Nghiên cứu thực trạng và giải pháp phát triển kinh tế nông hộ tại xã Nông Thượng, Bắc Kạn

Chuyên khảo kinh tế phân tích Luận văn nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số giải pháp chủ yếu để phát triển kinh tế nông hộ, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Lý Thị Nga
• Người hướng dẫn: Th.S. Cù Ngọc Bắc
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Thực Trạng Và Đề Xuất Một Số Giải Pháp Chủ Yếu Để Phát Triển Kinh Tế Nông Hộ Tại Địa Bàn Xã Nông Thượng – Thị Xã Bắc Kạn – Tỉnh Bắc Kạn
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.2. Vai trò của kinh tế nông hộ
• 1.3. Đặc trưng của kinh tế hộ nông dân
• 1.4. Phân loại hộ nông dân
• 1.5. Những nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của kinh tế nông hộ
• 1.5.1. Nhóm nhân tố thuộc điều kiện tư nhiên
• 1.5.2. Nhóm nhân tố thuộc kinh tế và tổ chức quản lý
• 1.5.3. Nhóm nhân tố thuộc khoa học và công nghệ
• 1.6. Cơ sở thực tiễn
• 1.6.1. Kinh nghiệm phát triển kinh tế hộ nông dân trên thế giới
• 1.6.2. Kinh nghiệm phát triển kinh tế hộ nông dân ở trong nước
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thống kê kinh tế
• 2.3.2. Phương pháp hạch toán kinh tế
• 2.3.3. Phương pháp so sánh
• 2.4. Hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.4.1. Hệ thống chỉ tiêu phản ánh điều kiện sản xuất kinh doanh của nông hộ
• 2.4.2. Các chỉ tiêu phản ánh kết quả và hiệu quả sản xuất kinh doanh
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tại xã Nông Thượng
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Điều kiện phát triển kinh tế - xã hội chung của xã Nông Thượng
• 3.2. Tình hình sản xuất nông nghiệp của xã Nông Thượng
• 3.2.1. Đặc điểm kinh tế nông nghiệp của xã Nông Thượng
• 3.2.2. Tình hình sản xuất ngành chăn nuôi của xã
• 3.3. Thực trạng sản xuất kinh doanh của nông hộ
• 3.3.1. Khái quát chung về nhóm hộ điều tra
• 3.3.2. Điều kiện sản xuất kinh doanh của nông hộ
• 3.3.3. Kết quả sản xuất nông nghiệp của nhóm hộ điều tra
• 3.3.4. Hoạt động sản xuất kinh doanh từ ngành nghề phi nông nghiệp của nông hộ
• 3.3.5. Tổng hợp và đánh giá thu nhập của nhóm hộ điều tra
• 3.4. Những yếu tố ảnh hưởng đến tình hình phát triển kinh tế nông hộ xã Nông Thượng
• 3.4.1. Nhóm yếu tố về điều kiện tự nhiên
• 3.4.2. Nhóm nhân tố về nguồn lực
• 3.4.3. Vốn đầu tư cho sản xuất
• 3.4.4. Về thị trường
• 3.4.5. Về khoa học công nghệ
• 3.4.6. Về cơ sở hạ tầng
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG HỘ TRÊN ĐỊA BÀN XÃ NÔNG THƯỢNG
• 4.1. Đánh giá chung về kinh tế nông hộ ở xã Nông Thượng
• 4.2. Định hướng và một số giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế nông hộ xã Nông Thượng
• 4.2.1. Định hướng phát triển nông hộ ở xã Nông Thượng
• 4.2.2. Một số giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế nông hộ xã Nông Thượng
• 4.2.2.1. Đối với nhà nước
• 4.2.2.2. Đối với địa phương
• 4.2.2.3. Đối với hộ nông dân
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Kinh Tế Nông Hộ Tại Nông Thượng

