Luận văn thạc sĩ quản trị kinh doanh hoạt động nhượng quyền trong ngành đồ ăn thức uống tại việt nam

Khám phá luận văn thạc sĩ về quản trị kinh doanh nhượng quyền trong ngành đồ ăn thức uống tại Việt Nam, phân tích xu hướng và cơ hội phát triển.

• Tác giả: Ngô Đức Nghiệp
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Việt Khôi
• Trường học: Đại học Quốc Gia Hà Nội - Trường Đại học Kinh tế
• Chuyên ngành: Quản trị Kinh doanh
• Đề tài: Hoạt động nhượng quyền trong ngành đồ ăn, thức uống tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.2. Các nghiên cứu liên quan đến phát triển nhượng quyền trong ngành đồ ăn thức uống trên thế giới
• 1.3. Các nghiên cứu liên quan đến hoạt động nhượng quyền trong ngành đồ ăn, thức uống tại Việt Nam
• 1.4. Khoảng trống nghiên cứu
• 1.5. Khái niệm về nhượng quyền thương mại
• 1.6. Lịch sử phát triển của nhượng quyền thương mại
• 1.7. Đặc điểm của nhượng quyền thương mại trong ngành đồ ăn thức uống
• 1.8. Các hình thức của nhượng quyền thương mại trong ngành đồ ăn thức uống
• 1.9. Lợi ích của hệ thống nhượng quyền thương mại trong ngành đồ ăn thức uống
• 1.10. Hạn chế của hoạt động nhượng quyền thương mại trong ngành đồ ăn thức uống
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ THIẾT KẾ LUẬN VĂN
• 2.1. Quy trình nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 2.2.2. Phương pháp phân tích và xử lý dữ liệu
• 2.3. Thiết kế luận văn
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ NHƯỢNG QUYỀN TRONG NGÀNH ĐỒ ĂN, THỨC UỐNG TẠI VIỆT NAM VÀ CÁC TRƯỜNG HỢP ĐIỂN HÌNH
• 3.1. Thực trạng mô hình nhượng quyền trong ngành đồ ăn, thức uống tại Việt Nam
• 3.1.1. Khái quát chung về hình thức nhượng quyền thương mại tại Việt Nam
• 3.1.2. Những lợi ích và hạn chế của doanh nghiệp Việt Nam khi nhận nhượng quyền thương mại
• 3.2. Nghiên cứu các trường hợp điển hình
• 3.2.1. Kentucky Fried Chicken (KFC)
• 3.3. Đánh giá thực trạng nhượng quyền thương mại tại Việt Nam
• 4. CHƯƠNG 4: CƠ HỘI, THÁCH THỨC VÀ GIẢI PHÁP CHO NGÀNH ĐỒ ĂN, THỨC UỐNG TẠI VIỆT NAM
• 4.1. Cơ hội và thách thức về phát triển mô hình nhượng quyền thương mại cho các doanh nghiệp Việt Nam
• 4.1.1. Cơ hội phát triển nhượng quyền thương mại cho các doanh nghiệp Việt Nam
• 4.1.2. Những thách thức khi phát triển mô hình nhượng quyền thương mại tại Việt Nam
• 4.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả cho các doanh nghiệp Việt Nam
• 4.2.1. Nhóm giải pháp cho các doanh nghiệp nhận quyền thương mại
• 4.2.2. Nhóm các giải pháp khác nhằm phát triển kinh doanh bằng hình thức nhượng quyền thương mại đối với các doanh nghiệp tại Việt Nam
• 4.3. Các kiến nghị với nhà nước và các bộ, ngành hữu quan nhằm phát triển hình thức nhượng quyền thương mại cho các doanh nghiệp Việt Nam
• PHẦN KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• BẢNG DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG

Tóm tắt

I. Tổng quan về nhượng quyền kinh doanh

Nhượng quyền kinh doanh là một mô hình kinh doanh phổ biến trên thế giới, đặc biệt trong ngành đồ ăn và thức uống. Tại Việt Nam, mô hình này đang dần phát triển nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Luận văn này tập trung phân tích thực trạng và tiềm năng của nhượng quyền kinh doanh trong lĩnh vực đồ ăn thức uống tại Việt Nam, đồng thời đề xuất các giải pháp để phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm và lịch sử nhượng quyền thương mại

Nhượng quyền thương mại (NQTM) là hình thức kinh doanh mà bên nhượng quyền cho phép bên nhận quyền sử dụng thương hiệu, hệ thống kinh doanh và hỗ trợ đào tạo. Mô hình này xuất hiện từ thế kỷ XIX tại Mỹ và nhanh chóng lan rộng toàn cầu. Tại Việt Nam, NQTM bắt đầu phát triển từ những năm 2000 với sự xuất hiện của các thương hiệu như KFC, Lotteria, và Trung Nguyên.

