Luận văn thạc sĩ giải pháp giảm nghèo bền vững theo tiêu chí nghèo đa chiều cho đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện tủa chùa tỉnh điện biên

Giải pháp giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số tại Tủa Chùa, Điện Biên, tập trung vào phát triển kinh tế, giáo dục và cơ sở hạ tầng.

• Tác giả: Lê Thanh Bình
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Đình Hòa
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Giải pháp giảm nghèo bền vững theo tiêu chí nghèo đa chiều cho đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Khái niệm nghèo
• 1.2. Chuẩn mực xác định nghèo đói
• 1.3. Khái niệm nghèo đa chiều
• 1.4. Chuẩn nghèo đa chiều
• 1.5. Phương pháp tiếp cận đo lường nghèo đa chiều
• 1.6. Cách tiếp cận đo lường nghèo đa chiều ở Việt Nam
• 1.7. Thước đo nghèo đói đa chiều trong đánh giá mức độ phát triển của các cộng đồng, các địa phương
• 1.8. Các yếu tố ảnh hưởng đến giảm nghèo đa chiều bền vững
• 1.9. Cơ sở thực tiễn
• 1.10. Kinh nghiệm giảm nghèo trên thế giới
• 1.11. Kinh nghiệm ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phạm vi nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5. Chọn điểm và mẫu nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.8. Phương pháp phân tích
• 2.9. Phương pháp PRA
• 2.10. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.11. Nhóm chỉ tiêu phản ánh các nguồn lực và phát triển kinh tế
• 2.12. Nhóm chỉ tiêu phản ánh thực trạng nghèo đa chiều
• 2.13. Nhóm chỉ tiêu phản ánh giảm nghèo đa chiều
• 2.14. Nhóm chỉ tiêu phản ánh sự bền vững của giảm nghèo đa chiều
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 3.2. Điều kiện tự nhiên
• 3.3. Đặc điểm KT - XH huyện Tủa Chùa
• 3.4. Đánh giá những thuận lợi, khó khăn và thách thức trong thực hiện chương trình giảm nghèo của huyện Tủa Chùa - tỉnh Điện Biên
• 3.5. Thực trạng nghèo đói của huyện Tủa Chùa
• 3.6. Thực trạng nghèo của huyện Tủa Chùa theo chuẩn nghèo giai đoạn 2011 - 2015
• 3.7. Thực trạng nghèo của huyện Tủa Chùa theo chuẩn nghèo giai đoạn 2016 - 2020
• 3.8. Thực trạng nghèo tại 3 xã được chọn để khảo sát nghiên cứu
• 3.9. Thực trạng thiếu hụt chiều nghèo và các yếu tố ảnh hưởng đến nghèo của các hộ điều tra
• 3.10. Thực trạng thiếu hụt các dịch vụ xã hội của các hộ điều tra
• 3.11. Những yếu tố ảnh hưởng tới ngưỡng thiếu hụt và nguyên nhân nghèo
• 3.12. Nguyên nhân ảnh hưởng đến nghèo đa chiều
• 3.13. Các giải pháp giảm nghèo đa chiều
• 3.14. Mục tiêu giảm nghèo bền vững theo tiêu chí tiếp cận đa chiều
• 3.15. Các giải pháp giảm nghèo bền vững theo tiêu chí tiếp cận đa chiều
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và bối cảnh nghiên cứu

Luận văn thạc sĩ này tập trung vào việc đề xuất giải pháp giảm nghèo bền vững theo tiêu chí nghèo đa chiều cho đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên. Nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng nghèo và đề xuất các giải pháp phù hợp để cải thiện đời sống kinh tế - xã hội của cộng đồng này. Phát triển bền vững và chính sách giảm nghèo là trọng tâm chính của luận văn.

1.1. Tính cấp thiết của đề tài

Giảm nghèo là một trong những mục tiêu quan trọng của Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên, tỷ lệ nghèo ở các vùng dân tộc thiểu số vẫn còn cao, đặc biệt là tại huyện Tủa Chùa. Nghiên cứu này nhằm đánh giá thực trạng nghèo theo tiêu chí nghèo đa chiều và đề xuất các giải pháp bền vững để cải thiện đời sống của người dân.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận về giảm nghèo bền vững, đánh giá thực trạng nghèo tại huyện Tủa Chùa, và đề xuất các giải pháp cụ thể để giảm nghèo theo tiêu chí nghèo đa chiều đến năm 2025.

II. Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương này trình bày các khái niệm về nghèo đa chiều, chuẩn nghèo, và các phương pháp đo lường nghèo. Nghiên cứu cũng phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến giảm nghèo bền vững và kinh nghiệm giảm nghèo trên thế giới và tại Việt Nam.

2.1. Khái niệm nghèo đa chiều

Nghèo đa chiều được hiểu là tình trạng thiếu hụt các nhu cầu cơ bản như giáo dục, y tế, nhà ở, và tiếp cận các dịch vụ xã hội. Khái niệm này giúp đánh giá nghèo một cách toàn diện hơn so với phương pháp đo lường dựa trên thu nhập.

2.2. Chuẩn nghèo và phương pháp đo lường

Nghiên cứu sử dụng chuẩn nghèo đa chiều để đánh giá thực trạng nghèo tại huyện Tủa Chùa. Phương pháp này bao gồm các chỉ số về giáo dục, y tế, nhà ở, và tiếp cận các dịch vụ cơ bản.

III. Thực trạng nghèo tại huyện Tủa Chùa

Chương này phân tích thực trạng nghèo tại huyện Tủa Chùa theo tiêu chí nghèo đa chiều. Nghiên cứu chỉ ra rằng tỷ lệ nghèo vẫn còn cao, đặc biệt là ở các xã vùng sâu, vùng xa. Các yếu tố như thiếu hụt dịch vụ y tế, giáo dục, và cơ sở hạ tầng là nguyên nhân chính dẫn đến nghèo.

3.1. Thực trạng nghèo theo chuẩn đa chiều

Nghiên cứu chỉ ra rằng nhiều hộ gia đình tại huyện Tủa Chùa thiếu hụt các dịch vụ cơ bản như nước sạch, nhà vệ sinh, và tiếp cận giáo dục. Điều này làm gia tăng tỷ lệ nghèo và tái nghèo.

3.2. Nguyên nhân nghèo đa chiều

Các nguyên nhân chính bao gồm thiếu đất canh tác, trình độ học vấn thấp, và thiếu tiếp cận các dịch vụ y tế. Nghiên cứu cũng chỉ ra sự ảnh hưởng của các yếu tố văn hóa và tập quán sinh hoạt.

IV. Giải pháp giảm nghèo bền vững

Chương này đề xuất các giải pháp giảm nghèo bền vững theo tiêu chí nghèo đa chiều. Các giải pháp bao gồm cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng giáo dục và y tế, và hỗ trợ phát triển kinh tế hộ gia đình.

4.1. Cải thiện cơ sở hạ tầng

Nghiên cứu đề xuất đầu tư vào cơ sở hạ tầng như đường giao thông, hệ thống nước sạch, và nhà vệ sinh để cải thiện điều kiện sống của người dân.

4.2. Nâng cao chất lượng giáo dục và y tế

Các giải pháp bao gồm xây dựng thêm trường học, đào tạo giáo viên, và cung cấp dịch vụ y tế chất lượng cao cho người dân tại huyện Tủa Chùa.

V. Kết luận và kiến nghị

Nghiên cứu kết luận rằng việc áp dụng tiêu chí nghèo đa chiều là cần thiết để đánh giá và giải quyết vấn đề nghèo một cách toàn diện. Các giải pháp đề xuất nhằm mục tiêu giảm nghèo bền vững và cải thiện đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Tủa Chùa.

5.1. Kiến nghị chính sách

Nghiên cứu kiến nghị chính phủ và các cơ quan liên quan tăng cường đầu tư vào các chương trình giảm nghèo bền vững và hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội tại các vùng nghèo.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần có thêm các nghiên cứu về hiệu quả của các chính sách giảm nghèo và tác động của các yếu tố văn hóa, xã hội đến quá trình giảm nghèo tại các vùng dân tộc thiểu số.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giảm nghèo bền vững là một trong những mục tiêu trọng yếu của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt tại các vùng dân tộc thiểu số và miền núi. Tỷ lệ hộ nghèo cả nước đã giảm từ 14,2% năm 2010 xuống còn 4,25% năm 2015, tuy nhiên, tỷ lệ nghèo tại các khu vực miền núi Tây Bắc vẫn còn cao, lên tới 34,52% năm 2016, với nhiều địa phương có tỷ lệ nghèo trên 50%. Huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên, là một trong những huyện nghèo với đa số dân cư là đồng bào dân tộc thiểu số, có tỷ lệ hộ nghèo dao động từ 56,86% đến 77,57% tại các xã nghiên cứu. Mặc dù đã có nhiều chính sách giảm nghèo được triển khai, kết quả giảm nghèo chưa thực sự bền vững, với nguy cơ tái nghèo cao và sự chênh lệch mức sống giữa các vùng, các nhóm dân tộc còn lớn.