Nông nghiệp đóng vai trò then chốt trong nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt với gần 80% dân số sống ở nông thôn. Kinh tế hộ gia đình là đơn vị kinh tế phù hợp với thực trạng phát triển nông nghiệp hiện nay. Trong những năm qua, kinh tế hộ đã thúc đẩy sự phát triển của ngành nông nghiệp, đưa Việt Nam trở thành nước xuất khẩu gạo hàng đầu. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những mâu thuẫn cần giải quyết như diện tích đất manh mún, thiếu vốn đầu tư và kiến thức sản xuất. Xã Nông Thượng, Bắc Kạn, cũng không tránh khỏi những thách thức này. Nghiên cứu về phát triển kinh tế nông hộ tại đây là cần thiết để tìm ra giải pháp phù hợp. Theo TS. Đỗ Văn Viện và Th.S Đặng Văn Tiến, kinh tế hộ nông dân là hình thức tổ chức kinh tế cơ sở của nền sản xuất xã hội, nơi các nguồn lực sản xuất được coi là của chung để tiến hành sản xuất.

1.1. Vai trò của kinh tế nông hộ trong phát triển nông thôn

Kinh tế hộ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao đời sống người dân và thúc đẩy sự phát triển của đất nước. Nó góp phần đổi mới công nghệ sản xuất, tích lũy kinh nghiệm truyền thống và áp dụng công nghệ mới. Khi chuyển sang sản xuất hàng hóa, hộ buộc phải đổi mới công nghệ để tạo ra sản phẩm chất lượng tốt hơn với giá rẻ hơn. Kinh tế hộ là tế bào của xã hội, sự phát triển của nó trước tiên giúp nâng cao đời sống của người dân và góp phần thúc đẩy sự phát triển của đất nước.

1.2. Đặc điểm kinh tế hộ gia đình tại xã Nông Thượng

Các thành viên trong hộ gắn bó chặt chẽ với nhau bởi quan hệ huyết thống và hôn nhân. Về mặt kinh tế, họ có quan hệ sở hữu bình đẳng về tài sản và phân phối thu nhập. Về quản lý, người quản lý cũng là người trực tiếp lao động, giúp phân công lao động hợp lý. Mọi người đều có ý thức sử dụng và bảo quản tài sản chung. Các thành viên trong nông hộ được gắn bó với nhau dựa trên những quan hệ thật sự bình đẳng đó là quan hệ sở hữu về tài sản, quan hệ phân phối các nguồn thu nhập và chi tiêu.

II. Thách Thức Phát Triển Kinh Tế Nông Hộ Ở Nông Thượng

Kinh tế nông hộ ở Nông Thượng đối mặt với nhiều khó khăn. Sản xuất nông nghiệp chủ yếu vẫn còn nhỏ lẻ, manh mún, thiếu ứng dụng khoa học kỹ thuật. Tình trạng thiếu vốn đầu tư và kiến thức sản xuất là phổ biến. Bên cạnh đó, sự biến đổi khí hậu và dịch bệnh cũng gây ảnh hưởng lớn đến sản xuất. Theo khóa luận tốt nghiệp của Lý Thị Nga, mâu thuẫn giữa tăng dân số và thiếu việc làm, kết hợp với tính thời vụ trong nông nghiệp tạo ra hiện tượng dư thừa lao động, dẫn đến năng suất lao động bình quân thấp. Tình trạng thiếu kiến thức, thiếu vốn đầu tư đang là tình trạng chung của các hộ gia đình nên khi có chính sách cho vay vốn hộ cũng không biết sử dụng sao cho có hiệu quả.

2.1. Khó khăn về vốn và tiếp cận tín dụng ưu đãi cho nông hộ

Thiếu vốn là một trong những rào cản lớn nhất đối với phát triển kinh tế nông hộ. Nông dân khó tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi do thủ tục phức tạp và thiếu tài sản thế chấp. Điều này hạn chế khả năng đầu tư vào giống, phân bón, công nghệ và mở rộng sản xuất. Tình trạng thiếu kiến thức, thiếu vốn đầu tư đang là tình trạng chung của các hộ gia đình nên khi có chính sách cho vay vốn hộ cũng không biết sử dụng sao cho có hiệu quả.

2.2. Hạn chế về ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất

Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất còn hạn chế do thiếu thông tin, kiến thức và kỹ năng. Nông dân chưa được tiếp cận đầy đủ với các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới, dẫn đến năng suất và chất lượng sản phẩm thấp. Sản xuất trong kinh tế hộ nông thôn hiện nay chủ yếu là hoạt động sản xuất nông nghiệp, yêu cầu ứng dụng khoa học – kỹ thuật vào sản xuất bị kìm hãm bởi diện tích đất manh mún, quy mô nhỏ do kết quả của việc chia đất bình quân.

