Luận Văn Thạc Sĩ Về Công Tác Giảm Nghèo Tại Huyện Si Ma Cai, Tỉnh Lào Cai

Luận văn thạc sĩ phân tích hiệu quả công tác giảm nghèo tại huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai, đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng đời sống người dân.

• Tác giả: Ly Seo Vu
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Duy Lợi
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Kinh tế & Quản trị Kinh doanh
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Công tác giảm nghèo trên địa bàn huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• PHẦN MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Đóng góp của luận văn
• Kết cấu của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ GIẢM NGHÈO Ở ĐỊA PHƯƠNG
• 1.1. Cơ sở lý luận về giảm nghèo
• 1.1.1. Lý luận chung về nghèo và chuẩn nghèo tại Việt Nam
• 1.1.2. Lý luận chung về giảm nghèo
• 1.2. Cơ sở thực tiễn về giảm nghèo
• 1.2.1. Kinh nghiệm giảm nghèo ở một số địa phương trong nước
• 1.2.2. Bài học kinh nghiệm đối với huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Câu hỏi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập dữ liệu
• 2.2.2. Phương pháp tổng hợp dữ liệu
• 2.2.3. Phương pháp phân tích dữ liệu
• 2.3. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG GIẢM NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN SI MA CAI, TỈNH LÀO CAI
• 3.1. Giới thiệu chung về huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.1.3. Đánh giá chung về huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai
• 3.2. Thực trạng quản lý nhà nước về giảm nghèo trên địa bàn huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai
• 3.2.1. Thành lập Ban Chỉ đạo thực hiện chương trình giảm nghèo
• 3.2.2. Kết quả thực hiện các chính sách giảm nghèo trên địa bàn huyện Si Ma Cai
• 3.2.3. Kiểm tra, giám sát việc thực hiện các chính sách giảm nghèo
• 3.2.4. Tổng kết, báo cáo kết quả thực hiện chương trình giảm nghèo
• 3.2.5. Kết quả khảo sát hộ nghèo về công tác giảm nghèo trên địa bàn huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai
• 3.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác giảm nghèo trên địa bàn huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai
• 3.4. Đánh giá chung về công tác giảm nghèo trên địa bàn huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai
• 3.4.1. Những kết quả đạt được
• 3.4.2. Một số hạn chế và nguyên nhân của hạn chế
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP GIẢM NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN SI MA CAI, TỈNH LÀO CAI
• 4.1. Phương hướng, mục tiêu giảm nghèo trên địa bàn huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai đến năm 2025
• 4.1.1. Phương hướng giảm nghèo đến năm 2025
• 4.1.2. Mục tiêu giảm nghèo đến năm 2025
• 4.2. Một số giải pháp giảm nghèo trên địa bàn huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai đến năm 2025
• 4.2.1. Nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành và người dân về công tác giảm nghèo
• 4.2.2. Tăng cường quản lý nhà nước đối với nhóm chính sách về hỗ trợ, tăng thu nhập cho hộ nghèo
• 4.2.3. Tăng cường quản lý nhà nước đối với nhóm chính sách về hỗ trợ, tạo cơ hội để người nghèo tiếp cận với các dịch vụ xã hội cơ bản
• 4.2.4. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát kết quả rà soát hộ nghèo hàng năm
• 4.2.5. Một số giải pháp khác
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và thực tiễn về giảm nghèo

Chương này tập trung vào việc hệ thống hóa các cơ sở lý luận và thực tiễn về giảm nghèo. Nó bao gồm các khái niệm về nghèo, nghèo đa chiều, và chuẩn nghèo tại Việt Nam. Các khái niệm này được phân tích dựa trên các nghiên cứu quốc tế và trong nước, đặc biệt là từ các tổ chức như ESCAP và các quyết định của Chính phủ Việt Nam. Phần này cũng đề cập đến sự thay đổi của chuẩn nghèo qua các giai đoạn, từ việc đo lường bằng gạo đến việc sử dụng tiền tệ và cuối cùng là phương pháp tiếp cận đa chiều.

1.1. Lý luận chung về nghèo và chuẩn nghèo tại Việt Nam

Phần này đi sâu vào các khái niệm về nghèo và nghèo đa chiều. Nghèo được định nghĩa là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thỏa mãn các nhu cầu cơ bản, phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán. Nghèo đa chiều được hiểu là tình trạng thiếu hụt các nhu cầu cơ bản trong cuộc sống, bao gồm cả thu nhập và các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và thông tin.

