Nghiên cứu giải pháp quản lý môi trường tại các khu vực kho thuốc bảo vệ thực vật ở tỉnh Hòa Bình

Luận văn thạc sĩ đề xuất giải pháp quản lý môi trường tại khu vực kho thuốc bảo vệ thực vật tỉnh Hòa Bình, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

• Tác giả: Nguyễn Thu Hà
• Người hướng dẫn: TS. Ngô Duy Bách
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Đề Xuất Giải Pháp Quản Lý Môi Trường Tại Các Khu Vực Đặt Kho Thuốc Bảo Vệ Thực Vật Trên Địa Bàn Tỉnh Hòa Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm về thuốc BVTV
• 1.2. Thành phần cấu tạo và mức độ độc hại của thuốc BVTV
• 1.3. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 1.3.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.3.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.4. Thực trạng kho chứa hóa chất bảo vệ thực vật trên địa bàn tỉnh Hòa Bình
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU - ĐỐI TƯỢNG - PHẠM VI - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC TỈNH HÒA BÌNH
• 3.1. Điều kiện tự nhiên của tỉnh Hòa Bình
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.2. Điều kiện kinh tế - xã hội tỉnh Hòa Bình
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng tồn lưu hóa chất bảo vệ thực vật tại các kho hóa chất BVTV trên địa bàn tỉnh Hòa Bình
• 4.2. Đánh giá tác động môi trường các khu vực ô nhiễm hóa chất BVTV
• 4.2.1. Đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường khu vực ô nhiễm
• 4.2.2. Đánh giá tác động môi trường của các khu vực ô nhiễm hóa chất BVTV
• 4.2.3. Đánh giá ảnh hưởng của hóa chất bảo vệ thực vật đến môi trường, sức khỏe con người và động vật
• 4.3. Các giải pháp quản lý môi trường, xử lý ô nhiễm môi trường các điểm ô nhiễm tồn lưu tại tỉnh Hòa Bình
• 4.3.1. Nguyên tắc chung trong quản lý môi trường các điểm ô nhiễm tồn lưu
• 4.3.2. Lựa chọn giải pháp tối ưu trong quản lý/xử lý một điểm ô nhiễm
• 4.3.3. Đề xuất các điểm ô nhiễm cần triển khai các hoạt động quản lý ô nhiễm tại Hòa Bình dựa trên kết quả khảo sát và đánh giá chi tiết
• 4.3.4. Đề xuất giải pháp cụ thể cho các điểm ô nhiễm cụ thể tại Hòa Bình
• 4.3.5. Bảng tổng hợp các giải pháp quản lý/xử lý đối với các điểm ô nhiễm
• 4.3.6. Đề xuất các nội dung cơ bản quản lý các điểm ô nhiễm tồn lưu tại Hòa Bình
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Môi Trường Kho Thuốc BVTV Hòa Bình

Việt Nam sử dụng nhiều hóa chất bảo vệ thực vật (BVTV) để phát triển nông nghiệp. Tuy nhiên, việc lạm dụng gây tác động xấu đến sức khỏe và môi trường, đặc biệt là các hóa chất BVTV dạng POPs tồn lưu từ trước năm 1990. Các giải pháp chính sách và kỹ thuật đang được áp dụng để tiêu hủy các hóa chất BVTV tồn lưu. Theo Quyết định số 1946, các điểm ô nhiễm tồn lưu đối với các kho thuốc BVTV là những điểm ô nhiễm tồn tại trong quá khứ, và hiện nay có thể đã không thể xác định được chủ sở hữu hay người quản lý hoạt động gây ô nhiễm trước đây, và do đó có thể hiện tại không thể xác định trách nhiệm cá nhân của hoạt động gây ô nhiễm này và để xử lý các điểm ô nhiễm phải sử dụng ngân sách quốc gia. Hòa Bình có 11 điểm ô nhiễm do hóa chất BVTV tồn lưu. Việc bảo quản không đúng cách gây ảnh hưởng đến môi trường và cộng đồng. Nghiên cứu này tập trung khảo sát, đánh giá mức độ ô nhiễm và đề xuất phương án xử lý.

1.1. Khái niệm và phân loại thuốc bảo vệ thực vật BVTV

Thuốc BVTV là các hợp chất hóa học hoặc sinh học dùng để bảo vệ cây trồng khỏi sâu bệnh và các loài sinh vật gây hại. Chúng bao gồm thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ, thuốc trừ nấm và các chất điều hòa sinh trưởng. Theo từ điển bách khoa bảo vệ thực vật (NXB Nông nghiệp – 1996, Đường Hồng Dật chủ biên) “Thuốc bảo vệ thực vật hay còn gọi là thuốc trừ dịch hại là tất cả các chất hay hỗn hợp các chất dùng để ngăn ngừa, tiêu diệt các loại dịch bệnh gây hại của cây trồng, nông lâm sản,… hoặc các loài dịch bệnh cản trở quá trình chế biến, bảo quản nông sản. Thuốc trừ hại còn bao gồm các chất có tác dụng điều hòa, kích thích sinh trưởng cây trồng, bảo quản nông sản”. Dư lượng thuốc BVTV là phần còn lại của các hoạt chất, chất mang, các phụ trợ khác cũng như các chất chuyển hoá của chúng và tạp chất, tồn tại trên cây trồng, nông sản, đất, nước sau khi sử dụng chúng.

