Nâng cao chất lượng dạy học thiết kế cấu trúc bao bì - ThS Hoàng Thị Thúy Phượng, ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM

Luận văn thạc sĩ đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng dạy học môn thực hành thiết kế cấu trúc bao bì tại trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP HCM. Nghiên cứu

• Tác giả: Hoàng Thị Thúy Phượng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Ngô Anh Tuấn
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng dạy học môn thực tập thiết kế cấu trúc bao bì tại Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao chất lượng dạy học môn thực hành thiết kế cấu trúc bao bì

Thiết kế cấu trúc bao bì là môn học thực hành quan trọng trong chương trình đào tạo kỹ thuật in tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM. Môn học trang bị cho sinh viên kiến thức và kỹ năng về cấu tạo, nguyên lý thiết kế các loại bao bì carton, bao bì nhựa. Chất lượng dạy học môn này phụ thuộc nhiều yếu tố. Bao gồm phương pháp giảng dạy, cơ sở vật chất, giáo trình và năng lực giảng viên. Đổi mới phương pháp dạy học là giải pháp then chốt để nâng cao chất lượng đào tạo. Phương pháp tích cực hóa người học giúp sinh viên phát triển tư duy sáng tạo và kỹ năng thực hành. Công nghệ thông tin và phần mềm thiết kế chuyên dụng hỗ trợ hiệu quả quá trình dạy học. Nghiên cứu đề xuất giải pháp tổng thể nhằm cải thiện chất lượng đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội.

1.1. Vai trò của môn thực hành thiết kế cấu trúc bao bì

Môn thực hành thiết kế cấu trúc bao bì đóng vai trò trung tâm trong đào tạo kỹ thuật in. Sinh viên được rèn luyện kỹ năng vẽ cấu trúc hộp, tính toán kích thước và lựa chọn vật liệu. Môn học giúp sinh viên hiểu sâu về quy trình sản xuất bao bì công nghiệp. Kiến thức tích hợp giữa lý thuyết và thực hành tạo nền tảng vững chắc cho nghề nghiệp. Sinh viên có khả năng đáp ứng yêu cầu công việc thực tế tại các doanh nghiệp in ấn và sản xuất bao bì.

1.2. Thực trạng dạy học môn thiết kế cấu trúc bao bì tại ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM

Thực trạng dạy học môn thiết kế cấu trúc bao bì tại trường còn nhiều hạn chế. Phương pháp giảng dạy chủ yếu theo hướng truyền thụ kiến thức một chiều. Cơ sở vật chất và trang thiết bị thực hành chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu đào tạo. Giáo trình cập nhật chậm so với xu hướng công nghệ mới trong ngành bao bì. Sinh viên thiếu cơ hội tiếp cận phần mềm thiết kế chuyên dụng và thực hành thực tế. Kết quả học tập của sinh viên chưa đạt kỳ vọng về năng lực thực hành nghề nghiệp.

II. Phân tích các vấn đề trong dạy học môn thực hành thiết kế cấu trúc bao bì

Phân tích thực trạng dạy học môn thực hành thiết kế cấu trúc bao bì cho thấy nhiều vấn đề cần giải quyết. Phương pháp dạy học hiện tại chưa phát huy tính tích cực của người học. Sinh viên chủ yếu tiếp nhận kiến thức thụ động, thiếu cơ hội tư duy sáng tạo. Nội dung bài học chưa gắn liền với nhiệm vụ công việc thực tế trong ngành. Việc đánh giá kết quả học tập chưa toàn diện, chỉ tập trung vào kết quả cuối cùng. Giảng viên chưa được đào tạo đầy đủ về phương pháp dạy học tích cực. Sự phối hợp giữa nhà trường và doanh nghiệp còn lỏng lẻo. Sinh viên thiếu trải nghiệm thực tế tại các cơ sở sản xuất bao bì. Công nghệ thông tin trong dạy học chưa được khai thác hiệu quả. Những hạn chế này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo và năng lực nghề nghiệp của sinh viên sau tốt nghiệp.

2.1. Hạn chế về phương pháp giảng dạy và cơ sở vật chất

Phương pháp giảng dạy môn thiết kế cấu trúc bao bì còn nặng về lý thuyết. Bài giảng thiếu tính tương tác, sinh viên ít có cơ hội thực hành trực tiếp. Cơ sở vật chất phục vụ thực hành còn thiếu thốn, máy móc thiết bị cũ kỹ. Phòng lab không đáp ứng đủ số lượng sinh viên trong mỗi buổi học. Phần mềm thiết kế chuyên dụng chưa được trang bị đầy đủ cho người học. Giảng viên thiếu kinh nghiệm sử dụng công nghệ mới trong giảng dạy.