1.2. Chuẩn nghèo tại Việt Nam

Phần này trình bày sự thay đổi của chuẩn nghèo tại Việt Nam qua các giai đoạn, từ việc đo lường bằng gạo đến việc sử dụng tiền tệ và cuối cùng là phương pháp tiếp cận đa chiều. Các mức chuẩn nghèo được xác định dựa trên thu nhập bình quân đầu người và mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. Các quyết định của Chính phủ như Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg đã quy định rõ các tiêu chí tiếp cận đo lường nghèo đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016-2020.

II. Phương pháp nghiên cứu

Chương này trình bày các phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn, bao gồm phương pháp thu thập dữ liệu, tổng hợp dữ liệu và phân tích dữ liệu. Các câu hỏi nghiên cứu được đặt ra nhằm xác định các yếu tố ảnh hưởng đến công tác giảm nghèo tại huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai. Phần này cũng đề cập đến hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu được sử dụng để đánh giá hiệu quả của các chính sách giảm nghèo.

2.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Phần này mô tả các phương pháp thu thập dữ liệu được sử dụng trong nghiên cứu, bao gồm việc thu thập dữ liệu từ các nguồn chính thức như UBND huyện Si Ma Cai và phòng Lao động, Thương binh và Xã hội. Các dữ liệu được thu thập bao gồm thông tin về tình hình giảm nghèo, các chính sách hỗ trợ và kết quả thực hiện các chương trình giảm nghèo trên địa bàn huyện.

2.2. Phương pháp phân tích dữ liệu

Phần này trình bày các phương pháp phân tích dữ liệu được sử dụng để đánh giá hiệu quả của các chính sách giảm nghèo. Các phương pháp bao gồm phân tích định lượng và định tính, sử dụng các chỉ tiêu nghiên cứu như tỷ lệ hộ nghèo, mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản và hiệu quả của các chính sách hỗ trợ.

III. Thực trạng giảm nghèo tại huyện Si Ma Cai tỉnh Lào Cai

Chương này phân tích thực trạng giảm nghèo tại huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai trong giai đoạn 2016-2019. Phần này bao gồm các thông tin về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện, cũng như các kết quả thực hiện các chính sách giảm nghèo. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác giảm nghèo cũng được phân tích, bao gồm các hạn chế và nguyên nhân của các hạn chế này.

3.1. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội

Phần này mô tả các điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của huyện Si Ma Cai, bao gồm địa hình, khí hậu, dân cư và các hoạt động kinh tế chính. Các yếu tố này có ảnh hưởng lớn đến tình hình giảm nghèo của huyện, đặc biệt là trong việc tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản và phát triển kinh tế địa phương.

3.2. Kết quả thực hiện các chính sách giảm nghèo

Phần này trình bày các kết quả thực hiện các chính sách giảm nghèo tại huyện Si Ma Cai, bao gồm việc hỗ trợ y tế, giáo dục, nhà ở, và các chính sách hỗ trợ tài chính. Các kết quả này được đánh giá dựa trên các chỉ tiêu nghiên cứu như tỷ lệ hộ nghèo, mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản và hiệu quả của các chính sách hỗ trợ.

IV. Giải pháp giảm nghèo tại huyện Si Ma Cai tỉnh Lào Cai

Chương này đề xuất các giải pháp giảm nghèo tại huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai đến năm 2025. Các giải pháp bao gồm việc nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành và người dân về công tác giảm nghèo, tăng cường quản lý nhà nước đối với các chính sách hỗ trợ, và tăng cường công tác kiểm tra, giám sát kết quả rà soát hộ nghèo hàng năm. Các giải pháp này nhằm mục tiêu giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế địa phương.

4.1. Phương hướng và mục tiêu giảm nghèo

Phần này trình bày các phương hướng và mục tiêu giảm nghèo tại huyện Si Ma Cai đến năm 2025. Các mục tiêu bao gồm việc giảm tỷ lệ hộ nghèo, cải thiện điều kiện sống của người dân, và tăng cường tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. Các phương hướng được đề xuất dựa trên các kết quả nghiên cứu và thực trạng giảm nghèo của huyện.

