MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam nằm trong vành đai nhiệt đới gió mùa ẩm đã tạo nên sự đa dạng về sinh thái, khí hậu có nhiều nét độc đáo và đa dạng , tài nguyên đất , nước phong phú. Điều kiện tự nhiên đó rấ t thuâ ̣n lơ ̣i cho viê ̣c phát triể n nghề trồ ng cây ăn quả. Cây ăn quả có vai trò quan tro ̣ng trong đời số ng chúng ta , sản phẩm hoa quả là nguồn dinh dưỡng quý cho con người về chất khoáng , đặc biệt chứa nhiều vitamin A và vitamin C rất cần cho cơ thể.
Cũng như trong nền kinh tế quố c dân cây ăn quả có giá tri ̣kinh tế rất cao. Hiện nay, cây ăn quả trở thành một trong những loại cây là thế mạnh kinh tế ở Việt Nam, sản phẩm của cây ăn quả ngoài cung cấp cho thị trường trong nước còn là nguồn xuất khẩu sang các nước trong khu vực. Cùng với sự phát triển của ngành công nghiệp, sản phẩm của cây ăn quả ngoài sử dụng ăn tươi còn là nguyên liệu cho ngành chế biến nước giải khát, đóng hộp. Nghề trồng cây ăn quả đã trở thành một bộ phận quan trọng không thể thiếu đối với nền nông nghiệp Việt Nam, là cây góp phần tích cực vào việc chuyển đổi cơ cấu cây trồ ng , góp phần xóa đói giảm nghèo và tăng thu nhập cho người nông dâ n.
Một trong những loa ̣i cây ăn quả đó là cây quýt. Quýt là cây ăn quả dài ngày thích hợp với các vùng đất trung du và miền núi bởi đó mà cây quýt không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao mà còn góp phần cải thiện môi trường sinh thái, góp phần phủ xanh đất trống, đồi núi trọc, hạn chế lũ lụt , xói mòn. Những năm gầ n đây , sản phẩm quýt trở thành hàng hóa được rất nhiều người tiêu dùng biết đến với màu vàng tươi , mùi thơm dịu, vị ngọt đặc trưng. Cây sớm cho quả, sản lượng lại cao, dễ dàng tiêu thụ nên cây quýt đã chiếm vị trí quan trọng trong sản xuất nông nghiệp và e 2 trong phát triể n kinh tế của tin̉ h Bắ c Ka ̣n nói chung , của xã Quang Thuận , huyê ̣n Bạch Thông nói riêng.
Quang Thuận là mô ̣t trong những xã tro ̣ng điể m quýt của huyê ̣n Bạch Thông, có điều kiện khí hậu, đấ t đai thuâ ̣n lơ ̣i cho cây quýt sinh trưởng , phát triể n tố t. So với những loại cây trồng khác, cây quýt đem la ̣i thu nhâ ̣p khá cao cho đồ ng bào dân tô ̣c trong vùng đồ ng thời đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế của điạ phương. Năm 2014, xã Quang Thuận có hơn 530 ha quýt đươ ̣c trồ ng nhiều ở các thôn Nà Thoi , Boóc Khún, Nà Chạp, Nà Đinh. Đến nay, Quang Thuận là xã có diện tích quýt trồng nhiều nhất huyện với hơn 500 ha, trong đó hơn 300 ha đã cho thu hoạch.
Ở các thôn Nà Thoi, Boóc Khún, Nà Chạp bà con nơi đây đã coi cây quýt là cây trồng chính của gia đình và việc thu về mấy chục triệu đồng đến mấy trăm triệu đồng từ quýt đã không còn là chuyện xa lạ đối với người trồng quýt nơi đây nữa. [4] Theo đánh giá sơ bô ̣ về hiê ̣u quả kinh tế của xã Quang Thuận trong năm vừa qua thì cây quýt là cây trồng đem la ̣i thu nhâ ̣p tương đố i cao và ổ n đinh ̣ hơn so với những cây trồ ng khác. Tuy nhiên, trong sản xuất quýt còn bộc lộ nhiều yếu kém , lạc hậu, năng suấ t và chấ t lươ ̣ng quýt chưa thực sự cao so với tiề m năng thế ma ̣nh của điạ phương , bởi gầ n đây do ảnh hưởng của khí hâ ̣u toàn cầ u , suy thoái rừng đầ u nguồ n , thị trường giá cả nhiều lúc bấp bênh. Mă ̣t khác, người dân sản xuấ t còn nhỏ lẻ , chưa ma ̣nh da ̣n đầ u tư, việc sử dụng phân bón chưa hiệu quả.
Để sản xuất quýt thực sự có hiệu quả đòi hỏi sự vào cuô ̣c của các cấ p ngành. [4] Từ chin ́ h những lý do trên tôi quyế t đinh ̣ th ực hiện đề tài : “Đánh giá hiê ̣u quả kinh tế của cây quýt trên địa bàn xã Quang Thuận , huyê ̣n Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn” góp phần đánh giá đúng thực trạng , hiệu quả kinh tế của việc sản xuất quýt đồng thời thấ y đươ ̣c những tồ n ta ̣i t rong sản xuất từ đó đưa ra mô ̣t số giải pháp nhằ m nâng cao hiê ̣u quả kinh tế. Mục tiêu nghiên cứu * Mục tiêu chung Đánh giá đươ ̣c hiệu quả kinh tế của các hộ nông dân trồng quýt trên địa bàn xã Quang Thuận trên cơ sở đó đưa ra mô ̣t số định hướng, giải pháp chủ yếu nhằm phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế của cây quýt trên địa bàn để nâng cao thu nhập , cải thiện đời sống người nông dân góp phầ n đáp ứng nhu cầ u của người nông dân đồng thời góp phần thực hiện chiến lược phát triển kinh tế của địa phương. * Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Quang Thuận, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn - Đánh giá thực tra ̣ng sản xuấ t quýt trên địa bàn xã Quang Thuận - Đánh giá hiê ̣u quả kinh tế, xã hội trong sản xuất quýt theo kết quả điều tra - Phân tích tác động của việc trồng quýt đến đời sống xã hội của người dân trong xã - Đánh giá tính bền vững, khả năng nhân rộng việc trồng cây quýt - Đưa ra một số giải pháp nhằm phát triển và nâng cao hiệu quả sản xuất quýt tại xã Quang Thuận, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn 1.
Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập - Nghiên cứu đề tài nhằm củng cố lại cho sinh viên những kiến thức đã học và làm quen dần với công việc thực tế. - Nghiên cứu đề tài giúp cho sinh viên làm quen với một số phương pháp nghiên cứu một đề tài khoa học cụ thể. - Bước đầu biết vận dụng kiến thức đã học vào lĩnh vực nghiên cứu khoa học.
Ý nghĩa trong thực tiễn - Thông qua viê ̣c thu thâ ̣p thông tin, phân tích số liê ̣u đề tài đã đánh giá đươ ̣c tình hình sản xuấ t nông nghiệp nói chung cũng như nghề trồ ng quýt nói riêng của người dân xã Quang Thuận. - Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở thực tiễn cho người dân, chính quyền địa phương xây dựng hướng phát triển , giải quyết những khó khăn trở ngại nhằm phát triển cây ăn quả nói chung và cây quýt nói riêng hướng tới phát triển kinh tế bền vững. Bố cu ̣c của khóa luâ ̣n Phần 1: Mở đầ u Phần 2: Cơ sở lý luâ ̣n và thực tiễn Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu Phần 4: Kế t quả nghiên cứu và thảo luâ ̣n Phần 5: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của việc trồng quýt trên địa bàn xã Quang Thuận e 5 PHẦN 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2. Khái niệm và bản chất của hiệu quả kinh tế * Khái niệm hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế được hiểu theo nhiều cách khác nhau, một số khái niệm về hiệu quả kinh tế được đưa ra như sau: - Hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh mặt chất, mặt lượng của các hoạt động kinh tế, nâng cao hiệu quả kinh tế là một đòi hỏi khách quan của nền sản xuất xã hội do nhu cầu cuộc sống tăng, nhu cầu công tác quản lý, tổ chức.
- Hiệu quả kinh tế là một phạm trù xã hội với những đặc trưng phức tạp nên đánh giá hiệu quả kinh tế là vấn đề hết sức khó khăn và mang tính chất phức tạp. Mục tiêu của các nhà sản xuất và quản lý là với một lượng dự trữ tài nguyên nhất định, tạo ra được khối lượng sản xuất hàng hóa nhiều nhất, hay nói cách khác là ở một mức sản xuất nhất định cần phải làm như thế nào để có chi phí tài nguyên lao động thấp nhất. Điều đó cho ta thấy hiệu quả kinh tế liên quan trực tiếp đến các yếu tố đầu vào và đầu ra. - Hiệu quả kinh tế với tư cách là một phạm trù kinh tế khách quan, nó không phải là mục đích cuối cùng của sản xuất.
Mục đích cuối cùng của sản xuất là đáp ứng nhu cầu vật chất, tinh thần văn hóa cho xã hội. Hiệu quả kinh tế phản ánh thực chất các nhu cầu của xã hội. Vì thế việc nghiên cứu xem xét hiệu quả kinh tế không dừng lại ở mức độ đánh giá mà thông qua đó tìm ra các giải pháp phát triển sản xuất. Như vậy phạm trù hiệu quả kinh tế đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá sản xuất và phân tích kinh tế nhằm tìm ra những giải pháp có lợi nhất [1].
e 6 * Ý nghĩa của chỉ tiêu hiệu quả kinh tế Hằng ngày chúng ta thường nói “Phấn đấu nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm”, đó chính là việc nâng cao hiệu quả kinh tế, là sử dụng hợp lý hơn các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất, với chi phí không đổi nhưng tạo ra được kết quả cao hơn. Vậy phấn đấu nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh chính là việc làm giảm giá thành, tăng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Chỉ tiêu hiệu quả kinh tế là thước đo ngày càng trở nên quan trọng của sự tăng trưởng kinh tế và là chỗ dựa cơ bản để đánh giá việc thực hiện mục tiêu kinh tế của người sản xuất trong từng thời kỳ.[1] * Bản chất của hiệu quả kinh tế Theo quan điểm của Mác thì bản chất của hiệu quả kinh tế xuất phát từ các yêu cầu của sản xuất và phát triển kinh tế xã hội. Đó là sự đáp ứng ngày càng cao nhu cầu vật chất và tinh thần của mọi thành viên trong xã hội.
Hiệu quả kinh tế là một phạm trù kinh tế - xã hội với những đặc trưng phức tạp nên việc xác định và so sánh hiệu quả kinh tế và vấn đề hết sức phức tạp, khó khăn và mang tính tương đối. Hiệu quả là chỉ tiêu phản ánh có ý nghĩa khác nhau với từng loại nông hộ. Đối với những hộ nông dân nghèo, đặc biệt là vùng kinh tế tự cung tự cấp thì việc tạo ra nhiều sản phẩm là quan trọng.