Luận văn tập trung nghiên cứu giải pháp giảm nghèo bền vững theo tiêu chí nghèo đa chiều cho đồng bào dân tộc thiểu số tại huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên, trong giai đoạn 2014-2017. Mục tiêu nghiên cứu bao gồm hệ thống hóa cơ sở lý luận về nghèo đa chiều, đánh giá thực trạng nghèo đa chiều, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp giảm nghèo bền vững đến năm 2025. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách giảm nghèo, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển bền vững cho cộng đồng dân tộc thiểu số tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết nghèo đa chiều và lý thuyết sinh kế bền vững.

• Nghèo đa chiều được hiểu là tình trạng thiếu hụt một hoặc nhiều nhu cầu cơ bản của con người như y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch, việc làm và tiếp cận thông tin. Tiêu chí nghèo đa chiều được xây dựng dựa trên Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg, trong đó hộ nghèo là hộ có thu nhập bình quân đầu người dưới 700.000 đồng/tháng (nông thôn) hoặc 900.000 đồng/tháng (thành thị) và/hoặc thiếu hụt từ 3 chỉ số dịch vụ xã hội cơ bản trở lên.

• Lý thuyết sinh kế bền vững tập trung vào các nguồn lực nội tại của hộ gia đình như vốn con người, vốn vật chất, vốn tài chính, vốn tự nhiên và vốn xã hội, cùng với các yếu tố bên ngoài như thị trường, chính sách, khoa học kỹ thuật và cơ sở hạ tầng, ảnh hưởng đến khả năng giảm nghèo bền vững.

Ba khái niệm chính được sử dụng gồm: nghèo đa chiều, tài sản sinh kế và giảm nghèo bền vững. Mô hình nghiên cứu tập trung phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố nội lực và ngoại lực tác động đến kết quả giảm nghèo đa chiều.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa thu thập số liệu thứ cấp và sơ cấp.

• Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo thống kê của huyện Tủa Chùa, các tài liệu nghiên cứu trong nước và quốc tế về nghèo đa chiều và giảm nghèo bền vững.

• Số liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát 90 hộ gia đình tại 3 xã đại diện cho các vùng sinh thái của huyện (Sín Chải, Tá Phình, Mường Báng), trong đó có 60 hộ nghèo và cận nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều năm 2016. Mẫu được chọn theo phương pháp ngẫu nhiên phân tầng, đảm bảo đại diện cho các dân tộc thiểu số.

• Phương pháp phân tích bao gồm thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản giữa hộ nghèo đa chiều và đơn chiều, phân tích các yếu tố ảnh hưởng bằng phương pháp phân tích định tính và định lượng. Phương pháp PRA (đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia) được áp dụng để thu thập ý kiến từ cán bộ quản lý và người dân.

• Timeline nghiên cứu: Số liệu thứ cấp từ 2014-2016, khảo sát sơ cấp năm 2017, phân tích và đề xuất giải pháp đến năm 2018, với mục tiêu thực hiện các giải pháp đến năm 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng nghèo đa chiều tại huyện Tủa Chùa: Tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều tại 3 xã khảo sát dao động từ 56,86% đến 77,57%. Trong đó, thiếu hụt dịch vụ y tế chiếm 44,8%, thiếu hụt giáo dục 21%, thiếu hụt nhà ở hợp vệ sinh chỉ đạt 27,9%, và tỷ lệ hộ thiếu nước sạch hợp vệ sinh là 26,7%. Thu nhập bình quân đầu người của hộ nghèo chỉ đạt khoảng 6-8 triệu đồng/năm, thấp hơn nhiều so với mức trung bình của tỉnh.

