Chương 1: Tài liệu số và phần mềm quản trị tài liệu số trong hệ thống thư viện công cong Chương 2: Giải pháp ứng dụng PHP/MYSQL xây dựng phần mềm quản trị tài liệu số Chương 3: Thử nghiệm phần mềm và các giải pháp ứng dụng Doãn Anh Đức 12 CHTV: 2010-2012 Chuong 1: TAI LIEU SO VA PHAN MEM QUAN TRI TAI LIEU SO. TRONG HE THONG THU VIEN CONG CONG 1. Khái niệm tài liệu số Sự phát triển cực kỳ mau lẹ của công nghệ thông tin và truyền thông trong những năm gần đây đang tác động mạnh mẽ tới mọi phương diện của. đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực hoạt động thông tin — thư viện.
Để sử dụng được các phương tiện, kỹ thuật lưu trữ và truyền tải thông tin hiện dai, không thể không có những vật mang tin phủ hợp. Do đó, việc nghiên cứu, ứng dụng và hoàn thiện các vật mang tin mới là điều được nhiều nhà khoa học hoạt động trong lĩnh vực thông tin, công nghệ và truyền thông quan tâm. Đó chính là khởi đầu cho sự xuất hiện và phát triển không ngừng của một loại hình tài liệu mới: Tài liệu só. Cho đến nay, đã có không ít định nghĩa vẻ tài liệu số được dua ra.
Điểm chung của các định nghĩa này đều cho rằng: tài liệu số là tài liệu mà thông tin chứa đựng trong đó đã được biểu diễn dưới dạng mã nhị phân, tức là mã chỉ gồm hai số 0 và 1. Nói cách khác, những thông tin về tài liệu, một phần hay toàn bộ nội dung của tài liệu đã được chuyển thành các bit thông tin dữ liệu và được lưu trữ, khai thác trên máy vi tính, với sự hỗ trợ của một hay một vài thiết bị chuyên dụng, phần mềm ứng dụng và hệ thống mạng máy. Như vậy, tài liệu được tạo lập trực tiếp từ máy vi tính, được lưu trữ thành các tệp dữ liệu (file), với những định dạng khác nhau như: doc, .exe, jPg, pdf. và các tài liệu có nội dung là kết quả của quá trình số các loại hình tài liệu khác: giấy, ảnh, phim.
đều là tài liệu số. Với cách hiểu đó, có Doãn Anh Đức 13 CHTV: 2010-2012 thể coi nguồn tài liệu số là tập hợp có tô chức những bộ sưu tập thông tin số và thông tin trong tài liệu đã được số. Do bản chất tồn tại và lưu trữ hoàn toàn khác biệt so với loại hình tài liệu truyền thống, nguồn tài liệu số chỉ có thể được truy cập và khai thác trên máy tính hay hệ thống mạng máy tính. Một trong số các phương tiện cầu nối đưa người dùng tin tới với nguồn tài liệu số chính là hệ thống các mục lục công cộng tra cứu trực tuyến (tiếng Anh là Online Public Access Catalog, được viết tắt là OPAC).
Theo Từ điền Thông tin — Thư viện học trực tuyến - ODILIS, OPAC là một cơ sở dữ liệu (CSDL) bao gồm các biểu ghi thư mục, mô tả sách hoặc các tài liệu khác được sở hữu bởi một thư viện, trung tâm thông tin, cơ quan lưu trữ. hoặc một hệ thống các đơn vị này và người dùng. có thể truy cập qua mạng máy tính đề biết thêm về nguồn tin họ cần. Sự truy cập này ban đầu chỉ hạn chế trong phạm vi các máy tính đặt tai thư viện, trung.
tâm thông tin, cơ quan lưu trữ. Tuy nhiên, ngày nay, nhờ sự tiến bộ không. ngừng của công nghệ, người dùng tin có thể thông qua OPAC để tra cứu thông tin ngay trên máy tính tại nhà, tại cơ quan, tại trường học. thông qua các kết nối Intemet có dây và không dây.