2.3. Rủi ro thị trường và tiêu thụ nông sản bấp bênh

Thị trường tiêu thụ nông sản còn bấp bênh, giá cả không ổn định, gây khó khăn cho nông dân. Việc liên kết sản xuất và tiêu thụ còn yếu, nông dân thường bị ép giá và không có đầu ra ổn định cho sản phẩm. Việc đổi mới công nghệ trước hết phải nhằm khai thác tốt kinh nghiệm truyền thống từ lâu đời (Nguyễn Văn Huân, 1993).

III. Giải Pháp Tăng Thu Nhập Nông Hộ Tại Xã Nông Thượng

Để phát triển kinh tế nông hộ ở Nông Thượng, cần có các giải pháp đồng bộ. Cần tăng cường hỗ trợ vốn vay ưu đãi, nâng cao kiến thức sản xuất cho nông dân, và xây dựng các mô hình sản xuất hiệu quả. Đồng thời, cần chú trọng phát triển các sản phẩm OCOP đặc trưng của địa phương và mở rộng thị trường tiêu thụ. Theo Ngân hàng thế giới (WB):“Phát triển nông thôn là một chiến lược vạch ra nhằm cải thiện điều kiện kinh tế xã hội của một bộ phận dân cư tụt hậu, đặc biệt là ở các vùng nông thôn. Nó đòi hỏi phải mở rộng các lợi ích của sự phát triển đến với những người nghèo trong số những người đang tiến kế sinh nhai ở các vùng nông thôn”.

3.1. Đẩy mạnh liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản

Cần xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản bền vững, từ khâu sản xuất đến chế biến và tiêu thụ. Điều này giúp đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm và nâng cao giá trị gia tăng. Việc liên kết sản xuất và tiêu thụ còn yếu, nông dân thường bị ép giá và không có đầu ra ổn định cho sản phẩm.

3.2. Phát triển sản phẩm OCOP và thương hiệu nông sản địa phương

Cần tập trung phát triển các sản phẩm OCOP đặc trưng của Nông Thượng, như chè, miến dong, và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm này giúp tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường. Đây chính là những loại hộ sản xuất hàng hóa, nên các hộ thuộc nhóm này đã biết đầu tư phát triển loại hình kinh tế mang đặc trưng của mô hình kinh tế trang trại.

3.3. Ứng dụng thương mại điện tử vào tiêu thụ nông sản

Cần khuyến khích nông dân và các doanh nghiệp sử dụng thương mại điện tử để quảng bá và bán sản phẩm. Điều này giúp mở rộng thị trường tiêu thụ và giảm chi phí trung gian. Khi chuyển sang sản xuất hàng hóa, xuất hiện cạnh tranh thị trường, hộ buộc phải đổi mới công nghệ nhằm tạo ra sản phẩm có chất lượng tốt hơn với giá rẻ hơn.

IV. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Kinh Tế Nông Nghiệp Nông Thượng

Nhà nước và địa phương cần có các chính sách hỗ trợ phù hợp để phát triển kinh tế nông nghiệp ở Nông Thượng. Cần tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng nông thôn, hỗ trợ vốn vay ưu đãi, và đào tạo nghề cho nông dân. Đồng thời, cần tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp. Theo “Kinh tế hộ nông dân” xuất bản năm 2000 của TS. Đỗ Văn Viện và Th.S Đặng Văn Tiến thì: “Kinh tế hộ nông dân là hình thức tổ chức kinh tế 5 cơ sở của nền sản xuất xã hội. Trong đó các nguồn lực sản xuất như đất đai, lao động, tiền vốn và tư liệu sản xuất được coi là của chung để tiến hành sản xuất, có chung ngân quỹ, ngủ chung một nhà, ăn chung, mọi quyết định trong sản xuất kinh doanh là tùy thuộc vào chủ hộ, được Nhà nước thừa nhận, hỗ trợ và tạo điều kiện để phát triển”.

4.1. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng nông thôn và giao thông

Cần nâng cấp và xây dựng mới các công trình cơ sở hạ tầng nông thôn, như đường giao thông, hệ thống thủy lợi, và điện lưới. Điều này giúp cải thiện điều kiện sản xuất và sinh hoạt của người dân. Vị trí địa lý có ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và sự phát triển của kinh tế hộ nông dân.