1.2. Thành phần cấu tạo và mức độ độc hại của thuốc BVTV

Thành phần của thuốc BVTV khác nhau tùy loại, dẫn đến độc tính khác nhau. Các nhóm chính bao gồm Clo hữu cơ, Lân hữu cơ, Carbamat hữu cơ. Thuốc trừ sâu nhóm Clo hữu cơ có độ bền hóa học lớn, thời gian phân hủy chậm từ vài năm đến vài chục năm và có độc tính cao. Thuốc trừ sâu nhóm lân hữu cơ có tác động rất nhanh, ít tan trong nước nhưng tan tốt trong dung môi hữu cơ, Thời gian bán hủy nhanh, rất độc và gây ngộ độc cấp tính cao. Thuốc trừ sâu nhóm Carbamat hữu cơ có tác động nhanh, gây độc cấp tính khá cao, tác động hệ thần kinh, tích lỹ nhanh.

1.3. Tình hình nghiên cứu về quản lý môi trường kho thuốc BVTV

Nghiên cứu về quản lý môi trường kho thuốc BVTV đã được thực hiện rộng rãi cả trong và ngoài nước. Các nghiên cứu tập trung vào đánh giá tác động của thuốc BVTV đến môi trường và sức khỏe con người, cũng như đề xuất các giải pháp quản lý và xử lý ô nhiễm. Ngày 22/7/2002, Chủ tịch nước đã ký phê chuẩn việc tham gia Công ước Stockholm về loại bỏ các chất hữu cơ khó phân huỷ (POPs), trong đó có các loại hóa chất BVTV. Năm 2007, Quốc hội đã ban hành Luật Hóa chất, trong đó Bộ Tài nguyên và Môi trường được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành và uỷ ban nhân dân các tỉnh, thành phố quy định về việc xử lý, thải bỏ hóa chất tồn dư, chất thải và dụng cụ chứa hóa chất theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường và xây dựng kế hoạch xử lý các khu vực, kho (gọi tắt là điểm) hóa chất BVTV gây ô nhiễm môi trường, các điểm tồn dư hóa chất trong các thời kỳ chiến tranh để trình Thủ tướng Chính phủ ban hành.

II. Thực Trạng Ô Nhiễm Kho Thuốc BVTV Tại Hòa Bình Hiện Nay

Trên địa bàn tỉnh Hòa Bình, có 11 điểm ô nhiễm do hóa chất BVTV tồn lưu tại 11 huyện, thành phố, trước đây là kho hóa chất BVTV của các Nông trường; Công ty CPDVNN Hòa Bình, Công ty Giống cây trồng vật nuôi, Hợp tác xã nông nghiệp. Tuy nhiên, do nhận thức về tính độc hại của hóa chất BVTV thời bấy giờ còn thấp nên việc bảo quản các hóa chất BVTV trong và sau quá trình sử dụng còn chưa thực hiện có khoa học và nghiêm ngặt nên đã lan truyền trong môi trường gây ảnh hưởng đến sức khỏe môi trường cũng như cộng đồng dân cư. Trong đó, có 02 điểm tại Thôn Mỵ Thanh, xã Mỵ Hòa, huyện Kim Bôi (trước đây là kho hóa chất BVTV của Nông trường Quốc danh Thanh Hà) và Hang đá, Khu 3, Thị trấn Mường Khến, Huyện Tân Lạc (trước đây là kho hóa chất BVTV của Công ty giống cây trồng vật nuôi) thuộc Danh mục điểm tồn lưu hóa chất BVTV gây ô nhiễm môi trường - Ban hành kèm theo Quyết định số 1946/QĐ-TTg ngày 21 tháng 10 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ.

2.1. Đánh giá tác động môi trường từ các khu vực ô nhiễm

Việc đánh giá tác động môi trường (ĐTM) là bước quan trọng để xác định mức độ ô nhiễm và ảnh hưởng của các khu vực ô nhiễm hóa chất BVTV. ĐTM bao gồm đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường (đất, nước, không khí) và đánh giá tác động đến sức khỏe con người và động vật. Đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường khu vực ô nhiễm: Đánh giá tác động môi trường của các khu vực ô nhiễm hóa chất BVTV. Đánh giá ảnh hưởng của hóa chất bảo vệ thực vật đến môi trường, sức khỏe con người và động vật.

2.2. Thực trạng tồn lưu hóa chất BVTV tại các kho ở Hòa Bình

Nhiều kho thuốc BVTV tại Hòa Bình đã xuống cấp, không đảm bảo tiêu chuẩn lưu trữ. Hóa chất rò rỉ, thấm vào đất và nguồn nước, gây ô nhiễm nghiêm trọng. Các kho hóa chất BVTV cũ tại thị trấn Kỳ Sơn, Khu vực hố chôn HCBVTV và bao HCBVTV dưới hố chôn, Hiện trạng kho hóa chất BVTV tại thôn Mỵ Thanh, Hiện trạng kho hóa chất BVTV tại Hang đá, Hiện trạng bên trong kho hóa chất BVTV tại Hang Đá, Hiện trạng khu vực ô nhiễm HCBVTV tại Thôn Tân Thịnh, Hiện trạng khu vực kho hóa chất BVTV cũ tại Khu 4, thị trấn Kỳ Sơn, huyện Kỳ Sơn, Hiện trạng khu vực ô nhiễm tại vườn ông Nguyễn Văn Vượng, Phố Mới, xã Liên Vũ, huyện Lạc Sơn, Hiện trạng khu vực kho HCBVTV cũ tại Tiểu khu 12, Giếng nước cạnh khu vực kho HCBVTV cũ tại Tiểu khu 12, Phỏng vấn ông Phạm Văn Đại, trạm trưởng trạm BVTV huyện Lương Sơn, Hiện trạng khu vực ô nhiễm tại thị trấn Đà Bắc, Vị trí 1 - Đội sản xuất 2 cũ – khu vực nằm cạnh Công ty may Đức Giang, Vị trí 2 - Đội sản xuất 8 cũ – Giáp Thanh Hà, Vị trí 3 - Đội sản xuất 8 cũ – Giáp Thanh Hà, Hiện trạng khu vực kho hóa chất BVTV cũ tại Trường THPT.