2. So sánh nghèo đa chiều và nghèo đơn chiều: Hộ nghèo đa chiều có mức độ thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản cao hơn 35% so với hộ nghèo đơn chiều. Ví dụ, tỷ lệ thiếu hụt tiếp cận thông tin ở hộ nghèo đa chiều cao hơn 40% so với hộ nghèo đơn chiều.

3. Các yếu tố ảnh hưởng đến giảm nghèo bền vững: Vốn con người (trình độ học vấn, kỹ năng nghề nghiệp) chiếm vai trò quyết định, với 89,5% lao động chưa qua đào tạo, trong đó dân tộc thiểu số chiếm 94,2%. Vốn vật chất và tài chính hạn chế, đặc biệt là thiếu đất sản xuất và vốn tín dụng. Cơ sở hạ tầng còn yếu kém, với tỷ lệ sử dụng bảo hiểm y tế chỉ đạt 44,8%, và tỷ lệ phụ nữ khám thai tại cơ sở y tế là 70,9%. Ngoài ra, các yếu tố bên ngoài như thị trường không ổn định, thiên tai và hạn chế về khoa học kỹ thuật cũng ảnh hưởng tiêu cực đến sinh kế.

4. Thách thức trong giảm nghèo bền vững: Tình trạng tái nghèo phổ biến, tư tưởng trông chờ, ỷ lại còn tồn tại, chênh lệch giàu nghèo giữa các vùng và dân tộc lớn. Tỷ lệ hộ cận nghèo và hộ nghèo phát sinh vẫn cao, với nguy cơ tái nghèo lên đến 30% trong một số xã.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy nghèo đa chiều tại huyện Tủa Chùa không chỉ là vấn đề thu nhập thấp mà còn liên quan mật thiết đến thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục, nhà ở và tiếp cận thông tin. So với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, tỷ lệ thiếu hụt dịch vụ xã hội tại Tủa Chùa cao hơn trung bình khu vực miền núi Tây Bắc, phản ánh sự khó khăn đặc thù của địa phương.

Nguyên nhân chủ yếu là do hạn chế về vốn con người và cơ sở hạ tầng, cùng với các yếu tố bên ngoài như thị trường không ổn định và thiên tai thường xuyên. So sánh với kinh nghiệm giảm nghèo bền vững ở các tỉnh như Lào Cai, Bắc Giang và Hòa Bình, việc liên kết sản xuất với thị trường và đầu tư cơ sở hạ tầng là những yếu tố then chốt giúp nâng cao hiệu quả giảm nghèo.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ thiếu hụt dịch vụ xã hội giữa hộ nghèo đa chiều và đơn chiều, bảng phân tích các yếu tố ảnh hưởng và biểu đồ thu nhập bình quân theo nhóm hộ. Những biểu đồ này giúp minh họa rõ nét sự đa dạng và mức độ nghiêm trọng của nghèo đa chiều tại địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao vốn con người: Triển khai các chương trình đào tạo nghề, nâng cao trình độ học vấn cho người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số, nhằm tăng khả năng tiếp cận việc làm và thu nhập. Mục tiêu tăng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên 50% trong vòng 5 năm. Chủ thể thực hiện: UBND huyện phối hợp với các trung tâm đào tạo nghề.

2. Phát triển cơ sở hạ tầng và dịch vụ xã hội: Đầu tư nâng cấp hệ thống y tế, giáo dục, nước sạch và nhà ở hợp vệ sinh tại các xã nghèo, đảm bảo 90% hộ dân tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản đến năm 2025. Chủ thể thực hiện: Sở Y tế, Sở Giáo dục và Đào tạo, UBND huyện.

3. Thúc đẩy liên kết sản xuất và thị trường tiêu thụ: Hỗ trợ các mô hình liên kết sản xuất nông nghiệp với doanh nghiệp để nâng cao giá trị sản phẩm, giảm rủi ro thị trường và tăng thu nhập cho người dân. Mục tiêu mở rộng diện tích liên kết lên 500 ha trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Phòng Nông nghiệp, các doanh nghiệp địa phương.

