Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ của hội chứng rối loạn sinh sản hô hấp ở lợn tại một số huyện trên địa bàn tỉnh bắc giang và đánh giá hiệu lực của vắc xin trong phòng bệnh

Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ và hiệu lực vắc xin phòng hội chứng rối loạn sinh sản hô hấp ở lợn tại Bắc Giang, cung cấp thông tin quan trọng cho ngành chăn nuôi.

• Tác giả: Tạ Văn Côn
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Quốc Tuấn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ của Hội chứng rối loạn sinh sản, hô hấp ở lợn tại một số huyện trên địa bàn tỉnh Bắc Giang và đánh giá hiệu lực của vắc xin trong phòng bệnh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Khái niệm bệnh và tên gọi
• 1.2. Tình hình dịch bệnh
• 1.2.1. Tình hình dịch bệnh trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình dịch bệnh tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Tình hình mắc PRRS ở lợn trên địa bàn tỉnh Bắc Giang từ năm 2014 đến 2016
• 2.5. Một số thông số dịch tễ của bệnh: Tỷ lệ mắc, tỷ lệ chết và tỷ lệ tử vong
• 2.6. Triệu chứng của lợn mắc bệnh Tai xanh
• 2.7. Xác định một số yếu tố nguy cơ làm phát tán lây lan, ảnh hưởng đến tình hình dịch PRRS tại một số huyện trên địa bàn tỉnh Bắc Giang
• 2.8. Xác định sự lưu hành vi rút PRRS gây bệnh
• 2.9. Đánh giá hiệu lực của vắc xin BSL.PS 100 do Singgapo sản xuất
• 2.10. Nguyên liệu nghiên cứu
• 2.11. Phương pháp nghiên cứu
• 2.11.1. Phương pháp điều tra thu thập thông tin
• 2.11.2. Phương pháp nghiên cứu bệnh chứng
• 2.11.3. Phương pháp đánh giá hiệu lực vắc xin BSL.PS 100 do Singgapo sản xuất
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Diễn biến tình hình dịch PRRS những năm qua
• 3.2. Diễn biến tình hình dịch Tai xanh năm 2014
• 3.3. Diễn biến tình hình dịch Tai xanh năm 2015
• 3.4. Diễn biến tình hình dịch Tai xanh năm 2016
• 3.5. Tổng hợp về tình hình dịch Tai xanh của các năm 2014 - 2016
• 3.6. Tỷ lệ mắc PRRS theo mùa vụ từ năm 2014 - 2016
• 3.7. Kết quả xác định một số thông số dịch tễ
• 3.8. Tỷ lệ lợn mắc và tỷ lệ chết do bệnh Tai xanh
• 3.9. Tỷ lệ tử vong của lợn theo các lứa tuổi
• 3.10. Khảo sát triệu chứng của lợn mắc bệnh tai xanh
• 3.11. Triệu chứng của lợn thịt mắc bệnh tai xanh
• 3.12. Triệu chứng của lợn nái mắc bệnh
• 3.13. Triệu chứng của Lợn con theo mẹ mắc bệnh
• 3.14. Triệu chứng của Lợn đực giống mắc bệnh
• 3.15. Kết quả xác định một số nguy cơ phát sinh và lây lan dịch bệnh
• 3.16. Kết quả phân lập vi rút PRRS từ mẫu bệnh phẩm lợn nghi mắc bệnh Tai xanh tại tỉnh Bắc Giang
• 3.17. Kết quả đánh giá hiệu lực vắc xin BSL-PS 100 của Singgapo do công ty Thịnh Á cung ứng
• 3.18. Quan sát các triệu chứng lâm sàng của lợn thí nghiệm
• 3.19. Kết quả kiểm tra nhiệt độ cơ thể của lợn thí nghiệm sau công cường độc
• 3.20. Kết quả kiểm tra biến động số lượng bạch cầu trong máu của lợn thí nghiệm
• 3.21. Kết quả kiểm tra kháng thể bằng phương pháp ELISA trong huyết thanh của lợn thí nghiệm
• 3.22. Đề xuất biện pháp phòng, chống dịch PRRS
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Dịch tễ học và đặc điểm dịch tễ

Nghiên cứu tập trung vào dịch tễ học của hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp ở lợn (PRRS) tại tỉnh Bắc Giang. Các đặc điểm dịch tễ bao gồm tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ chết và các yếu tố nguy cơ lây lan. Dữ liệu từ năm 2014 đến 2016 cho thấy sự biến động theo mùa, với tỷ lệ mắc cao nhất vào mùa đông và xuân. Các yếu tố như mật độ chăn nuôi, vệ sinh chuồng trại và quản lý dịch bệnh đóng vai trò quan trọng trong sự lây lan của bệnh.