III. Giải Pháp Quản Lý Môi Trường Cho Kho Thuốc BVTV Hòa Bình

Các giải pháp quản lý môi trường cần tuân thủ nguyên tắc chung, bao gồm ngăn chặn phát tán ô nhiễm, xử lý ô nhiễm tại nguồn và phục hồi môi trường. Cần lựa chọn giải pháp tối ưu dựa trên đánh giá chi tiết từng điểm ô nhiễm. Đề xuất các điểm ô nhiễm cần triển khai các hoạt động quản lý ô nhiễm tại Hòa Bình dựa trên kết quả khảo sát và đánh giá chi tiết. Đề xuất giải pháp cụ thể cho các điểm ô nhiễm cụ thể tại Hòa Bình. Bảng tổng hợp các giải pháp quản lý/xử lý đối với các điểm ô nhiễm. Đề xuất các nội dung cơ bản quản lý các điểm ô nhiễm tồn lưu tại Hòa Bình.

3.1. Nguyên tắc chung trong quản lý môi trường các điểm ô nhiễm

Quản lý môi trường các điểm ô nhiễm cần tuân thủ các nguyên tắc: ngăn chặn phát tán ô nhiễm, xử lý ô nhiễm tại nguồn, phục hồi môi trường và đảm bảo an toàn cho cộng đồng. Cần có quy trình quản lý chặt chẽ, từ khâu khảo sát, đánh giá đến lựa chọn công nghệ xử lý và giám sát sau xử lý.

3.2. Lựa chọn giải pháp tối ưu trong quản lý xử lý ô nhiễm

Việc lựa chọn giải pháp tối ưu cần dựa trên đánh giá chi tiết về đặc điểm ô nhiễm, điều kiện địa hình, địa chất và nguồn lực hiện có. Các giải pháp có thể bao gồm cô lập ô nhiễm, xử lý hóa học, sinh học hoặc nhiệt. Cần xem xét tính khả thi về kinh tế và kỹ thuật của từng giải pháp.

3.3. Đề xuất giải pháp cụ thể cho các điểm ô nhiễm tại Hòa Bình

Dựa trên kết quả khảo sát và đánh giá, cần đề xuất các giải pháp cụ thể cho từng điểm ô nhiễm tại Hòa Bình. Ví dụ, đối với các khu vực ô nhiễm nặng, có thể áp dụng giải pháp cô lập ô nhiễm bằng cách xây dựng tường chắn và hệ thống thu gom nước rỉ. Đối với các khu vực ô nhiễm nhẹ, có thể sử dụng phương pháp xử lý sinh học bằng cách trồng cây xanh có khả năng hấp thụ hóa chất.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Hòa Bình

Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng kế hoạch quản lý và xử lý ô nhiễm hóa chất BVTV tại Hòa Bình. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để ưu tiên các điểm ô nhiễm cần xử lý trước, lựa chọn công nghệ xử lý phù hợp và giám sát hiệu quả của các biện pháp quản lý. Danh sách các điểm ô nhiễm hóa chất BVTV tồn lưu trên địa bàn tỉnh Hòa Bình, Kết quả phân tích mẫu giai đoạn đánh giá sơ bộ các khu vực ô nhiễm do hóa chất BVTV tồn lưu. Tổng điểm đánh giá rủi ro sơ bộ 11 khu vực ô nhiễm hóa chất BVTV trên địa bàn tỉnh Hòa Bình, Danh sách mẫu nước tại khu vực ô nhiễm Thôn Mỵ Thanh, Kết quả phân tích mẫu đất tại khu vực ô nhiễm Thôn Mỵ Thanh, So sánh kết quả phân tích mẫu đất tại khu vực ô nhiễm Thôn Mỵ Thanh với QCVN, Kết quả phân tích mẫu đất tại khu vực ô nhiễm Hang Đá, Danh sách mẫu nước tại khu vực ô nhiễm thôn Tân Thịnh, Kết quả phân tích mẫu đất tại khu vực ô nhiễm thôn Tân Thịnh, Danh sách mẫu nước tại khu vực ô nhiễm Tổ 10, phường Thịnh Lang, Kết quả phân tích mẫu đất tại khu vực ô nhiễm Tổ 10, phường Thịnh Lang, Danh sách mẫu nước mặt/ngầm tại khu vực ô nhiễm Khu 4, thị trấn Kỳ Sơn, Kết quả phân tích mẫu đất tại khu vực ô nhiễm Khu 4, thị trấn Kỳ Sơn, So sánh kết quả phân tích mẫu đất tại khu vực ô nhiễm Khu 4, Danh sách mẫu nước mặt/ngầm tại khu vực ô nhiễm vườn ông Nguyễn Văn Vượng, Giải pháp quản lý/xử lý các điểm ô nhiễm do HCBVTV tồn lưu, Kết quả phân tích mẫu đất tại khu vực ô nhiễm vườn ông Nguyễn Văn Vượng.

4.1. Đánh giá rủi ro và ưu tiên xử lý các điểm ô nhiễm

Cần đánh giá rủi ro của từng điểm ô nhiễm dựa trên các yếu tố như mức độ ô nhiễm, khả năng phát tán ô nhiễm và ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Các điểm ô nhiễm có rủi ro cao cần được ưu tiên xử lý trước.

4.2. Giám sát và đánh giá hiệu quả của các biện pháp quản lý

Sau khi triển khai các biện pháp quản lý, cần thực hiện giám sát thường xuyên để đánh giá hiệu quả của các biện pháp này. Nếu hiệu quả không đạt yêu cầu, cần điều chỉnh hoặc bổ sung các biện pháp khác.