1.2. Đặc điểm của nhượng quyền trong ngành đồ ăn thức uống

Ngành đồ ăn thức uống có nhiều đặc thù phù hợp với mô hình nhượng quyền kinh doanh, bao gồm tính đồng nhất về chất lượng, quy trình chuẩn hóa và khả năng mở rộng nhanh chóng. Tuy nhiên, việc quản lý chuỗi cung ứng và đảm bảo chất lượng sản phẩm là thách thức lớn đối với các doanh nghiệp.

II. Thực trạng nhượng quyền kinh doanh tại Việt Nam

Thị trường nhượng quyền tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, đặc biệt trong lĩnh vực đồ ăn thức uống. Các thương hiệu quốc tế như KFC, McDonald's, và Lotteria đã thành công trong việc mở rộng thị phần. Tuy nhiên, các doanh nghiệp Việt Nam vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc áp dụng mô hình này.

2.1. Sự phát triển của các thương hiệu quốc tế

Các thương hiệu quốc tế như KFC và McDonald's đã áp dụng thành công mô hình nhượng quyền kinh doanh tại Việt Nam. Họ sử dụng chiến lược marketing hiệu quả và quản lý chuỗi cung ứng chặt chẽ để đảm bảo chất lượng và tăng trưởng doanh thu.

2.2. Thách thức đối với doanh nghiệp Việt Nam

Các doanh nghiệp Việt Nam như Trung Nguyên và Phở 24 đã bước đầu áp dụng mô hình nhượng quyền kinh doanh, nhưng vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc quản lý chuỗi cung ứng và cạnh tranh với các thương hiệu quốc tế.

III. Cơ hội và thách thức trong ngành nhượng quyền

Ngành nhượng quyền kinh doanh tại Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Sự phát triển của thị trường và xu hướng tiêu dùng tạo điều kiện thuận lợi, nhưng sự cạnh tranh khốc liệt và yêu cầu về quản lý chất lượng là những rào cản lớn.

3.1. Cơ hội phát triển

Việt Nam là thị trường tiềm năng với dân số trẻ và tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh. Các doanh nghiệp có thể tận dụng xu hướng tiêu dùng và sự hỗ trợ từ chính sách nhà nước để mở rộng mô hình nhượng quyền kinh doanh.

3.2. Thách thức cần vượt qua

Sự cạnh tranh khốc liệt từ các thương hiệu quốc tế và yêu cầu cao về quản lý chất lượng là những thách thức lớn. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào chiến lược marketing và quản lý chuỗi cung ứng để duy trì lợi thế cạnh tranh.

IV. Giải pháp phát triển nhượng quyền kinh doanh

Để phát triển bền vững mô hình nhượng quyền kinh doanh tại Việt Nam, các doanh nghiệp cần áp dụng các giải pháp chiến lược, bao gồm nâng cao chất lượng sản phẩm, tối ưu hóa quản lý chuỗi cung ứng và xây dựng thương hiệu mạnh.

4.1. Nâng cao chất lượng sản phẩm

Chất lượng sản phẩm là yếu tố then chốt để thu hút khách hàng mục tiêu. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào nghiên cứu và phát triển để đảm bảo sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường.

4.2. Tối ưu hóa quản lý chuỗi cung ứng

Quản lý chuỗi cung ứng hiệu quả giúp giảm chi phí và đảm bảo chất lượng sản phẩm. Các doanh nghiệp cần áp dụng công nghệ hiện đại để tối ưu hóa quy trình quản lý.