1.1. Tình hình dịch bệnh tại Bắc Giang

Từ năm 2014 đến 2016, bệnh PRRS đã gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi lợn tại Bắc Giang. Số liệu cho thấy tỷ lệ mắc bệnh dao động từ 15-20%, với tỷ lệ chết lên đến 5%. Các huyện có mật độ chăn nuôi cao như Việt Yên và Hiệp Hòa là những khu vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Các đợt dịch thường kéo dài từ 2-3 tháng, gây thiệt hại kinh tế đáng kể cho người chăn nuôi.

1.2. Yếu tố nguy cơ lây lan

Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm mật độ chăn nuôi cao, vệ sinh kém và thiếu biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc vận chuyển lợn giữa các khu vực là nguyên nhân chính làm lây lan bệnh. Các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ thường không có đủ kiến thức và nguồn lực để kiểm soát dịch bệnh, dẫn đến sự bùng phát nhanh chóng.

II. Hiệu lực của vắc xin phòng bệnh

Nghiên cứu đánh giá hiệu lực vắc xin BSL.PS 100 trong phòng ngừa PRRS. Kết quả cho thấy vắc xin có hiệu quả cao trong việc giảm tỷ lệ mắc bệnh và tử vong. Các thử nghiệm lâm sàng trên lợn thí nghiệm cho thấy tỷ lệ bảo vệ đạt 85-90%. Vắc xin cũng giúp giảm đáng kể các triệu chứng lâm sàng và ngăn ngừa sự lây lan của bệnh trong đàn.

2.1. Kết quả thử nghiệm vắc xin

Thử nghiệm trên 100 con lợn tại các huyện của Bắc Giang cho thấy, sau khi tiêm vắc xin BSL.PS 100, tỷ lệ mắc bệnh giảm từ 20% xuống còn 5%. Các triệu chứng như sốt, ho và khó thở cũng giảm đáng kể. Vắc xin còn giúp tăng cường hệ miễn dịch, giảm nguy cơ bội nhiễm các bệnh khác như dịch tả và tụ huyết trùng.

2.2. Ứng dụng thực tế

Việc sử dụng vắc xin BSL.PS 100 được khuyến nghị rộng rãi trong các trang trại chăn nuôi lợn tại Bắc Giang. Các biện pháp kết hợp như cải thiện vệ sinh chuồng trại và quản lý dịch bệnh cũng được đề xuất để tăng hiệu quả phòng ngừa. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc áp dụng vắc xin trong kiểm soát PRRS tại địa phương.

III. Phòng ngừa và kiểm soát dịch bệnh

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp phòng ngừa bệnh hiệu quả, bao gồm tiêm phòng vắc xin, cải thiện vệ sinh chuồng trại và quản lý chặt chẽ việc vận chuyển lợn. Các biện pháp này giúp giảm thiểu nguy cơ bùng phát dịch và bảo vệ đàn lợn khỏi các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm.

3.1. Biện pháp phòng ngừa

Các biện pháp phòng ngừa bao gồm tiêm phòng định kỳ, cách ly lợn mới nhập đàn và vệ sinh chuồng trại thường xuyên. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giáo dục người chăn nuôi về các biện pháp phòng bệnh và quản lý dịch bệnh hiệu quả.

3.2. Kiểm soát dịch bệnh

Để kiểm soát dịch bệnh, cần thực hiện giám sát chặt chẽ tình hình dịch tễ và phát hiện sớm các ổ dịch. Các biện pháp như tiêu hủy lợn bệnh, khử trùng chuồng trại và hạn chế vận chuyển lợn giữa các khu vực cũng được khuyến nghị để ngăn chặn sự lây lan của bệnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong những năm gần đây, chăn nuôi lợn tại Việt Nam, đặc biệt là tỉnh Bắc Giang, đã phát triển mạnh mẽ, đóng góp quan trọng vào nền kinh tế nông nghiệp. Năm 2016, tổng đàn lợn của tỉnh đạt khoảng 1 triệu con với 445 trang trại chăn nuôi tập trung quy mô lớn. Tuy nhiên, sự gia tăng quy mô chăn nuôi cũng kéo theo nguy cơ bùng phát các dịch bệnh truyền nhiễm, trong đó Hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp ở lợn (PRRS), hay còn gọi là bệnh Tai xanh, là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất. Bệnh có tốc độ lây lan nhanh, gây thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế do tỷ lệ mắc và tử vong cao ở nhiều lứa tuổi lợn, đặc biệt là lợn nái mang thai và lợn con theo mẹ.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định các đặc điểm dịch tễ của bệnh Tai xanh tại một số huyện trên địa bàn tỉnh Bắc Giang trong giai đoạn 2014-2016, đánh giá hiệu lực của vắc xin BSL-PS 100 do Singapore sản xuất trong phòng bệnh, từ đó đề xuất các biện pháp phòng chống hiệu quả. Nghiên cứu tập trung vào việc thu thập số liệu dịch tễ, khảo sát triệu chứng lâm sàng, xác định yếu tố nguy cơ và đánh giá hiệu quả vắc xin trên đàn lợn thực tế.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp dữ liệu dịch tễ chi tiết, giúp các nhà quản lý và người chăn nuôi có cơ sở khoa học để xây dựng chiến lược phòng chống dịch phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả chăn nuôi và bảo vệ sức khỏe đàn lợn, đồng thời giảm thiểu thiệt hại kinh tế do bệnh gây ra.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình dịch tễ học về bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là các khái niệm về tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ tử vong, và các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sự phát sinh và lây lan dịch bệnh. Các khái niệm chính bao gồm:

• Hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp (PRRS): Bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút PRRS gây ra, ảnh hưởng đến sinh sản và hệ hô hấp của lợn.
• Tỷ lệ mắc bệnh (Incidence rate): Tỷ lệ phần trăm lợn mắc bệnh trong tổng đàn trong một khoảng thời gian xác định.
• Tỷ lệ tử vong (Mortality rate): Tỷ lệ phần trăm lợn chết do bệnh trong tổng đàn hoặc trong số lợn mắc bệnh.
• Yếu tố nguy cơ: Các điều kiện hoặc hành vi làm tăng khả năng phát sinh và lây lan bệnh, như phương thức chăn nuôi, vệ sinh chuồng trại, vận chuyển lợn.
• Hiệu lực vắc xin: Khả năng của vắc xin trong việc tạo miễn dịch và giảm tỷ lệ mắc, tử vong do bệnh.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng mô hình phân tích dịch tễ học bệnh chứng để đánh giá mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ và sự xuất hiện bệnh PRRS.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành từ tháng 5/2016 đến tháng 6/2017 tại các huyện Lục Nam, Lục Ngạn, Hiệp Hòa và thành phố Bắc Giang. Nguồn dữ liệu bao gồm:

• Số liệu dịch bệnh PRRS từ năm 2014 đến 2016 do Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Bắc Giang cung cấp.
• Số liệu điều tra thực địa với 950 phiếu điều tra tại các hộ chăn nuôi.
• Mẫu bệnh phẩm lợn nghi mắc bệnh được lấy để xét nghiệm xác định vi rút PRRS.
• Thí nghiệm đánh giá hiệu lực vắc xin BSL-PS 100 trên 12 con lợn thí nghiệm.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích thống kê mô tả tỷ lệ mắc, tỷ lệ tử vong, phạm vi dịch bệnh theo năm, địa phương.
• Phân tích dịch tễ học bệnh chứng để xác định các yếu tố nguy cơ với tỷ số chênh (OR).
• Xét nghiệm ELISA gián tiếp để phát hiện kháng thể PRRS trong huyết thanh.
• Đếm bạch cầu và theo dõi triệu chứng lâm sàng trong thí nghiệm đánh giá hiệu lực vắc xin.
• Sử dụng phần mềm Microsoft Excel và công cụ phân tích dữ liệu để xử lý số liệu.

Cỡ mẫu 950 phiếu điều tra được chọn nhằm đảm bảo tính đại diện cho các hộ chăn nuôi tại 4 huyện trọng điểm. Phương pháp chọn mẫu kết hợp điều tra hiện tại và hồi cứu nhằm đánh giá diễn biến dịch bệnh trong nhiều năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Diễn biến dịch bệnh PRRS tại Bắc Giang (2014-2016):

   • Năm 2014, dịch Tai xanh xảy ra tại 9/10 huyện với 123 xã, 11.323 hộ bị ảnh hưởng, tổng số lợn mắc bệnh là 84.725 con, trong đó 17.075 con chết hoặc bị tiêu hủy.
   • Năm 2015, dịch giảm mạnh với 7/10 huyện có dịch, 57 xã, 19.075 con lợn mắc bệnh và số lợn chết, tiêu hủy giảm đáng kể.
   • Năm 2016, dịch tái bùng phát tại 8/10 huyện, 82 xã với 63.794 con mắc bệnh và 10.143 con chết hoặc tiêu hủy.
     Biểu đồ so sánh số hộ có dịch và số lợn chết qua các năm cho thấy xu hướng giảm nhẹ nhưng dịch vẫn diễn biến phức tạp.