4.3. Chia sẻ thông tin và nâng cao nhận thức cộng đồng

Cần chia sẻ thông tin về tình hình ô nhiễm và các biện pháp quản lý với cộng đồng. Nâng cao nhận thức của người dân về tác hại của hóa chất BVTV và khuyến khích họ tham gia vào quá trình quản lý và bảo vệ môi trường.

V. Kết Luận Và Kiến Nghị Về Quản Lý Kho Thuốc BVTV

Quản lý môi trường kho thuốc BVTV là vấn đề cấp bách tại Hòa Bình. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và cộng đồng để giải quyết vấn đề này. Cần có chính sách hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho các hoạt động quản lý và xử lý ô nhiễm. Cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc sử dụng và lưu trữ hóa chất BVTV.

5.1. Tăng cường năng lực quản lý môi trường cho cán bộ địa phương

Cần tổ chức các khóa đào tạo, tập huấn để nâng cao năng lực quản lý môi trường cho cán bộ địa phương. Cung cấp cho họ các kiến thức và kỹ năng cần thiết để thực hiện công tác quản lý và xử lý ô nhiễm.

5.2. Xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành trong quản lý môi trường

Cần xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành giữa các cơ quan chức năng như Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Sở Y tế và UBND các cấp. Cơ chế này sẽ giúp đảm bảo sự thống nhất và hiệu quả trong công tác quản lý môi trường.

5.3. Khuyến khích sử dụng các giải pháp xanh và bền vững

Cần khuyến khích sử dụng các giải pháp xanh và bền vững trong quản lý môi trường kho thuốc BVTV. Ví dụ, sử dụng các loại thuốc BVTV sinh học, áp dụng các biện pháp canh tác hữu cơ và xây dựng các hệ thống xử lý nước thải thân thiện với môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam là một trong những quốc gia nhập khẩu và sử dụng nhiều hóa chất bảo vệ thực vật (BVTV) nhằm phát triển nông nghiệp. Tuy nhiên, việc sử dụng các hóa chất này, đặc biệt là các loại hóa chất dạng POPs (Persistent Organic Pollutants) như DDT và Lindane tồn lưu từ trước năm 1990, đã gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe con người. Trên địa bàn tỉnh Hòa Bình, có 11 điểm tồn lưu hóa chất BVTV, trong đó hai điểm tại Thôn Mỵ Thanh, xã Mỵ Hòa, huyện Kim Bôi và Hang Đá, thị trấn Mường Khến, huyện Tân Lạc đã được đưa vào danh mục điểm ô nhiễm nghiêm trọng theo Quyết định số 1946/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ năm 2010.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá thực trạng các kho chứa hóa chất BVTV tồn lưu trên địa bàn tỉnh Hòa Bình, xác định phạm vi và mức độ ô nhiễm, đồng thời đề xuất các giải pháp quản lý môi trường phù hợp nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe cộng đồng. Nghiên cứu tập trung vào 6 kho chứa hóa chất BVTV cũ tại các huyện, thành phố trong tỉnh, với phạm vi khảo sát từ năm 1960 đến 1999. Việc nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ xây dựng chính sách quản lý và xử lý ô nhiễm môi trường do hóa chất BVTV tồn lưu, góp phần phát triển bền vững kinh tế - xã hội của tỉnh Hòa Bình.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý môi trường liên quan đến ô nhiễm hóa chất BVTV, bao gồm:

• Lý thuyết về ô nhiễm môi trường do hóa chất BVTV: Mô tả cơ chế tồn lưu, lan truyền và tác động của các hóa chất BVTV dạng POPs trong đất, nước và sinh vật.
• Mô hình đánh giá rủi ro môi trường: Phân tích mức độ ảnh hưởng của các điểm ô nhiễm đến sức khỏe con người và hệ sinh thái dựa trên các chỉ số nồng độ hóa chất và phạm vi lan truyền.
• Khái niệm về quản lý môi trường bền vững: Tập trung vào việc kiểm soát, xử lý ô nhiễm và nâng cao nhận thức cộng đồng nhằm bảo vệ môi trường và sức khỏe.

Các khái niệm chính bao gồm: hóa chất BVTV, dư lượng thuốc BVTV, điểm ô nhiễm tồn lưu, đánh giá rủi ro môi trường, và giải pháp quản lý môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, điều tra khảo sát, lấy mẫu và phân tích mẫu môi trường kết hợp với đánh giá rủi ro và đề xuất giải pháp quản lý.

• Nguồn dữ liệu: Thu thập thông tin thứ cấp từ các báo cáo, tài liệu nghiên cứu trước đây và dữ liệu sơ bộ của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Hòa Bình. Thực hiện khảo sát thực địa tại 6 kho chứa hóa chất BVTV cũ trên địa bàn tỉnh.
• Phương pháp lấy mẫu và phân tích: Lấy tổng cộng 24 mẫu nước (12 mẫu nước mặt và 12 mẫu nước dưới đất) và 96 mẫu đất tại các điểm khảo sát. Mẫu được phân tích theo các tiêu chuẩn Việt Nam hiện hành (QCVN 15:2008/BTNMT, QCVN 54:2013/BTNMT, TCVN 8061:2009, v.v.) để xác định hàm lượng dư lượng hóa chất BVTV như DDT, 666, Wofatox, Parathion.
• Phương pháp phân tích số liệu: Sử dụng phương pháp đánh giá rủi ro sơ bộ và chi tiết dựa trên tổng điểm đánh giá mức độ ô nhiễm và tác động đến sức khỏe con người, môi trường. So sánh kết quả phân tích với các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia để xác định mức độ vượt ngưỡng.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn từ năm 2015 đến 2020, bao gồm thu thập dữ liệu, khảo sát thực địa, phân tích mẫu, đánh giá và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng tồn lưu hóa chất BVTV: Trên địa bàn tỉnh Hòa Bình có 11 điểm tồn lưu hóa chất BVTV, hoạt động từ năm 1960 đến 1999. Các kho chứa được xây dựng thô sơ, không có biện pháp quản lý nghiêm ngặt, dẫn đến rò rỉ và phát tán hóa chất ra môi trường. Chủng loại hóa chất chủ yếu là DDT, 666, Wofatox, Parathion.