4. Tăng cường chính sách hỗ trợ tài chính và bảo hiểm xã hội: Mở rộng đối tượng được hỗ trợ tín dụng ưu đãi, bảo hiểm y tế miễn phí cho hộ nghèo và cận nghèo, giảm tỷ lệ hộ không có bảo hiểm y tế xuống dưới 20% trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Chính sách xã hội, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội.

5. Nâng cao nhận thức và khuyến khích tự lực của người nghèo: Tăng cường công tác tuyên truyền, vận động người dân chủ động vươn lên thoát nghèo, hạn chế tư tưởng trông chờ, ỷ lại. Chủ thể thực hiện: Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức xã hội, chính quyền địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Lãnh đạo và cán bộ quản lý địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng và điều chỉnh chính sách giảm nghèo phù hợp với đặc thù vùng dân tộc thiểu số, nâng cao hiệu quả quản lý và triển khai chương trình giảm nghèo.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế nông nghiệp và phát triển xã hội: Tham khảo phương pháp tiếp cận nghèo đa chiều và các phân tích về yếu tố ảnh hưởng để phát triển các nghiên cứu sâu hơn về giảm nghèo bền vững.

3. Tổ chức phi chính phủ và các cơ quan phát triển quốc tế: Áp dụng các giải pháp đề xuất trong các dự án hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội tại vùng dân tộc thiểu số, góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư và hỗ trợ.

4. Người dân và cộng đồng dân tộc thiểu số tại huyện Tủa Chùa: Nắm bắt thông tin về thực trạng nghèo đa chiều và các giải pháp hỗ trợ, từ đó chủ động tham gia các chương trình phát triển kinh tế, nâng cao đời sống.

Câu hỏi thường gặp

1. Nghèo đa chiều khác gì so với nghèo đơn chiều?
   Nghèo đa chiều không chỉ dựa trên thu nhập mà còn xét đến thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản như y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và tiếp cận thông tin. Ví dụ, một hộ có thu nhập trên chuẩn nghèo nhưng thiếu nước sạch và nhà ở hợp vệ sinh vẫn được coi là nghèo đa chiều.

2. Tiêu chí xác định hộ nghèo đa chiều theo quy định hiện hành là gì?
   Theo Quyết định 59/2015/QĐ-TTg, hộ nghèo đa chiều là hộ có thu nhập bình quân đầu người dưới 700.000 đồng/tháng (nông thôn) hoặc 900.000 đồng/tháng (thành thị) và/hoặc thiếu hụt từ 3 chỉ số dịch vụ xã hội cơ bản trở lên.

3. Yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến giảm nghèo bền vững tại huyện Tủa Chùa?
   Vốn con người, đặc biệt là trình độ học vấn và kỹ năng nghề nghiệp, là yếu tố quyết định. Tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo rất cao, làm hạn chế khả năng tiếp cận việc làm và thu nhập ổn định.

4. Các giải pháp giảm nghèo bền vững được đề xuất có thể thực hiện trong bao lâu?
   Các giải pháp được đề xuất nhằm thực hiện đến năm 2025, với các mục tiêu cụ thể như nâng cao tỷ lệ lao động qua đào tạo, cải thiện cơ sở hạ tầng và mở rộng liên kết sản xuất trong vòng 5-7 năm.

5. Làm thế nào để hạn chế tình trạng tái nghèo tại vùng dân tộc thiểu số?
   Cần kết hợp hỗ trợ tài chính, đào tạo nghề, phát triển cơ sở hạ tầng và nâng cao nhận thức tự lực của người dân. Ví dụ, hỗ trợ tín dụng ưu đãi kết hợp với đào tạo kỹ thuật giúp người dân có điều kiện sản xuất hiệu quả và bền vững.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về nghèo đa chiều và giảm nghèo bền vững, phù hợp với đặc thù vùng dân tộc thiểu số tại huyện Tủa Chùa.
• Thực trạng nghèo đa chiều tại huyện còn nghiêm trọng với tỷ lệ hộ nghèo từ 56,86% đến 77,57%, thiếu hụt dịch vụ xã hội cơ bản phổ biến.
• Các yếu tố ảnh hưởng chủ yếu gồm vốn con người thấp, hạn chế về vốn vật chất, cơ sở hạ tầng yếu kém và các yếu tố bên ngoài như thị trường và thiên tai.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm nâng cao đào tạo nghề, phát triển cơ sở hạ tầng, liên kết sản xuất, hỗ trợ tài chính và nâng cao nhận thức tự lực.
• Các bước tiếp theo là triển khai các giải pháp đề xuất, giám sát đánh giá hiệu quả và điều chỉnh chính sách phù hợp nhằm đạt mục tiêu giảm nghèo bền vững đến năm 2025.

