MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Mục tiêu nghiên cứu. Đối tƣợng, phạm vi và nội dung nghiên cứu.
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. TỔNG QUAN VỀ XÓI MÕN ĐẤT. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÓI MÒN ĐẤT. Một số khái niệm liên quan đến xói mòn đất.
Phân loại xói mòn đất. Các yếu tố gây xói mòn và ảnh hƣởng đến xói mòn đất. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU XÓI MÒN ĐẤT. Trên thế giới.
Một số mô hình chuẩn đoán và đánh giá xói mòn. CÁCH TIẾP CẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Cách tiếp cận. Phƣơng pháp nghiên cứu.
Quy trình các bƣớc nghiên cứu xói mòn đất tỉnh Kon Tum. ĐẶC ĐIỂM CÁC YẾU TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN XÓI MÒN ĐẤT TỈNH KON TUM. ĐẶC ĐIỂM ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN TỈNH KON TUM. Vị trí địa lý.
Đặc điểm địa chất. Địa hình và địa mạo. Khí hậu và thủy văn. Tài nguyên rừng.
Tài nguyên đất. Tài nguyên khoáng sản. ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ - XÃ HỘI TỈNH KON TUM. Dân số và lao động.
Đặc điểm các ngành kinh tế. Hiện trạng sử dụng đất. Tập quán canh tác của đồng bào các dân tộc tỉnh Kon Tum. HIỆN TRẠNG XÓI MÕN ĐẤT VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP SỬ DỤNG HỢP LÝ TÀI NGUYÊN ĐẤT TỈNH KON TUM.
TÍNH TOÁN LƢỢNG ĐẤT XÓI MÒN TỈNH KON TUM. Tính toán hệ số R. Tính toán hệ số K .Tính toán hệ số LS. Tính toán hệ số C.
Tính toán hệ số P. CÁC CẤP XÓI MÒN ĐẤT TỈNH KON TUM. Tiêu chuẩn áp dụng phân cấp xói mòn. Phân cấp xói mòn đất tỉnh Kon Tum.
Đề xuất các giải pháp giảm thiểu xói mòn đất tỉnh Kon Tum. Các căn cứ để đề xuất giải pháp giảm thiểu xói mòn đất. Đề xuất các giải pháp giảm thiểu xói mòn đất tỉnh Kon Tum. Đề xuất mô hình sản xuất nông nghiệp hợp lý cho tỉnh Kon Tum.92 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.96 DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO.
98 PHỤ LỤC QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (bản sao) e DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT DTTN: Diện tích tự nhiên DEM Digital Elvertion Model GIS: Hệ thống thông tin địa lý (Geographic Information System) USLE Phƣơng trình mất đất phổ dụng (Universal Soil Loss Equation) e DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 1.1: Ảnh hƣởng của độ dốc đến xói mòn.2: Ảnh hƣởng của độ dốc và chiều dài sƣờn dốc đến xói mòn đất tại trạm nghiên cứu xói mòn Sông Cầu, Thái Nguyên.3: Phân loại các phân tử cơ học đất ở Liên Xô (cũ) .4: Chỉ số xói mòn K của một số loại đất vùng đồi núi ở Việt Nam .5: Kết quả tính toán hệ số xói mòn của một số loại đất theo toán đồ Wischmeier & Smith .6: Giá trị hệ số C, P của một số loại hình sử dụng đất và thảm thực vật .7: Bảng tra C theo Hội Khoa học đất Quốc tế .8: Bảng tra hệ số P theo Hội Khoa học đất Quốc tế .1: Các giá trị đặc trƣng khí hậu các tiểu vùng khí hậu tỉnh Kon Tum.2: Lƣợng mƣa trung bình tại các huyện.3: Hệ thống phân loại đất tỉnh Kon Tum tỷ lệ 1: 100.4: Tốc độ phát triển GDP phân theo ngành kinh tế năm 2013 - 2017 .5: Hiện trạng sử dụng đất Kon Tum tính đến 31/12/2017.1: Thống kê diện tích theo chỉ số R tỉnh Kon Tum .2: Chỉ số kháng xói của đất (K) theo diện tích tỉnh Kon Tum .3: Thống kê diện tích theo cấp độ dốc của tỉnh Kon Tum .4: Thống kê diện tích theo các cấp giá trị chỉ số LS tỉnh Kon Tum .5: Kết quả tính toán hệ số cây trồng (C) khu vực tỉnh Kon Tum .6: Giá trị hệ số C theo diện tích tỉnh Kon Tum .7: Kết quả tính toán hệ số (P) theo lớp phủ thực vật tỉnh Kon Tum .8: Giá trị hệ số P thống kê theo diện tích tỉnh Kon Tum .9: Phân loại mức độ xói mòn đất do mƣa .10: Diện tích xói mòn đất tiềm năng tỉnh Kon Tum .11: Bảng thống kê diện tích các cấp xói mòn hiện tại tỉnh Kon Tum. 84 e DANH MỤC HÌNH Hình 1. Quy trình thành lập bản đồ xói mòn đất bằng mô hình USLE và GIS. Quy trình xây dựng bản đồ hệ số xói mòn đất do mƣa (R).