2. Kết quả phân tích mẫu đất: Tại 6 khu vực khảo sát chi tiết, hàm lượng DDT trong đất dao động từ 0.007 mg/kg đến 4.920 mg/kg. Trong đó, điểm Thôn Mỵ Thanh, xã Mỵ Hòa, huyện Kim Bôi có hàm lượng DDT vượt ngưỡng quy chuẩn quốc gia QCVN 54:2013/BTNMT (4.7 mg/kg), với giá trị đo được là 4.920 mg/kg. Một số điểm khác như Thôn Tân Thịnh, Tổ 10 phường Thịnh Lang và Khu 4 thị trấn Kỳ Sơn cũng có hàm lượng DDT vượt ngưỡng QCVN 15:2008/BTNMT (0.01 mg/kg).

3. Đánh giá rủi ro sơ bộ: Tổng điểm đánh giá rủi ro cho 11 điểm ô nhiễm cho thấy Thôn Mỵ Thanh có mức độ rủi ro cao nhất với 273 điểm, tiếp theo là Hang Đá (151.8 điểm) và Thôn Tân Thịnh (141.4 điểm). Các điểm còn lại có mức độ rủi ro thấp hơn, dao động từ 10.25 đến 99.85 điểm.

4. Ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe: Khu vực ô nhiễm tại Thôn Mỵ Thanh có mùi hóa chất BVTV còn tồn lưu rõ rệt, ảnh hưởng đến đất trồng và nguồn nước giếng sinh hoạt. Các triệu chứng sức khỏe như nhức đầu, mệt mỏi được ghi nhận ở người dân sống gần các điểm ô nhiễm. Mức độ ô nhiễm vượt ngưỡng cho thấy nguy cơ tích tụ hóa chất trong chuỗi thức ăn và ảnh hưởng lâu dài đến hệ sinh thái.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của ô nhiễm là do việc quản lý kho chứa hóa chất BVTV cũ thiếu chặt chẽ, không có biện pháp xử lý tồn dư sau khi ngừng hoạt động. So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, mức độ tồn lưu DDT tại Hòa Bình tương đối cao, đặc biệt tại Thôn Mỵ Thanh, vượt xa các ngưỡng an toàn quy định. Kết quả này phù hợp với các báo cáo về ô nhiễm hóa chất BVTV tồn lưu tại các vùng nông nghiệp khác ở Việt Nam và các quốc gia có sử dụng hóa chất BVTV dạng POPs.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện hàm lượng DDT tại các điểm khảo sát so với ngưỡng quy chuẩn, và bảng tổng hợp điểm đánh giá rủi ro để minh họa mức độ ưu tiên xử lý. Việc đánh giá chi tiết giúp xác định phạm vi ô nhiễm và mức độ ảnh hưởng, từ đó làm cơ sở khoa học cho các giải pháp quản lý và xử lý ô nhiễm hiệu quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng kế hoạch xử lý ô nhiễm tại các điểm tồn lưu: Ưu tiên xử lý các điểm có mức độ ô nhiễm cao như Thôn Mỵ Thanh và Hang Đá trong vòng 2-3 năm tới, sử dụng các công nghệ xử lý đất và nước hiện đại như sinh học, hóa học và vật lý để giảm thiểu dư lượng hóa chất.

2. Tăng cường quản lý và giám sát môi trường: Thiết lập hệ thống giám sát định kỳ chất lượng đất và nước tại các khu vực ô nhiễm, cập nhật dữ liệu để đánh giá hiệu quả xử lý và phát hiện sớm các nguy cơ mới. Chủ thể thực hiện là Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp với các địa phương.

3. Nâng cao nhận thức cộng đồng: Triển khai các chương trình đào tạo, tuyên truyền về tác hại của hóa chất BVTV tồn lưu và biện pháp phòng tránh cho người dân sống gần các điểm ô nhiễm. Thời gian thực hiện trong 1 năm đầu tiên và duy trì thường xuyên.

4. Hoàn thiện chính sách và pháp luật liên quan: Đề xuất bổ sung các quy định về quản lý kho chứa hóa chất BVTV cũ, trách nhiệm xử lý ô nhiễm và hỗ trợ kinh phí từ ngân sách nhà nước. Các cơ quan chức năng cần phối hợp để xây dựng và thực thi chính sách trong vòng 2 năm tới.

5. Khuyến khích nghiên cứu và ứng dụng công nghệ xử lý mới: Hỗ trợ các dự án nghiên cứu công nghệ xử lý ô nhiễm hóa chất BVTV phù hợp với điều kiện địa phương, nhằm nâng cao hiệu quả và giảm chi phí xử lý.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường và nông nghiệp: Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Hòa Bình có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, kế hoạch xử lý ô nhiễm và giám sát môi trường.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực khoa học môi trường: Luận văn cung cấp dữ liệu thực nghiệm và phương pháp đánh giá rủi ro môi trường liên quan đến hóa chất BVTV tồn lưu, hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu và phát triển công nghệ xử lý.

