CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG TIỀN GỬI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. KHÁI QUÁT VỀ HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG VỐN CỦA NHTM 1. Khái niệm huy động vốn Huy động vốn là hình thức huy động nguồn tiền nhàn rỗi từ các tổ chức và dân cư với nhiều kỳ hạn và phương thức lĩnh lãi khác nhau.[1] Nói cách khác khách hàng chuyển quyền sử dụng tiền tệ cho ngân hàng và ngân hàng trả cho khách hàng một khoản lãi. Ngân hàng đã thực hiện vai trò tập trung và phân phối vốn làm tăng nhanh quá trình luân chuyển vốn trong nền kinh tế, phục vụ và kích thích mọi hoạt động kinh tế phát triển đồng thời chính các hoạt động đó lại quyết định đến sự tồn tại và phát triển hoạt động kinh doanh của ngân hàng.
Đặc điểm của huy động vốn Huy động vốn chiếm tỷ trọng cao và đóng vai trò quan trọng trong hoạt động của ngân hàng thương mại. Đây là đối tượng phải thực hiện dự trữ bắt buộc theo tỷ lệ ngân hàng Nhà nước quy định từng thời kỳ. Tiền gửi từ khách hàng cá nhân được bảo hiểm theo luật định với mức chi trả theo số dư tiền gửi và khống chế số tiền bồi thường tối đa khi TCTD phá sản, ngược lại, tiền gửi của tổ chức tại NHTM không phải là đối tượng được bảo hiểm theo luật bảo hiểm tiền gửi. Nguồn vốn huy động của NHTM có đặc điểm chung là tương đối ổn định, có tiềm năng tăng và phát triển.
Tuy nhiên đây cũng là nguồn vốn nhạy cảm về lãi suất, đặc biệt đối với những khoản tiền gửi ngắn hạn, quy mô và kỳ hạn huy động. Do đó, NHTM cần phải duy trì 1 khoản dự trữ thanh khoản để sẵn sàng đáp ứng nhu cầu rút tiền của khách hàng. 7 NHTM có một danh mục sản phẩm huy động vốn rất đa dạng, phong phú về kỳ hạn tiền gửi, lãi suất, loại tiền gửi, bên cạnh những hình thức khuyến mãi, tiếp thị sôi động nhằm thu hút nhiều đối tượng khách hàng gửi tiền vào ngân hàng. Chính vì vậy, đã tạo ra sự cạnh tranh quyết liệt giữa các ngân hàng trong việc thu hút vốn huy động.
Tầm quan trọng của hoạt động huy động vốn Hoạt động huy động vốn không mang lại lợi nhuận trực tiếp cho ngân hàng nhưng nó là hoạt động rất quan trọng. Không có hoạt động huy động vốn xem như không có hoạt động của ngân hàng thương mại. Một ngân hàng thương mại khi được cấp phép thành lập phải có vốn điều lệ theo quy định. Tuy nhiên, vốn điều lệ chỉ đủ tài trợ cho tài sản cố định như trụ sở, văn phòng, máy móc thiết bị cần thiết cho hoạt động chứ chưa đủ vốn để ngân hàng có thể thực hiện các hoạt động kinh doanh như cấp tín dụng và các dịch vụ ngân hàng khác.
Để có vốn phục vụ cho các hoạt động này, ngân hàng phải huy động vốn từ khách hàng. Do vậy, hoạt động huy động vốn có ý nghĩa rất quan trọng đối với ngân hàng và khách hàng. Đối với ngân hàng Hoạt động huy động vốn góp phần mang lại nguồn vốn cho ngân hàng thực hiện các hoạt động kinh doanh khác. Không có hoạt động huy động vốn, ngân hàng thương mại sẽ không có đủ nguồn vốn tài trợ cho hoạt động của mình.
