CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH TUYỂN DỤNG LAO ĐỘNG 1. TỔNG QUAN VỀ CHÍNH SÁCH TUYỂN DỤNG LAO ĐỘNG 1. Một số khái niệm * Khái niệm Tuyển dụng Những khái niệm về tuyển dụng: Tuyển dụng bao gồm tuyển mộ và tuyển chọn, trong đó tuyển mộ là tập trung các ứng viên lại, còn tuyển chọn là quyết định xem trong số các ứng viên ấy ai là người hội đủ các tiêu chuẩn để làm việc cho công ty. 181] Tuyển dụng bao gồm tuyển mộ và tuyển chọn, trong đó tuyển mộ là quá trình thu hút những người xin việc có trình độ từ lực lượng lao động xã hội và lực lượng lao động bên trong tổ chức, tuyển chọn là quá trình đánh giá các ứng viên theo nhiều khía cạnh khác nhau dựa vào yêu cầu công việc để tìm được những người phù hợp với các yêu cầu đặt ra trong số những người đã thu hút được trong quá trình tuyển mộ.
105] Tuyển dụng bao gồm chiêu mộ và lựa chọn, trong đó chiêu mộ là tiến trình định vị và thu hút các ứng viên để điền khuyết chức vụ trống cho tổ chức, là bước triển khai cho hoạch định nguồn nhân lực và liên quan chặt chẽ với tiến trình lựa chọn, qua đó tổ chức đánh giá sự phù hợp của ứng viên cho các công việc khác nhau; còn lựa chọn là tiến trình đo lường, ra quyết định và đánh giá các ứng viên để tìm kiếm cho tổ chức các cá nhân thực hiện tốt công việc và đảm bảo công bằng giữa các nhóm. 83] Tuyển dụng nhân sự không chỉ là nhiệm vụ của phòng tổ chức nhân sự, và cũng không chỉ là công việc đơn giản bổ sung người lao động cho doanh nghiệp, mà đó thực sự là quá trình tìm kiếm và lựa chọn cẩn thận. Nó đòi hỏi 9 phải có sự kết hợp giữa các bộ phận trong doanh nghiệp với nhau, phải có sự định hướng rõ ràng, phù hợp của lãnh đạo doanh nghiệp. * Khái niệm Chính sách Chính sách là những điều khoản có tác dụng hướng dẫn suy nghĩ hay đặt ra một khuôn khổ cho các hành động khi quyết định.
Các chính sách hạn định ra phạm vi thực hiện quyết định và bảo đảm rằng quyết định sẽ phù hợp và đóng góp vào mục tiêu. Các chính sách giúp cho việc giải quyết các vấn đề không cần phải phân tích khi chúng xuất hiện trong các tình huống tương tự. Ý nghĩa của chính sách tuyển dụng lao động Nguồn nhân lực giữ vai trò vô cùng quan trọng trong các hoạt động của tổ chức. Nguồn nhân lực là nguồn tài sản quý giá của doanh nghiệp, do đó tuyển dụng lao động là hoạt động thường xuyên trong quá trình đảm bảo nhân lực cho tổ chức.
Quá trình này phụ thuộc vào chính sách thu hút, bố trí, sử dụng và chế độ đãi ngộ của tổ chức. Nếu những chính sách này hợp lý sẽ kích thích được tinh thần làm việc, phát huy được khả năng sáng tạo của người lao động, là động lực quan trọng để nâng cao hiệu quả và chất lượng công việc, sẽ thu hút được nhân tài cho tổ chức mình. Do đó, chính sách tuyển dụng lao động đúng đắn có ý nghĩa rất quan trọng đối với các tổ chức. Nó là cơ sở giúp tổ chức phát triển và sử dụng hết tiềm năng của người lao động nhằm thực hiện được mục tiêu của mình.