Quy trình thành lập bản đồ hệ số xói mòn của đất (K). Quy trình thành lập bản đồ hệ số LS. Quy trình thành lập bản đồ hệ số C. Quy trình thành lập bản đồ hệ số P.
Bản đồ hành chính tỉnh Kon Tum. Bản đồ lƣợng mƣa trung bình năm tỉnh Kon Tum. Bản đồ hệ số R tỉnh Kon Tum. Bản đồ thổ nhƣỡng tỉnh Kon Tum.
Bản đồ hệ số K tỉnh Kon Tum. Mô hình số độ cao DEM tỉnh Kon Tum. Bản đồ độ dốc tỉnh Kon Tum. Xây dựng bản đồ hƣớng dòng chảy (Flow direction) trong ArcGIS.
Xây dựng bản đồ dòng chảy tích lũy trong ArcGIS. Bản đồ hệ số xói mòn do yếu tố địa hình (LS) tỉnh Kon Tum. Bản đồ hệ số C tỉnh Kon Tum. Bản đồ hiện trạng lớp phủ thực vật tỉnh Kon Tum.
Bản đồ hệ số xói mòn do các biện pháp canh tác (P) tỉnh Kon Tum. Bản đồ xói mòn đất tiềm năng tỉnh Kon Tum. Bản đồ xói mòn đất trung bình năm 2015 tỉnh Kon Tum. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Đất vừa là điều kiện tự nhiên, vừa là một dạng tài nguyên thiên nhiên có ý nghĩa cực kỳ quan trọng đối với quy hoạch và phát triển kinh tế, đặc biệt là trong nông nghiệp và lâm nghiệp ở bất kỳ lãnh thổ nào.
Điều 54 Hiến pháp năm 2013 đã quy định: “Đất đai à tài nguy n đ c biệt c a qu c gia, nguồn c quan tr ng ph t tri n đất nước, đư c quản theo ph p u t”. Hiện nay, bên cạnh tình trạng suy giảm diện tích đất nông lâm nghiệp do sức ép của quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa, các quá trình thoái đất cũng đang diễn ra mạnh mẽ ở nhiều nơi, với quy mô và cƣờng độ khác nhau. Trong đó, xói mòn đất là một hiện tƣợng tự nhiên làm thoái hóa tài nguyên đất, làm mất đất, giảm độ phì của đất, gây ra hiện tƣợng bạc màu, ảnh hƣởng nghiêm trọng đến năng suất cây trồng, thậm chí dẫn đến tàn phá môi trƣờng. Kon Tum là một tỉnh miền núi, nằm ở phía Bắc vùng Tây Nguyên có địa hình đa dạng, phức tạp với nhiều đồi núi, cao nguyên và các vùng trũng xen kẽ nhau.