Nói cách khác, vốn huy động được giúp ngân hàng có đủ nguồn vốn kinh doanh, mở rộng thị phần, giữ thế chủ động trong kinh doanh và gia tăng lợi nhuận, đảm bảo khả năng thanh khoản, đáp ứng nhu cầu rút tiền của khách hàng, tôn trọng các cam kết của ngân hàng với khách hàng. Mặt khác, thông qua hoạt động huy động vốn ngân hàng thương mại có thể đo lường được uy tín cũng như sự tín nhiệm của khách hàng đối với ngân hàng. Từ đó ngân hàng thương mại có các biện pháp không ngừng hoàn thiện hoạt động huy động vốn 8 để giữ vững và mở rộng quan hệ với khách hàng. Có thể nói, hoạt động huy động vốn góp phần giải quyết “đầu vào” của ngân hàng.
Đối với khách hàng Hoạt động huy động vốn không chỉ có ý nghĩa quan trọng đối với ngân hàng mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với khách hàng. Đối với khách hàng, hoạt động huy động vốn cung cấp cho họ một kênh tiết kiệm và đầu tư làm cho tiền của họ sinh lợi, tạo điều kiện cho họ có thể gia tăng tiêu dùng trong tương lai. Mặt khác, hoạt động huy động vốn còn cung cấp cho khách hàng một nơi an toàn để họ cất trữ và tích lũy vốn tạm thời nhàn rỗi. Cuối cùng, hoạt động huy động vốn giúp cho khách hàng có cơ hội tiếp cận với các dịch vụ khác của ngân hàng, đặc biệt là dịch vụ thanh toán qua ngân hàng và dịch vụ tín dụng khi khách hàng cần vốn cho sản xuất, kinh doanh hoặc cần tiền cho tiêu dùng.
Mục tiêu huy động vốn của ngân hàng thương mại - Tạo lập và giữ vững sự ổn định của nguồn vốn huy động, đảm bảo đủ nguồn vốn cho hoạt động kinh doanh tiền tệ. Đây là mục tiêu quan trọng nhất và là mục tiêu có tính cạnh tranh nhất trong toàn bộ hoạt động của ngân hàng. - Gia tăng nguồn vốn huy động một cách hợp lý để không ngừng mở rộng quy mô hoạt động. - Đảm bảo duy trì khả năng thanh khoản và nâng cao hiệu quả kinh doanh của ngân hàng.
Để đạt được các mục tiêu trên, các NHTM phải thực hiện đồng bộ các chính sách nhằm tăng cường huy động vốn và kết quả được đánh giá dựa trên các tiêu chí đánh giá hoạt động huy động vốn. Các hình thức huy động vốn a. Huy động tiền gửi Huy động qua tài khoản tiền gửi - Tiền gửi không kỳ hạn (tiền gửi thanh toán): Là loại tiền gửi mà người gửi tiền được quyền rút tiền ra bất cứ lúc nào trong thời gian làm việc của ngân hàng. Đây là nguồn tiền gửi có chi phí thấp nhất và tăng thu phí dịch vụ cho các NHTM, giúp ngân hàng duy trì các nhu cầu giao dịch.
Mặt khác, việc thanh toán qua tài khoản tiền gửi tại ngân hàng còn tiết kiệm chi phí lưu thông cho xã hội, thực hiện văn minh và giảm thiểu rủi ro trong thanh toán. Tuy nhiên, nguồn vốn này là nguồn vốn biến động nhiều nhất và ngân hàng khó có thể dự báo về quy mô tiền gửi có thể huy động. - Tiền gửi có kỳ hạn: Là loại tiền gửi của các doanh nghiệp và tổ chức xã hội trong khoảng thời gian xác định. Khoản tiền gửi này không thuận tiện trong thanh toán nhưng thường có lãi suất cao hơn tiền gửi thanh toán, đây là một trong những yếu tố thu hút được nhiều nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi của các doanh nghiệp và tổ chức xã hội.
Tuy nhiên, nguồn vốn này thường không ổn định và tạo sức ép cho ngân hàng nếu khách hàng rút vốn trước hạn với khối lượng tiền lớn. - Tiền gửi tiết kiệm: Là loại tiền gửi dùng để thu hút vốn của các cá nhân và hộ gia đình muốn dành riệng một khoản tiền cho các mục tiêu hay cho một nhu cầu về tài chính được dự tính trong tương lai. Lãi suất áp dụng cho loại tiền gửi này cao hơn nhiều so với tiền gửi thanh toán. Đây là nguồn vốn khá ổn định, cho phép ngân hàng chủ động trong việc đầu tư vào các kế hoạch sinh lời.