Đặc biệt, trong thời gian gần đây, rất nhiều loại điện thoại di động đời mới có hỗ trợ kết nối Internet được tung. ra thị trường, một trong những ứng dụng của các thiết bị này là tạo điều kiện đưa người dùng tin đến gần hơn với OPAC, với nguồn tin mà họ đang tim kiếm. Chính điều này cũng đang tạo nên một làn sóng mới trong hoạt động. thông tin - thư viện, đó là quảng bá hình ảnh, marketing nguồn tin của mình trên mạng Internet và mạng điện thoại di động.
Đối với một tài liệu ở dạng truyền thống: sách, báo, luận văn,. việc số hóa tài này có thể ở các cấp độ khác nhau: Số hóa thư mục, số hóa dữ kiện, dữ liệu và số hóa toàn văn. Doãn Anh Đức 14 CHTV: 2010-2012 Tài liệu số hóa thư mục là tài liệu chỉ được số phần thư mục. Các yếu tố thư mục được đưa vào số bao gồm một số hoặc tất cả các yếu tố sau: Tên tác giả (có thể có nhiều tên tác giả, tên cơ quan hay tổ chức xuất bản tài liệu), tên người dịch, tên người sưu tầm, tên người hiệu dính.; Tên tài liệu (có thể bao gồm cả tên tài liệu bằng nhiều thứ tiếng khác nhau nếu tài liệu được xuất bản đa ngôn ngữ); Nơi xuất bản, Nhà xuất bản, Năm xuất bản; Khổ cỡ của tài liệu; Số trang của tài liệu; Chỉ số ISBN hoặc ISSN.
Ngoài ra, còn một số các yếu tổ khác là: Ký hiệu phân loại tài liệu, Ký hiệu xếp giá tài liệu (có thể có cả ký hiệu tên thư viện, trung tâm thông tin, cơ quan lưu trữ tài liệu nếu là mục lục liên hợp); Ký hiệu định chủ đề; Các từ khoá; Bản tóm tắt nội dung tài liệu Tài liệu số hóa dữ kiện, dữ liệu là tài liệu ngoài phần số thư mục còn có thêm phần số một số dữ kiện, dữ liệu của tài liệu gốc nhưng không phải là toàn bộ các thông tin chứa đựng trong tài liệu gốc. Các dữ kiện, dữ liệu này có thể là thông tin lịch sử; số liệu thống kê; biểu đồ tăng trưởng; thành phần cấu tạo; công thức điều chế hoá học; một số nhận định, phân tích và dự báo được nêu trong tài liệu gốc; Tài liệu số hóa toàn văn có nội dung là toàn bộ nội dung của tài liệu gốc đã được số hóa. Đây là loại hình tài ố trọn vẹn nhất, có giá trị sử dụng lớn nhất trong số các loại hình tài liệu số. Bởi giá trị của thông tin, nằm.
ngay ở chính thông tin đó, chứ không phải được quy định bởi tên tác giả, tên tài liệu. hay một vài dòng xuất hiện trong nguồn tin. Nếu có trong tay tài liệu số thư mục, người dùng tin chỉ biết thông tin về tài liệu (nghĩa là thông. tin về thông tin).
Nếu có được tài liệu số dữ kiện, dữ liệu thì người dùng tin cũng mới chỉ chạm được vào một phần của kho báu thông tin. Nghĩa là, để có được toàn bộ thông tin mình cần, người dùng tin phải trải qua ít nhất một bước nữa để có được có toàn văn tài liệu ở định dạng thích hợp. Đề thực hiện Doãn Anh Đức 15 CHTV: 2010-2012 điều này, có thể người dùng tin phải tới tận nơi lưu giữ thông tin đề tìm kiếm. tài liệu gốc (nếu tài liệu đó chưa được số toàn văn) hoặc đưa ra yêu cầu được truy cập tới nguồn toàn văn (nếu người dùng tin chưa được cấp quyền truy cập, hoặc chưa đủ điều kiện đề được truy cập tới các nguồn toàn văn của tài liệu quý, hiếm và chỉ lưu hành nội bộ, hay chưa thực hiện các nghĩa vụ cần thiết như: trả phí truy cập, đăng ký thông tin người dùng.) Nhưng nếu chỉ sau một thao tác click chuột, người dùng tin truy cập được đến nguồn tài liệu.
