điều kiện vật chất có tính quyết định đó làm cho các hoạt động kinh tế lan tỏa khắp toàn cầu. Sự phân công lao động quốc tế vừa phổ cập trên diện rộng, vừa phát triển theo chiều sâu. Các quan hệ thƣơng mại, các dòng vốn đầu tƣ, các hoạt động dịch vụ phát triển rộng khắp chƣa từng có giữa các nƣớc. Mức độ liên kết thống nhất của các thị trường đƣợc tăng cƣờng; không còn hoạt động tách rời thị trƣờng XHCN với thị trƣờng TBCN; các cƣờng quốc công nghiệp không còn phân chia thị trƣờng thế giới thành những 8 vùng ảnh hƣởng rõ rệt của riêng từng nƣớc; các công ty đa quốc gia phát triển nhanh chóng, trong cùng một lúc thâm nhập thị trƣờng nhiều nƣớc, quy mô và tốc độ chu chuyển vốn, hàng hóa, dịch vụ, lao động, công nghệ tăng lên rất nhanh, diễn ra đồng thời trên cả ba cấp: quốc gia, khu vực, toàn cầu.

Nói cách khác, xu thế hòa bình, hợp tác và phát triển ngày càng trở thành xu thế lớn. Khi toàn cầu hóa về kinh tế đang trở thành một xu hƣớng khách quan thì yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế càng trở nên cấp bách. Toàn cầu hóa kinh tế là một xu thế mới của quá trình phát triển kinh tế thị trƣờng, phản ánh trình độ phát triển cao của lực lƣợng sản xuất, phân công lao động quốc tế và việc quốc tế hóa sản xuất trở nên phổ biến. Đặc điểm quan trọng của toàn cầu hóa là nền kinh tế thế giới tồn tại và phát triển nhƣ một chỉnh thể trong đó nền kinh tế các quốc gia chỉ là các bộ phận có quan hệ tƣơng tác lẫn nhau, phát triển dƣới nhiều hình thức, bằng nhiều phƣơng pháp khác nhau.

Không thể phủ nhận rằng, bất kỳ một quốc gia nào khi tham gia vào quan hệ kinh tế quốc tế đều có thể thu đƣợc lợi ích nếu quốc gia đó tập trung vào việc sản xuất và xuất khẩu những sản phẩm thể hiện mối tƣơng quan thuận lợi hơn về mặt chi phí so với các quốc gia khác sản xuất những sản phẩm tƣơng tự. Do vậy chỉ có những quốc gia bắt kịp với xu thế này, biết tận dụng thời cơ, vƣợt qua thách thức mới có thể đứng vững và phát triển. Quốc gia nào không thực hiện hội nhập tức là đã loại mình ra ngoài lề của sự phát triển. Nói cách khác, hội nhập kinh tế quốc tế đã trở thành một tất yếu khách quan.

Đúng nhƣ nhận định của Mác-Ăng Ghen trong Tuyên ngôn của Đảng cộng sản:"Đại công nghiệp tạo ra thị trƣờng thế giới. Thay cho tình trạng cô lập trƣớc kia của các đối phƣơng và dân tộc tự cung tự cấp, ta thấy phát triển những quan hệ phổ biến, sự phụ thuộc phổ biến giữa các dân tộc." 9 Hiện thực đời sống cho thấy: quan hệ kinh tế có tính toàn cầu là sản phẩm tất yếu, xu thế khách quan khi lực lƣợng sản xuất đạt trình độ quốc tế hóa rất cao, khoa học-công nghệ tiến bộ vƣợt bậc, kinh tế thị trƣờng trở nên phổ cập. Nói cách khác, không phải giai cấp này hay thế lực kia có thể tự mình sáng tạo ra toàn cầu hóa theo ý muốn chủ quan mà chính những điều kiện kinh tế-kỹ thuật nhất định đã quốc tế hóa các quan hệ kinh tế, thúc đẩy chúng phát triển đến đỉnh cao là toàn cầu hóa.