4.2. Các giải pháp cụ thể

Phần này đề xuất các giải pháp cụ thể để giảm nghèo tại huyện Si Ma Cai, bao gồm việc nâng cao nhận thức của các cấp, các ngành và người dân về công tác giảm nghèo, tăng cường quản lý nhà nước đối với các chính sách hỗ trợ, và tăng cường công tác kiểm tra, giám sát kết quả rà soát hộ nghèo hàng năm. Các giải pháp này nhằm mục tiêu giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Si Ma Cai là một huyện miền núi cao biên giới thuộc tỉnh Lào Cai với địa hình chia cắt phức tạp, độ dốc trung bình 24 đến 28 độ và diện tích tự nhiên đạt 23.700 ha. Bước vào giai đoạn 2016 - 2020, tỷ lệ hộ nghèo của huyện ở mức rất cao, chiếm tới 42,46% dân số. Đứng trước yêu cầu chuyển đổi căn bản từ phương pháp đo lường nghèo đơn chiều sang chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều, bài toán quản lý nhà nước về công tác giảm nghèo tại Si Ma Cai gặp vô vàn thách thức về cơ sở hạ tầng, tập quán canh tác lạc hậu và nguy cơ tái nghèo thường trực.

Nghiên cứu tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích toàn diện thực trạng công tác quản lý nhà nước về giảm nghèo trên địa bàn huyện Si Ma Cai trong giai đoạn 2016 - 2019, đồng thời nhận diện các yếu tố tác động để đề xuất hệ thống giải pháp chiến lược có tính ứng dụng cao đến năm 2025. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 13 xã của huyện, bám sát các chỉ tiêu quản lý chuyên ngành và đời sống của hơn 37.490 nhân khẩu.

Ý nghĩa của công trình thể hiện rõ nét qua các chỉ số định lượng thực tế: cung cấp luận cứ khoa học hỗ trợ địa phương giảm tỷ lệ nghèo từ 42,46% xuống còn 17,26% vào cuối năm 2019 (đạt mức giảm bình quân 6,3%/năm), thúc đẩy 6 trên 13 xã về đích nông thôn mới và nâng tỷ lệ che phủ rừng đạt 39,0%, tạo nền tảng phát triển kinh tế xã hội bền vững vùng biên giới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết tiếp cận nghèo đa chiều do Ủy ban Kinh tế Xã hội khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP) và Hội nghị Thượng đỉnh Thế giới về Phát triển Xã hội Copenhagen khởi xướng, kết hợp cùng lý thuyết quản lý nhà nước về an sinh xã hội tại các vùng đặc thù. Đề tài tập trung làm rõ 5 khái niệm cốt lõi: nghèo đa chiều, thoát nghèo bền vững, hộ cận nghèo, tái nghèo và năng lực quản lý nhà nước trong giảm nghèo.

Mô hình nghiên cứu được xây dựng dựa trên khung pháp lý của Nghị quyết số 76/2014/QH13 và Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2016 - 2020. Hệ thống tiêu chí bao gồm trục thu nhập (ngưỡng 700.000 đồng/người/tháng tại khu vực nông thôn) kết hợp với 10 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt thuộc 5 dịch vụ xã hội cơ bản: y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch - vệ sinh và tiếp cận thông tin.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo tổng kết kinh tế xã hội thường niên, đề án giảm nghèo giai đoạn 2016 - 2020 của UBND huyện Si Ma Cai, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Lào Cai và Nghị quyết số 22-NQ/TU của Tỉnh ủy Lào Cai.

Dữ liệu sơ cấp được tiến hành thu thập từ tháng 5/2020 đến tháng 6/2020. Trên tổng thể 1.221 hộ nghèo tại thời điểm khảo sát, tác giả áp dụng công thức chọn mẫu Slovin với sai số biên e = 0,05 và độ tin cậy 95%, xác định quy mô mẫu tối thiểu là 301 hộ. Để tăng cường tính đại diện, tác giả đã điều tra thực tế 325 hộ nghèo phân bổ đồng đều tại 13 xã (mỗi xã 25 hộ) theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên đơn giản.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tổ thống kê, thống kê mô tả, phân tích so sánh tuyệt đối - tương đối và thang đo Likert 5 mức độ (từ 1,00 - Rất không đồng ý đến 5,00 - Rất đồng ý). Việc kết hợp linh hoạt các phương pháp này giúp lượng hóa chính xác mức độ hài lòng của người dân, kiểm chứng tính minh bạch trong bình xét hộ nghèo và khắc phục sự thiếu hụt thông tin định tính mà các báo cáo hành chính đơn thuần chưa phản ánh được.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tốc độ giảm nghèo đạt kết quả vượt bậc: Tỷ lệ hộ nghèo của huyện Si Ma Cai đã giảm mạnh từ 42,46% năm 2016 xuống còn 17,26% vào cuối năm 2019, tương ứng mức giảm bình quân 6,3%/năm; số lượng hộ nghèo giảm từ trên 3.500 hộ xuống còn 1.221 hộ.