2.2. Khoảng cách giữa đào tạo và yêu cầu thực tế nghề nghiệp

Khoảng cách giữa đào tạo và yêu cầu thực tế nghề nghiệp ngày càng lớn. Chương trình đào tạo chưa cập nhật kịp thời xu hướng công nghệ mới trong ngành bao bì. Sinh viên tốt nghiệp thiếu kỹ năng mềm cần thiết cho môi trường làm việc chuyên nghiệp. Doanh nghiệp phản hồi rằng sinh viên cần thêm thời gian đào tạo lại sau khi tuyển dụng. Sự hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp chưa phát huy hiệu quả. Sinh viên thiếu cơ hội thực tập và trải nghiệm thực tế tại các công ty sản xuất bao bì.

III. Đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng dạy học môn thực hành thiết kế cấu trúc bao bì

Giải pháp nâng cao chất lượng dạy học bao gồm nhiều nhóm giải pháp đồng bộ. Nhóm giải pháp về đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học. Áp dụng phương pháp dạy học theo dự án, dạy học giải quyết tình huống và dạy học khám phá. Sử dụng phần mềm thiết kế chuyên dụng như ArtiosCAD, EngView trong giảng dạy. Xây dựng bài dạy tích hợp kỹ năng tư duy kỹ thuật và năng lực nghề nghiệp. Nhóm giải pháp về nâng cao năng lực giảng viên thông qua đào tạo, bồi dưỡng. Đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại phục vụ thực hành. Tăng cường hợp tác với doanh nghiệp trong đào tạo và thực tập. Đổi mới hệ thống đánh giá theo hướng đánh giá quá trình và đánh giá năng lực. Các giải pháp cần được triển khai đồng bộ và có lộ trình cụ thể để đạt hiệu quả tối ưu.

3.1. Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học

Đổi mới phương pháp dạy học là giải pháp cốt lõi để nâng cao chất lượng. Phương pháp dạy học theo dự án giúp sinh viên chủ động trong học tập và nghiên cứu. Dạy học giải quyết tình huống phát triển khả năng tư duy sáng tạo và kỹ năng xử lý vấn đề. Dạy học khám phá khuyến khích sinh viên tự tìm tòi kiến thức mới. Thiết kế bài dạy tích hợp kỹ năng tư duy kỹ thuật và năng lực nghề nghiệp. Bài dạy được cấu trúc theo nhiệm vụ công việc thực tế trong ngành bao bì.

3.2. Nâng cao năng lực giảng viên và đầu tư cơ sở vật chất

Nâng cao năng lực giảng viên là yếu tố quyết định chất lượng đào tạo. Giảng viên cần được đào tạo về phương pháp dạy học tích cực và công nghệ mới. Tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên môn về phần mềm thiết kế bao bì chuyên dụng. Đầu tư trang thiết bị hiện đại phục vụ thực hành và nghiên cứu. Xây dựng phòng lab với đầy đủ phần mềm và máy móc chuyên ngành. Tăng cường hợp tác với doanh nghiệp để giảng viên cập nhật kiến thức thực tế. Hỗ trợ giảng viên tham gia các hội thảo khoa học trong và ngoài nước.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn của giải pháp nâng cao chất lượng dạy học

Nghiên cứu đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng dạy học môn thực hành thiết kế cấu trúc bao bì tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM. Giải pháp tập trung vào đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học. Thiết kế bài dạy tích hợp kỹ năng tư duy kỹ thuật và năng lực nghề nghiệp. Sử dụng công nghệ thông tin và phần mềm chuyên dụng trong giảng dạy. Nâng cao năng lực giảng viên và đầu tư cơ sở vật chất hiện đại. Tăng cường hợp tác với doanh nghiệp trong đào tạo và thực tập. Đổi mới hệ thống đánh giá theo hướng đánh giá năng lực toàn diện. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa lý luận và thực tiễn trong lĩnh vực giáo dục kỹ thuật. Giải pháp áp dụng hiệu quả tại khoa In và Truyền thông của trường. Mô hình có thể nhân rộng cho các môn thực hành khác trong chương trình đào tạo kỹ thuật.

