Chương I: Tổng quan. Chương II: Cơ sở lý thuyết. Chương III:Phân tích ý kiến xã hội về tổ chức Phố đi bộ tại khu vực Nhà Thờ Đức Bà Chương IV:Sử dụng phần mềm mô phỏng giao thông Vissim để kiểm chứng giải pháp tổ chức giao thông Chương V: Kết luận và kiến nghị. 7 Chương 2 TỔNG QUAN VỀ TÀI LIỆU 2.1 Các nghiên cứu trước đây 2.1 Các nghiên cứu trong nước Hiện tại mô hình Phố đi bộ đã được tiến hành ở nhiều nơi như Phố đi bộ thư giãn kết hợp chợ đêm ở Đà Lạt, Phố đi bộ ở khu phố cổ Hội An, và mới nhất là khu Phố đi bộ đầu tiên ở Hà Nội, Hàng Đào-Đồng Xuân.
Tuy nhiên, tất các mô hình Phố đi bộ trên được xây dựng theo mô hình tổ chức thí điểm mà chưa có các phân tích về tác động giao thông và ảnh hưởng về kinh tế xã hội của Phố đi bộ đến môi trường xung quanh. Đối với đề án khu vực đi bộ tại trung tâm thành phố Hồ Chí Minh, một số nghiên cứu đã được thực hiện như sau: Các phương án đề xuất Phố đi bộ của nhóm nghiên cứu được thực hiện dựa trên khu vực quy hoạch Phố đi bộ của Quy hoạch phát triển giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2020 và tầm nhìn sau năm 2020 do Thủ tướng chính phủ phê duyệt. Trong khu vực nghiên cứu, nhóm nghiên cứu đã tiến hành lựa chọn các tuyến Phố đi bộ dựa trên các phương pháp: Phương pháp phỏng vẫn trực tiếp và Phương pháp theo quá trình phân cấp (AHP-Analytic Hierarchy Process). Phương pháp AHP là một kỹ thuật tạo quyết định, nó giúp cung cấp một tổng quan về thứ tự sắp xếp của những lựa chọn thiết kế và nhờ vào nó mà ta tìm được một quyết định cuối cùng hợp lý nhất.
AHP giúp những người làm quyết định tìm thấy cái gì là hợp lý nhất cho họ và giúp họ hiểu những vấn đề của mình. Hình 2-1 Quá trình ra quyết định theo mô hình phân cấp 8 Theo đó, nhóm nghiên cứu đã tiến hành phỏng vấn hơn 600 người đi bộ nhằm thu thập thông tin về sở thích và thói quen đi bộ. Các thông tin này được sử dụng để sơ bộ đề xuất lựa chọn tuyến đường đi bộ. Bên cạnh việc phỏng vấn, nhóm nghiên cứu đã tiến hành xác lập các chỉ tiêu chính và phụ nhằm đánh giá các tuyến đường hội tụ nhiều nhất các yếu tố cấu thành nên một tuyến Phố đi bộ.
Kết quả của các phương pháp chỉ ra các tuyến Nguyễn Huệ, Đồng Khởi, Lê Lợi là 3 tuyến đường có khả năng cao nhất và cũng dễ kết nối nhất để xây dựng thành mạng lưới Phố đi bộ. Bên cạnh đó, khu vực xung quanh Nhà Thờ Bà cũng được đánh giá là khu vực tiềm năng để phát triển thành phố đi bộ thư giãn văn hóa-lịch sử. Hình 2-2 Khu vực đề xuất dành cho người đi bộ đã được Thủ tướng Chính Phủ phê duyệt Theo đề xuất mới nhất của công ty Nikken Sekkei về đề án khu trung tâm thành phố 930 ha, phân khu 1 được bố trí thành khu vực dành cho người đi bộ. Phân khu 1 là khu vực tập trung các công trình có chức năng thương mại - tài chính của thành phố, phát triển các chức năng kinh doanh, thương mại, khách sạn, du lịch và hành chính, toàn bộ nằm trong ranh giới quận 1 rộng 92,3 ha.