3. Cộng đồng dân cư sống gần các điểm ô nhiễm: Người dân có thể hiểu rõ hơn về mức độ nguy hiểm của hóa chất BVTV tồn lưu, từ đó chủ động áp dụng các biện pháp bảo vệ sức khỏe và môi trường sống.

4. Các tổ chức phi chính phủ và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ môi trường: Tham khảo để triển khai các dự án xử lý ô nhiễm, nâng cao nhận thức cộng đồng và hỗ trợ chính sách quản lý môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Hóa chất BVTV tồn lưu là gì và tại sao nó nguy hiểm?
   Hóa chất BVTV tồn lưu là các hợp chất như DDT, Lindane còn sót lại trong môi trường sau nhiều năm sử dụng. Chúng có độc tính cao, khó phân hủy, tích tụ trong đất, nước và sinh vật, gây nguy hiểm cho sức khỏe con người và hệ sinh thái.

2. Phạm vi nghiên cứu của luận văn bao gồm những khu vực nào?
   Nghiên cứu tập trung vào 6 kho chứa hóa chất BVTV cũ tại các huyện Kim Bôi, Tân Lạc, Yên Thủy, Lạc Sơn, Kỳ Sơn và thành phố Hòa Bình, với khảo sát chi tiết về mức độ ô nhiễm và tác động môi trường.

3. Phương pháp lấy mẫu và phân tích được thực hiện như thế nào?
   Lấy mẫu đất và nước tại nhiều điểm và độ sâu khác nhau theo tiêu chuẩn Việt Nam, phân tích hàm lượng hóa chất BVTV bằng các phương pháp sắc ký khí, quang phổ UV-VIS để xác định mức độ ô nhiễm.

4. Kết quả phân tích mẫu đất cho thấy mức độ ô nhiễm ra sao?
   Hàm lượng DDT tại một số điểm vượt ngưỡng quy chuẩn quốc gia, đặc biệt tại Thôn Mỵ Thanh với 4.920 mg/kg, cao hơn nhiều so với giới hạn cho phép, cho thấy mức độ ô nhiễm nghiêm trọng cần xử lý.

5. Giải pháp quản lý môi trường được đề xuất là gì?
   Bao gồm xử lý ô nhiễm bằng công nghệ hiện đại, tăng cường giám sát môi trường, nâng cao nhận thức cộng đồng, hoàn thiện chính sách pháp luật và khuyến khích nghiên cứu công nghệ xử lý mới nhằm giảm thiểu tác động của hóa chất BVTV tồn lưu.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định 11 điểm tồn lưu hóa chất BVTV trên địa bàn tỉnh Hòa Bình, trong đó 6 điểm được khảo sát chi tiết với mức độ ô nhiễm vượt ngưỡng quy chuẩn quốc gia.
• Hàm lượng DDT tại Thôn Mỵ Thanh lên tới 4.920 mg/kg, vượt xa giới hạn an toàn, gây nguy cơ lớn cho môi trường và sức khỏe cộng đồng.
• Đánh giá rủi ro sơ bộ cho thấy mức độ ưu tiên xử lý cao nhất tập trung tại Thôn Mỵ Thanh, Hang Đá và Thôn Tân Thịnh.
• Đề xuất các giải pháp quản lý môi trường toàn diện bao gồm xử lý ô nhiễm, giám sát, nâng cao nhận thức và hoàn thiện chính sách.
• Các bước tiếp theo cần triển khai kế hoạch xử lý ô nhiễm, giám sát định kỳ và nghiên cứu công nghệ xử lý phù hợp nhằm bảo vệ môi trường và phát triển bền vững tỉnh Hòa Bình.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng tại các khu vực ô nhiễm hóa chất BVTV tồn lưu trên địa bàn tỉnh Hòa Bình!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm về thuốc BVTV Trong nông nghiệp, có rất nhiều mối nguy cơ có thể ảnh hưởng xấu đến năng suất, chất lượng của nông sản như sâu bệnh, cỏ dại, chuột, mối, mọt, thiên tai, bão, lũ, nấm,. Các nguồn thực phẩm như rau, quả, dược liệu,.là những sản phẩm nông nghiệp đặc biệt, cũng có nguy cơ mắc phải các dịch bệnh. Thuốc BVTV: Thuốc BVTV là những hợp chất hóa học (vô cơ, hữu cơ), những chế phẩm sinh học (chất kháng sinh, vi khuẩn, nấm, siêu vi trùng, tuyến trùng.), những chất có nguồn gốc thực vật, động vật, được sử dụng để bảo vệ cây trồng, nông sản, chống lại sự phá hoại của những loài sinh vật gây hại (côn trùng, nhện, tuyến trùng, chuột, chim, thú rừng, nấm, rong rêu, cỏ dại.

Thuốc BVTV là những loại hóa chất bảo vệ cây trồng hoặc những sản phẩm bảo vệ mùa màng, là những chất được tạo ra để chống lại và tiêu diệt loài gây hại hoặc các vật mang mầm bệnh. Chúng cũng gồm các chất để đấu tranh với các loại sống cạnh tranh với cây trồng cũng như nấm bệnh cây. Ngoài ra, các loại thuốc kích thích sinh trưởng, giúp cây trồng đạt năng suất cao cũng là một dạng của thuốc BVTV. Thuốc BVTV là những hóa chất độc, có khả năng phá hủy tế bào, tác động đến cơ chế sinh trưởng, phát triển của sâu bệnh, cỏ dại và cả cây trồng, vì thế khi các hợp chất này đi vào môi trường, chúng cũng có những tác động nguy hiểm đến môi trường, đến những đối tượng tiếp xúc trực tiếp hay gián tiếp.

