Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐÀO TẠO THEO TIẾP CẬN QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG Ở TRƯỜNG TRUNG CẤP NGHỀ GIAO THÔNG VẬN TẢI 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Các nghiên cứu về quản lý đào tạo Quản lý đào tạo theo tiếp cận ĐBCL đang là một vấn đề được các tác giả, nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu. Mỗi tác giả có quan điểm tiếp cận khác nhau và đưa ra luận giải của riêng mình về vấn đề này.
Tiêu biểu có những công trình nghiên cứu của tác giả sau đây. Các nhiên cứu về quản lý đào tạo ở nước ngoài Tác giả R.Noonan (1990) đã nhiều năm nghiên cứu về QLĐT, trong tác phẩm “Managing TVET to Meet Labour Market Demand”, “Quản lý đào tạo nghề đáp ứng thị trường lao động” của R.Noonan [38], tác giả đã đề cập đến QLĐT ở nhà trường cần dựa theo quy luật cung cầu và quản lý hệ thống ĐT theo hướng hiện đại gắn nhà trường với cơ sở sử dụng lao động. Tác giả cho rằng, QLĐT theo “hướng cầu” dựa trên nhu cầu việc làm và nhu cầu của người học trong xã hội. Thomas Dessinger và Slilke Hellwig (1994) (Đức) với tác phẩm: “Structures and functions of competency - based education and training (CBET): a comparative perspective” [39], đứng trên quan điểm tiếp cận quản lý đào tạo dựa trên cấu trúc, chức năng của CTĐT và CĐR, đã chỉ ra rằng để xây dựng được quy trình quản lý cần phải đưa ra được kế hoạch xây dựng chương trình, phát triển chương trình và kiểm định chương trình trước khi thực thi.
Cống hiến đặc biệt của tác giả trong công trình này là khi xây dựng chương trình theo CĐR cần có sự đối sánh với hệ thống giáo dục, ĐT của các nước tiên tiến trên thế giới. 7 Vladimir Gasskov (2000) đã nhiều năm nghiên cứu về QLĐT trong các cơ sở công lập, ông xuất bản cuốn “Managing vocational training systems” [40], trong tác phẩm của mình ông đã đưa ra một hệ thống khoa học và nghệ thuật quản lý và tổ chức ĐT bao gồm: quản lý cơ cấu tổ chức, thiết lập mục tiêu, kế hoạch, tài chính, QLĐT; bên cạnh đó ông cũng đề xuất biện pháp phát triển năng lực quản lý của các quản trị viên cao cấp, khuyến khích họ xem xét, phản biện các thủ tục hành chính của cơ sở mình để tiến tới mức độ chuyên nghiệp cao. Theo hướng tiếp cận các chức năng quản lý, đầu thế kỉ XX Harold Koontz và các đồng sự đã xem xét quản lý là một quá trình liên tục của các chức năng quản lý, đó là hoạch định, tổ chức, nhân sự, lãnh đạo, kiểm tra và phản hồi. Theo ông, trong bất cứ lĩnh vực nào, thì bản chất của quản lý cũng không thay đổi và đều phải thực hiện đây đủ các chức năng.
Nhóm tác giả cũng khẳng định, QLĐT nguồn nhân lực có vai trò quan trọng xuyên suốt đối với mỗi tổ chức, đơn vị, nhằm tạo ra nguồn nhân lực tốt nhất đảm bảo sự tồn tại và phát triển của các tổ chức [14] Như vậy, trong suốt thời kỳ từ đầu thế kỷ XX tới nay, QLĐT đã được nhiều nhà khoa học nước ngoài quan tâm nghiên cứu theo nhiều hướng tiếp cận khác nhau, mỗi hướng tiếp cận lại có những cách khai thác riêng. Tổng hợp những công trình của các tác giả nêu trên có thể thấy rằng, nghiên cứu QLĐT tập trung chủ yếu ở các hướng sau đây: Quản lý hệ thống gắn liền nhà trường với cơ sở sử dụng nguồn lực; QLĐT cần dựa trên quy trình từ xây kế hoạch xây dựng chương trình, phát triển chương trình và kiểm định chương trình trước khi thực thi; QLĐT bao gồm: quản lý cơ cấu tổ chức, thiết lập mục tiêu, kế hoạch, tài chính, QLĐT.Các công trình nghiên cứu này đã mở ra một hướng mới cho việc nghiên cứu quản lý đào tạo theo tiếp cận đảm bảo chất lượng một cách sâu sắc và toàn diện hơn, là cơ sở để chúng tôi có thể kế thừa nghiên cứu đề tài này. Các nghiên cứu về quản lý đào tạo ở Việt Nam Trong xu thế đổi mới toàn diện giáo dục, đào tạo đang diễn ra mạnh mẽ thì quản lý đào tạo là một trong những vấn đề được các nhà khoa học trong nước quan tâm nghiên cứu. Thành tựu nghiên cứu về vấn đề này có thể khái quát ở những điểm nổi bật như sau: Tác giả Đặng Bá Lãm đã có nhiều đóng góp trong quá trình xây dựng và phát triển các cơ sở lý luận và thực tiễn phát triển giáo dục ở nước nhà.