Đường Lê Lợi và Nguyễn Huệ sẽ được chuyển đổi thành các phố buôn bán bộ hành. Vòng xoay trước chợ Bến Thành cũng được chuyển thành khu đi bộ. Ngoài ra, đường Đồng Khởi và một phần đường Huỳnh Thúc Kháng (đoạn giữa Nam Kỳ Khởi Nghĩa và Hàm Nghi) 9 cũng dành cho người đi bộ, chỉ cho phép ôtô, xe máy phục vụ các công trình thuộc tuyến ra vào. Ngoài ra, hiện nay toàn bộ trục đường Nguyễn Huệ hiện hữu đang được nâng cấp, cải tạo thành quảng trường đi bộ: theo thiết kế, công trình có chiều dài 670 m, rộng 64 m, lát đá granite dày 8cm trên mặt đường và dày 6cm trên vỉa hè, Xây lại hệ thống các công trình hạ tầng kỹ thuật (cấp thoát nước, cấp điện, cây xanh và mảng xanh, hệ thống chiếu sáng công cộng và chiếu sáng nghệ thuật…), đài phun nước; Xây ngầm trung tâm điều khiển ánh sáng, nhạc nước, âm thanh, camera, nhà vệ sinh công cộng nhằm để đường Nguyễn Huệ trở thành một quảng trường, phố đi bộ đẹp vĩnh cửu.
Trong tương lai, quảng trường này sẽ nối bằng cầu đi bộ qua sông Sài Gòn đến quảng trường ở bán đảo Thủ Thiêm. Dự kiến tuyến đường Nguyễn Huệ sau khi nâng cấp sẽ được tổ chức các chuyên đề nhạc nước, nghệ thuật 3D ở khu vực vòng xoay, bồn phun nước. 10 Hình 2-3 Phối cảnh Phố đi bộ Nguyễn Huệ Các nghiên cứu thực hiện với Vissim: Năm 1944, Dr Martin Fellendorf đã thực hiện nghiên cứu bằng phần mềm Vissim để mô phỏng vi mô nhằm đánh giá việc kiểm soát đèn giao thông thực tế có ưu tiên cho xe buýt. Thông qua nghiên cứu này để có được lập ra chu kỳ đèn tín hiệu tối ưu nhất có xét đến việc ưu tiên cho các phương tiện giao thông công cộng.
Năm 2000, các tác giả Markus Friedrich, Ph.D, PTV/Peter Mott, PTV/Klaus Noekel, Ph., PTV đã thực hiện nghiên cứu về dòng người đi bộ. Qua đó hiệu chỉnh và đưa ra các thông số phù hợp cho quá trình mô hình dòng người đi bộ. Năm 2009, Tiến sỹ Văn Hồng Tấn, Jan-Dirk Schomocker và Satoshi Fujii sử dụng phần mềm Vissim để mô phỏng đoạn đường Trường Chinh ở Việt Nam. Nghiên cứu cũng xác định mức độ ảnh hưởng tình trạng giao thông khi có sự tăng lên về số lượng xe cá nhân.
Từ đó xác định ra các điều kiện giao thông tương lai theo các kịch bản khác nhau 11 2.2 Các nghiên cứu nước ngoài Sự hình thành, tồn tại và phát triển của các Phố đi bộ từ những năm 1960 - 1970 đến năm 1991 ở Thụy Điển đã được tác giả Kent A. Roberson thể hiện trong bài “Pedestrian Street in Sweden’s city centres” năm 1991. Tác giả đã phân tích các yếu tố về sự hình thành, đặc điểm về thiết kế cảnh quan, sử dụng, các hoạt động và tổ chức của Phố đi bộ của 6 Phố đi bộ trên 6 thành phố lớn ở Thụy Điển thông qua việc so sánh và trải nghiệm thực tế tại các Phố đi bộ. Theo đó, phần lớn các Phố đi bộ ở Thụy Điển đều hình thành với mục đích ban đầu là giải quyết các vấn đề về giao thông trong đô thị ở các khu vực trung tâm nhằm tăng tính an toàn cho người đi bộ và cải thiện môi trường khu vực trung tâm thành phố.
