Nâng cao chất lượng dạy học thiết kế cấu trúc bao bì - ThS Hoàng Thị Thúy Phượng, ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM

Luận văn thạc sĩ đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng dạy học môn thực hành thiết kế cấu trúc bao bì tại trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP HCM. Nghiên cứu

• Tác giả: Hoàng Thị Thúy Phượng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Ngô Anh Tuấn
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng dạy học môn thực tập thiết kế cấu trúc bao bì tại Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao chất lượng dạy học môn thực hành thiết kế cấu trúc bao bì

Thiết kế cấu trúc bao bì là môn học thực hành quan trọng trong chương trình đào tạo kỹ thuật in tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM. Môn học trang bị cho sinh viên kiến thức và kỹ năng về cấu tạo, nguyên lý thiết kế các loại bao bì carton, bao bì nhựa. Chất lượng dạy học môn này phụ thuộc nhiều yếu tố. Bao gồm phương pháp giảng dạy, cơ sở vật chất, giáo trình và năng lực giảng viên. Đổi mới phương pháp dạy học là giải pháp then chốt để nâng cao chất lượng đào tạo. Phương pháp tích cực hóa người học giúp sinh viên phát triển tư duy sáng tạo và kỹ năng thực hành. Công nghệ thông tin và phần mềm thiết kế chuyên dụng hỗ trợ hiệu quả quá trình dạy học. Nghiên cứu đề xuất giải pháp tổng thể nhằm cải thiện chất lượng đào tạo đáp ứng nhu cầu xã hội.

1.1. Vai trò của môn thực hành thiết kế cấu trúc bao bì

Môn thực hành thiết kế cấu trúc bao bì đóng vai trò trung tâm trong đào tạo kỹ thuật in. Sinh viên được rèn luyện kỹ năng vẽ cấu trúc hộp, tính toán kích thước và lựa chọn vật liệu. Môn học giúp sinh viên hiểu sâu về quy trình sản xuất bao bì công nghiệp. Kiến thức tích hợp giữa lý thuyết và thực hành tạo nền tảng vững chắc cho nghề nghiệp. Sinh viên có khả năng đáp ứng yêu cầu công việc thực tế tại các doanh nghiệp in ấn và sản xuất bao bì.

1.2. Thực trạng dạy học môn thiết kế cấu trúc bao bì tại ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM

Thực trạng dạy học môn thiết kế cấu trúc bao bì tại trường còn nhiều hạn chế. Phương pháp giảng dạy chủ yếu theo hướng truyền thụ kiến thức một chiều. Cơ sở vật chất và trang thiết bị thực hành chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu đào tạo. Giáo trình cập nhật chậm so với xu hướng công nghệ mới trong ngành bao bì. Sinh viên thiếu cơ hội tiếp cận phần mềm thiết kế chuyên dụng và thực hành thực tế. Kết quả học tập của sinh viên chưa đạt kỳ vọng về năng lực thực hành nghề nghiệp.

II. Phân tích các vấn đề trong dạy học môn thực hành thiết kế cấu trúc bao bì

Phân tích thực trạng dạy học môn thực hành thiết kế cấu trúc bao bì cho thấy nhiều vấn đề cần giải quyết. Phương pháp dạy học hiện tại chưa phát huy tính tích cực của người học. Sinh viên chủ yếu tiếp nhận kiến thức thụ động, thiếu cơ hội tư duy sáng tạo. Nội dung bài học chưa gắn liền với nhiệm vụ công việc thực tế trong ngành. Việc đánh giá kết quả học tập chưa toàn diện, chỉ tập trung vào kết quả cuối cùng. Giảng viên chưa được đào tạo đầy đủ về phương pháp dạy học tích cực. Sự phối hợp giữa nhà trường và doanh nghiệp còn lỏng lẻo. Sinh viên thiếu trải nghiệm thực tế tại các cơ sở sản xuất bao bì. Công nghệ thông tin trong dạy học chưa được khai thác hiệu quả. Những hạn chế này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo và năng lực nghề nghiệp của sinh viên sau tốt nghiệp.