Và đây cũng là lý do mà thuốc BVTV nằm trong số những c 4 hóa chất đầu tiên được kiểm tra triệt để về bản chất, về tác dụng cũng như tác hại. Những sinh vật gây hại cây trồng và nông sản được gọi chung là dịch hại, do vậy những thuốc dùng để diệt trừ dịch hại được gọi là thuốc trừ dịch hại hoặc thuốc BVTV. Ngoài tác dụng phòng trừ sinh vật gây hại tài nguyên thực vật, thuốc BVTV còn bao gồm cả những chế phẩm có tác dụng điều hòa sinh trưởng thực vật, các chất làm rụng lá, khô cây giúp cho việc thu hoạch mùa màng bằng cơ giới được thuận tiện; những chế phẩm có tác dụng xua đuổi hoặc thu hút các loại sinh vật gây hại tài nguyên thực vật đến để tiêu diệt. Theo từ điển bách khoa bảo vệ thực vật (NXB Nông nghiệp – 1996, Đường Hồng Dật chủ biên) “Thuốc bảo vệ thực vật hay còn gọi là thuốc trừ dịch hại là tất cả các chất hay hỗn hợp các chất dùng để ngăn ngừa, tiêu diệt các loại dịch bệnh gây hại của cây trồng, nông lâm sản,… hoặc các loài dịch bệnh cản trở quá trình chế biến, bảo quản nông sản.

Thuốc trừ hại còn bao gồm các chất có tác dụng điều hòa, kích thích sinh trưởng cây trồng, bảo quản nông sản”. Dư lượng thuốc BVTV: Dư lượng thuốc BVTV là phần còn lại của các hoạt chất, chất mang, các phụ trợ khác cũng như các chất chuyển hoá của chúng và tạp chất, tồn tại trên cây trồng, nông sản, đất, nước sau khi sử dụng chúng. Các phần này có khả năng gây độc; còn lưu trữ một thời gian trên bề mặt của vật phun và trong môi trường. Thành phần cấu tạo và mức độ độc hại của thuốc BVTV Thuốc BVTV đóng một vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp, tùy theo từng loại thuốc BVTV mà cấu tạo thành phần thuốc khác c 5 nhau từ đó dẫn đến những đặc trưng về tính chất hóa học mức độ độc hại riêng của từng loại thuốc, cụ thể như sau:  Thuốc trừ sâu nhóm Clo hữu cơ - Đặc điểm chung: + Công thức có chứa: Cl, C, H, O, S., luôn có chứa nguyên tử Clo và các vòng bezen hay dị vòng.

+ Ít tan trong nước, tan trong nhiều dung môi hữu cơ + Có độ bền hóa học lớn, thời gian phân hủy chậm từ vài năm đến vài chục năm. + Có độc tính cao. - Công thức cấu tạo + DDT: C14H9Cl5 + BHC (666): C6H6Cl6 - Độc tính: LD50 = 113 mg/kg (DDT) và 125 mg/kg (BHC) Tích lỹ trong cơ thể đặc biệt ở mô mỡ và mô sữa, gây ung thư, sinh quái thai, dị tật. - Triệu chứng ngộ độc cấp tính: + Nôn mửa, ỉa chảy.

+ Run cơ bắt đầu ở mặt rồi đến các đầu chi, sau đó co giật rung, co giật toàn thân rồi đi vào hôn mê. + Thở nhanh sau đó rối loạn hô hấp, dần dần liệt hô hấp, chú ý liệt cơ hô hấp có thể xuất hiện nhiều giờ sau nhiễm độc - Điều trị ngộ độc. + Nếu chất độc thấm qua da, cần rửa sạch da, thay quần áo nhiễm. + Nếu do uống thì rửa dạ dày càng sớm càng tốt, với nhiều nước sau đó cho dầu Paraffin 200ml.

c 6 + Tăng đào thải thuốc qua nước tiểu: Lasix 20 mg tiêm tĩnh mạch, nhắc lại 6 giờ 1 lần Truyền tĩnh mạch dung dịch Natriclorua 9%0 hoặc glucose 5% ngày 3 – 4 lít + Chống co giật: gardenal 0,10g hoặc Seduxen 10mg tiêm bắt thịt. + Hồi sức hô hấp là cơ bản: hô hấp nhân tạo + Trợ tim mạch. + Truyền dịch, chống sốc nếu có. - Xét nghiệm: + Mẫu thử: Mẫu thử là phủ tạng,dịch dạ dày, chất nôn của nạn nhân hoặc tang vật như cốc nước, thức ăn, chai lọ.

+ Xử lý mẫu: Xử lý chiết mẫu trong môi trường Acid (cắn A). + Xác định Phản ứng cắt Clo hữu cơ; Sắc ký lớp mỏng; Sắc ký khí và sắc ký khí khối phổ; Quang phổ UV - VIS.  Thuốc trừ sâu nhóm lân hữu cơ: - Đặc điểm chung: + Công thức hóa học có chứa: P, C, H, O, S. + Tác động rất nhanh.

+ Ít tan trong nước nhưng tan tốt trong dung môi hữu cơ, Thời gian bán hủy nhanh. + Rất độc và gây ngộ độc cấp tính cao. + Thải ra ngoài theo đường nước tiểu. - Công thức cấu tạo: + Methyl parathion (Wofatox): C8H10NO5PS.

+ Parathion: C10H14NO5PS. + Dipterex (Trichlorfon ): C4H8Cl3O4P - Độc tính: + Methyl parathion: LD50 (chuột) = 25 -50mg/kg + DDVP: LD50 = 80 mg/kg + Dipterex: LD50 = 630 mg/kg - Triệu chứng ngộ độc. Các triệu chứng xuất hiện vài giờ sau khi bị ngộ độc: + Cường phế vị: nôn, đau bụng, vã mồ hôi, tăng tiết nước bọt, co đồng tử, ỉa đái không chủ động, mạch chậm, huyết áp hạ, co thắt phế quản, tăng tiết dịch phế quản, ho, đôi khi phù phổi, ngừng thở. + Về thần kinh vận động: co giật mí mắt, cơ mặt, rụt lưỡi, co cơ cổ và lưng có khi cứng toàn thân.