4.1. Ý nghĩa lý luận của đề tài nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu đóng góp vào lý luận về đổi mới phương pháp dạy học đại học. Nghiên cứu làm sáng tỏ mối quan hệ giữa phương pháp dạy học và chất lượng đào tạo. Đề xuất mô hình thiết kế bài dạy tích hợp kỹ năng tư duy kỹ thuật. Xây dựng hệ thống đánh giá năng lực toàn diện cho người học. Kết quả nghiên cứu bổ sung kho tài liệu về dạy học thực hành trong giáo dục kỹ thuật. Nghiên cứu mở ra hướng phát triển mới cho lĩnh vực đào tạo kỹ thuật bao bì.

4.2. Ứng dụng thực tiễn và khả năng nhân rộng mô hình

Giải pháp đề xuất có tính ứng dụng thực tiễn cao tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM. Mô hình áp dụng hiệu quả cho khoa In và Truyền thông trong đào tạo kỹ thuật bao bì. Bài dạy tích hợp được triển khai thử nghiệm và đánh giá kết quả tích cực. Sinh viên phát triển tốt kỹ năng tư duy sáng tạo và năng lực nghề nghiệp. Mô hình có khả năng nhân rộng cho các môn thực hành khác trong chương trình đào tạo. Kết quả nghiên cứu hỗ trợ công tác quản lý và nâng cao chất lượng đào tạo tại trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 và chương 2. Thực nghiệm sư phạm đánh giá hiệu quả của giải pháp. Phần kết luận, kiến nghị Tổng hợp kết quả đạt được của luận văn, đề xuất hướng phát triển của đề tài. vii ABSTRACT Improving the quality of vocational training, especially applied technical professions is now almost needful requirement in order to get successfully implementation of educational developing strategy in Viet Nam.

In recent years, the printing industry in the world and Vietnam is shifting from traditional printing technology to combine applications with other industries. One of those is packaging production and structural packaging design profession has become the new trend in printing industry. That is reason why we have to research and teach follow this new trend. Obviously, Practice of structural packaging design subject is not indispensable in the training program at the Department of Graphic Arts and Media – HCM University of technology and education.

However, Training quality has not met the expectation. Students has complexity with the box structure as: difficultly imagine the box structure from 2D to 3D, unset the formula for the structural box. The above reasons, the researcher carry out the research: “Solutions to improve quality of teaching practice of structural packaging design subjects at HCM University of technology and education”. The project content is built as follow: Beginning It includes: the reasons to select the topic, the research objectives, research assignments, object and subject of the study, research supposition, limiting scale of research and researching methods.

Content Chapter 1: Theoretical basis of teaching Practice of structural packaging design Analyzing the relationship among the elements in the teaching process, the characteristics of subject and real work to find characteristic thinking of packaging structural design – an element that can influence the teaching quality. That is engineering thinking. Synthesizing methods of technical thinking formation, leading to two solutions to improve the quality of teaching: Design integrated teaching strategies and design teaching and learning documents - especially design integrated practical ix exercise system. Chapter 2: The fact of teaching Practice of structural packaging design subject Investigating the real of fact of teaching and learning situation of Practice of structural packaging design subject in order to find out the needs of forming engineering thinking for students and the solution of forming efficiently engineering thinking.

Chapter 3: Designing the integrated practical exercise system. Designing practical exercise system base-on the theoretical finding in chapter 1 and chapter 2. Pedagogical experiment to assess the effectiveness of the solution. Conclusions and Recommendation Summarizing the key results of the study and recommend directions to expand the ideas of the study.

x MỤC LỤC Lý lị ch kho a học. i Lời cam đoan. ix Danh sác h chữ vi ết tắt. xi i i Danh sác h các bảng.