Kêu gọi hành động: Các cấp chính quyền, tổ chức xã hội và cộng đồng dân tộc thiểu số cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các giải pháp giảm nghèo đa chiều, góp phần xây dựng huyện Tủa Chùa phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Khái niệm nghèo Việt Nam thừa nhận quan điểm về đói nghèo của Hội nghị chống đói nghèo khu vực Châu Á - Thái Bình Dương do ESCAP tổ chức tại Băng Kok - Thái Lan vào tháng 9/1993. Khái niệm đói nghèo được thể hiện như sau: “Nghèo là tình trạng của một bộ phận dân cư không được hưởng và thỏa mãn những nhu cầu cơ bản của con người mà các nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế xã hội và phong tục tập quán của từng địa phương”[4] Nói một cách cụ thể hơn, nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư có mức sống ở mức tối thiểu, không thỏa mãn nhu cầu cơ bản của con người. Nhu cầu cơ bản ở đây chính là cái thiết yếu, cái tối thiểu để duy trì sự tồn tại của con người.

Nhu cầu ăn, mặc, ở, y tế, giáo dục, đi lại, giao tiếp, v.v… “Đói là một bộ phận của những người nghèo có mức sống dưới mức tối thiểu như: cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc, thu nhập không duy trì cuộc sống”. “Nghèo tuyệt đối là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thỏa mãn các nhu cầu tối thiểu để duy trì cuộc sống. Trên thực tế một bộ phận lớn dân cư nghèo tuyệt đối rơi vào tình trạng đói và thiếu ăn”. “Nghèo tương đối là tình trạng một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức trung bình của cộng đồng tại địa phương”.

Nghèo còn được nhận diện ở bốn khía cạnh là không gian, thời gian, môi trường và giới. Về thời gian: Phần lớn người nghèo có mức sống dưới mức được xác định như một chuẩn thấp nhất có thể chấp nhận trong một thời gian dài (cũng cần phải bổ sung vào số người này những người nghèo tình thế do thất nghiệp do thiên tai, rủi do hay do con người gây ra). 6 Về giới: Phần lớn người nghèo ở các nước đều là phụ nữ. Mặc dù trong gia đình, nam giới là chủ nhưng phụ nữ vẫn phải gánh chịu nhiều hơn gánh nặng của nghèo.

Về không gian: Nghèo diễn ra chủ yếu ở nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, v.v… Dù nền kinh tế có phát triển đến thế nào chăng nữa, dân cư ở các vùng kể trên vẫn dễ bị rơi vào nghèo. Về môi trường: Hầu hết những người nghèo đều phải sống trong môi trường khắc nhiệt và xuống cấp nghiêm trọng, bởi vì những người nghèo không đủ khả năng và điều kiện gìn giữ, đảm bảo và cải thiện môi trường sống [3]. Tóm lại: Những quan niệm về nghèo đói do các cách tiếp cận khác nhau nên có những ý kiến khác nhau, nghèo là một khái niệm tương đối và có tính biến đổi. Các chỉ số xác định giới hạn nghèo không phải là cứng nhắc và bất biến.

Nó biến đổi tùy theo sự chênh lệch, sự khác biệt giữa các vùng, miền, quốc gia. Chuẩn mực xác định nghèo đói 1. Chuẩn mực xác định nghèo đói trên thế giới Để đánh giá nghèo đói Liên hợp quốc (UNDP) dùng cách tính dựa trên cơ sở phân phối thu nhập cho từng cá nhân hoặc hộ gia đình nhận được trong thời gian nhất định. Nó không quan tâm đến nguồn mang lại thu nhập hay môi trường sống của dân cư mà chia đều cho mọi thành phần dân cư.