4.3. Xây dựng thương hiệu mạnh

Thương hiệu mạnh là yếu tố quan trọng để cạnh tranh trên thị trường. Các doanh nghiệp cần tập trung vào phát triển thương hiệu và chiến lược marketing để tạo dựng uy tín và thu hút khách hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nhượng quyền thương mại (NQTM) là một hình thức kinh doanh đã tồn tại hơn 100 năm và được áp dụng rộng rãi trên thế giới, đặc biệt trong ngành đồ ăn thức uống. Tại Việt Nam, dù đã xuất hiện hơn 15 năm, hoạt động nhượng quyền vẫn chưa phát triển mạnh mẽ, với khoảng hơn 50 doanh nghiệp tham gia, chủ yếu là các thương hiệu lớn như Cà phê Trung Nguyên, Phở 24, Kinh Đô. Nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng ổn định với GDP bình quân khoảng 7,8%/năm trong giai đoạn 2000-2010, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của mô hình này. Tuy nhiên, thị trường vẫn còn nhiều thách thức như sự hiểu biết hạn chế về nhượng quyền, cạnh tranh khốc liệt và các rào cản pháp lý.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ khái niệm, đặc điểm, thực trạng và các hình thức nhượng quyền trong ngành đồ ăn thức uống tại Việt Nam từ năm 2000 đến 2015. Đồng thời, luận văn phân tích lợi ích, khó khăn của doanh nghiệp Việt Nam khi tham gia mô hình này và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động nhượng quyền. Nghiên cứu có phạm vi tập trung vào ngành đồ ăn thức uống tại Việt Nam, với dữ liệu thu thập từ các doanh nghiệp, báo cáo thị trường và các văn bản pháp luật liên quan.

Việc nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường và phát triển thương hiệu thông qua mô hình nhượng quyền, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về nhượng quyền thương mại, bao gồm:

• Lý thuyết về nhượng quyền thương mại: Định nghĩa nhượng quyền theo Luật Thương mại 2005 của Việt Nam và các tổ chức quốc tế như Hiệp hội Nhượng quyền Thương mại Quốc tế (IFA) và Ủy ban Thương mại Liên bang Hoa Kỳ (FTC). Nhượng quyền được hiểu là mối quan hệ liên tục giữa bên nhượng quyền và bên nhận quyền, trong đó bên nhận quyền được sử dụng thương hiệu, bí quyết kinh doanh và hệ thống marketing của bên nhượng quyền.

• Mô hình phân loại nhượng quyền: Phân loại theo bản chất hoạt động (nhượng quyền sản phẩm, sản xuất gia công, hệ thống), theo lĩnh vực (phân phối sản phẩm, dịch vụ, sản xuất), và theo hình thức phát triển (đại lý franchise độc quyền, phát triển khu vực, trực tiếp riêng lẻ, liên doanh).

• Khái niệm và đặc điểm ngành đồ ăn thức uống: Tính đồng nhất trong chất lượng sản phẩm, dịch vụ và hình ảnh thương hiệu là yếu tố sống còn trong mô hình nhượng quyền ngành này.

Các khái niệm chính bao gồm: nhượng quyền thương mại, bên nhượng quyền, bên nhận quyền, phí nhượng quyền, mô hình franchise, lợi ích và hạn chế của nhượng quyền.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng cả dữ liệu sơ cấp và thứ cấp. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo thị trường, tài liệu pháp luật, các nghiên cứu trước đây và các báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua quan sát trực tiếp và khảo sát hành vi người tiêu dùng trong ngành đồ ăn thức uống tại Việt Nam.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp nghiên cứu lý thuyết kết hợp phân tích, tổng hợp, so sánh và phân tích SWOT để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp. Phân tích số liệu thống kê về tăng trưởng GDP, tốc độ phát triển các cửa hàng nhượng quyền, chi phí đầu tư và doanh thu của các doanh nghiệp điển hình như KFC, Trung Nguyên, Phở 24.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập dữ liệu từ năm 2000 đến 2015, phân tích thực trạng và xu hướng phát triển nhượng quyền trong ngành đồ ăn thức uống tại Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp cho giai đoạn tiếp theo.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Lựa chọn các doanh nghiệp tiêu biểu trong ngành đồ ăn thức uống có hoạt động nhượng quyền rõ ràng, kết hợp khảo sát người tiêu dùng tại các thành phố lớn để đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tốc độ tăng trưởng nhượng quyền nhanh nhưng chưa bền vững: Tỷ lệ tăng trưởng các cửa hàng nhượng quyền trong ngành đồ ăn thức uống tại Việt Nam ước tính đạt 15-20%/năm trong giai đoạn 2010-2015. Tuy nhiên, số lượng cửa hàng mới mở tương đương với số cửa hàng đóng cửa hoặc chuyển nhượng, chỉ khoảng 10-15% cửa hàng hoạt động hiệu quả và bền vững.