Trong cuốn “Quản lý nhà nước về giáo dục: một số lý luận và thực tiễn nước ta” (2005) [24] ông đã nghiên cứu một cách khá đầy đủ và hệ thống từ các chính sách đến quá trình thực hiện chính sách quản lý giáo dục ở Việt Nam hiện nay cũng như phát triển nguồn nhân lực trong thời kỳ CNH, HĐH. Tác giả Trần Kiểm (2013) là người có nhiều công trình nghiên cứu về QLĐT theo các khía cạnh khác nhau. Trong cuốn “Tiếp cận hiện đại trong quản lý giáo dục” [22] tác giả đã đề cập đến “Tiếp cận phức hợp”, khi đó nhà QLĐT nhìn nhận đối tượng quản lý như một chỉnh thể, các thành tố trong quá trình QLĐT gắn bó hữu cơ, tương tác lẫn nhau nên quản lý cũng cần có cái nhìn biện chứng, chất lượng ở đây là chất lượng tổng thể, có chăng các thành tố chủ đạo trong đào tạo sẽ cần được đầu tư, coi trọng cải tiến đúng mức nhằm đạt được chất lượng những mục tiêu. Bên cạnh đó, gần đây nghiên cứu về QLĐT có tác giả Nguyễn Tiến Hùng (2014) với công trình “Quản lý chất lượng trong giáo dục” [16] đã đề cập đến vai trò quan trọng của việc lựa chọn các mô hình quản lý phù hợp cho các cơ sở đào tạo nhằm tạo ra chất lượng và hiệu quả đào tạo, cung ứng nhân lực theo nhu cầu xã hội.
Đây là vấn đề giải quyết những thách thức mới trong quản lý giáo dục trước sự biến động của nhu cầu xã hội đối với nguồn nhân lực đất nước trong tương lai. Nghiên cứu QLĐT còn được một số tác giả đề cập trong các bài báo đăng tải trên các tạp chí chuyên ngành, và luận văn, luận án, trong đó có thể 9 kể đến bài viết của Chu Văn Chiến, “Quản lí quá trình đào tạo hệ VLVH của các trường ĐHSP”, Tạp chí giáo dục số 217 năm 2009 [7]; Lê Đức Mạnh, “Đổi mới công tác quản lí đào tạo ở trường Trung cấp Bách khoa Bắc Ninh”, Tạp chí giáo dục số 246 năm 2010 [27]; Hồ Cảnh Hạnh, “Quản lí đào tạo theo nhu cầu xã hội” (2013), Luận án tiến sĩ, viện KHGD Việt Nam [13]; Trần Văn Hòe, “Đào tạo và quản trị đào tạo theo chuẩn đầu ra trên thế giới và Việt Nam”, Tạp chí giáo dục số 307 năm 2013 [15]; Nguyễn Tiến Hùng, “Phát triển và quản lý phát triển chương trình đào tạo đáp ứng theo nhu cầu xã hội”, Tạp chí Khoa học giáo dục số 113 tháng 2 năm 2015. Tác giả đã đề cập sâu và chi tiết đến vấn đề quản lý và phát triển chương trình đào tạo ở các trường đào tạo cần bám sát đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực mà xã hội đang cần [17]. Một số tác giả đã nghiên cứu chủ yếu tập trung vào vấn đề đào tạo và quản lý đào tạo nguồn nhân lực nói chung nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực cho xã hội trong nền kinh tế hội nhập và phát triển.
Các nghiên cứu về đảm bảo chất lượng đào tạo 1. Các nghiên cứu về đảm bảo chất lượng đào tạo ở nước ngoài Theo một số tác giả như W.Shewhart, Joseph Juran, Elton Mayo và Walter Shewhart thì sự phát triển của QLCL trải qua các giai đoạn: (1) Kiểm soát chất lượng (Quality Control) là hoạt động đánh giá sự phù hợp của sản phẩm so với yêu cầu, so sánh mức độ đạt được so với chuẩn thông qua việc cân, đo, thử nghiệm, trắc nghiệm. nhằm mục đích kiểm soát sản phẩm cuối cùng để phát hiện ra các khuyết tật và đề ra biện pháp để xử lí nhằm loại bỏ các sản phẩm không đạt chuẩn qui định, hoặc làm lại nếu có thể. Kết quả của kiểm soát chất lượng là đảm bảo được chất lượng sản phẩm, nhưng không tạo ra chất lượng [48] (2) Kiểm soát quá trình (Process Control).
Tác giả Danielle Colardyn (1998), với công trình “ĐBCL cơ sở đào tạo trong dạy nghề thường xuyên” lại nhấn mạnh: Đào tạo nghề thường xuyên trong khuôn khổ học tập suốt đời cũng nhấn mạnh đặc biệt về ĐBCL. Theo 10 đó, mỗi quốc gia phát triển theo cách tiếp cận riêng của mình về ĐBCL và có các tiêu chí ĐBCL chung được sử dụng như là một điểm tham chiếu ở từng quốc gia. Petros Kefalas và các cộng sự (2003), một hệ thống ĐBCL đào tạo bao gồm các tiêu chuẩn chất lượng: chương trình học tập hiệu quả, đội ngũ giảng viên, khả năng sử dụng cơ sở hạ tầng sẵn có, phản hồi tích cực từ học viên và sự hỗ trợ từ các bên liên quan và thị trường lao động [41, tr. Các nghiên cứu về đảm bảo chất lượng đào tạo ở Việt Nam Trong những năm gần đây, ở Việt Nam vấn đề ĐBCL đào tạo được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu, tiêu biểu có các tác giả sau: Trần Bá Hoành trong tác phẩm “Đánh giá trong giáo dục” đã đề cập đến quá trình đánh giá trong giáo dục là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả công việc dựa vào việc phân tích những thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh, nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc”.
Trên cơ sở nghiên cứu khái niệm về đánh giá, đánh giá trong giáo dục, tác giả nhấn mạnh hoạt động đánh giá CL không ngoài mục đích góp phần giúp QLĐT theo tiếp cận ĐBCL, bởi các tiêu chuẩn tiêu chí trong đánh giá sẽ giúp cơ sở đào tạo quy chiếu kết quả QLĐT theo tiếp cận ĐBCL.