Thứ hai, diện bao phủ các chính sách an sinh xã hội cơ bản đạt tỷ lệ tuyệt đối: 100% người dân thuộc diện hộ nghèo, cận nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí với 37.490 người tham gia; 100% học sinh hoàn thành chương trình tiểu học vào lớp 6 và tỷ lệ đỗ tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2019 đạt 95,04%, tăng 16,34% so với năm 2018.

Thứ ba, cơ cấu sản xuất nông nghiệp và sinh kế chuyển biến rõ nét: Giá trị sản phẩm thu hoạch trên 1 ha đất trồng trọt và nuôi trồng thủy sản năm 2019 đạt 36,8 triệu đồng (tăng 5,0% so với năm 2018); tổng doanh số bán lẻ hàng hóa đạt 501,35 tỷ đồng, phản ánh sự phục hồi và gia tăng sức mua của người dân vùng cao.

Thứ tư, nhận thức tự lực vươn lên còn nhiều hạn chế: Kết quả khảo sát 325 hộ nghèo cho thấy phần lớn hộ thoát nghèo mới chỉ chuyển sang diện cận nghèo. Điểm đánh giá trung bình về tính chủ động học hỏi kỹ thuật và tìm kiếm việc làm chỉ đạt 2,85/5,00 điểm (thuộc mức phân vân), cho thấy tâm lý ỷ lại vào các gói trợ cấp của Nhà nước vẫn còn tồn tại phổ biến.

Thảo luận kết quả

Thành công giảm nghèo với tốc độ 6,3%/năm của Si Ma Cai vượt trội hơn mức giảm 3,73%/năm của huyện Định Hóa (tỉnh Thái Nguyên) và mô hình giảm nghèo tại huyện Yên Mô (tỉnh Ninh Bình). Kết quả này khẳng định tính đúng đắn của việc thành lập Ban chỉ đạo giảm nghèo đồng bộ từ cấp huyện đến cấp xã dưới sự chỉ đạo của Nghị quyết 22-NQ/TU. Tuy nhiên, tính bền vững của công tác giảm nghèo tại Si Ma Cai vẫn chịu tác động tiêu cực bởi điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, khí hậu mùa đông lạnh khô kéo dài từ 5 đến 17 độ C và hiện tượng sạt lở đất trong mùa mưa.

Trong các báo cáo phân tích, hệ thống dữ liệu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột thể hiện sự dịch chuyển tỷ lệ hộ nghèo - cận nghèo qua 4 năm (2016 - 2019), kết hợp với bảng phân tích cơ cấu thiếu hụt 10 chỉ số dịch vụ xã hội cơ bản. Cách trình bày này giúp các nhà quản lý nhận diện ngay các điểm nghẽn lớn nhất của địa phương là chiều thiếu hụt về chất lượng nhà ở kiên cố và diện tích nhà ở bình quân dưới 8m2/người.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cao nhận thức và năng lực tự chủ sinh kế cho người dân. UBND huyện phối hợp cùng Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội tổ chức tối thiểu 15 lớp tuyên truyền, tập huấn kỹ thuật canh tác mỗi năm cho hơn 500 lượt hộ nghèo, đặt mục tiêu xóa bỏ 100% tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào chính sách hỗ trợ trực tiếp từ nay đến năm 2025.

Thứ hai, tăng cường quản lý nguồn vốn tín dụng chính sách gắn với chuyển dịch cơ cấu nông - lâm nghiệp. Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp cùng Ngân hàng Chính sách xã hội huyện giải ngân nguồn vốn vay ưu đãi với tổng quy mô vượt 300 tỷ đồng trong giai đoạn 2021 - 2025, tập trung vào mô hình chăn nuôi đại gia súc và phát triển vùng cây ăn quả nhiệt đới, ôn đới đạt giá trị trên 45 triệu đồng/ha.