4.2. Hỗ trợ đào tạo nghề và nâng cao kiến thức cho nông dân

Cần tổ chức các lớp đào tạo nghề, tập huấn kỹ thuật cho nông dân, giúp họ nâng cao kiến thức và kỹ năng sản xuất. Điều này giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Tình trạng thiếu kiến thức, thiếu vốn đầu tư đang là tình trạng chung của các hộ gia đình nên khi có chính sách cho vay vốn hộ cũng không biết sử dụng sao cho có hiệu quả.

4.3. Tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp

Cần tạo môi trường đầu tư thuận lợi cho các doanh nghiệp, khuyến khích họ đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp. Điều này giúp tạo ra các chuỗi giá trị nông sản và giải quyết vấn đề tiêu thụ. Khi chuyển sang sản xuất hàng hóa, xuất hiện cạnh tranh thị trường, hộ buộc phải đổi mới công nghệ nhằm tạo ra sản phẩm có chất lượng tốt hơn với giá rẻ hơn.

V. Mô Hình Kinh Tế Nông Hộ Hiệu Quả Tại Bắc Kạn

Nghiên cứu và nhân rộng các mô hình kinh tế nông hộ hiệu quả là rất quan trọng. Các mô hình này cần phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của địa phương. Cần chú trọng các mô hình sản xuất theo hướng hữu cơ, bền vững, và có giá trị gia tăng cao. Theo Frank Ellis:“Hộ nông dân là các hộ gia đình làm nông nghiệp, tự kiếm kế sinh nhai trên mảnh đất của mình, sử dụng chủ yếu sức lao động của gia đình để sản xuất, thường nằm trong hệ thống kinh tế lớn hơn, nhưng chủ yếu đặc trưng bởi sự tham gia cục bộ vào các thị trường và có xu hướng hoạt động với mức độ không hoàn hảo cao”.

5.1. Mô hình trồng trọt kết hợp chăn nuôi theo hướng hữu cơ

Mô hình này giúp tận dụng tối đa nguồn tài nguyên, giảm chi phí sản xuất, và tạo ra các sản phẩm an toàn cho sức khỏe người tiêu dùng. Cần xây dựng các chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản bền vững, từ khâu sản xuất đến chế biến và tiêu thụ.

5.2. Mô hình phát triển du lịch nông nghiệp cộng đồng

Mô hình này giúp tạo thêm nguồn thu nhập cho nông dân, đồng thời quảng bá các sản phẩm nông sản và văn hóa địa phương. Cần tập trung phát triển các sản phẩm OCOP đặc trưng của Nông Thượng, như chè, miến dong, và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ.

5.3. Mô hình kinh tế trang trại tổng hợp

Mô hình này giúp đa dạng hóa sản xuất, giảm thiểu rủi ro, và tăng thu nhập cho nông hộ. Đây chính là những loại hộ sản xuất hàng hóa, nên các hộ thuộc nhóm này đã biết đầu tư phát triển loại hình kinh tế mang đặc trưng của mô hình kinh tế trang trại.

VI. Nông Nghiệp Bền Vững Tương Lai Kinh Tế Nông Hộ Nông Thượng

Nông nghiệp bền vững là hướng đi tất yếu để phát triển kinh tế nông hộ ở Nông Thượng. Cần chú trọng bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên, và tạo ra các sản phẩm an toàn cho sức khỏe người tiêu dùng. Đồng thời, cần nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản địa phương trên thị trường. Theo khóa luận tốt nghiệp của Lý Thị Nga, Nông Thượng là một xã thuộc thị xã Bắc Kạn – tỉnh Bắc Kạn nền sản xuất của xã nói chung vẫn chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp. Kinh tế nông nghiệp nói chung và kinh tế nông hộ của xã nói riêng đang dần phát triển theo đà phát triển chung của cả nước nhưng nó cũng không tránh khỏi những mâu thuẫn tồn tại cần được giải quyết.