xi v Danh sác h bi ểu đồ .xv Danh sác h các hì nh. xvi CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN DẠY HỌC THỰC TẬP THIẾT KẾ CẤU TRÚC B AO B Ì.1 Tồ ng quan .1 Khái quát về nhóm mô n học thiết kế c ấu trúc bao bì .2 Lịch sử dạy học thực t ập thiết kế cấu trúc bao bì .3 Tổ ng quan nghiên cứu về dạy học TTTKCTBB .4 Tổ ng quan nghiên cứu về gi ải pháp nâng cao c hất l ượng dạy học .2 Một số thuật ngữ liên quan.4 Thiết kế cấu trúc bao bì .5 Dạy học thực hành thiết kế c ấu trúc bao bì .6 Chất lượng dạy học .3 Các yếu tố ảnh hưởng đến c hất l ượng QTDH.4 Giới thiệu môn học thực hành thiết kế cấu trúc bao bì tại Khoa In & Tr uyền t hông trường ĐHSPKT.1 Mục tiêu môn học TTTKCTBB .2 Nhiệm vụ học tập và kỹ năng tư duy cần thiết trong môn TTKCTBB.5 Hình t hành và phát triển KN tư duy c ho người học .1 Đặc điểm c ủa tư duy .2 Những lưu ý khi phát triển t ư duy c ho người học .6 Hình thành và phát triển KN tư duy kỹ thuật cho người học trong môn TTTKCTBB.2 Đặc điểm c ủa tư duy kỹ t huật .3 Biện pháp hình thành và phát triển tư duy kỹ thuật trong môn TTTKCTBB .7 Giải pháp nâng c ao chất lượng dạy học mô n TTTKCTBB .1 Quan điểm dạy học tích hợp .2 Giải pháp nâng c ao chất lượng dạy học mô n TTTKCTBB .1 Thiết kế bài dạy tích hợp cho môn TTTKCTBB .2 Xây dựng hệ thống bài tập theo quan điểm dạy học tích hợp cho môn TTTKCTBB. 34 KẾT LUẬN CHƢ ƠNG 1.

39 CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG DẠY HỌC MÔN THỰC TẬP THIẾT KẾ CẤU TRÚC B AO BÌ .1 Chương trì nh và nội dung mô n TTTKCTBB .1 Chương trình môn học TTTKCTBB.2 Cấu tr úc nội dung môn học TTTKCTBB .2 Khảo sát thực tr ạng dạy học môn TTTKCTBB .1 Mục đích khảo s át .2 Nội dung khảo s át .3 Đối tượng khảo s át .4 Phương pháp khảo sát .5 Kết quả khảo sát. 44 KẾT LUẬN CHƢ ƠNG 2. 57 CHƢƠNG 3: XÂY DỰNG HTBT THEO QUAN ĐIỂM DẠY HỌC TÍCH HỢP CHO MÔN HỌC TTTKCTBB .1 Xây dựng hệ thố ng bài t ập theo quan điểm dạy học tích hợp .1 Xác định mục tiêu HTBT .2 Xác định c hủ đề của HTBT .3 Xây dựng ma trận HTBT .4 Thực hiệ n xây dựng HTBT .2 Hướng vận dụng HTBTTH trong mô n TTTKCTBB .3 Thực nghiệm sư phạm .1 Mục đích t hực nghiệm .2 Nội dung t hực nghiệm.3 Đối tượng và phương pháp thực nghiệm sư phạm .1 Đối tượng t hực nghiệm .2 Phương pháp thực hiện .4 Phân tích và đánh giá kết quả thực nghiệm .1 Kết quả định tính .2 Kết quả học t ập lớp đối chứng và t hực nghiệm .3 Mức độ hì nh thành tư duy kỹ t huật c ủa SV s au thực nghiệm. 92 KẾT LUẬN CHƢ ƠNG 3.

95 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ. Hướng phát triển của đề t ài. 98 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 99 PHỤ LỤC Phụ lục 1: Hệ thống bài tập thực hành.

Phụ lục 2: Đề kiểm tra và tiêu chí đánh giá. Phụ lục 3: Phiếu khảo sát dành cho giáo viên và sinh viên. Phụ lục 4: Bảng điểm lớp thực nghiệm và lớp đối chứng. Phụ lục 5: Danh sách giáo viên dự giờ.

Phụ lục 6: Phiếu xin ý kiến giáo viên giảng dạy và giáo viên dự giờ. Phụ lục 7: Phiếu xin ý kiến SV sau thực nghiệm. xiii DANH SÁCH CHỮ VIẾT TẮT TT Từ viết tắt Nội dung 1 SV Sinh viên 2 PPDH Phương pháp dạy học 3 PTDH Phương tiện dạy học 4 QTDH Quá trình dạy học 5 TH Thực hành 6 TKCTBB Thiết kế cấu trúc bao bì 7 TTTKCTBB Thực tập thiết kế cấu trúc bao bì 8 HTBTTH Hệ thống bài tập thực hành 9 BT Bài tập 10 CTH Cấu trúc hộp 11 TDKT Tư duy kỹ thuật 12 TDKG Tư duy không gian 13 KN Kỹ năng 14 DH Dạy học xiv DANH SÁCH CÁC BẢNG Bảng 2. Chương trình và phân phối chương trình môn học TTTKCTBB .2: Ý kiến của GV về thái độ học tập của SV trong giờ thực hành .3: Ý kiến của GV về yếu tố tác động đến thái độ học tập của SV trong giờ thực hành .4: Ý kiến của SV về mức độ hình thành kỹ năng sau khi kết thúc môn TTTKCTBB .5: Đánh giá của GV về mức độ hình thành kỹ năng của SV sau khi kết thúc môn TTTKCTBB .1 Ma trận HTBT theo quan điểm dạy học tích hợp cho môn TTTKCTBB.