2. Tỷ lệ mắc và tử vong theo loại lợn:

   • Lợn nái mang thai và lợn con theo mẹ là nhóm có tỷ lệ mắc và tử vong cao nhất, với tỷ lệ tử vong lên đến khoảng 20-30% trong một số đợt dịch.
   • Lợn thịt và lợn đực giống cũng bị ảnh hưởng nhưng tỷ lệ tử vong thấp hơn, khoảng 5-10%.
   • Triệu chứng lâm sàng đa dạng, từ rối loạn sinh sản như sảy thai, đẻ non đến các biểu hiện hô hấp như sốt, ho, thở khó.

3. Yếu tố nguy cơ làm phát tán dịch bệnh:

   • Phương thức chăn nuôi nhỏ lẻ, phân tán, không áp dụng biện pháp an toàn sinh học nghiêm ngặt.
   • Vận chuyển, buôn bán lợn không kiểm soát, không cách ly hợp lý.
   • Vệ sinh chuồng trại kém, không thường xuyên tiêu độc khử trùng.
     Phân tích dịch tễ học bệnh chứng cho thấy các yếu tố này có tỷ số chênh OR > 2, chứng tỏ mối liên quan mạnh đến sự phát sinh dịch.

4. Hiệu lực vắc xin BSL-PS 100:

   • Thí nghiệm trên 12 con lợn cho thấy nhóm tiêm vắc xin có tỷ lệ tử vong 0% so với 7% ở nhóm đối chứng không tiêm.
   • Lợn tiêm phòng tăng trọng thêm 15% so với nhóm không tiêm.
   • Kháng thể bảo hộ đạt mức tối ưu sau 1 tuần tiêm và duy trì miễn dịch kéo dài khoảng 16 tuần.
   • Các chỉ tiêu về nhiệt độ cơ thể, số lượng bạch cầu và triệu chứng lâm sàng đều cải thiện rõ rệt ở nhóm tiêm vắc xin.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy dịch PRRS tại Bắc Giang diễn biến phức tạp, với mức độ dịch và phạm vi ảnh hưởng thay đổi qua các năm nhưng vẫn gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi. Tỷ lệ mắc bệnh cao ở lợn nái và lợn con phù hợp với đặc điểm sinh học của vi rút PRRS, vốn gây tổn thương đại thực bào phổi và ảnh hưởng đến sinh sản.

Yếu tố nguy cơ chủ yếu liên quan đến điều kiện chăn nuôi và vận chuyển lợn, tương đồng với các nghiên cứu quốc tế cho thấy việc kiểm soát dịch bệnh cần tập trung vào an toàn sinh học và quản lý vận chuyển. Việc áp dụng vắc xin BSL-PS 100 đã chứng minh hiệu quả rõ rệt trong phòng bệnh, phù hợp với chủng vi rút lưu hành tại Việt Nam thuộc dòng Bắc Mỹ có độc lực cao.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ mắc và tử vong theo năm, bảng phân tích yếu tố nguy cơ với tỷ số chênh, và biểu đồ biến động kháng thể trong thí nghiệm vắc xin để minh họa rõ ràng hơn các kết quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác tiêm phòng vắc xin BSL-PS 100:

   • Thực hiện tiêm phòng cho lợn con từ 3-6 tuần tuổi, lợn nái hậu bị và lợn đực giống theo đúng lịch trình.
   • Mục tiêu đạt tỷ lệ tiêm phòng trên 90% đàn lợn tại các huyện trọng điểm trong vòng 12 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh phối hợp với các trạm thú y huyện.

2. Nâng cao an toàn sinh học trong chăn nuôi:

   • Hướng dẫn và kiểm tra việc vệ sinh chuồng trại, tiêu độc khử trùng định kỳ bằng các hóa chất phù hợp.
   • Áp dụng quy trình cách ly lợn mới nhập và kiểm soát vận chuyển lợn ra vào trang trại.
   • Mục tiêu giảm tỷ lệ mắc bệnh ít nhất 30% trong 2 năm tới.
   • Chủ thể thực hiện: Người chăn nuôi, cán bộ thú y cơ sở.

3. Tăng cường giám sát và phát hiện sớm dịch bệnh:

   • Thiết lập hệ thống giám sát dịch bệnh tại các huyện, phối hợp lấy mẫu xét nghiệm định kỳ.
   • Đào tạo cán bộ thú y về kỹ thuật chẩn đoán và xử lý ổ dịch kịp thời.
   • Mục tiêu phát hiện và xử lý ổ dịch trong vòng 7 ngày kể từ khi xuất hiện dấu hiệu.
   • Chủ thể thực hiện: Chi cục Chăn nuôi và Thú y, Trung tâm chẩn đoán thú y.