6.1. Áp dụng các biện pháp canh tác thân thiện với môi trường

Cần giảm thiểu sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật, thay vào đó sử dụng các biện pháp canh tác hữu cơ và sinh học. Điều này giúp bảo vệ đất đai và nguồn nước. Sản xuất trong kinh tế hộ nông thôn hiện nay chủ yếu là hoạt động sản xuất nông nghiệp, yêu cầu ứng dụng khoa học – kỹ thuật vào sản xuất bị kìm hãm bởi diện tích đất manh mún, quy mô nhỏ do kết quả của việc chia đất bình quân.

6.2. Sử dụng hiệu quả nguồn nước và năng lượng

Cần áp dụng các biện pháp tưới tiết kiệm nước và sử dụng năng lượng tái tạo trong sản xuất nông nghiệp. Điều này giúp giảm chi phí sản xuất và bảo vệ môi trường. Vị trí địa lý có ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và sự phát triển của kinh tế hộ nông dân.

6.3. Nâng cao chất lượng và giá trị nông sản địa phương

Cần tập trung vào sản xuất các sản phẩm có chất lượng cao, an toàn, và có giá trị dinh dưỡng. Đồng thời, cần xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm này để tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường. Cần tập trung phát triển các sản phẩm OCOP đặc trưng của Nông Thượng, như chè, miến dong, và các sản phẩm thủ công mỹ nghệ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Một số khái niệm Khái niệm nông nghiệp Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản của xã hội, sử dụng đất đai để trồng trọt và chăn nuôi, khai thác cây trồng và vật nuôi làm tư liệu và nguyên liệu lao động chủ yếu để tạo ra lương thực thực phẩm và một số nguyên liệu cho công nghiệp. Nông nghiệp là một ngành sản xuất lớn, bao gồm nhiều chuyên ngành: Trồng trọt, chăn nuôi, sơ chế nông sản; theo nghĩa rộng, còn bao gồm cả lâm nghiệp, thủy sản. Khái niệm về hộ Qua nghiên cứu cho thấy, có nhiều quan điểm của các nhà khoa học về hộ: + Theo từ điển chuyên ngành kinh tế và từ điển ngôn ngữ:“Hộ là tất cả những người cùng chung sống trong một mái nhà.

Nhóm người đó bao gồm những người cùng chung huyết tộc và những người làm công”. + Theo Liên hợp quốc “Hộ là những người cùng chung sống dưới một mái nhà, cùng ăn chung và có chung một ngân quỹ”. Khái niệm về hộ nông dân Theo Frank Ellis:“Hộ nông dân là các hộ gia đình làm nông nghiệp, tự kiếm kế sinh nhai trên mảnh đất của mình, sử dụng chủ yếu sức lao động của gia đình để sản xuất, thường nằm trong hệ thống kinh tế lớn hơn, nhưng chủ yếu đặc trưng bởi sự tham gia cục bộ vào các thị trường và có xu hướng hoạt động với mức độ không hoàn hảo cao”. Khái niệm về kinh tế hộ nông dân Theo “Kinh tế hộ nông dân” xuất bản năm 2000 của TS.

Đỗ Văn Viện và Th.S Đặng Văn Tiến thì: “Kinh tế hộ nông dân là hình thức tổ chức kinh tế 5 cơ sở của nền sản xuất xã hội. Trong đó các nguồn lực sản xuất như đất đai, lao động, tiền vốn và tư liệu sản xuất được coi là của chung để tiến hành sản xuất, có chung ngân quỹ, ngủ chung một nhà, ăn chung, mọi quyết định trong sản xuất kinh doanh là tùy thuộc vào chủ hộ, được Nhà nước thừa nhận, hỗ trợ và tạo điều kiện để phát triển”. Khái niệm về kinh tế nông hộ Kinh tế nông hộ là loại hình kinh tế trong đó các hoạt động sản xuất chủ yếu dựa vào lao động gia đình (lao động không thuê) và mục đích của loại hình kinh tế này trước hết nhằm đáp ứng nhu cầu của hộ gia đình (không phải mục đích chính là sản xuất hàng hoá để bán). Tuy nhiên cũng cần có sự chú ý ở đây là các hộ gia đình cũng có thể sản xuất để trao đổi nhưng ở mức độ hạn chế.