Huy động vốn qua phát hành giấy tờ có giá Ngoài việc huy động vốn qua tài khoản tiền gửi các NHTM còn có thể huy động vốn bằng cách phát hành giấy tờ có giá. Giấy tờ có giá là chứng 10 nhận của ngân hàng phát hành để huy động vốn trong đó xác nhận nghĩa vụ trả nợ một khoản tiền trong một thời hạn nhất định, điều kiện trả lãi và các điều khoản cam kết khác giữa ngân hàng và khách hàng. Ngân hàng chủ động phát hành các loại kỳ phiếu, tín phiếu, trái phiếu, chứng chỉ tiền gửi và các giấy tờ có giá khác. nhằm huy động vốn trên thị trường tài chính.
Vốn huy động dưới hình thức này chỉ được huy động trong một khoản thời gian nhất định, khi đã huy động đủ khối lượng vốn theo dự kiến các ngân hàng sẽ ngừng việc huy động kỳ phiếu, trái phiếu. Huy động phi tiền gửi Khác với nhận tiền gửi, ngân hàng không cần thiết phải đi vay thường xuyên mà chỉ vay lúc cần thiết, phù hợp với nhu cầu sử dụng của mình. Các nguồn vay chủ yếu của NHTM : + Vay trên thị trường vốn: thông qua việc NHTM phát hành các loại công cụ nợ như: chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, trái phiếu… để đáp ứng nhu cầu vốn trung và dài hạn nhằm mục đích đã định. + Vay các tổ chức tín dụng khác : các tổ chức tín dụng vay mượn lẫn nhau trên thị trường liên ngân hàng.
+ Vay ngân hàng Trung ương : đây là khoản vay nhằm giải quyết nhu cầu cấp bách trong chi trả của NHTM. HOẠT ĐỘNG HUY ĐỘNG TIỀN GỬI CỦA NHTM 1. Khái niệm về huy động tiền gửi Tiền gửi là nền tảng cho sự thịnh vượng và phát triển của Ngân hàng. Đây là khoản mục duy nhất trên bảng cân đối kế toán giúp phân biệt ngân hàng với các loại hình doanh nghiệp khác.
Năng lực của đội ngũ nhân viên cũng như của các nhà quản lý ngân hàng trong việc thu hút tiền gửi giao dịch và tiền gửi tiết kiệm từ doanh nghiệp và cá nhân là một thước đo quan trọng về sự chấp nhận của công chúng với ngân hàng. Tiền gửi là cơ sở chính của 11 các khoản vay và do đó nó là nguồn gốc sâu xa của lợi nhuận và sự phát triển của ngân hàng.[2] Hoạt động huy động tiền gửi chính là một hình thức của hoạt động huy động vốn. Đây là hoạt động ngân hàng mua quyền sử dụng các khoản vốn của khách hàng thông qua hình thức tiền gửi trong một thời gian nhất định và có trách nhiệm hoàn trả số vốn đó theo đúng kế hoạch. Huy động vốn qua tài khoản tiền gửi là hình thức huy động cổ điển và mang tính đặc thù riêng có của NHTM.
Đây cũng là điểm khác biệt giữa NHTM và các tổ chức tín dụng phi NH. Quy mô của tiền gửi là rất lớn so với các nguồn vốn khác, thông thường nó chiếm trên 50% tổng nguồn vốn và là mục tiêu tăng trưởng của các NH. Vai trò của hoạt động huy động tiền gửi - Là cơ sở để NHTM tổ chức mọi hoạt động kinh doanh. Trong nền kinh tế thị trường bất kỳ doanh nghiệp nào muốn sản xuất kinh doanh cũng cần có vốn, vốn quyết định đến khả năng kinh doanh của doanh nghiệp.