Thứ ba, đầu tư hoàn thiện hệ thống tiếp cận 5 dịch vụ xã hội cơ bản. Phòng Kinh tế - Hạ tầng và Trung tâm Y tế huyện tập trung nguồn lực từ Chương trình 135 và vốn xây dựng nông thôn mới để nâng tỷ lệ phòng học kiên cố đạt trên 98%, xóa 100% nhà tạm dột nát và bảo đảm trên 90% dân cư nông thôn được sử dụng nguồn nước sinh hoạt hợp vệ sinh vào năm 2025.

Thứ tư, chuẩn hóa quy trình kiểm tra, giám sát và bình xét hộ nghèo định kỳ. Hội đồng nhân dân và Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện tổ chức tối thiểu 4 đợt thanh tra, giám sát thực địa mỗi năm tại 13 xã, ứng dụng bảng chấm điểm nhận diện nghèo đa chiều minh bạch, kiên quyết xử lý triệt để tình trạng bỏ sót đối tượng hoặc đưa sai đối tượng vào danh sách thụ hưởng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Cán bộ quản lý nhà nước và chuyên viên hoạch định chính sách tại các cơ quan ban ngành cấp huyện, tỉnh (như UBND huyện, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội). Nhóm đối tượng này có thể khai thác mô hình chỉ đạo điều hành liên ngành và bài học kinh nghiệm trong việc phân bổ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững.

Học viên cao học, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế phát triển, Chính sách công. Tài liệu cung cấp khung phân tích nghèo đa chiều hoàn chỉnh, bộ chỉ tiêu đánh giá an sinh xã hội thực tế và phương pháp luận khảo sát định lượng với quy mô 325 mẫu đại diện.

Các tổ chức phi chính phủ, tổ chức phát triển quốc tế đang vận hành các dự án xóa đói giảm nghèo vùng cao. Dữ liệu thực địa phản ánh chân thực các rào cản sinh kế, thói quen canh tác và mức độ tiếp cận thông tin của 15 dân tộc anh em tại Si Ma Cai, làm cơ sở thiết kế các chương trình tài trợ sinh kế thích ứng biến đổi khí hậu.

Cán bộ Mặt trận Tổ quốc và đoàn thể cơ sở cấp xã, thôn bản. Bản luận văn cung cấp cẩm nang thực tiễn về kỹ năng truyền thông thay đổi hành vi, giải pháp vận động hội viên thoát nghèo và phương thức giám sát bình xét hộ nghèo công khai, minh bạch tại từng khu dân cư.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn đã sử dụng phương pháp chọn mẫu nào để đánh giá thực trạng giảm nghèo tại Si Ma Cai? Nghiên cứu sử dụng công thức chọn mẫu Slovin trên tổng thể 1.221 hộ nghèo để xác định cỡ mẫu tối thiểu 301 hộ. Tác giả đã tiến hành khảo sát thực tế 325 hộ nghèo tại 13 xã (mỗi xã 25 hộ) theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên đơn giản nhằm bảo đảm tính đại diện cao nhất.

Thành tựu giảm nghèo ấn tượng nhất của huyện Si Ma Cai giai đoạn 2016 - 2019 là gì? Tỷ lệ hộ nghèo của huyện đã giảm ngoạn mục từ 42,46% năm 2016 xuống còn 17,26% vào cuối năm 2019, đạt tốc độ giảm bình quân 6,3%/năm. Đồng thời, toàn huyện đạt 100% tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế và có 6 trên 13 xã đạt chuẩn nông thôn mới.

Những rào cản lớn nhất đối với mục tiêu thoát nghèo bền vững tại địa phương là gì? Rào cản hàng đầu bao gồm địa hình vùng cao hiểm trở với độ cao từ 1.200 đến 1.800m, thời tiết khắc nghiệt, trình độ dân trí của đồng bào dân tộc thiểu số còn hạn chế và tâm lý ỷ lại vào chính sách bảo trợ xã hội thể hiện qua điểm khảo sát sinh kế chỉ đạt 2,85/5,00 điểm.

Các giải pháp trọng tâm nào được đề xuất để nâng cao thu nhập cho hộ nghèo? Đề tài đề xuất đẩy mạnh giải ngân nguồn vốn tín dụng ưu đãi trên 300 tỷ đồng, tổ chức 15 lớp đào tạo nghề nông nghiệp/năm, chuyển đổi cơ cấu cây trồng ôn đới và ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật để nâng giá trị sản xuất vượt mức 36,8 triệu đồng/ha.