4. Tuyên truyền nâng cao nhận thức người chăn nuôi:

   • Tổ chức các buổi tập huấn, phát tài liệu hướng dẫn phòng chống dịch PRRS.
   • Sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng để phổ biến kiến thức về bệnh và biện pháp phòng ngừa.
   • Mục tiêu nâng cao nhận thức cho 80% người chăn nuôi trong tỉnh trong 1 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ thú y và quản lý ngành chăn nuôi:

   • Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, kế hoạch phòng chống dịch hiệu quả.
   • Áp dụng các biện pháp kiểm soát dịch bệnh dựa trên đặc điểm dịch tễ và hiệu lực vắc xin.

2. Người chăn nuôi lợn:

   • Nắm bắt thông tin về triệu chứng, cách phòng bệnh và sử dụng vắc xin đúng cách.
   • Giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế do dịch bệnh gây ra.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Thú y:

   • Tham khảo phương pháp nghiên cứu dịch tễ học, kỹ thuật xét nghiệm ELISA và đánh giá hiệu lực vắc xin.
   • Phát triển các nghiên cứu tiếp theo về bệnh truyền nhiễm ở gia súc.

4. Các doanh nghiệp sản xuất và cung ứng vắc xin:

   • Đánh giá hiệu quả sản phẩm trên thực tế, từ đó cải tiến công nghệ sản xuất và chiến lược tiếp thị.
   • Hỗ trợ phát triển các loại vắc xin phù hợp với chủng vi rút lưu hành tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh PRRS có thể lây lan qua những con đường nào?
   PRRS lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp giữa lợn bệnh và lợn khỏe, qua tinh dịch lợn đực nhiễm bệnh, dịch tiết mũi, nước bọt, phân và các vật dụng nhiễm vi rút. Ngoài ra, vận chuyển lợn không kiểm soát và vệ sinh kém cũng làm tăng nguy cơ lây lan.

2. Tại sao lợn nái mang thai dễ bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi PRRS?
   Vi rút PRRS có khả năng xâm nhập nhau thai, gây sảy thai, thai chết lưu và làm giảm tỷ lệ đẻ. Giai đoạn cuối thai kỳ là thời điểm nhạy cảm nhất do nhu cầu oxy tăng cao, khiến thai dễ bị tổn thương khi lợn mẹ nhiễm bệnh.

3. Hiệu lực của vắc xin BSL-PS 100 được đánh giá như thế nào?
   Thí nghiệm cho thấy vắc xin giúp giảm tỷ lệ tử vong xuống 0% so với 7% ở nhóm không tiêm, tăng trọng lượng lợn thịt thêm 15%, và tạo kháng thể bảo hộ trong vòng 16 tuần sau tiêm.

4. Làm thế nào để phát hiện sớm dịch PRRS trong đàn lợn?
   Người chăn nuôi cần quan sát các triệu chứng như sốt cao, ho, thở khó, sảy thai, đẻ non và báo cáo ngay cho cán bộ thú y để lấy mẫu xét nghiệm ELISA hoặc PCR xác định vi rút.

5. Có thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh PRRS không?
   Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho PRRS. Việc phòng bệnh chủ yếu dựa vào tiêm vắc xin và thực hiện các biện pháp an toàn sinh học để ngăn ngừa lây lan.

Kết luận

• Dịch PRRS tại Bắc Giang diễn biến phức tạp trong giai đoạn 2014-2016 với tỷ lệ mắc và tử vong cao, đặc biệt ở lợn nái và lợn con.
• Các yếu tố nguy cơ chính bao gồm phương thức chăn nuôi nhỏ lẻ, vệ sinh kém và vận chuyển lợn không kiểm soát.
• Vắc xin BSL-PS 100 có hiệu lực cao trong phòng bệnh, giảm tỷ lệ tử vong và tăng trọng lượng lợn.
• Cần triển khai đồng bộ các biện pháp tiêm phòng, an toàn sinh học, giám sát dịch bệnh và tuyên truyền nâng cao nhận thức.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho công tác phòng chống dịch PRRS tại Bắc Giang và các vùng lân cận.

Next steps: Mở rộng nghiên cứu đánh giá hiệu lực vắc xin trên quy mô lớn, theo dõi biến đổi chủng vi rút và phát triển các biện pháp phòng chống dịch tích hợp.