Tiêu chí đánh giá sản phẩm theo các chủ đề bài tập. Tên nhóm, sĩ số lớp thực nghiệm và lớp đối chứng .4 Mức độ đạt MTHT của lớp TN và ĐC .5 Ý kiến đánh giá của GV về HTBTTH trong môn TTTKCTBB.6: Kết quả học tập của sinh viên lớp ĐC và TN .7 Công thức tính các tham số đặc trưng thống kê .8: Số sinh viên đạt điểm Xi.9: Tính phương sai lớp TN .10: Tính phương sai lớp ĐC .11: Tỉ lệ xếp loại thứ hạng của SV 2 lớp TN và ĐC. 92 xvi DANH SÁCH xvi BIỂU ĐỒ Biểu đồ 2.2: Ý kiến của GV & SV về thái độ tham gia giờ thực hành .3: Ý kiến của GV về yếu tố tác động đến thái độ học tập của SV trong giờ thực hành .4: Ý kiến của SV về mức độ hình thành kỹ năng sau khi kết thúc môn TTTKCTBB .5: Đánh giá của GV về mức độ hình thành kỹ năng của sinh viên sau khi kết thúc môn TTTKCTBB .6: Những khó khăn của SV khi học môn TTTHCTBB .7: Những nguyên nhân gây ra khó khăn khi học môn TTTKCTBB .8: Ý kiến của sinh viên về biện pháp học tốt môn TTTKCTBB .9: Mức độ cần thiết của việc hình thành TDKT trong môn TTTKCTBB .10: Ý kiến của GV về giải pháp hình thành TDKT .1: Thái độ học tập của SV.2 Mức độ đạt MTHT 1: Tạo mẫu CTH bằng phần mềm.3 Mức độ đạt MTHT 2: Thiết kế CTH mới .4 Ý kiến của SV về nội dung BTTH.5 Ý kiến của SV về số lượng BTTH.6 Ý kiến SV về độ khó của BTTH.7: Xếp loại thứ hạng của 2 lớp TN và ĐC .8: Tỷ lệ đạt các tiêu chí về kỹ năng TDKT của SV hai lớp đối chứng và thực nghiệm. 94 xvi DANH SÁCH ixv CÁC HÌNH ii Hình 1.1 Mối quan hệ giữa TKCTBB với TKCN và TKKT.2 Quy trình thực hiện thiết kế một sản phẩm.3 Tam giác lý luận dạy học .4 Các thành tố trong quá trình dạy học.5 Quy trình thiết kế cấu trúc bao bì hộp giấy.6 Mối quan hệ giữa tư duy, kinh nghiệm, tri thức, trí nhớ .7 Cấu trúc của tư duy kỹ thuật.

Quy trình thiết kế bài dạy tích hợp .9 Quy trình xây dựng hệ thống bài tập. Phần mềm hổ trợ xây dựng HTBT. Giao diện làm việc của phần mềm ArtiosCAD 7. Chức năng chuyển CTH từ 2D sang 3D.

Giao diện làm việc của phần mềm ArtiosCAD 7. Các dạng câu hỏi trong phần mềm Articulate Quizmaker. Hình thức làm việc với câu hỏi. Tạo câu hỏi, đáp án, giải thích cho BT ở chế độ Form view.

Chỉnh sửa vị trí các thành phần ở chế độ Form view. Chọn yêu cầu thực hiện cho bài tập. Chọn chế độ hiển thị cho bài tập. Kiểm tra hiển thị cho 1 bài tập.

Mẫu phiếu giao việc cho SV. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI. Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020 đã chỉ rõ trong giai đoạn 2013- 2015 là: “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”. Do vậy, việc nâng cao chất lượng đào tạo nghề, đặc biệt là các ngành nghề kỹ thuật là yêu cầu cấp thiết hiện nay để thực hiện thành công chiến lược phát triển giáo dục.