2. Lợi ích rõ ràng cho doanh nghiệp Việt Nam khi nhận nhượng quyền: Doanh thu của các doanh nghiệp như Trung Nguyên tăng trưởng bình quân 20-30%/năm, với hơn 500 nhà phân phối trong nước và hợp đồng nhượng quyền tại 10 quốc gia. Phở 24 mở rộng lên 80 cửa hàng trong nước và 3 cửa hàng ở nước ngoài chỉ trong vòng 4 năm. Các doanh nghiệp nhận quyền tiết kiệm chi phí quảng cáo, giảm thiểu rủi ro và được hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo từ bên nhượng quyền.

3. Hạn chế và thách thức lớn về pháp lý và quản lý: Luật pháp Việt Nam còn nhiều kẽ hở, chưa có chính sách thúc đẩy phát triển nhượng quyền đồng bộ. Bên nhượng quyền khó kiểm soát chất lượng và hoạt động của bên nhận quyền, dẫn đến nguy cơ mất uy tín thương hiệu. Chi phí đầu tư ban đầu cao, đặc biệt với các thương hiệu quốc tế, là rào cản lớn đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

4. Mô hình nhượng quyền đa dạng nhưng phổ biến nhất là nhượng quyền trực tiếp riêng lẻ: Các doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu áp dụng hình thức nhượng quyền trực tiếp, riêng lẻ với hợp đồng từ 3-5 năm, phí nhượng quyền thấp hơn so với đại lý franchise độc quyền. Trong khi đó, các thương hiệu quốc tế như KFC, McDonald’s thường sử dụng đại lý franchise độc quyền hoặc phát triển khu vực để mở rộng thị trường.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy nhượng quyền thương mại trong ngành đồ ăn thức uống tại Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển nhanh nhưng còn nhiều bất cập. Sự tăng trưởng về số lượng cửa hàng nhượng quyền phản ánh tiềm năng thị trường lớn, phù hợp với tốc độ tăng trưởng GDP bình quân 7,8%/năm và dân số trẻ, năng động. Tuy nhiên, tỷ lệ cửa hàng tồn tại lâu dài còn thấp do nhiều nguyên nhân như thiếu kinh nghiệm quản lý, chi phí đầu tư cao, và sự chưa hoàn thiện của khung pháp lý.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, tỷ lệ thành công của mô hình franchise tại Mỹ lên đến 92% sau 10 năm, trong khi tại Việt Nam con số này thấp hơn nhiều, cho thấy cần có sự hỗ trợ và kiểm soát chặt chẽ hơn từ bên nhượng quyền và cơ quan quản lý nhà nước. Việc áp dụng mô hình franchise trực tiếp riêng lẻ giúp doanh nghiệp Việt Nam dễ dàng tiếp cận hơn nhưng cũng làm giảm khả năng kiểm soát chất lượng và đồng bộ thương hiệu.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số lượng cửa hàng nhượng quyền theo năm, bảng so sánh chi phí đầu tư và doanh thu của các doanh nghiệp điển hình, cũng như phân tích SWOT về môi trường kinh doanh nhượng quyền tại Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý về nhượng quyền thương mại: Nhà nước cần sớm ban hành các văn bản pháp luật cụ thể, minh bạch và đồng bộ về nhượng quyền thương mại, bao gồm quy định về quyền và nghĩa vụ của các bên, kiểm soát chất lượng và xử lý tranh chấp. Thời gian thực hiện trong vòng 1-2 năm, do Bộ Công Thương chủ trì phối hợp với các bộ ngành liên quan.

2. Xây dựng hệ thống đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho doanh nghiệp nhận quyền: Thiết lập các trung tâm đào tạo chuyên sâu về quản lý, vận hành mô hình nhượng quyền, giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị và thích ứng thị trường. Chủ thể thực hiện là các trường đại học, viện nghiên cứu và hiệp hội ngành nghề, triển khai trong 3 năm tới.

3. Khuyến khích phát triển mô hình đại lý franchise độc quyền cho doanh nghiệp lớn: Tạo điều kiện cho các doanh nghiệp có tiềm lực tài chính và kinh nghiệm trở thành đại lý franchise độc quyền, giúp mở rộng mạng lưới nhượng quyền hiệu quả và kiểm soát chất lượng tốt hơn. Chính sách ưu đãi về thuế và hỗ trợ tài chính nên được áp dụng trong vòng 5 năm.