Làm thế nào để hạn chế nguy cơ tái nghèo ở các xã vùng cao biên giới? Cần thực hiện lồng ghép đồng bộ chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất với việc bù đắp 5 dịch vụ xã hội cơ bản (đặc biệt là nhà ở kiên cố và nước sinh hoạt), kết hợp kiểm tra giám sát định kỳ 4 đợt/năm nhằm kịp thời hỗ trợ các hộ cận nghèo khi gặp rủi ro thiên tai.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện khung lý luận quản lý nhà nước về giảm nghèo tiếp cận đa chiều tại địa bàn miền núi, biên giới đặc thù.
• Khẳng định thành tựu quản lý nổi bật khi kéo giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 42,46% xuống 17,26% trong giai đoạn 2016 - 2019.
• Chỉ rõ các nút thắt nội tại về nguy cơ tái nghèo, sự thiếu hụt chiều nhà ở và tư tưởng ỷ lại của một bộ phận người dân.
• Hoàn thiện hệ thống 4 nhóm giải pháp gắn với mục tiêu cụ thể, chủ thể thực hiện và lộ trình triển khai rõ ràng đến năm 2025.
• Cung cấp bộ cơ sở dữ liệu thực chứng 325 phiếu khảo sát có độ tin cậy cao, đóng góp thiết thực cho công tác hoạch định chính sách địa phương.

Trong giai đoạn tiếp theo đến năm 2025, huyện Si Ma Cai cần nhanh chóng số hóa quy trình rà soát hộ nghèo đa chiều, tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia và nhân rộng các mô hình kinh tế nông lâm kết hợp tại tất cả 13 xã. Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và tổ chức xã hội hãy tham khảo, áp dụng ngay những luận cứ khoa học từ công trình này để hiện thực hóa mục tiêu giảm nghèo nhanh và bền vững cho đồng bào các dân tộc vùng cao Tây Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ GIẢM NGHÈO Ở ĐỊA PHƯƠNG 1. Cơ sở lý luận về giảm nghèo 1. Lý luận chung về nghèo và chuẩn nghèo tại Việt Nam 1. Khái niệm về nghèo, nghèo đa chiều - Khái niệm nghèo Mặc dù nghèo đã xuất hiện từ khá lâu trong xã hội loài người nhưng có thể thấy đến những năm 90 của thế kỉ trước, vấn đề nghèo mới thực sự được các tổ chức quốc tế nghiên cứu một cách đầy đủ.

Và do cách nhìn nhận ở các góc độ khác nhau về vấn đề nghèo nên các nhà nghiên cứu cũng đưa ra những khái niệm về nghèo khác nhau. Năm 1993, tại Hội nghị bàn về giảm nghèo do Ủy ban kinh tế xã hội khu vực châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP) tổ chức tại Băng Cốc (Thái Lan), các ý kiến đã nhất trí đưa ra khái niệm như sau: “Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu ấy phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế xã hội, phong tục tập quán của từng vùng và những phong tục ấy được xã hội thừa nhận” (Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, 2015). Theo khái niệm này thì tiêu chí và chuẩn mực đánh giá về đói nghèo vẫn còn để ngỏ về định lượng, hay nói cách khác là tiêu chuẩn về đánh giá đói nghèo ở các quốc gia và vùng lãnh thổ là khác nhau. Đến năm 1995, Hội nghị thượng đỉnh thế giới về Phát triển xã hội tổ chức tại Copenhagen (Đan Mạch) đã đưa ra khái niệm: “Người nghèo là tất cả những ai mà thu nhập thấp hơn 1 đô la Mỹ (USD) mỗi ngày cho mỗi người, số tiền được coi như đủ mua những sản phẩm thiết yếu để tồn tại” (Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, 2015).

Khác với khái niệm trên, khái niệm này đã có tính định lượng nhưng không tính đến sự thay đổi về thời gian của vấn đề nghèo. 6 Ở nước ta, dựa trên các khái niệm trên và căn cứ vào tình hình thực tế của đất nước, ý kiến của các chuyên gia, các nhà nghiên cứu về vấn đề nghèo, chúng ta đã thừa nhận định nghĩa về nghèo do Ủy ban kinh tế xã hội khu vực châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP) đưa ra tại Hội nghị bàn về giảm nghèo tổ chức tại Băng Cốc (Thái Lan) năm 1993, đó là: “Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu ấy phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế xã hội, phong tục tập quán của từng vùng và những phong tục ấy được xã hội thừa nhận” (Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, 2015). Thực tế cho thấy có sự không thống nhất về quan điểm, khái niệm và đối với từng quốc gia khác nhau sẽ có chuẩn mực đánh giá khác nhau. Vì thế, trên cơ sở thống nhất chung về mặt định tính, mỗi quốc gia, mỗi vùng lãnh thổ, mỗi địa phương cần phải xác định thước đo mức nghèo đói của quốc gia, lãnh thổ, địa phương mình.