Kinh tế hộ là loại hình kinh tế trong đó các hoạt động sản xuất chủyếu dựa vào lao động gia đình và mục đích của loại hình kinh tế này trước hết nhằm đáp ứng nhu cầu của hộ gia đình. Ngoài ra có thể tiến hành trao đổi, bán cho người khác khi sản phẩm đó đối với họ là không cần thiết. Khái niệm về phát triển nông thôn Theo Ngân hàng thế giới (WB):“Phát triển nông thôn là một chiến lược vạch ra nhằm cải thiện điều kiện kinh tế xã hội của một bộ phận dân cư tụt hậu, đặc biệt là ở các vùng nông thôn. Nó đòi hỏi phải mở rộng các lợi ích của sự phát triển đến với những người nghèo trong số những người đang tiến kế sinh nhai ở các vùng nông thôn”.

Vai trò của kinh tế nông hộ Kinh tế hộ đã có từ lâu đời cho đến nay nó vẫn tồn tại và phát triển. Trải qua mỗi thời kỳ lịch sử khác nhau thì kinh tế hộ biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, càng ngày nó càng khẳng định được tầm quan trọng và vai trò của nó trong nền kinh tế quốc dân. 6 Kinh tế hộ là tế bào của xã hội, sự phát triển của nó trước tiên giúp nâng cao đời sống của người dân và góp phần thúc đẩy sự phát triển của đất nước. Kinh tế hộ đóng vai trò quan trọng trong việc góp phần đổi mới công nghệ sản xuất.

Hộ là nơi tích lũy kinh nghiệm sản xuất truyền thống cũng là nơi áp dụng công nghệ mới vào sản xuất. Khi chuyển sang sản xuất hàng hóa, xuất hiện cạnh tranh thị trường, hộ buộc phải đổi mới công nghệ nhằm tạo ra sản phẩm có chất lượng tốt hơn với giá rẻ hơn. Việc đổi mới công nghệ trước hết phải nhằm khai thác tốt kinh nghiệm truyền thống từ lâu đời (Nguyễn Văn Huân, 1993)[7]. Đặc trưng của kinh tế hộ nông dân Kinh tế hộ nông dân mặc dù có những bước đi thăng trầm song thực tế hộ nông dân và kinh tế hộ vẫn tồn tại bền vững, thúc đẩy xã hội phát triển.

Các thành viên trong hộ được gắn bó chặt chẽ với nhau bởi quan hệ huyết thống, quan hệ hôn nhân. Hơn nữa sống trong điều kiện tình làng nghĩa xóm chịu ảnh hưởng của phong tục tập quán nối tiếp từ thế hệ này sang thế hệ khác. - Về mặt kinh tế: Các thành viên trong nông hộ được gắn bó với nhau dựa trên những quan hệ thật sự bình đẳng đó là quan hệ sở hữu về tài sản, quan hệ phân phối các nguồn thu nhập và chi tiêu. Đó chính là những lợi ích về kinh tế cho nên trong gia đình mọi người gắn bó và cảm thông với nhau.

- Về quản lý phân công lao động: Trong nông hộ việc quản lý và phân công lao động khác hẳn với các ngành nghề khác là người quản lý cũng là người trực tiếp lao động. Do đó việc phân công lao động hết sức thuận lợi, hợp lý vì mọi người hiểu nhau về năng lực và trình độ. Hơn nữa vì mục đích của mỗi thành viên trong nông hộ cũng thống nhất là làm thế nào để gia đình giàu có, động lực đó cũng thúc đẩy mọi người làm hết mình và có tính tự giác cao, điều mà không có hình thức kinh doanh nào có được. - Về tài sản và tư liệu sản xuất: 7 Các thành viên trong hộ đều bình đẳng, sử dụng chung mọi tài sản phục vụ cho sản xuất và đời sống của gia đình, mọi người đều hiểu rõ tính chất giá trị của tài sản cho nên họ đều có ý thức sử dụng và bảo quản cao nhất.

Bởi vì chúng cũng là những yếu tố kinh tế của gia đình (Chu Cao Vũ,1995)[4]. Phân loại hộ nông dân Trong sản xuất nông hộ kinh tế hộ gia đình là loại hình kinh tế được phát triển từ thấp đến cao, từ tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa. Vì vậy nếu căn cứ vào mức độ phát triển kinh tế nông hộ ta có thể chia ra các nhóm sau: - Nhóm kinh tế hộ sinh tồn: Là dạng phát triển thấp của kinh tế nông hộ, các hộ thuộc nhóm này chỉ sản xuất một số loại cây trồng vật nuôi chủ yếu nhằm duy trì cuộc sống của gia đình họ. Họ hầu như không có hoặc có rất ít vốn, công cụ sản xuất thì thô sơ, lạc hậu dẫn đến năng suất lao động thấp và họ tiến hành sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm.

