Chương 1: TỎNG QUAN VÁN ĐÈ NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LY THUYET CUA DE TÀI 1. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Nghiên cứu tổng quan về SPDLĐT, luận văn đề cập tới hai khía cạnh cơ bản: Những nghiên cứu về SPDLĐT và xây dựng SPDLĐT từ KGVHST của người Hà Nhì Đen. Nghiên cứu về sản phẩm du lịch, sản phẩm du lịch đặc thù Đề có thé khai thác một cách hiệu quả tài nguyên du lịch độc đáo, tại Việt Nam những năm gần đây đã có một số đề tài/dự án nghiên cứu phát về SPDLĐT. Tiêu biểu là các đề tài/dự án sau đây: Đề tài “Nghiên cứu phát triển sản phâm du lịch đặc thù tỉnh Thái Nguyên” của tác giả Phạm Thị Nhạn đã đề xuất các giải pháp tạo ra sản phẩm du lịch đặc thù cho tỉnh Thái Nguyên từ trà xanh.
Tuy nhiên, trong đề tài này tác giả chưa làm rõ sản phâm đặc thù, cũng như chưa đưa ra được phương pháp nghệ thuật uống trà đặc trưng của người Việt [15]. Tác giả Lê Minh Dũng với đề tài “Nghiên cứu sản phẩm du lịch đặc thù của tỉnh Hậu Giang” cũng đã đề cập một số thực trạng và đưa ra giải pháp cho SPDLĐT tỉnh Hậu Giang. Nhưng khi xây dung SPDT của tỉnh Hậu Giang, tác giả đã đưa ra những sản phâm có sự trùng lắp so với một số tỉnh trong khu vực [5]. Tác giả Đỗ Cam Thơ với công trình “Nghiên cứu xây dựng sản pham du lịch Việt Nam có tính cạnh tranh trong khu vực và quốc tế”.
Đây là đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ có bàn đến SPDL đặc trưng của Việt Nam. Nội dung rất phong phú, nghiên cứu sâu rộng về xây dựng SPDL nhằm đưa du lịch Việt Nam cạnh tranh trong khu vực và thế giới [35]. Một số đề án nghiên cứu về SPDLĐT của Viện Nghiên cứu phát triển du lịch thuộc Tổng Cục Du lịch đã gắn lý thuyết SPDLĐT với việc khai thác các tài nguyên đặc thù của các địa phương, như: Đề án “Phát triển sản phẩm du lịch đặc thù vùng đồng bằng sông Cửu Long” của Tổng Cục Du lich[43]; Đề án “Phát triển sản pham du lịch đặc thù vùng Duyên Hải Nam Trung Bộ” của tác giả Lan Hương [14]; Đề án “Phát triển sản pham du lịch đặc thù ở Ha Giang” [40]; Đề án “Phát triển sản phâm du lịch đặc thù miền Tây Yên Bái” của tác giả Trần Hữu Sơn và các cộng sự [36]. Việc nghiên cứu phát triển SPDL nói chung, SPDLĐT nói riêng cũng được các nghiên cứu sinh và học viên cao học, sinh viên trong các trường đại học nghiên cứu.