- Khái niệm nghèo đa chiều Để thực hiện mục tiêu giảm nghèo hiệu quả, bền vững hơn, Quốc hội khóa 13, kỳ họp thứ 7 đã thông qua Nghị quyết số 76/2014/QH13 về việc đẩy mạnh thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững đến năm 2020, trong đó nêu rõ: xây dựng chuẩn nghèo mới theo phương pháp tiếp cận đa chiều nhằm bảo đảm mức sống tối thiểu và đáp ứng các dịch vụ xã hội cơ bản; Quyết định số 2324/QĐ-TTg ngày 19/12/2014 của Thủ tướng Chính phủ ban hành kế hoạch hành động triển khai Nghị quyết số 76/2014/QH13 của Quốc hội đã xác định rõ nhiệm vụ xây dựng, nghiên cứu xây dựng đề án tổng thể về đổi mới phương pháp tiếp cận nghèo đói ở Việt Nam từ đơn chiều sang đa chiều. Khái niệm về nghèo đa chiều ở Việt Nam được hiểu như sau: “Nghèo đa chiều là tình trạng con người không được đáp ứng ở mức tối thiểu các nhu cầu cơ bản trong cuộc sống” (Đặng Nguyên Anh, 2015). Vấn đề nghèo đa chiều có thể đo bằng tiêu chí thu nhập và các tiêu chí phi thu nhập. Sự thiếu hụt cơ hội, đi kèm với tình trạng suy dinh dưỡng, thất học, bệnh tật, bất hạnh và tuyệt vọng là những nội dung được quan tâm trong khái niệm nghèo đa chiều.

Chuẩn nghèo tại Việt Nam Xác định nghèo là một công việc khó khăn vì nó gắn với từng thời điểm, từng quốc gia và được xem xét ở nhiều góc độ, khía cạnh khác nhau. Ở nước ta, khi có chủ trương xóa đói giảm nghèo, các cơ quan trong nước và quốc tế đã đưa ra những chuẩn mực để xác định tình hình nghèo đói. Từ năm 2015 trở về trước, Việt Nam chủ yếu xác định chuẩn nghèo theo chỉ tiêu thu nhập bình quân đầu người theo tháng hoặc theo năm. Chỉ tiêu này được tính bằng giá trị hoặc bằng hiện vật quy đổi, thường lấy lương thực quy thóc để đánh giá.

Ngoài ra còn một số chỉ tiêu chế độ dinh dưỡng (calo/người), mức chi nhà ở, chi ăn mặc, chi tư liệu sản xuất, điều kiện học tập, điều kiện chữa bệnh, đi lại. Các tiêu chí đánh giá nghèo khác như chỉ số phát triển con người (HDI), Chỉ số hành tinh hạnh phúc (HPI) cũng đã được sử dụng, nhưng chủ yếu là sử dụng trong các công trình nghiên cứu kinh tế xã hội hoặc tính toán trên phạm vi quốc gia để xác định mức độ phát triển trong so sánh với các nước khác trên thế giới. Tại Việt Nam, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội là cơ quan được Chính phủ giao nhiệm vụ chủ trì thực hiện việc điều tra, khảo sát các chỉ tiêu kinh tế - xã hội, nghiên cứu và đề xuất với Chính phủ, căn cứ vào đề xuất đó Chính phủ công bố mức chuẩn nghèo cho từng giai đoạn cụ thể. Từ năm 1993 đến nay Việt Nam đã có 6 lần thay đổi chuẩn nghèo, các mức chuẩn nghèo của Việt Nam trong 3 giai đoạn đầu: giai đoạn 1993-1994, giai đoạn 1995-1997 và giai đoạn 1998-2000 nước ta sử dụng mức chuẩn nghèo theo thu nhập bình quân đầu người trên tháng nhưng được tính quy đổi bằng gạo (kg/người/tháng).