số toàn văn - điều đó cũng đồng nghĩa với việc họ được sử dụng toàn bộ thông tin đó, rất nhanh chóng và thuận tiện mà không cần phải tính đến các trở lực lớn như: khoảng cách địa lý, giới hạn thời gian hay những ức chế trong. khi chờ đợi để được đến lượt tiếp cận với toàn văn tài liệu. Đó là niềm mơ: ước lớn lao nhất của mọi người dùng tin trên thế giới và cũng là điểm đích mà mọi thư viện, trung tâm thông tin, cơ quan lưu trữ trên toàn cầu đang nỗ lực hướng tới 1. Khái niệm thư viện số Nhiều định nghĩa đã được công bố trong giới học giả toàn cầu về thư viện nhằm định nghĩa rõ ràng một thư viện số.
Dưới đây là một số định nghĩa. tiêu biểu về thư viện số: Hai hoc giả người Nga là Sokolova và Liyabev cho rằng thư viện số là một hệ thống phân tán có khả năng lưu trữ và tận dụng hiệu quả các loại tài liệu điện tử khác nhau, và giúp người dùng có thể truy cập và được chuyển giao thông tin dễ dàng qua mạng máy tính. Nhiều học giả Trung Quốc lại có cùng quan điềm rằng “Một thư viện số trên thực tế không phải là một thư viện ở góc độ mở rộng không gian của nó; thay vào đó nó là trung tâm tài nguyên thông tin số chứa đựng tài nguyên thông tin đa phương tiện. Một thư viện số tồn tại bằng việc số thông tin, Doãn Anh Đức 16 CHTV: 2010-2012 chẳng hạn như văn bản, ký tự, chữ viết, hình ảnh, video và âm thanh, đồng thời cung cấp cho người dùng các dịch vụ thông tin nhanh chóng và thuận tiện thông qua Internet, nhằm chuyền giao một hệ thống thông tin số mà trong.
đó việc chia sẻ nguồn tài nguyên luôn sẵn sàng”. Theo định nghĩa của Liên hiệp Thư viện số Hoa Kỳ năm 1999: Thư viện số là các cơ quan, tô chức có các nguồn lực, kể cả các nguồn nhân lực chuyên hóa, đề lựa chọn, cấu trúc, cung cấp việc truy cập đến, diễn giải, phố biến, bảo quản sự toàn vẹn, đảm bảo sự ổn định trong thời gian dài của sưu tập công trình số mà chúng ở dạng sẵn sàng đề sử dụng một cách kinh tế cho một hoặc một số cộng đồng nhát định. Theo tác giả Vũ Văn Sơn: “Thư viện số là hình thức kết hợp giữa thiết bị tính toán, lưu trữ và truyền thông số với nội dung và phần mềm cần thiết để tái tạo, thúc đây và mở rộng các dịch vụ của các thư viện truyền thống vốn dựa trên các biện pháp thu thập, biên mục và phổ biến thông tin trên giấy và các vật liệu khác” Tóm lại: Thư viện số được hiểu là nơi lưu trữ nguôn thông tin số, đặc biệt là thông tin toàn văn, đồng thời sử dụng các phương tiện số trong thu thập, lưu trữ, xử lJ, tìm kiếm và phổ biến thông tin. Khái niệm siêu dữ liệu Siêu dữ liệu (metadata) là dạng dữ liệu miêu tả về dữ liệu.
Trong cơ sở dữ liệu, siêu dữ liệu là các dạng biểu diễn khác nhau của các đối tượng. Trong cơ sở dữ liệu quan hệ thì siêu dữ liệu là các định nghĩa của bảng, cột, cơ sở dữ liệu, view và nhiều đối tượng khác.