Tiêu biểu có thé kê đến các nghiên cứu tiêu biểu sau đây: “Phát triển sản phẩm du lich sinh thái tại khu dự trữ sinh quyền Cát Bà” của Trần Thùy Linh [18]; “Xây dựng sản phẩm du lịch làng nghề ở vùng du lịch Bắc Bộ” của Nguyễn Trần Đức [6]; “Khai thác sản phẩm du lịch văn hóa vùng ven biển Thanh Hóa” của Nguyễn Thúy Vân [50]; “Phát triển sản phẩm du lịch biên Côn Đảo theo hướng bền vững” của Phạm Ngọc Thủy [43]; “Phát triển sản phẩm du lịch dựa trên các giá tri văn hóa Mường — Hòa Bình” của Pham Thi Nhu Trang [44]; “Sức hấp dẫn của sản phẩm du lịch Hà Nội đối với khách du lịch từ một số nước Asean” của Phạm Minh Nguyệt [28]; “Nghiên cứu phát triển sản phẩm quả lưu niệm phục vụ khách du lịch ở Hạ Long” của Nguyễn Thị Mai Phương [31]; “Nghiên cứu xây dựng sản pham du lịch liên kết vùng Thái Nguyên — Bắc Cạn — Cao Bang” của Nguyễn Thị Thu Cúc [3]; “Phát triển sản phẩm du lịch âm thực Việt Nam tại các khách sạn thuê thương hiệu của tập đoàn ACCOR ở Hà Nội” của Bùi Thị Thu Hiền [10]; “Nghiên cứu chất lượng sản phẩm du lịch biên Sầm Sơn” của Trịnh Thi Tuyết; “Phát triển sản pham du lich làng nghề ở Phú Thọ - Nghiên cứu trường hợp làng nghề Hùng Lô, Sơn Vi, Sai Nga” của Bùi Thị Hoa [11]; “Xây dựng sản phẩm team building phục vụ cán bộ nhân viên các ngân hàng nước ngoài tại Hà Nội” của Nguyễn Xuân Tình [38]; “Nghiên cứu sản phẩm âm thực biển phục vụ khách du lich tại Nha Trang, Khánh Hòa” của Võ Minh Hồng [12],. Trong các công trình trên, các tác giả thường khảo sát đánh giá thực trạng xây dựng các SPDL của địa phương và đề xuất các giải pháp (về nhân sự, chính sách, xây dựng mô hình, đầu tư nghiên cứu thị trường, xúc tiễn quảng bá.) để phát triển, nâng cao chất lượng, đa dạng hóa các SPDL dé góp phan phát triển du lịch địa phương, đáp ứng nhu cầu của khách du lịch. Đặc biệt có một số nghiên cứu trực tiếp về SPDLĐT như: “Phát triển sản phẩm du lịch đặc thù của Hà Nội cho thị trường khách du lịch Pháp” của Trần Thị Yến Anh [1]; “Phát triển sản phẩm du lịch đặc thù và chính sách sản phẩm tại công ty du lịch tại công ty cô phần thương mại và dịch vụ Đại Phong”, của Nguyễn Thị Hương Xuân [53]; “Nghiên cứu phát triển sản phâm du lịch đặc thù tỉnh Bắc Cạn” của Lương Thị Hát [7]; “Nghiên cứu phát triển sản phẩm du lịch đặc thù của tỉnh Bạc Liêu” của Nguyễn Phước Hưng [15]. Trong các công trình này, các tác giả thường chỉ ra những tài nguyên du lịch đặc thù (tài nguyên tự nhiên, tài nguyên văn hóa) của địa phương và đánh giá hệ thống SPDL của.
Từ đó đề xuất xây dựng, phát triển các SPDLĐT này, tổ chức các chương trình quảng bá marketing dé thu hút khách du lich và tăng sức cạnh tranh cho hoạt động du lịch tại địa bàn. Nghiên cứu về phát triển sản phẩm du lịch đặc thù từ việc khai thác văn hóa sinh thái của người Hà Nhì * Nghiên cứu về văn hóa của người Hà Nhì Những nghiên cứu về văn hóa của người Hà Nhì khá phổ biến ở Châu Á. Tiêu biểu có thé kế đến nghiên cứu của các tác giả Trung Quốc, như: Đới Khánh Ha, với nghiên cứu “Hà Nhì học Trung Quốc” [61]; tác giả Vương Thanh Hoa, với bài viết “Vai trò của phụ nữ trong xã hội, canh tác ruộng bậc thang dân tộc Hà Nhì” [62]; tác giả Dương Luc Kim, với cuốn sách “Phả hệ dân tộc Hà Nhì ở Hồng Hà” [64]; các tác giả Dương Luc Kim, Hứa Man, với nghiên cứu “Nghiên cứu nguồn gốc dân tộc Hà Nhì Việt Nam” [65]; tác giả Quân Siêu, với cuốn sách “Văn học sử dân tộc Hà Nhì” [69],. Trong các nghiên cứu này, người Hà Nhì thường được đề cập với vai trò là một dân tộc thiểu số, có những phong tục, tập quán độc đáo.
Họ thường sinh sống ở những vùng núi cao và canh tác ruộng bậc thang, nương rẫy. Đời sống của họ trong truyền thống khá khép kín. Vì vậy, các phong tục tập quán của họ được bảo tồn khá bền vững. Ngày nay, nơi sinh sống của cộng đồng dân tộc này, thường là những điểm đến hấp dẫn của khách du lịch.