Tầm quan trọng của chính sách tuyển dụng Dưới tác động của hoạt động sản xuất kinh doanh và môi trường cạnh tranh khốc liệt, điều quyết định cho sự tồn tại của tổ chức là yếu tố con người, chính xác hơn là toàn bộ nguồn nhân sự của tổ chức. Vì vậy chính sách tuyển dụng lao động trở thành chiến lược then chốt trong sự tồn tại và phát triển của tổ chức. Chính sách tuyển dụng lao động trong doanh nghiệp có một ý nghĩa cực 10 kỳ to lớn, có tính chất quyết định đến sự thành bại của mỗi doanh nghiệp. Nó có tác động trực tiếp đến doanh nghiệp, đến người lao động và xa hơn còn tác động đến sự phát triển kinh tế- xã hội của đất nước.
Đối với doanh nghiệp Chính sách tuyển dụng có hiệu quả sẽ cung cấp cho doanh nghiệp một đội ngũ lao động lành nghề, năng động, sáng tạo, bổ sung nguồn nhân lực phù hợp với yêu cầu hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Chính sách tuyển dụng tốt giúp doanh nghiệp thực hiện tốt các mục tiêu kinh doanh hiệu quả nhất. Từ đó nâng cao hiệu quả kinh doanh, phát triển đội ngũ, đáp ứng yêu cầu hoạt động kinh doanh trong điều kiện toàn cầu hóa. Đồng thời tuyển dụng nhân sự tốt giúp doanh nghiệp giảm gánh nặng chi phí kinh doanh và sử dụng có hiệu quả nguồn ngân sách của doanh nghiệp.
Đối với người lao động Chính sách tuyển dụng lao động giúp cho người lao động trong doanh nghiệp hiểu rõ thêm về triết lý, quan điểm của các nhà quản trị, từ đó sẽ định hướng cho họ theo những quan điểm đó. Đồng thời tuyển dụng nhân sự còn tạo ra không khí thi đua, tinh thần cạnh tranh trong nội bộ những người lao động của doanh nghiệp, từ đó nâng cao hiệu quả kinh doanh. Đối với xã hội Chính sách tuyển dụng lao động của doanh nghiệp giúp cho việc thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội như: Người lao động có việc làm, có thu nhập, giảm bớt gánh nặng xã hội như thất nghiệp và các tệ nạn xã hội khác. Đồng thời việc tuyển dụng nhân sự của doanh nghiệp còn giúp cho việc sử dụng nguồn lực của xã hội một cách hữu ích nhất.
NỘI DUNG CHÍNH SÁCH TUYỂN DỤNG LAO ĐỘNG 1. Xác định mục tiêu của chính sách tuyển dụng Việc đầu tiên, quan trọng nhất của việc xây dựng chính sách tuyển dụng là 11 phải xác định được mục tiêu cho chính sách này. Việc xác định mục tiêu đó phải xuất phát từ mục tiêu của chính sách nguồn nhân lực của tổ chức. Xây dựng chính sách tuyển dụng lao động là đưa ra các chương trình hành động, những biện pháp, những cách thức nhằm: - Thu hút và lựa chọn được một đội ngũ lao động có có kiến thức, kỹ năng, năng lực và động cơ phù hợp với các yêu cầu của công việc và các mục tiêu dài hạn của doanh nghiệp nhằm làm tăng năng suất lao động và nâng cao tính hiệu quả của tổ chức.
- Xây dựng đội ngũ nhân lực chuyên nghiệp, nhiệt huyết, cùng chí hướng phát triển sự nghiệp lâu dài, gắn bó với tổ chức. - Sắp xếp, bố trí và sử dụng người lao động vào các vị trí khác nhau trong tổ chức. Nội dung của chính sách tuyển dụng lao động a. Xác định các yêu cầu tuyển dụng Dựa vào kế hoạch nguồn nhân lực, chương trình nguồn nhân lực xác định số lượng và loại nhân viên cần thiết phải tuyển dụng.