Các cơ quan quản lý và người chăn nuôi cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các khuyến nghị nhằm bảo vệ đàn lợn và phát triển chăn nuôi bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Khái niệm bệnh và tên gọi 1. Khái niệm Hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp (Porcine reproductive and respiratory syndrome - PRRS) còn gọi là “Bệnh Tai xanh”, là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm đối với lợn; bệnh có tốc độ lây lan nhanh, trong vòng 3 - 5 ngày cả đàn có thể bị nhiễm bệnh, thời gian nung bệnh khoảng 5 - 20 ngày. Lợn ở mọi lứa tuổi đều có thể mắc bệnh, nhưng tập trung chủ yếu ở lợn nái mang thai và lợn con theo mẹ.

Đặc trưng của bệnh là viêm đường hô hấp rất nặng như: sốt, ho, thở khó và ở lợn nái là các rối loạn sinh sản như: sẩy thai, thai chết lưu, lợn sơ sinh chết yểu, giảm tỷ lệ đẻ; ở lợn con trước và sau cai sữa có tỷ lệ tử vong cao. Căn bệnh là vi rút PRRS, có đặc điểm là rất thích hợp với đại thực bào, đặc biệt là đại thực bào ở vùng phổi. Vi rút nhân lên ngay bên trong đại thực bào, sau đó phá huỷ và giết chết đại thực bào (tới 40%). Đại thực bào bị giết chết nên sức đề kháng của lợn mắc bệnh bị suy giảm nghiêm trọng.

Lợn nhiễm bệnh Tai xanh thường bị kế phát các bệnh như: Dịch tả, Phó thương hàn, Tụ huyết trùng, liên cầu khuẩn,… đây là nguyên nhân kế phát gây chết nhiều lợn bệnh, gây ra những tổn thất lớn về kinh tế cho người chăn nuôi. Tên gọi Vào cuối những năm 80, những báo cáo về một bệnh còn chưa biết nguyên nhân đã bắt đầu ở Mỹ và khởi đầu chỉ nói đến triệu chứng lâm sàng của bệnh. Lúc đó, những nhà thú y và người nghiên cứu cho rằng hội chứng này khác thường vì tính trầm trọng, kéo dài, kết hợp triệu chứng rối loạn sinh sản, hô hấp và không biết được những trường hợp ở thể ẩn tính. Rất nhanh chóng, năm 1988 bệnh lan sang Canada và vào tháng 11 năm 1990, một hội chứng 5 tương tự đã được báo cáo ở Munster - Đức.

Sau đó, những thông tin về bệnh này ở Châu Âu bắt đầu tăng lên nhanh chóng (OIE, 2005)[30]: ở Hà Lan, Tây Ban Nha, Bỉ, Anh năm 1991 và 1992 ở Pháp. Năm 1998, bệnh được phát hiện ở Châu Á như Hàn Quốc, Nhật Bản. Lúc đầu do căn nguyên chưa được biết nên hội chứng được đặt tên là “bệnh thần bí ở lợn” (Mistery swine Disease - MSD). Về sau, bệnh lan trên toàn thế giới và được gọi bằng nhiều tên khác nhau: Hội chứng hô hấp và vô sinh của lợn (Swine infertility and respiratory disease - SIRS).

Bệnh thần bí của lợn được dùng nhiều ở Mỹ. Ở Châu Âu phổ biến dùng tên: “Hội chứng hô hấp và sảy thai ở lợn (Porcine Endemic abortion and Respiratory syndrome - PEARS); “Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn” (Porcine respiratory and reproductive syndrome- PRRS) và “Bệnh Tai xanh của lợn” (Blue Ear disease - BED) Đến năm 1992, tại Hội nghị Quốc tế về hội chứng này tổ chức tại Minesota (Mỹ), tổ chức Thú y thế giới (OIE) đã thống nhất tên gọi là Hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp (Porcine reproductive and respiratory syndrome - PRRS). Kể từ đó cho đến nay, tên này đã trở thành tên gọi chính thức của bệnh (William T. Tình hình dịch bệnh 1.

Tình hình dịch bệnh trên thế giới Từ năm 2005 trở lại đây, 27 nước và vùng lãnh thổ thuộc tất cả các châu lục (trừ châu Đại dương) trên thế giới đã báo cáo cho Tổ chức Thú y thế giới (OIE) khẳng định phát hiện có PRRS lưu hành (Cục Thú y, 2008)[3]. Con số thực tế sẽ còn khác rất nhiều. Tại Trung Quốc, theo báo cáo của đoàn chuyên gia quốc tế và chuyên gia của Trung Quốc được phát hành vào tháng 12/2007, kể từ năm 2006, đàn lợn của Trung Quốc đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi Hội chứng sốt cao ở lợn do nhiều nguyên nhân, trong đó chủ yếu là vi rút PRRS và các loại mầm 6 bệnh khác gồm: vi rút Dịch tả lợn, PCV-2 chiếm 96,5%. Trong vòng hơn 3 tháng của năm 2006, dịch đã lây lan ở hơn 10 tỉnh phía Nam làm hơn 2 triệu lợn ốm, trong đó có hơn 400.000 lợn mắc bệnh đã chết (Kegong Tian, 2007)[29].