Ở Việt Nam, Người Hà Nhì nói chung, Hà Nhì Đen nói riêng là một trong những dân tộc thiểu số ít người ở Việt Nam. Tộc người này cư trú chủ yếu ở 3 tinh là Lào Cai, Lai Châu và Điện Biên. Các công trình nghiên cứu về người Hà Nhì của các tác giả Việt Nam thường được đề cập dưới góc độ văn hóa dân gian của tộc người. Tiêu biểu có thể kể đến một số công trình: “Van hóa dân gian người Hà Nhì” của tác giả Chu Thùy Liên [19]; “Nghiên cứu người Hà Nhì ở Việt Nam và Trung Quốc — những nét tương đồng” của tác giả Trần Hữu Son [37]; Với người Hà Nhì Den ở Bát Xát, có trùm các công trình nghiên cứu của tác giả Dương Tuấn Nghĩa: “Nghiên cứu vấn đề bình đăng giới dân tộc Hà Nhì ở Lào Cai” [25]; “Lễ hội Khô Già Già — lễ tết truyền thống của người Hà Nhì Den ở Lào Cai” [27]; “Vài nét về cách đặt tên theo chế độ phụ tir liên danh với van đề nghiên cứu lịch sử người Hà Nhì Den ở Lào Cai” [26].
Bên cạnh đó, cũng có một sỐ tác giả thuộc Chi hội Văn nghệ Dân gian tỉnh Lào Cai nghiên cứu về dân tộc này, tiêu biểu: Nguyễn Thị Lành “Đám cưới của người Hà Nhì đen ở Lào Cai" [20]; “Nghi lễ của người Hà Nhì ở huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai hiện nay” của Trịnh Thị Lan [L7]; Liên quan gần tới lĩnh vực nghiên cứu không gian văn hóa sinh thái của người Hà Nhì là các công trình nghiên cứu về tri thức dân gian về người Hà Nhì trong ứng xử với môi trường tự nhiên. Tiêu biéu là các công trình của tác giả Bùi Quốc Khánh, Ld Ngọc Biên “Tập quán quản lý, khai thác rừng, đất rừng, nguồn nước của dân tộc Hà Nhì ở Mường Tè — Lai Châu” [2]; Trần Hữu Sơn “Tri thức bản địa của người Hà Nhì ở Việt Nam với vấn đề quản lý rừng” [37]; tác giả Dương Tuấn Nghĩa với các bài viết: “Luật tục trong quản lý rừng của người Hà Nhì Den” [22]; “Tri thức dan gian trong bảo vệ rừng của người Hà Nhì Den ở Y Ty” [23]; “Tri thức dân gian trong khai thác, bao vệ rừng của người Hà Nhì Den ở huyện Bát Xát tinh Lào Cai [24]; tác giả Đặng Thị Oanh, “Tri thức ứng xử với nguồn nước của người Hà Nhì xã Hudi Luông — Phong Thổ — Lai Chau” [29]. Ngoài ra để phục vụ cho nội dung nghiên cứu, luận văn cũng tìm hiểu một số nghiên cứu về Du lịch sinh thái và khai thác văn hóa sinh thái trong phát triển du lịch hiện nay của các tác giả trong và ngoài nước. Tiểu biểu như nghiên cứu: “Du lịch sinh thái - sự tìm kiếm định nghĩa khai thác” của tác giả Blamey, R [55]; “Từ chất lượng sản phẩm đến sản phẩm sinh thái: Liệu Foji có thể trở thành một tiền lệ” của tác giả Ayala, H [54]; “Phân đoạn giá trị xã hội của thị trường du lịch sinh thái tiềm năng” của các tác giả Blamey, R, & Braithwaite, V.
[56]; “Du lich sinh thái và sự bảo tồn hệ sinh thái” của các tác giả Blangy, S, & Mehta, H. Các nghiên cứu trên đã đi vào đánh giá, phân tích về tác động của 10 du lịch tới môi trường sinh thái, đời sống của cộng đồng địa phương và ngược lại. Từ đó, đề xuất các ý kiến dé bảo vệ sinh thái và văn hóa trong phát triển du lịch. Một số nghiên cứu của các tác giả Trung Quốc cũng đề cập tới vấn đề sinh thái trong phát triển du lịch.