2.1. Hạn chế về phương pháp giảng dạy và cơ sở vật chất

Phương pháp giảng dạy môn thiết kế cấu trúc bao bì còn nặng về lý thuyết. Bài giảng thiếu tính tương tác, sinh viên ít có cơ hội thực hành trực tiếp. Cơ sở vật chất phục vụ thực hành còn thiếu thốn, máy móc thiết bị cũ kỹ. Phòng lab không đáp ứng đủ số lượng sinh viên trong mỗi buổi học. Phần mềm thiết kế chuyên dụng chưa được trang bị đầy đủ cho người học. Giảng viên thiếu kinh nghiệm sử dụng công nghệ mới trong giảng dạy.

2.2. Khoảng cách giữa đào tạo và yêu cầu thực tế nghề nghiệp

Khoảng cách giữa đào tạo và yêu cầu thực tế nghề nghiệp ngày càng lớn. Chương trình đào tạo chưa cập nhật kịp thời xu hướng công nghệ mới trong ngành bao bì. Sinh viên tốt nghiệp thiếu kỹ năng mềm cần thiết cho môi trường làm việc chuyên nghiệp. Doanh nghiệp phản hồi rằng sinh viên cần thêm thời gian đào tạo lại sau khi tuyển dụng. Sự hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp chưa phát huy hiệu quả. Sinh viên thiếu cơ hội thực tập và trải nghiệm thực tế tại các công ty sản xuất bao bì.

III. Đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng dạy học môn thực hành thiết kế cấu trúc bao bì

Giải pháp nâng cao chất lượng dạy học bao gồm nhiều nhóm giải pháp đồng bộ. Nhóm giải pháp về đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học. Áp dụng phương pháp dạy học theo dự án, dạy học giải quyết tình huống và dạy học khám phá. Sử dụng phần mềm thiết kế chuyên dụng như ArtiosCAD, EngView trong giảng dạy. Xây dựng bài dạy tích hợp kỹ năng tư duy kỹ thuật và năng lực nghề nghiệp. Nhóm giải pháp về nâng cao năng lực giảng viên thông qua đào tạo, bồi dưỡng. Đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại phục vụ thực hành. Tăng cường hợp tác với doanh nghiệp trong đào tạo và thực tập. Đổi mới hệ thống đánh giá theo hướng đánh giá quá trình và đánh giá năng lực. Các giải pháp cần được triển khai đồng bộ và có lộ trình cụ thể để đạt hiệu quả tối ưu.

3.1. Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học

Đổi mới phương pháp dạy học là giải pháp cốt lõi để nâng cao chất lượng. Phương pháp dạy học theo dự án giúp sinh viên chủ động trong học tập và nghiên cứu. Dạy học giải quyết tình huống phát triển khả năng tư duy sáng tạo và kỹ năng xử lý vấn đề. Dạy học khám phá khuyến khích sinh viên tự tìm tòi kiến thức mới. Thiết kế bài dạy tích hợp kỹ năng tư duy kỹ thuật và năng lực nghề nghiệp. Bài dạy được cấu trúc theo nhiệm vụ công việc thực tế trong ngành bao bì.

3.2. Nâng cao năng lực giảng viên và đầu tư cơ sở vật chất

Nâng cao năng lực giảng viên là yếu tố quyết định chất lượng đào tạo. Giảng viên cần được đào tạo về phương pháp dạy học tích cực và công nghệ mới. Tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên môn về phần mềm thiết kế bao bì chuyên dụng. Đầu tư trang thiết bị hiện đại phục vụ thực hành và nghiên cứu. Xây dựng phòng lab với đầy đủ phần mềm và máy móc chuyên ngành. Tăng cường hợp tác với doanh nghiệp để giảng viên cập nhật kiến thức thực tế. Hỗ trợ giảng viên tham gia các hội thảo khoa học trong và ngoài nước.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn của giải pháp nâng cao chất lượng dạy học

Nghiên cứu đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng dạy học môn thực hành thiết kế cấu trúc bao bì tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM. Giải pháp tập trung vào đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa người học. Thiết kế bài dạy tích hợp kỹ năng tư duy kỹ thuật và năng lực nghề nghiệp. Sử dụng công nghệ thông tin và phần mềm chuyên dụng trong giảng dạy. Nâng cao năng lực giảng viên và đầu tư cơ sở vật chất hiện đại. Tăng cường hợp tác với doanh nghiệp trong đào tạo và thực tập. Đổi mới hệ thống đánh giá theo hướng đánh giá năng lực toàn diện. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa lý luận và thực tiễn trong lĩnh vực giáo dục kỹ thuật. Giải pháp áp dụng hiệu quả tại khoa In và Truyền thông của trường. Mô hình có thể nhân rộng cho các môn thực hành khác trong chương trình đào tạo kỹ thuật.