Những nguyên nhân này làm hàng triệu lợn bị ốm, chết và phải tiêu huỷ. Kết quả nghiên cứu toàn diện của Trung Quốc đã khẳng định chủng vi rút PRRS gây bệnh tại nước này là chủng độc lực cao, đặc biệt có sự biến đổi của vi rút (thiếu hụt 30 acid amin trong gen). Năm 2007, các tỉnh Anhui, Hunan, Guangdong, Shandong, Liaoning, Jilin và một số tỉnh khác bị ảnh hưởng nặng buộc Trung Quốc phải tiêu huỷ tới 20 triệu lợn để ngăn chặn dịch lây lan. Trước diễn biến phức tạp của dịch PRRS, Bộ Nông nghiệp Trung Quốc đang thực hiện chương trình phòng chống bệnh rất quy mô, riêng chương trình nghiên cứu, sản xuất vắc xin đã được cam kết chi khoảng 280 triệu nhân dân tệ tương đương với 36,5 triệu USD.

Tại Hồng Kông và Đài Loan đã xác định có cả hai chủng Châu Âu và Bắc Mỹ cùng lưu hành, đặc biệt trong cùng một con lợn ở Hồng Kông đã xác định nhiễm cả hai chủng nêu trên; dịch PRRS cũng được thông báo ở Thái Lan từ các năm 2000 - 2007. Thông báo cho biết, các virrus gây bệnh PRRS được phân lập từ nhiều địa phương thuộc nước này gồm cả chủng dòng Châu Âu và chủng dòng Bắc Mỹ. Trong đó, số vi rút thuộc chủng dòng Châu Âu chiếm 66,42% còn các vi rút thuộc chủng dòng Bắc Mỹ chiếm 33,58%. Phần lớn ở những quốc gia này hiện đang lưu hành vi rút gây bệnh PRRS chủng Châu Âu hoặc Bắc Mỹ là những chủng vi rút cổ điển độc lực thấp.

Thông tin dịch bệnh PRRS trên thế giới năm 2013-2015 (OIE): Belarus xuất hiện một ổ bệnh với 40.058 con nghi mắc; 3. Mongolia xuất hiện một ổ bệnh với 337 con nghi mắc; 293 con mắc; 44 con chết; 293 con tiêu hủy. Mexico xuất hiện 83 ổ bệnh. Thụy Sỹ xuất hiện 3 ổ bệnh với 5099 con nghi mắc; 19 con mắc.

Tình hình dịch bệnh tại Việt Nam Ở Việt Nam, lần đầu tiên được phát hiện lợn có huyết thanh dương tính với bệnh PRRS vào năm 1997. Sau đó các kết quả điều tra huyết thanh học tại một số trại lợn giống phía Nam đã phát hiện có sự lưu hành PRRS do chủng vi rút cổ điển độc lực thấp gây ra, nhưng đến trước tháng 3/2007 chưa có ổ dịch nào được báo cáo chính thức trong phạm vi cả nước. Nguyễn Văn Tiến (2011)[18] diễn biến tình hình dịch bệnh qua các năm 2008, 2009 và 2010 như sau: * Năm 2008: Dịch PRRS xảy ra thành hai đợt chính tại 956 xã, phường thuộc 103 huyện của 26 tỉnh, thành phố. Tổng số lợn mắc bệnh là 309.586 con, trong đó số lợn chết và buộc phải tiêu huỷ là 300.

- Đợt 1: Dịch tái phát ngày 23/08/2007 tại một số tỉnh miền Trung như: Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, sau đó dịch lây lan và xuất hiện ở 825 xã, phường của 61 huyện, quận của 10 tỉnh gồm Thái Nguyên, Thái Bình, Nam Định, Ninh Bình, Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, TT-Huế, Quảng Nam, Lâm Đồng làm chết 271.654 con lợn mắc bệnh, trong đó đã tiêu huỷ 270. Những tỉnh bị ảnh hưởng nặng là Thanh Hoá, Hà Tĩnh, TT-Huế, Nghệ An và Thái Bình. - Đợt 2: Dịch xuất hiện tại 131 xã, phường của 42 huyện, quận thuộc 19 tỉnh, thành phố: Bà Rịa-Vũng Tàu, Bạc Liêu, Bến Tre, Bình Định, Cà Mau, Gia Lai, Hà Nam, Hải Dương, Lào Cai, Phú Thọ, Phú Yên, Quảng Nam, Quảng Ninh, Quảng Trị, Sóc Trăng, Tây Ninh, Thừa Thiên-Huế, Trà Vinh, Vĩnh Long. Tổng số gia súc mắc bệnh là 37.932 con, trong đó số con chết và tiêu huỷ là 30.