Kon Tum có điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa, lƣợng mƣa trung bình năm từ 2.000 mm; lƣợng mƣa tập trung theo mùa, lƣợng mƣa trong mùa mƣa chiếm 80 - 90% lƣợng mƣa của năm, kết hợp với địa hình dốc đã dẫn đến quá trình xói mòn đất do nƣớc diễn ra mạnh, đặc biệt là những khu vực bị mất lớp phủ thực vật, làm mất diện tích đất canh tác ở nhiều nơi, tài nguyên đất bị thoái hóa nghiêm trọng, ảnh hƣởng lớn đến các hoạt động sản xuất nông nghiệp và lâm nghiệp. Bên cạnh đó, việc sử dụng tài nguyên đất của tỉnh Kon Tum vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề bất cập, nhƣ công tác quản lý đất; tình trạng phá rừng lấy đất sản xuất nông nghiệp; tình trạng phát triển nông - lâm nghiệp tự phát, không theo quy hoạch, phá vỡ quy hoạch sử dụng đất, cơ cấu cây trồng chƣa phù hợp; sự xuất hiện ngày càng nhiều các e 2 nhà máy thủy điện vừa và nhỏ cũng góp phần đẩy mạnh quá trình xói mòn đất diễn ra ở nhiều nơi. Vì vậy việc nghiên cứu nguy cơ xói mòn đất luôn là một trong những vấn đề quan trọng và cần thiết nhằm phục vụ tốt hơn cho công tác quản lý và sử dụng hợp lý tài nguyên đất tỉnh Kon Tum. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU - Đánh giá định lƣợng hiện trạng và nguyên nhân xói mòn đất trên địa bàn tỉnh Kon Tum.
- Đề xuất đƣợc một số biện pháp giảm thiểu xói mòn đất trong quá trình khai thác và sử dụng tài nguyên đất tỉnh Kon Tum theo hƣớng bền vững. ĐỐI TƢỢNG, PHẠM VI VÀ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 3. Đối tƣợng nghiên cứu - Các nguyên nhân gây xói mòn và các nhân tố ảnh hƣởng đến quá trình xói mòn đất tỉnh Kon Tum. - Tính toán đƣợc lƣợng đất tổn thất do xói mòn bằng các mô hình toán làm cơ sở đề xuất các giải pháp giảm thiểu xói mòn đất.
Phạm vi nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ lãnh thổ tỉnh Kon Tum, với tổng diện tích khoảng 9. Nội dung nghiên cứu - Tổng quan cơ sở lý luận và thực tiễn nghiên cứu xói mòn đất trên thế giới và ở Việt Nam, từ đó xây dựng quy trình nghiên cứu xói mòn đất cho địa bàn nghiên cứu. - Điều tra, khảo sát thực địa bổ sung số liệu, tài liệu và dữ liệu liên quan đến vấn đề nghiên cứu. e 3 - Nghiên cứu đặc điểm, đặc trƣng các nguyên nhân gây xói mòn đất và các nhân tố ảnh hƣởng đến các quá trình xói mòn đất tỉnh Kon Tum.
- Ứng dụng mô hình toán để tính toán lƣợng đất tổn thất do xói mòn đất gây ra trên địa bàn tỉnh Kon Tum. - Đề xuất một số giải pháp nhằm giảm thiểu xói mòn đất phục vụ khai thác và sử dụng hợp lý tài nguyên đất tỉnh Kon Tum theo hƣớng bền vững. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 4. Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần bổ sung và làm phong phú thêm cở sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu đánh giá xói mòn đất bằng các mô hình toán có tính định lƣợng cao.
Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu của luận văn đƣa ra đƣợc bức tranh tổng thể về thực trạng xói mòn đất tỉnh Kon Tum, từ đó cung cấp cơ sở khoa học cho ngƣời dân và chính quyền các cấp của tỉnh Kon Tum áp dụng các biện pháp giảm thiểu lƣợng đất bị xói mòn trong quá trình khai thác, sử dụng đất trong chiến lƣợc phát triển bền vững. e 4 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ XÓI MÕN ĐẤT 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÓI MÕN ĐẤT 1. Một số khái niệm liên quan đến xói mòn đất Đến nay, có rất nhiều các định nghĩa, khái niệm khác nhau về xói mòn đất.
Theo tiếng Latin, xói mòn (erosion) có nghĩa là thể hiện sự ăn mòn dần.