4. Tăng cường công tác truyền thông, nâng cao nhận thức về nhượng quyền thương mại: Tổ chức các hội thảo, chương trình tư vấn, quảng bá mô hình nhượng quyền để doanh nghiệp và người tiêu dùng hiểu rõ lợi ích và rủi ro, từ đó tạo môi trường kinh doanh minh bạch và bền vững. Thực hiện liên tục hàng năm do các hiệp hội doanh nghiệp và cơ quan truyền thông phối hợp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Doanh nghiệp Việt Nam trong ngành đồ ăn thức uống: Nhận diện các cơ hội và thách thức khi áp dụng mô hình nhượng quyền, từ đó xây dựng chiến lược phát triển phù hợp, giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

2. Nhà đầu tư và cá nhân quan tâm đến kinh doanh nhượng quyền: Hiểu rõ các hình thức nhượng quyền, chi phí đầu tư, lợi ích và hạn chế để đưa ra quyết định đầu tư chính xác, phù hợp với năng lực tài chính và mục tiêu kinh doanh.

3. Cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, hoàn thiện khung pháp lý và thiết kế các chương trình hỗ trợ phát triển nhượng quyền thương mại tại Việt Nam.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành quản trị kinh doanh, marketing: Tham khảo các khung lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực tiễn về nhượng quyền thương mại trong ngành đồ ăn thức uống, phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo hoặc học tập chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

1. Nhượng quyền thương mại là gì và có những hình thức nào phổ biến?
   Nhượng quyền thương mại là hình thức kinh doanh trong đó bên nhượng quyền cho phép bên nhận quyền sử dụng thương hiệu, bí quyết kinh doanh và hệ thống marketing để kinh doanh sản phẩm, dịch vụ. Các hình thức phổ biến gồm nhượng quyền trực tiếp riêng lẻ, đại lý franchise độc quyền, phát triển khu vực và liên doanh.

2. Lợi ích chính của doanh nghiệp khi tham gia mô hình nhượng quyền là gì?
   Doanh nghiệp nhận quyền giảm thiểu rủi ro kinh doanh nhờ sử dụng thương hiệu đã được chứng minh, được đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật, tiết kiệm chi phí quảng cáo và có cơ hội vay vốn dễ dàng hơn. Bên nhượng quyền mở rộng thị trường nhanh chóng mà không phải bỏ vốn lớn.

3. Những thách thức lớn nhất khi phát triển nhượng quyền tại Việt Nam là gì?
   Bao gồm khung pháp lý chưa hoàn chỉnh, khó kiểm soát chất lượng bên nhận quyền, chi phí đầu tư ban đầu cao, và sự cạnh tranh khốc liệt trong ngành đồ ăn thức uống. Ngoài ra, văn hóa ẩm thực truyền thống cũng là rào cản đối với thức ăn nhanh.

4. Chi phí đầu tư ban đầu cho một cửa hàng nhượng quyền thường bao nhiêu?
   Chi phí này rất đa dạng, phụ thuộc vào thương hiệu và hình thức nhượng quyền. Ví dụ, chi phí mua nhượng quyền từ các thương hiệu quốc tế như McDonald’s, Subway có thể từ 30.000 USD đến hơn 1 triệu USD, chưa kể chi phí xây dựng và vận hành cửa hàng.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao hiệu quả hoạt động nhượng quyền?
   Doanh nghiệp cần hoàn thiện quản lý, tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn của bên nhượng quyền, đầu tư đào tạo nhân viên, áp dụng công nghệ hiện đại và phối hợp chặt chẽ với bên nhượng quyền để duy trì chất lượng và phát triển thương hiệu bền vững.

Kết luận

• Nhượng quyền thương mại trong ngành đồ ăn thức uống tại Việt Nam có tiềm năng phát triển lớn, phù hợp với tốc độ tăng trưởng kinh tế và xu hướng tiêu dùng hiện đại.
• Doanh nghiệp Việt Nam đã bước đầu áp dụng mô hình nhượng quyền thành công với các thương hiệu như Trung Nguyên, Phở 24, Kinh Đô, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế về quản lý và pháp lý.
• Các hình thức nhượng quyền đa dạng, trong đó nhượng quyền trực tiếp riêng lẻ phổ biến nhất, nhưng cần phát triển thêm mô hình đại lý franchise độc quyền để mở rộng thị trường hiệu quả hơn.
• Cần hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật, đồng thời nâng cao nhận thức về nhượng quyền để thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành.
• Giai đoạn tiếp theo nên tập trung vào xây dựng chính sách, phát triển nguồn nhân lực và hỗ trợ doanh nghiệp trong việc kiểm soát chất lượng và mở rộng mạng lưới nhượng quyền.