4.1. Ý nghĩa lý luận của đề tài nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu đóng góp vào lý luận về đổi mới phương pháp dạy học đại học. Nghiên cứu làm sáng tỏ mối quan hệ giữa phương pháp dạy học và chất lượng đào tạo. Đề xuất mô hình thiết kế bài dạy tích hợp kỹ năng tư duy kỹ thuật. Xây dựng hệ thống đánh giá năng lực toàn diện cho người học. Kết quả nghiên cứu bổ sung kho tài liệu về dạy học thực hành trong giáo dục kỹ thuật. Nghiên cứu mở ra hướng phát triển mới cho lĩnh vực đào tạo kỹ thuật bao bì.

4.2. Ứng dụng thực tiễn và khả năng nhân rộng mô hình

Giải pháp đề xuất có tính ứng dụng thực tiễn cao tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM. Mô hình áp dụng hiệu quả cho khoa In và Truyền thông trong đào tạo kỹ thuật bao bì. Bài dạy tích hợp được triển khai thử nghiệm và đánh giá kết quả tích cực. Sinh viên phát triển tốt kỹ năng tư duy sáng tạo và năng lực nghề nghiệp. Mô hình có khả năng nhân rộng cho các môn thực hành khác trong chương trình đào tạo. Kết quả nghiên cứu hỗ trợ công tác quản lý và nâng cao chất lượng đào tạo tại trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ HOÀNG THỊ THUÝ PHƯỢNG ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC MÔN THỰC TẬP THIẾT KẾ CẤU TRÚC BAO BÌ TẠI TRƯỜNG ĐH SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP.HCM NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC – 601401 S K C0 0 4 6 2 1 Tp. Hồ Chí Minh, tháng 10/2015 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ HOÀNG THỊ THUÝ PHƢỢNG ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG DẠY HỌC MÔN THỰC TẬP THIẾT KẾ CẤU TRÚC BAO BÌ TẠI TRƢỜNG ĐH SƢ PHẠM KỸ THUẬT TP.HCM NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC – 601401 Người hướng dẫn: PGS.TS Ngô Anh Tuấn Tp. Hồ Chí Minh, tháng 10 năm 2015 i LÝ LỊCH KHOA HỌC I. LÝ LỊCH SƠ LƢỢC: Họ & tên: Hoàng Thị Thúy Phượng Giới tính: Nữ Năm sinh: 1987 Nơi sinh: TPHCM Quê quán: Thừa Thiên Huế Dân tộc: Kinh Chức vụ, đơn vị công tác trước khi học tập, nghiên cứu: Giảng viên khoa In và Truyền Thông, Trường đại học Sư Phạm Kỹ Thuật TPHCM Chỗ ở riêng hoặc địa chỉ liên lạc: 131 Lý Thường Kiệt, P4, Quận Gò Vấp. QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO: 1. Đại học Hệ đào tạo: Chính quy Thời gian đào tạo: 2005 đến 2010 Nơi học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh Ngành học: Kỹ thuật in Nơi bảo vệ đồ án, luận án hoặc thi tốt nghiệp: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh. Thạc sĩ: Hệ đào tạo: Chính quy Thời gian đào tạo từ 2012 đến 2015 Nơi học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh Ngành học: Giáo dục học Tên luận văn: Đề xuất giải pháp nâng cao chất lƣợng dạy học môn thực hành thiết kế cấu trúc bao bì. Giảng viên hướng dẫn: PGS.TS Ngô Anh Tuấn. Ngày & nơi bảo vệ luận văn: 3. Trình độ ngoại ngữ (biết ngoại ngữ gì, mức độ): Tiếng Anh, Trình độ B1 (khung Châu Âu). Học vị, học hàm, chức vụ kỹ thuật đƣợc chính thức cấp; số bằng, ngày & nơi cấp: Kỹ sư Kỹ Thuật in, số bằng: 00055907, nơi cấp: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh. QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC CHUYÊN MÔN KỂ TỪ KHI TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC: Thời gian Nơi công tác Công việc đảm nhiệm Từ 2009 đến 2010 Công ty TNHH Một Thành Viên Nhân viên điều độ sản xuất ADCOM Từ 2010 đến 2015 Trường đại học Sư Phạm Kỹ Giảng viên bộ môn Công Thuật TP. HCM Nghệ Bao Bì – Khoa In và Truyền Thông iv LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào.Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2015 Ngƣời cam đoan Hoàng Thị Thúy Phƣợng v LỜI CÁM ƠN Người nghiên cứu xin chân thành cám ơn: PGS.TS Ngô Anh Tuấn đã tận tình hướng dẫn và chỉ báo cho người nghiên cứu từ khi bắt đầu chuyên đề 1, chuyên đề 2 và cho đến khi hoàn thành luận văn. Quý Thầy, Cô tham gia giảng dạy lớp Cao học Khoá 2013 - 2015B vì đã hết lòng truyền đạt những kiến thức, kinh nghiệm quý báu về phương pháp nghiên cứu khoa học, đặc biệt là lĩnh vực khoa học sư phạm tạo nền tảng để người nghiên cứu thực hiện đề tài này. Các Thầy, Cô cùng với các bạn sinh viên khoa In và truyền thông trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật Tp.HCM đã cộng tác trong quá trình khảo sát thực tế và thực nghiệm sư phạm giúp người nghiên cứu hoàn thành luận văn. Các đồng nghiệp và các anh chị học viên lớp GDH Khoá 2013 - 2015B đã động viên người nghiên cứu trong suốt thời gian học tập.Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2015 Hoàng Thị Thuý Phƣợng vi TÓM TẮT Việc nâng cao chất lượng đào tạo trong các ngành nghề kỹ thuật ứng dụng là yêu cầu cấp thiết hiện nay để thực hiện thành công chiến lược phát triển giáo dục 2011- 2020 ở nước ta. Trong những năm gần đây, ngành công nghệ in thế giới và Việt Nam đang chuyển hướng từ công nghệ in truyền thống sang mở rộng ứng dụng trong các ngành công nghiệp khác. Một trong những hướng mở rộng đó là sản xuất bao bì và thiết kế cấu trúc bao bì đã trở thành một xu hướng nghề nghiệp mới trong ngành công nghệ in. Việc đào tạo trong lĩnh vực công nghệ in hiện nay đòi hỏi phải có những thay đổi thích hợp nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường. Môn thực tập thiết kế cấu trúc bao bì -TTTKCTBB được đưa vào chương trình đào tạo tại khoa In và truyền thông trường ĐH Sư phạm kỹ thuật Tp. Tuy nhiên, chất lượng đào tạo chưa cao, sinh viên gặp khó khăn khi làm việc với các cấu trúc hộp như: khó liên tưởng cấu trúc hộp từ không gian 2D sang 3D, chưa thiết lập được công thức cho các cấu trúc hộp, khó gấp và dựng hộp từ mãnh bế. Từ những vấn đề thực tế, người nghiên cứu tiến hành thực hiện đề tài “Đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy môn Thực tập thiết kế cấu trúc bao bì trường Sư Phạm Kỹ Thuật Tp. HCM” nhằm tìm hiểu những yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng dạy học môn TTTKCTBB, nguyên nhân gây ra những khó khăn trong quá trình học của sinh viên. Từ đó đề xuất giải pháp nhằm giúp sinh viên khắc phục được khó khăn, đạt được mục tiêu học tập một cách hiệu quả, đồng thời nâng cao chất lượng dạy học. Luận văn được thực hiện từ tháng 2 năm 2015 đến tháng 8 năm 2015 tại Trường ĐH Sư phạm kỹ thuật Tp.HCM Nội dung của luận văn được cấu trúc như sau: Phần mở đầu Trình bày lý do chọn đề tài, xác định mục tiêu nghiên cứu, đề ra các nhiệm vụ nghiên cứu, xác định nhiệm vụ nghiên cứu, khách thể nghiên cứu, lập giả thuyết nghiên cứu, giới hạn phạm vi nghiên cứu và lựa chọn các phương pháp nghiên cứu để thực hiện các nhiệm vụ của đề tài. Phần nội dung Chương 1: Cơ sở lý luận về dạy học thiết kế cấu trúc bao bì vi Tìm hiểu cơ sở luận về dạy học thiết i kế cấu trúc bao bì, phân tích đặc điểm môn học, công việc thực tế nhằm tìm ra yếu tố tác động đến chất lượng dạy học môn TTTKCTBB. Yếu tố đó chính là tư duy kỹ thuật – một loại tư duy đặc trưng của thiết kế cấu trúc bao bì. Tổng hợp các biện pháp hình thành tư duy kỹ thuật, từ đó đề xuất hai giải pháp nâng cao chất lượng dạy học: Thiết kế bài giảng theo quan điểm dạy học tích hợp và xây dựng hệ thống bài tập theo quan điểm tích hợp. Đề xuất quy trình thực hiện cho mỗi giải pháp. Chương 2: Thực trạng dạy học môn thực tập thiết kế cấu trúc bao bì. Tìm hiểu thực trạng dạy học môn TTTKCTBB bằng việc thu thập ý kiến của sinh viên, giáo viên giảng dạy tại khoa In và Truyền thông về những nội dung sau: [1] Thái độ học tập của SV tham gia quá trình học thực hành hiện nay. [2] Mức độ đạt được những kỹ năng thực hành của sinh viên. [3] Những khó khăn và nguyên nhân gây ra trong quá trình học của sinh viên. [4] Nhu