Phương pháp tính là: Đem chia dân số của 1 nước, 1 châu lục hoặc toàn cầu ra làm 5 nhóm, mỗi nhóm có 20% dân số bao gồm: rất giàu, giàu, trung bình, nghèo, rất nghèo. Theo cách tính này vào những năm 1990 thì 20% dân số giàu nhất chiếm 82,7% thu nhập toàn thế giới, trong khi 20% người nghèo nhất chỉ chiếm 1,4% thu nhập toàn thế giới. Hiện nay, Ngân hàng thế giới (WB) đưa ra các chỉ tiêu đánh giá mức độ giàu nghèo của các quốc gia dựa vào thu nhập quốc dân bình quân tính theo đầu người trong một năm với cách tính đó là: Phương pháp Atlas tức là tính theo tỷ giá hối đoái và tính theo USD. 7 Theo phương pháp Atlas, năm 1990 người ta chia mức bình quân của các nước trên toàn thế giới làm 6 loại: + Trên 25.000USD/người/năm là nước cực giàu.000UDS/người/năm là nước giàu.000USD/người/năm là nước khá giàu.000USD/người/năm là nước trung bình.

+ Từ 500 đến dưới 2.500USD/người/năm là nước nghèo. + Dưới 500USD/người/năm là nước cực nghèo. Theo quan điểm chung của nhiều nước, hộ nghèo là hộ có thu nhập dưới 1/3 mức trung bình của xã hội. Do đặc điểm của nền KT - XH và sức mua của đồng tiền khác nhau, chuẩn nghèo theo thu nhập (tính theo USD) cũng khác nhau ở từng quốc gia.

Ở một số nước có thu nhập cao, chuẩn nghèo được xác định là 14USD/người/ngày. Do đó, không thể lấy mức nghèo của WB để xác định nghèo của Việt Nam [13]. Xác định tiêu trí chuẩn nghèo của Việt Nam - Phương pháp xác định chuẩn nghèo đói theo tiêu chuẩn quốc gia. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội là cơ quan thường trực của chương trình XĐGN đã tiến hành rà soát chuẩn nghèo qua các thời kì.

Lúc đầu, nghèo được xác định dựa trên các chỉ tiêu nhu cầu, sau đó chuyển sang chỉ tiêu thu nhập, kết quả là đã 5 lần công bố chuẩn nghèo đói cho từng giai đoạn khác nhau (bảng 1. Theo chuẩn nghèo giai đoạn 2011-2015,chương trình giảm nghèo của nước ta đã đạt được những thành tựu đáng kể. Tỷ lệ hộ nghèo cả nước đã giảm từ 14,2% năm 2010 xuống 11,76% cuối năm 2011 (giảm 2,24%), 9,6% cuối năm 2012 (giảm 2,16%) và 7,8% cuối năm 2013 (giảm 1,8%) và cuối năm 2014 còn 5,97% (giảm 1,83%). Đến cuối năm 2015 tỷ lệ hộ nghèo cả nước còn 4,25% theo chuẩn nghèo giai đoạn 2011 - 2015.1: Quy định về chuẩn nghèo đói (theo tiêu chuẩn quốc gia) Chuẩn nghèo đói Mức thu nhập bình Phân loại nghèo đói qua các giai đoạn quân/người/tháng Đói (KV nông thôn) Dưới 8 KG 1993 - 1995 Đói (KV thành thị) Dưới 13 KG (Mức thu nhập Nghèo (KV nông thôn) Dưới 15 KG quy ra gạo) Nghèo (KV thành thị) Dưới 20 KG Đói (tính cho mọi KV) Dưới 13 KG (45.000 đồng) 1996 - 2000 Nghèo (KV nông thôn, miền Dưới 15 KG (55.000 đồng) (Mức thu nhập núi, hải đảo) quy ra gạo tương Nghèo (KV nông thôn, đồng Dưới 20 KG (70.000 đồng) đương với số tiền) bằng trung du) Nghèo (KV thành thị) Dưới 25 KG (90.000 đồng) Nghèo (KV nông thôn, miền Dưới 80.000 đồng 2001 - 2005 núi hải đảo) (Mức thu nhập Nghèo (KV nông thôn, đồng Dưới 100.000 đồng tính bằng tiền) bằng trung du) Nghèo (KV thành thị) Dưới 150.000 đồng 2006 - 2010 Nghèo (KV nông thôn) Dưới 200.000 đồng tính bằng tiền) Nghèo (KV thành thị) Dưới 500.000 đồng 2011 - 2015 Cận nghèo (KV thành thị) Từ 501.000 đồng tính bằng tiền) Cận nghèo (KV nông thôn) Từ 401.