Hành động tiếp theo: Các doanh nghiệp và nhà quản lý nên phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến thành công của mô hình nhượng quyền tại Việt Nam để nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CỨU 1.1 Các nghiên cứu liên quan đến phát triển nhượng quyền trong ngành đồ ăn thức uống trên thế giới Ra đời vào giữa thế kỷ XIX tại Mỹ, nhượng quyền thương mại đã nhanh chóng phát triển, mở rộng và chứng minh tính hiệu quả của nó trong kinh doanh. Nó cho phép nhà đầu tư đạt kết quả cao hơn trong việc sử dụng vốn, phát triển thị trường, mở rộng thị phần và kiểm soát hệ thống địa lý. Theo báo cáo thường niên của Hiệp hội franchise Quốc tế (International Franchise Association) tại San Diego vào tháng 2/2000 đăng trên tap chi USA Today thì ngành kinh doanh franchise phô biến nhất là ngành nhà hàng thức ăn nhanh (fast food). Do đó cũng không có gì ngạc nhiên khi nói về franchise người ta hay nghĩ tới các cửa hàng kinh doanh đồ ăn thức uống và lấy vi dụ điển hình từ ngành này.

Tuy nhiên, trên thực tế hiện nay hầu như ngành nghề nào cũng có thể nhân rộng mô hình qua phương thức bán franchise. Trong cuốn “Nhượng quyền thương mại va cấp li-xăng” của J.sherman (2009) đã tong kết đầy đủ và chỉ tiết về hoạt động nhượng quyền tại Mỹ, một trong những nước phát triển hình thức này sớm nhất, mạnh mẽ nhất và quy mô nhất. Do là cam nang hướng dẫn xuyên suốt quá trình nhượng quyền, cả về mặt chiến lược, pháp lý và tài chính. Các chiến lược và cách thức cho thay sự kết hợp ý tưởng, tầm nhìn và sự tập trung nguồn lực có thé mang lại kết quả tuyệt vời cho doanh nghiệp.

Nó mở ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp và là sự lựa chọn chiến lược mới cho những công ty muốn duy trì, tốc độ tăng trưởng ồn định, nhất là trong bối cảnh nền kinh tế đầy biến động hiện nay.2 Các nghiên cứu liên quan đến hoạt động nhượng quyền trong ngành đồ ăn, thức uống tại Việt Nam Ở Việt Nam, thị trường lý tưởng của hoạt động bán lẻ, điều kiện đã chín muỗi dé các thương hiệu áp dụng phương thức kinh doanh nhượng quyền. Đối với các doanh nghiệp có tham vọng vượt ra khỏi phạm vi địa phương, vùng, miền, dé tấn công trực tiếp thị trường ở quy mô quốc gia, thậm chí khu vực hay thé giới, thì đây lại càng là một lựa chọn phù hợp, khôn ngoan và chắc chắn. Trong tài liệu trích từ cuốn "Franchise - Bí quyết thành công" của tiến sĩ Ly Qui Trung (2005) ông có nhấn mạnh: Đối với Việt Nam, thông qua hình thức franchise bí quyết kinh doanh của những doanh nghiệp thành công sẽ được chuyền giao và nhân rộng cho nhiều doanh nghiệp khác và như thế sẽ hạn chế nhiều thiệt hại, rủi ro cho nền kinh tế nói chung. Trong dự thảo Luật Thương mại do Bộ Thương mại soạn thảo (2005) đã đưa quy định về thương hiệu hay hoạt động nhượng quyền kinh doanh vào và đang lấy ý kiến rộng rãi từ nhiều giới.