Từ năm 2000 trở đi ở nước ta về cơ bản đã xoá được tình trạng đói, do đó mức chuẩn nghèo các giai đoạn 2001-2005 và giai đoạn 2006 - 2010 vẫn được tính theo thu nhập bình quân đầu người trên tháng nhưng được tính bằng giá trị (đồng/người/tháng). Theo Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 30/01/2011 đã ban hành tiêu chuẩn nghèo giai đoạn 2011-2015. Theo đó, mức chuẩn hộ nghèo trong giai đoạn 2011-2015 là hộ có mức thu nhập bình quân đến 400.000 8 đồng/người/tháng ở khu vực nông thôn và đến 500.000 đồng/người/tháng ở khu vực thành thị. Chuẩn hộ cận nghèo là hộ có mức thu nhập bình quân từ 401.000 đồng/người/tháng ở khu vực nông thôn và từ 501.000 đồng/người/tháng ở khu vực thành thị.1: Chuẩn nghèo của Việt Nam được xác định qua các thời kỳ Giai đoạn Đơn vị tính Hộ đói Hộ nghèo 1.

Giai đoạn 1993-1994 ≤ mức ≤ mức - Vùng nông thôn kg gạo/người/tháng 8 15 - Vùng thành thị kg gạo/người/tháng 13 20 2. Giai đoạn 1995-1997 - Vùng nông thôn miền núi, hải đảo kg gạo/người/tháng 13 15 - Vùng nông thôn đồng bằng, trung du kg gạo/người/tháng 13 20 - Vùng thành thị kg gạo/người/tháng 13 25 3. Giai đoạn 1998-2000 - Vùng nông thôn miền núi, hải đảo đồng/người/tháng 45.000 - Vùng nông thôn đồng bằng, trung du đồng/người/tháng 45.000 - Vùng thành thị đồng/người/tháng 45. Giai đoạn 2001-2005 - Vùng nông thôn miền núi, hải đảo đồng/người/tháng 80.000 - Vùng nông thôn đồng bằng, trung du đồng/người/tháng 100.000 - Vùng thành thị đồng/người/tháng 150.

Giai đoạn 2006-2010 - Vùng nông thôn đồng/người/tháng 200.000 - Vùng thành thị đồng/người/tháng 260. Giai đoạn 2011-2015 - Vùng nông thôn đồng/người/tháng 400.000 - Vùng thành thị đồng/người/tháng 500.000 (Nguồn: Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội) 9 Gần đây nhất theo quyết định số 59/2015/QĐ-TTg của Thủ tướng chính phủ ngày 19 tháng 11 năm 2015 về việc ban hành chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều giai đoạn 2016-2020 đã quy định rõ các tiêu chí tiếp cận đo lường nghèo đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016-2020. Theo đó, các tiêu chí tiếp cận đo lường nghèo đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016-2020 gồm tiêu chí về thu nhập và mức độ thiếu hụt tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản (gồm 5 dịch vụ là y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và vệ sinh, thông tin). Chuẩn nghèo cụ thể như sau: a) Các tiêu chí về thu nhập * Hộ nghèo - Khu vực nông thôn: hộ nghèo là hộ đáp ứng một trong hai tiêu chí sau: + Có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ đủ 700.000 đồng trở xuống.

+ Có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 700.000 đồng và thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản trở lên. - Khu vực thành thị: hộ nghèo là hộ đáp ứng một trong hai tiêu chí sau: + Có thu nhập bình quân đầu người/tháng từ đủ 900.000 đồng trở xuống. + Có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 900.000 đồng và thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản trở lên. * Hộ cận nghèo - Khu vực nông thôn: là hộ có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 700.000 đồng và thiếu hụt dưới 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản.

- Khu vực thành thị: là hộ có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 900.000 đồng và thiếu hụt dưới 03 chỉ số đo lường mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. * Hộ có mức sống trung bình 10 - Khu vực nông thôn: là hộ có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 1. - Khu vực thành thị: là hộ có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 1. b) Các tiêu chí đánh giá mức độ thiếu hụt tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản Bảng 1.2: Các tiêu chí đánh giá mức độ thiếu hụt tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản Chiều nghèo Tiêu chí đo lường Ngưỡng thiếu hụt Hộ gia đình có ít nhất 1 thành viên trong độ - Trình độ giáo dục tuổi lao động chưa tốt nghiệp THCS hoặc của người lớn 1.

Giáo dục hiện không đi học. - Tình trạng đi học Hộ gia đình có ít nhất 1 trẻ em trong độ tuổi của trẻ em đi học (5 đến dưới 16 tuổi) hiện không đi học.