Tuy nhiên, các Phố đi bộ này đang dần đối mặt với sự cạnh tranh từ các khu trung tâm thương mại xung quanh nó bởi khả năng tiếp cận bằng các phương tiện cá nhân và các hoạt động kinh doanh bán lẻ. Từ đó, tác giả đã chỉ ra rằng sự tồn tại và phát triển của các Phố đi bộ này cần phải gắn liền với sự đa dạng của các dịch vụ như cửa hàng bán lẻ, nhà hàng, quán cà phê, shop thời trang… đồng thời tăng năng tiếp cận với hệ thống đi bộ cũng như phương tiện giao thông công cộng trong thành phố sẽ góp phần làm cho việc tiếp cận đến đại bộ phận dân cư dễ dàng hơn và có thể thu hút nhiều người đến tham gia. Ngoài ra, hệ thống đi bộ hoàn chỉnh cần được bố trí thiết kế những cảnh quan đẹp, hệ thống ghế ngồi, chiếu sáng, hệ thống đài phun nước và các hoạt động nghệ thuật công cộng. Năm 1998, trong bài: “Pedestrian streets in Singapore” ở Singapore.
Trong bài viết này, tác giả đã chỉ ra được các mô hình phát triển Phố đi bộ ở Singapore và nguồn gốc của sự hình thành các Phố đi bộ này. Khác với phần lớn mô hình ở Mỹ hay Châu Âu khi Phố đi bộ là một phần trong quy hoạch phát triển đô thị ngay từ giai đoạn đầu, mô hình Phố đi bộ ở Singapore là một giải pháp nhằm tăng tính an toàn cho người đi bộ và cải thiện môi trường khu vực trung tâm thành phố. Các tác giả cũng chỉ ra được rằng sự tồn tại và phát triển của Phố đi bộ ở các trung tâm thương mại của thành phố gắn liền với sự phát triển kinh tế trong khu vực đó. Định nghĩa về phố đi bộ: Phố đi bộ (Pedestrian zone) là cụm từ được dùng để diễn tả về một loại hình mới của đường phố hoặc quảng trường ở khu trung tâm thương mại của thành phố 12 được định hướng dành cho người đi bộ và được phục vụ bởi các loại hình phương tiện giao thông công cộng.
Các loại hình phố đi bộ: Căn cứ vào mục đích sử dụng, có thể phân mô hình Phố đi bộ làm 4 loại như sau: Phố đi bộ thư giãn: Phố đi bộ loại này phục vụ chủ yếu nhu cầu giải trí, thưởng thức cảnh quan của người dân đô thị do đó trong thiết kế rất chú trọng đến thiết kế cảnh quan phù hợp, môi trường xung quanh tránh gây tiếng ồn. Phố đi bộ mua sắm: Phố đi bộ mua sắm phục vụ nhu cầu mua sắm của người dân đô thị và khách du lịch đến thành phố. Thông qua các mặt hàng, sản phẩm bày bán có thể quảng bá văn hóa, hình ảnh của một đất nước. Xây dựng phố đi bộ mua sắm kết hợp với việc quy hoạch nhiều loại cửa hàng kinh doanh các mặt hàng đáp ứng nhu cầu khách hàng là hướng đi nhiều nơi trên thế giới đã áp dụng.
Phố đi bộ thưởng thức văn hóa: Phố đi bộ thưởng thức văn hóa được xây dựng với chức năng văn hóa, đáp ứng nhu cầu thưởng thức các yếu tố văn hóa đặc trưng của địa phương, đặc điểm văn hóa của địa phương cần khai thác một cách khéo léo kết hợp với việc qui hoạch kiến trúc có định hướng nhằm tôn vinh nét đẹp riêng của địa phương nơi phố đi bộ được xây dựng. Phố đi bộ tổng hợp: Đây là mô hình Phố đi bộ có sự phối hợp giữa ba mô hình nói trên và tùy theo đặc điểm riêng của từng địa phương mà có hướng thiết kế cho phù hợp.