- Nhóm kinh tế hộ tự túc: Nhóm này sản xuất ra lương thực thực phẩm cung cấp cho nhu cầu hàng ngày, sản xuất còn manh mún, lạc hậu không chịu tìm tòi, học hỏi, luôn bằng lòng với bản thân nên hiệu quả trong sản xuất của nhóm hộ này rất thấp. - Nhóm hộ sản xuất nhỏ: Trong quá trình sản xuất có một bộ phận nông dân làm ăn khá giả, ngoài phần sản xuất để cung cấp cho bản thân gia đình còn có phần dư thừa để bán ra ngoài thị trường. Đây là nhóm họ phần nào biết làm ăn, chịu khó học hỏi nhưng vẫn chưa thực sự mạnh dạn đầu tư, thuê vốn để làm ăn. - Nhóm kinh tế hộ sản xuất hàng hóa lớn: Đây chính là những loại hộ sản xuất hàng hóa, nên các hộ thuộc nhóm này đã biết đầu tư phát triển loại hình kinh tế mang đặc trưng của mô hình kinh tế trang trại.

Căn cứ vào mục tiêu và cơ chế hoạt động, hộ nông dân được chia thành các loại: 8 + Hộ nông dân hoàn toàn tự cấp không phản ứng với thị trường: Loại này có mục tiêu tối đa hóa lợi ích, đó là sản phẩm cần thiết để tiêu dùng trong chính gia đình họ. Để có đủ sản phẩm, lao động trong nông hộ phải làm cật lực và đó cũng được coi như một lợi ích, để có thể tự cấp, tự túc sự hoạt động của hộ phụ thuộc vào: khả năng mở rộng diện tích đất đai; có thị trường lao động để họ tự bán sức lao động để có thu nhập; có thị trường vật tư để họ mua nhằm lấy lãi; có thị trường sản phẩm để họ trao đổi nhằm đáp ứng nhu cầu của mình. + Hộ bắt đầu có phản ứng với thị trường: Loại hộ này gọi là “nửa tự cấp”, nó không giống như loại doanh ghiệp khác là phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường, vì các yếu tố tự cấp còn lại nhiều và vẫn quyết định cách thức sản xuất của hộ. Ở đây hộ có phản ứng với giá cả, với thị trường nhưng ở mức độ thấp.

+ Hộ nông dân sản xuất hàng hóa là chủ yếu: Loại này mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận được biểu hiện rõ rệt và họ có phản ứng gay gắt với các thị trường vốn, ruộng đất, lao động. Căn cứ theo tính chất ngành sản xuất, hộ nông dân được chia thành: + Hộ thuần nông: là loại hộ chỉ thuần túy sản xuất nông nghiệp. + Nông hộ kiêm: là loại hộ vừa làm nông nghiệp vừa làm nghề tiểu thủ công nghiệp. + Nông hộ chuyên: là loại nông hộ chuyên làm các ngành nghề như cơ khí, mộc, nề, rèn, sản xuất vật liệu xây dựng, vận tải, thủ công mỹ nghệ, may, dệt, làm dịch vụ kỹ thuật cho nông nghiệp.

+ Nông hộ buôn bán: có quầy hàng riêng, bán hàng ở chợ hoặc các nơi đông dân cư. Các loại nông hộ trên không ổn định mà có thể thay đổi khi điều kiện cho phép. Căn cứ vào mức thu nhập của nông hộ bao gồm: + Hộ giàu 9 + Hộ khá + Hộ trung bình + Hộ nghèo + Hộ đói Sự phân biệt này thường dựa vào quy định chung hoặc quy định của từng địa phương. Những nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của kinh tế nông hộ 1.

Nhóm nhân tố thuộc điều kiện tư nhiên a. Vị trí địa lý và đất đai Vị trí địa lý có ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và sự phát triển của kinh tế hộ nông dân.