+ Về thần kinh trung ương: hoa mắt, chóng mặt, run, vật vã, cơn co giật, nói khó, lẫn lộn, có khi bị hôn mê. + Nếu bị nhẹ, các triệu chứng giảm dần sau 2 – 3 ngày, đến khi tới 2 – 3 tuần lễ. Những trường hợp rất nặng chết rất nhanh, có trường hợp trong vòng 30 phút đến 1 – 2 giờ do tăng tiết phế quản, liệt cơ hô hấp. + Test atropin: tiêm tĩnh mạch 2 mg Atropin: Đồng tử ít thay đổi, không giãn to, mạch không nhanh lên hoặc nhanh ít: nghĩ đến ngộ độc do phospho hữu cơ.

Đồng tử giãn to ngay, mạch nhanh ngay, da đỏ nóng, nếu bệnh nhân tỉnh sẽ vật vã, kích thích: không nghĩ đến ngộ độc do phospho hữu cơ. - Điều trị ngộ độc. + Nếu chất độc vào qua đường tiêu hoá, phải rửa dạ dày bằng dung dịch Natri bicarbonat. Rửa nhiều nước cho đến khi hết chất độc trong nước rửa dạ dày (có khi tới 40 – 60 lít), nước ấm.

Uống than hoạt, lòng trắng trứng. c 8 + Nếu chất độc ở da, phải rửa da bằng nước xà phòng. + Dùng Atropin liều cao: tiêm tĩnh mạch 0,5 – 2 mg, cứ 2 giờ 1 lần cơ thể nhẹ, cứ 15 phút 1 lần với thể nặng cho đến khi da nóng, đồng tử giãn 5 mm (tình trạng thấm Atropin). Theo dõi đồng tử, ví dụ sau 20 phút, đồng tử co lại < 4mm thì cứ 20 phút tiêm nhắc lại, đồng tử và mạch trở lại bình thường, liều dùng Atropin có khi tới 60mg.

+ Dấu hiệu ngộ độc Atropin: Đồng tử giãn to, mồm khô, mắt đỏ, nhịp tim nhanh. Nếu có thuốc 2-PAM dung dịch 2,5%: 1 – 2g tiêm tĩnh mạch chậm 5- 10 phút, sau nhỏ giọt tĩnh mạch 0,5 g/giờ. + Chống tim mạch: bù dịch bằng dung dịch Ringer lactat, dung dịch muối0,9%.Hồi sức hô hấp: thở ôxy, nếu suy hô hấp cấp, đặt Masque bóp bóng và chuyển tuyến bệnh viện ngay. + Kháng sinh chống bội nhiễm.

+ Xét nghiệm + Mẫu thử: Mẫu thử là phủ tạng,dịch dạ dày, chất nôn của nạn nhân hoặc tang vật như cốc nước, thức ăn, chai lọ. + Xử lý mẫu: Xử lý chiết mẫu trong môi trường Acid (cắn A). + Xác định Phản ứng tạo Indophenol Sắc ký lớp mỏng Sắc ký khí và sắc ký khí khối phổ Quang phổ UV - VIS.  Thuốc trừ sâu nhóm Carbamat hữu cơ - Đặc điểm chung + Công thức hóa học dẫn xuất từ acid carbamic (NH2COOH) + Tác động nhanh + Gây độc cấp tính khá cao, tác động hệ thần kinh, tích lỹ nhanh.

c 9 + Ít tan trong nước nhưng dễ tan trong dung môi hữu cơ. + Thời gian bán hủy nhanh. - Công thức cấu tạo: + Bassa: C12H17NO2 + Mipcin (Isoprocarb): C11H15NO2 - Độc tính: + Bassa: LD50 = 340-410 mg/kg + Mipcin (Isoprocarb): LD50 = 483 mg/kg. - Triệu chứng ngộ độc cấp: + Nhịp tim chậm làm bệnh nhân ngất xỉu; tụt huyết áp, tăng tiết dịch và tăng co thắt cơ trơn phế quản khiến nạn nhân khó thở, tím tái + Đau bụng, nôn ói, tiêu chảy do tăng nhu động ruột, mờ mắt, hoa mắt do giảm nhãn áp; ngoài ra bệnh nhân có thể bị nhức đầu, ù tai và hôn mê.

Nạn nhân sẽ tử vong nhanh chóng nếu không được điều trị kịp thời. - Điều trị ngộ độc: Điều trị như ngộ độc Phospho hữu cơ nhưng chỉ dùng PAM trong những trường hợp nặng. + Mẫu thử: Mẫu thử là phủ tạng,dịch dạ dày, chất nôn của nạn nhân hoặc tang vật như cốc nước, thức ăn, chai lọ. + Xử lý mẫu: Xử lý chiết mẫu trong môi trường Acid (cắn A).

+ Xác định Sắc ký lớp mỏng Sắc ký khí và sắc ký khí khối phổ Quang phổ UV - VIS.  Thuốc trừ sâu nhóm Pyrethroid - Đặc điểm chung: c 10 + Hoạt chất Pyrethrin được chiết xuất từ cây hoa cúc Pyrethrum cinerariaetrifolium. + Gây độc cấp tính yếu. Tác động hệ thần kinh gây thiếu oxy.

+ Đào thải qua nước tiểu. + Ít tan trong nước, dễ tan trong dung môi hữu cơ. - Công thức cấu tạo + Cypermethrin: C22H19Cl2NO3.