cầu và biện pháp hình thành TDKT cho sinh viên trong quá trình dạy học TTTKCTBB. Từ đó lựa chọn giải pháp phù hợp. Chương 3: Xây dựng hệ thống bài tập thực hành theo quan điểm dạy học tích hợp cho môn TTTKCTBB. Triển khai xây dựng hệ thống bài tập thực hành theo quan điểm dạy học tích hợp theo quy trình đã đề xuất ở chương 1 và chương 2. Thực nghiệm sư phạm đánh giá hiệu quả của giải pháp. Phần kết luận, kiến nghị Tổng hợp kết quả đạt được của luận văn, đề xuất hướng phát triển của đề tài. vii ABSTRACT Improving the quality of vocational training, especially applied technical professions is now almost needful requirement in order to get successfully implementation of educational developing strategy in Viet Nam. In recent years, the printing industry in the world and Vietnam is shifting from traditional printing technology to combine applications with other industries. One of those is packaging production and structural packaging design profession has become the new trend in printing industry. That is reason why we have to research and teach follow this new trend. Obviously, Practice of structural packaging design subject is not indispensable in the training program at the Department of Graphic Arts and Media – HCM University of technology and education. However, Training quality has not met the expectation. Students has complexity with the box structure as: difficultly imagine the box structure from 2D to 3D, unset the formula for the structural box. The above reasons, the researcher carry out the research: “Solutions to improve quality of teaching practice of structural packaging design subjects at HCM University of technology and education”. The project content is built as follow: Beginning It includes: the reasons to select the topic, the research objectives, research assignments, object and subject of the study, research supposition, limiting scale of research and researching methods. Content Chapter 1: Theoretical basis of teaching Practice of structural packaging design Analyzing the relationship among the elements in the teaching process, the characteristics of subject and real work to find characteristic thinking of packaging structural design – an element that can influence the teaching quality. That is engineering thinking. Synthesizing methods of technical thinking formation, leading to two solutions to improve the quality of teaching: Design integrated teaching strategies and design teaching and learning documents - especially design integrated practical ix exercise system. Chapter 2: The fact of teaching Practice of structural packaging design subject Investigating the real of fact of teaching and learning situation of Practice of structural packaging design subject in order to find out the needs of forming engineering thinking for students and the solution of forming efficiently engineering thinking. Chapter 3: Designing the integrated practical exercise system. Designing practical exercise system base-on the theoretical finding in chapter 1 and chapter 2. Pedagogical experiment to assess the effectiveness of the solution. Conclusions and Recommendation Summarizing the key results of the study and recommend directions to expand the ideas of the study. x MỤC LỤC Lý lị ch kho a học . i Lời cam đoan . ix Danh sác h chữ vi ết tắt . xi i i Danh sác h các bảng . xi v Danh sác h bi ểu đồ .xv Danh sác h các hì nh . xvi CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN DẠY HỌC THỰC TẬP THIẾT KẾ CẤU TRÚC B AO B Ì.1 Tồ ng quan .1 Khái quát về nhóm mô n học thiết kế c ấu trúc bao bì .2 Lịch sử dạy học thực t ập thiết kế cấu trúc bao bì .3 Tổ ng quan nghiên cứu về dạy học TTTKCTBB .4 Tổ ng quan nghiên cứu về gi ải pháp nâng cao c hất l ượng dạy học .2 Một số thuật ngữ liên quan.