Bình quân tỷ lệ hộ nghèo chung cả nước giảm 2%/năm, tỷ lệ hộ nghèo ở các huyện nghèo giảm bình quân trên 6%/năm, đạt mục tiêu kế hoạch đề ra theo Nghị quyết số 80/NQ-CP ngày 19/5/2011 về định hướng giảm nghèo bền vững thời kỳ từ năm 2011-2020 và Quyết định số 1489/QĐ-TTg ngày 08/10/2012 phê duyệt nội dung chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2012-2015 [7]. Khái niệm nghèo đa chiều Xuất phát từ quan niệm: Nghèo là một hiện tượng đa chiều, tình trạng nghèo cần được nhìn nhận sự thiếu hụt/ không được thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người. Vì vậy nghèo đa chiều có thể được hiểu là tình trạng con người không được đáp ứng một hoặc một số các nhu cầu cơ bản trong cuộc sống. Cho đến nay, khái niệm về nghèo đói chưa hề có sự thay đổi, mặc dù chưa có định nghĩa chính thức, tuy nhiên nhiều quan niệm về nghèo đói hiện đang được các quốc gia thừa nhận; Theo Liên hợp quốc (UN): “Nghèo là thiếu năng lực tối thiểu để tham gia hiệu quả vào các hoạt động xã hội.

Nghèo có nghĩa là không có đủ ăn, đủ mặc, không được đi học, không được đi khám, không có đất đai để trồng trọt hoặc không có nghề nghiệp để nuôi sống bản thân, không được tiếp cận tín dụng. Nghèo cũng có nghĩa là không an toàn, không có quyền và bị loại trừ của các cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng. Nghèo có nghĩa là dễ bị bạo hành, phải sống ngoài lề xã hội hoặc trong các điều kiện rủi ro, không được tiếp cận nước sạch và công trình vệ sinh an toàn” (Tuyên bố Liên hợp quốc, 6/2008, được lãnh đạo của tất cả các tổ chức UN thông qua). Tại Hội nghị về chống nghèo đói do Uỷ ban Kinh tế Xã hội Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP) tại Bangkok, Thái Lan vào tháng 9 năm 1993, các quốc gia trong khu vực đã thống nhất cao rằng: "Nghèo khổ là tình trạng một bộ phận dân cư không có khả năng thoả mãn những nhu cầu cơ bản của con người 10 mà những nhu cầu ấy phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế xã hội, phong tục tập quán của từng vùng và những phong tục ấy được xã hội thừa nhận".

Theo Amartya Kumar Sen, nhà Kinh tế học Ấn Độ (đoạt giải Nobel Kinh tế): để tồn tại, con người cần có những nhu cầu vật chất và tinh thần tối thiểu; dưới mức tối thiểu này, con người sẽ bị coi là đang sống trong nghèo nàn. Các khái niệm trên cho thấy sự thống nhất cao của các quốc gia, các nhà chính trị và các học giả cho rằng nghèo là một hiện tượng đa chiều, tình trạng nghèo cần được nhìn nhận là sự thiếu hụt/không được thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người. Vì vậy, nghèo đa chiều có thể được hiểu là tình trạng con người không được đáp ứng một hoặc một số nhu cầu cơ bản trong cuộc sống. Nghèo đa chiều (multidimensional poverty): Đã ra đời trong đó xác định rõ nghèo không hẳn chỉ là đói ăn, thiếu uống hoặc thiếu các điều kiện sống, sinh hoạt khác mà nghèo đói còn được gây ra bởi các rào cản về xã hội và các tác nhân khác ngăn chặn những cá nhân hoặc cộng đồng tiếp cận với các dịch vụ về: sức khỏe, giáo dục và mức sống.

Như vậy, sự nghèo khó không chỉ đơn thuần là một cá thể mà nó bao gồm các yếu tố kìm hãm cá thể đó không tiếp cận được các nguồn lực hoặc không biết và không thể tìm ra các giải pháp cho bản thân để thoát ra khỏi tình trạng hiện có[5] 1. Chuẩn nghèo đa chiều Chuẩn nghèo đa chiều là mức độ thiếu hụt mà nếu hộ gia đình thiếu nhiều hơn mức độ này thì bị coi là nghèo đa chiều.