Ngoài ra, sẽ có nhiều yêu cầu cho việc thay thế hoặc điền khuyết cho những công việc mới và để xác định yêu cầu này thì tổ chức sẽ tiến hành phân tích công việc thông qua bản mô tả công việc và bản tiêu chuẩn nhân viên. - Bản mô tả công việc * Vai trò của Bản mô tả công việc Bản mô tả công việc là một công cụ quản trị hữu hiệu. Tất cả các chức danh công việc đều được mô tả một cách chính xác, cụ thể về trách nhiệm, mục tiêu thực hiện công việc cùng với các điều kiện tối thiểu cần thiết khác. Trong tuyển dụng, Bản mô tả công việc được sử dụng làm cơ sở để giúp người tuyển dụng biết rõ mình cần nhân viên như thế nào, người nhận việc biết chính xác mình phải làm gì và người quản lý mong đợi gì từ họ.
Bản mô 12 tả công việc sẽ là tài liệu quan trọng đính kèm Hợp đồng Lao động. Nó thể hiện sự cam kết cụ thể của hai bên về trách nhiệm, mục tiêu công việc, điều mà hợp đồng lao động chưa làm rõ được. * Xây dựng bản mô tả công việc - Phân tích tính hợp lý của cơ cấu tổ chức, phân công lao động: Thông qua hệ thống các Bản mô tả công việc, người quản lý có thể nhận biết về sự chồng chéo, trùng lắp trong giao việc, khoảng cách giữa năng lực thực tế của người lao động so với yêu cầu của công việc, sự dư thừa và thiết hụt nhân sự đối với từng nhóm chức danh. Từ đó, cùng với các phương pháp phân tích khác, người quản lý có thể điều chỉnh cơ cấu tổ chức, định biên nhân sự, lập kế hoạch đào tạo cho giai đoạn kế tiếp, đáp ứng yêu cầu kinh doanh và mục tiêu phát triển của doanh nghiệp - Nội dung của bản mô tả công việc: Độ dài ngắn, chi tiết của Bản mô tả công việc phụ thuộc vào mục đích sử dụng và phương pháp quản lý của từng doanh nghiệp, nhưng thường có những nội dung sau: · Các thông tin chung về vị trí chức danh: Tên, chức vụ, mã nhân viên, phòng ban, người quản lý trực tiếp và gián tiếp, ngày lập và hiệu lực của Bản mô tả.
· Trách nhiệm công việc: Viết ngắn gọn về 2 hoặc 3 dòng về mục đích công việc. Liệt kê từ 5 đến 7 trách nhiệm công việc chính yếu, nêu rõ tần suất và tỷ trọng phần trăm thời gian thực hiện (tổng cộng là 100%). Các trách nhiệm cần được viết rõ làm việc gì? làm như thế nào? và mục đích cần đạt được của công việc đó? · Trình độ, kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm theo yêu cầu của công việc: Lưu ý, không phải là thâm niên và bằng cấp của người lao động hiện có mà là theo yêu cầu của công việc. 13 · Vị trí trong tổ chức : Chịu sự quản lý, giám sát bởi những ai? về việc gì? · Các mối quan hệ bên trong và bên ngoài tổ chức: Nêu rõ đối tác phải quan hệ, nội dung, tính chất và tần suất phải giao tiếp, trao đổi làm việc.
· Quyền ra quyết định và trách nhiệm quản lý về con người, chi tiêu, sử dụng thiết bị và tiếp cận thông tin · Điều kiện và môi trường làm việc: Mô tả rõ về điều kiện làm việc trong nhà, ngoài trời, tần suất di chuyển, nguy cơ rủi ro, tai nạn nghề nghiệp · Sự cam kết và xác nhận của người quản lý và nhân viên. - Bản tiêu chuẩn công việc Bản tiêu chuẩn công việc là văn bản liệt kê tất cả những yêu cầu chủ yếu đối với nhân viên thực hiện công việc. Do các công việc rất đa dạng nên các yêu cầu chủ yếu đối với nhân viên thực hiện công việc cũng rất đa dạng.