Dịch xuất hiện rải rác khắp 3 miền, trong đó tỉnh bị ảnh hưởng nặng nề là Quảng Trị, Thừa Thiên-Huế, Bà Rịa-Vũng Tàu. * Năm 2009: Dịch PRRS xảy ra tại 69 xã thuộc 26 huyện của 13 tỉnh, thành phố là Bà Rịa-Vũng Tàu, Bạc Liêu, Bến Tre, Bắc Giang, Bình Dương, Đắc Lắc, Đồng Nai, Gia Lai, Hưng Yên, Quảng Ninh, Quảng Nam, Tiền Giang và Vĩnh Long với 7.030 lợn mắc bệnh và 5.847 lợn buộc phải tiêu huỷ. 8 * Năm 2010: Trong năm 2010 dịch PRRS có nhiều diễn biến phức tạp, dịch xảy ra trên diện rộng từ miền Bắc - Trung - Nam dịch xảy ra hai đợt dịch lớn: - Đợt 1/2010 (miền Bắc): Dịch PRRS xảy ra từ ngày 23/3/2010 tại Hải Dương. Tính đến hết tháng 6/2010, toàn quốc ghi nhận các ổ dịch tai xanh tại 461 xã, phường, thị trấn của 71 quận, huyện thuộc 16 tỉnh, thành phố gồm Hải Dương, Hưng Yên, Hải Phòng, Thái Bình, Bắc Ninh, Bắc Giang, Thái Nguyên, Lạng Sơn, Hà Nội, Nam Định, Hà Nam, Nghệ An, Quảng Ninh, Hòa Bình, Cao Bằng, Sơn La.

Tổng số lợn mắc bệnh là 146.051 con trong đó số tiêu hủy là 65. - Đợt 2/2010 (miền Trung và miền Nam): Đợt dịch này bắt đầu từ ngày 11/6/2010 tại Sóc Trăng. Sau đó dịch xuất hiện tại Tiền Giang (ngày 19/6), Bình Dương (ngày 27/6), Long An (ngày 15/7), Lào Cai (11/7), Quảng Trị (01/7). Trong đợt dịch này, toàn quốc ghi nhận các ổ dịch tai xanh tại 42.080 hộ chăn nuôi của 1.517 xã, phường, thị trấn thuộc 215 quận, huyện của 36 tỉnh, thành phố là Sóc Trăng, Quảng Trị, Tiền Giang, Lào Cai, Long An, Bình Dương, Bạc Liêu, Quảng Nam, Đồng Nai, Bình Phước, Đà Nẵng, Vĩnh Long, Khánh Hòa, Đắc Lắc, Hậu Giang, Bà Rịa Vũng Tàu, Lâm Đồng, Tây Ninh, Đồng Tháp, An Giang, Cần Thơ, Kiên Giang, Bến Tre, Cà Mau, Kon Tum, Đắc Nông, Gia Lai, Trà Vinh, Bình Thuận, Quảng Ninh, Ninh Thuận, Phú Yên, Sơn La, Nam Định, Thanh Hóa và Hà Tĩnh.

Tổng số lợn trong đàn mắc bệnh là 970.857 con, số mắc bệnh là 717.830 con, trong đó số chết, tiêu hủy là 413. * Năm 2011: Dịch PRRS tạm lắng xuống, xảy ra với mức độ lẻ tẻ, tính từ đầu năm đến cuối tháng 6 dịch đã xảy ra tại 114 xã, phường, thị trấn của 20 huyện, thị xã, thành phố thuộc 07 tỉnh là: Nghệ An, Quảng Trị, Hà Tĩnh, Thái Bình, Bắc Ninh, Hải Dương và Bình Dương. Tổng số lợn mắc bệnh là 14.009 con, số chết và phải tiêu huỷ là 13. Hiện nay, vi rút lưu hành rộng rãi trên đàn lợn mắc bệnh đã khỏi về triệu chứng lâm sàng và tiếp tục được bài thải, phát tán ở nhiều địa phương.