Chủ đề này cũng đã được đưa chính thức vào phiên họp chuyên trách của Quốc hội ngày 21/2/05 để tìm ra phương hướng xây dựng dự án Luật Thương mại (sửa đổi). Tuy nhiên, theo ý kiến của Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Ngân sách của Quốc hội thì Luật Thương mại không nên quy định về thương hiệu đề tránh chồng chéo và cũng trùng khớp với pháp luật về thương mại của nhiều nước trên thế giới. Việc mua ban thương hiệu tức là mua bán uy tín của một nhãn hiệu. Theo ghi nhận từ công ty nghiên cứu thị trường bất động sản CBRE Việt Nam, từ năm 2012 đến nay các chuỗi cửa hàng thức ăn nhanh liên tục mở rộng cửa hàng thông qua hình thức nhượng quyền thương hiệu.

Mật độ bao phủ của các cửa hàng kinh doanh nhượng quyền fast food ở Việt Nam ngày càng tăng nhanh. Trong cuốn sách “Mua Franchise Thủ thuật và Cạm bẫy ” của tác giả Mary E. Tomzack (2008) có nghiên cứu và giới thiệu nhiều vấn đề hữu ích cần thiết cho các nhà kinh doanh như: Phân tích những thủ thuật và cạm bẫy; Những cơ hội nhượng quyền nóng nhất; Giá trị của việc liên kết các thương hiệu; Lựa chọn thương hiệu nhượng quyền phù hợp với khả năng tài chính và hoàn cảnh của bạn; Cách huy động nguồn tài chính cho một thương vụ nhượng quyền; Định hướng của bạn như thé nào trong mê cung tài chính; Để có được lợi nhuận trong thời gian ngắn nhất? Mau chốt của một hợp đồng nhượng quyền kinh doanh; Thủ thuật phòng tránh những đồ vỡ ở phút cuối cùng: Tại sao tình hình tài chính của bên nhượng quyền lại ảnh hưởng đến công việc kinh doanh của bạn; Làm thế nào dé xây dựng nên dé chế kinh doanh của bạn thông qua kinh doanh nhượng quyên. Tác giả Nguyễn Khánh Trung (2008) có viết trên tạp chí khoa học của Trường Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh về vấn đề nhượng quyền trong lĩnh vực đồ ăn thức uống ở Việt Nam.

Tác giả phân tích kết quả hoạt động kinh doanh của các cửa hàng nhượng quyền thương mại chịu ảnh hưởng bởi rất nhiều nhân tố: chuyên giao, tiếp nhận, yếu tố quan hệ và yếu tố môi trường, có thê tác động đến kết quả hoạt động kinh doanh của các cửa hàng đô ăn thức uông ở Việt Nam.3 Khoảng trống nghiên cứu Ngành đồ ăn thức uống là một ngành hàng cơ bản, gắn liền với đời sống hằng ngày của con người. Hành vi người tiêu dùng đối với sản phẩm nước thức ăn nhanh hay giải khát thu hút sự quan tâm không chỉ của các nhà nghiên cứu mà còn sự quan tâm của doanh nghiệp sản xuất và cơ quan quản lý Nhà nước các cấp. Trên thực tế, việc nắm bắt và hiểu rõ hành vi người tiêu dùng là hết sức cần thiết đối với các doanh nghiệp để phân bổ nguồn lực hợp lý và tăng doanh thu và thị phần, đặc biệt là trong hoàn cảnh cạnh tranh khốc liệt giữa các doanh nghiệp trong ngành đồ ăn thức uống hiện nay ngày càng gia tăng. Trong luận văn, tác gia đã hoàn thành cơ bản việc trả lời các câu hỏi nghiên cứu đặt ra lúc đầu và tổng quan về hoạt động nhượng quyền thương mại trong ngành đồ ăn thức uống trong giai đoạn 2000-2015 tại Việt Nam mà điển hình là sự xuất hiện của McDonal’s mới đây.

Kết quả nghiên cứu này nhằm đánh giá thực trạng, đặc điểm và hạn chế tồn tại trong hoạt động nhượng quyền thương mại trong ngành đồ ăn thức uống tại Việt Nam dé từ đó dự báo xu hướng, nhu cầu và các lời giải tối ưu cho các hoạt động nhượng quyền trong giai đoạn tiếp theo và các giải pháp để hoạt động nhượng quyền thương mại phát triển tốt hơn.1 Khái niệm về nhượng quyền thương mại Thuật ngữ tiếng Anh “franchising” được dịch ra tiếng Việt với nhiều tên gọi khác nhau: Chuyên nhượng quyền sử dụng thương hiệu; cấp phép đặc quyền kinh doanh; nhượng quyền thương mại. Tuy nhiên, theo Điều 284 Luật Thương mại 2005 của Việt Nam có hiệu lực từ ngày 01/01/2006, thuật ngữ “franchising” được hiểu là “nhượng quyền thương mại”. Trong đề tài nghiên cứu này, tác giả thống nhất sử dụng thuật ngữ “nhượng quyền thương mại”. Trên thế giới, hiện có rất nhiều định nghĩa khác nhau về nhượng quyền thương mại - Theo Ủy ban Thương mại Liên bang Hoa Ky (Federal Trade Commision — FTC), 7 Franchise là một hợp đồng hay một thỏa thuận được ký kết giữa ít nhất 2 người, trong đó: người mua franchise được quyền bán hay phân phối sản phâm, dịch vụ theo cùng một kế hoạch hay hệ thống marketing của người chủ thương hiệu.

Hoạt động của người mua franchise phải triệt để tuân theo hệ thống marketing này, phải gắn liền với nhãn hiệu, thương hiệu, biéu tượng, khẩu hiệu, quảng cáo và những biểu tượng thương mại khác của chủ thương hiệu. Người mua phải trả một khoản phí trực tiếp hay gián tiếp gọi là phí franchise. Định nghĩa trên thê hiện nội dung các quyền và nghĩa vụ của các bên tham gia hoạt động nhượng quyền thương mại, trong đó, nhân mạnh tới quyền và nghĩa vụ của bên nhận quyền. Theo Hiệp hội Nhượng quyền Thương mại Quốc tế (International Franchise Association- IFA), “Franchising là mối quan hệ liên tục, trong đó, bên nhượng quyền cấp cho bên nhận quyền được kinh doanh sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp cộng với những hỗ trợ về tổ chức, đào tạo, cách thức kinh doanh, quản lý, đổi lại nhận được một khoản tiền nhất định từ bên mua”.

Định nghĩa này thể hiện nét đặc thù riêng của nhượng quyền thương mại là “mối quan hệ liên tục” khá đặc biệt giữa hai bên tham gia hoạt động nhượng quyên thương mại và mối quan hệ này được duy trì trong suốt quá trình hoạt động kinh doanh của cửa hàng nhượng quyền. Ngoài ra, định nghĩa cũng đề cập đến những hỗ trợ của bên nhượng quyền đôi với bên nhận quyên và phí nhượng quyên. Theo Luật thương mại năm 2005 (Luật số 36/2005/QH11 đã được Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam khóa XI, kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 14/6/2005 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2006) Nhượng quyền thương mại là hoạt động thương mại, theo đó bên nhượng quyền cho phép và yêu cầu bên nhận quyền tự mình tiến hành việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ theo các điêu kiện sau đây: - Việc mua ban hang hóa, cung ứng dịch vụ được tiễn hành theo cách thức tô chức kinh doanh do bên nhượng quyền quy định và được gắn với nhãn hiệu hàng hóa, tên thương mại, bí quyết kinh doanh, khẩu hiệu kinh doanh, quảng cáo của bên nhượng quyền. - Bên nhượng quyền có quyền kiểm soát và trợ giúp cho bên nhận quyền trong việc điêu hành công việc kinh doanh.

Định nghĩa về nhượng quyền thương mại trong Luật Thương mại 2005 đã nêu được những nét chính, đặc trưng của nhượng quyền thương mại. Tuy nhiên, định nghĩa đã bỏ qua, không đề cập tới một yếu tô chính đó là phí nhượng quyền. Tom lại, có thé có rat nhiêu định nghĩa khác nhau về nhượng quyên thương mai vi các định nghĩa đêu dựa trên quan điêm và cách nhìn nhận khác nhau của người viét hay của các nhà làm luật tại moi tô chức 1.2 Lịch sử phát triển của nhượng quyền thương mại Theo nhiều tài liệu nghiên cứu, hình thức sơ khai của lối kinh doanh nhượng quyền đã xuất hiện vào khoảng thé kỷ 17-18 tại Châu Au. Tuy nhiên, hoạt động nhượng quyền kinh doanh (hay nhượng quyền thương mai) được chính thức thừa nhận khởi nguồn, phát triển là tại Hoa Kỳ vào giữa thế kỷ 19, khi mà Nhà máy Singer (sản xuất máy khâu) ký kết hợp đồng nhượng quyền kinh doanh đầu tiên cho đối tác của mình.