CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Lịch sử nghiên cứu Nghiên cứu về một số biện pháp dạy học môn mĩ thuật cho học sinh lớp 5 theo phương pháp Đan Mạch ta có thể kể đến các tài liệu sau đây: Giáo trình Mĩ thuật và Phương pháp dạy học Mĩ thuật theo phương pháp Đan Mạch ở Tiểu học là cuốn sách nghiêm cứu các phương pháp và hình thức dạy học mới lấy người học làm trung tâm chứ chưa đề cập cụ thể đến các biện pháp dạy học môn Mĩ thuật ở tiểu học theo phương pháp Đan Mạch. Dạy Mĩ thuật cho trẻ tiểu học theo dự án “Hỗ trợ giáo dục Mĩ thuật Tiểu học” (SAEPS) Việt Nam – Đan Mạch của Lê Tống Ngọc Anh năm 2014 là cuốn sách trình bày về phương pháp dạy học và hình thức tổ chức lớp học theo phương pháp Đan Mạch đồng thời cũng nhắc đến một số vấn đề khi áp dụng phương pháp dạy học Mĩ thuật theo hướng đổi mới của Đan Mạch tại Việt Nam tuy nhiên vẫn chưa đề cập tới biện pháp khắc phục cụ thể. Có thể nói, có nhiều các tài liệu nghiêm cứu về dạy - học môn Mĩ thuật theo phương pháp Đan Mạch. Tuy nhiên, các tài liệu chỉ nghiêm cứu một khía cạnh hoặc một vấn đề nào đó chưa thật sự đi sâu vào tìm hiểu các vấn đề để đề ra biện pháp dạy học Mĩ thuật ở tiểu học cụ thể là khối lớp 5.
Song đó cũng là những tài liệu vô cùng quan trọng để làm cơ sở cho chúng tôi nghiên cứu một số biện pháp dạy học Mĩ thuật cho học sinh lớp 5 theo phương pháp Đan Mạch. Cơ sở lý thuyết giáo dục học 1. Khái niệm về Mĩ thuật Khi nói đến Mĩ thuật là ta nói đến cái đẹp, làm nên cái đẹp và cả thưởng thức cái đẹp nhằm phục vụ, làm thỏa mãn nhu cầu trong đời sống vật chất và tinh thần của con người. Đây là loại hình nghệ thuật ra đời từ rất sớm, từ khi con người chưa có khả năng thể hiện những suy nghĩ hay kiến thức của mình bằng chữ viết, con người đã dựa vào các hình mảng, đường nét, màu sắc để truyền đạt thông tin của mình cho người khác như biểu thị cho số 1 mọi người dùng 1 gạch và số 2 mọi người dùng 2 gạch.
Càng về sau, thông tin con người muốn truyền đạt càng nhiều SVTH: Vũ Thị Thúy Phương 7 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: ĐÀM VĂN THỌ nên ngôn ngữ tạo hình càng được phát triển và được nâng cao. Dần dần, các hình thức truyền đạt thông tin nào đó mà còn đề con người gửi gắm những tâm tư, tình cảm của mình và nó trở thành một hình thức nghệ thuật để thỏa mãn nhu cầu của con người. Nói một cách chung nhất, Mĩ thuật là từ chỉ những loại hình nghệ thuật có mối quan hệ đến sự thụ cảm bằng mắt và tạo thành các hình tượng lấy từ thế giới vật chất bên ngoài để đưa lên mặt phẳng hoặc một không gian ngôn ngữ như: hình khối, màu sắc, đường nét, đậm nhạt, sáng tối….với các chất liệu phong phú và đa dạng mà ta có thể dùng để diễn tả được. Vị trí môn Mĩ thuật ở tiểu học Mục đích của nền giáo dục chúng ta là đào tạo những con người phát triển nhiều mặt (đức, trí, thể, mĩ và lao động) hài hòa cân đối các mặt.
Nếu thiếu một trong những mặt đó sẽ mất cân đối, nên không coi trọng bộ môn nào, buông thả bộ môn nào làm hạn chế sự phát triển của trẻ trong quá trình giáo dục ở tiểu học. Chính đây là nền tảng, cơ cấu, nền móng “vạn sự khởi đầu nan” vì lẽ trên môn Mĩ thuật phải được áp dụng vào chương trình, không phải bây giờ mới có mà đã có từ nền giáo dục của 2 miền Nam – Bắc khi chưa được thống nhất. Để thực hiện nhiệm vụ mỹ dục (giáo dục cái đẹp) phải thông qua nhiều hoạt động, nhiều môn học, trong đó môn Mĩ thuật có một vị trí quan trọng là môn cơ sở Mỹ dục. Môn Mĩ thuật chỉ ra những quan điểm, những tiêu chuẩn của cái đẹp.
Vì vậy đã từ lâu môn Mĩ thuật là môn học chính thức trong chương trình giảng dạy ở phổ thông cơ sở cấp 1 (hay là tiểu học) và được giảng dạy ở trường đào tạo sư phạm theo chươ bbgng trình hoàn chỉnh của bộ giáo dục. Nó gắn bó chặt chẽ với các bộ môn học khác để tạo ra chất lượng đào tạo. Mục đích môn Mĩ thuật ở tiểu học Môn Mĩ thuật phổ thông không nhằm đào tạo học sinh thành những người làm chuyên ngành làm công tác Mĩ thuật mà mục đích chủ yếu làm cho đông đảo học sinh được tiếp xúc với hoạt động nghệ thuật (hội họa) để các em hiểu biết những yếu tố làm ra vẻ đẹp và những tiêu chuẩn những cái đẹp. Trên cơ sở đó bồi dưỡng thị hiếu tình cảm thẩm mỹ, giúp các em có thể thụ cảm cái đẹp của tác phẩm SVTH: Vũ Thị Thúy Phương 8 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: ĐÀM VĂN THỌ hội họa, vẻ đẹp của thiên nhiên, của quê hương đất nước, biết lựa chọn và biểu lộ cái đẹp trong cách cứng xử, biết bảo vệ cái đẹp.
Bên cạnh đó môn Mĩ thuật bồi dưỡng năng khiếu và khả năng sáng tạo nghệ thuật cho học sinh (ở mức độ bước đầu). Nhiệm vụ môn Mĩ thuật ở tiểu học Góp phần thẩm mỹ cho học sinh cụ thể là bồi dưỡng nâng cao thị hiếu thẩm mỹ, năng lực nhận thức cái đẹp. Rèn luyện tri giác, thị giác và khả năng thể hiện đối tượng vẽ cho học sinh, thông qua thực hiện Mĩ thuật các em được rèn luyện cách phân tích so sánh, đối chiếu với phương pháp bao quát đến chi tiết điều đó giúp cho tư duy phát triển. Tạo điều kiện giúp cho học sinh học tốt các môn học khác: bản thân nội dung môn Mĩ thuật cần có nhiều tri thưức của các môn khoa học hỗ trợ như (toán, văn, sinh hoc, tâm lí giáo dục, khoa học xã hội…Ngược lại môn Mĩ thuật là môn học được các em ưa thích, biết vẽ để tạo điều cho học các môn học khác.
Bồi dưỡng năng khiếu nghệ thuật cho học sinh tạo điều kiện cho học sinh có năng khiếu theo các trường chuyên nghiệp. Nội dung chương trình Mĩ thuật ở tiểu học 1. Kế hoạch dạy học Lớp Số tiết/tuần Số tuần Tổng số tiết/năm 1 1 35 35 2 1 35 35 3 1 35 35 4 1 35 35 5 1 35 35 Cộng (toàn cấp) 175 175 1. Nội dung dạy học ở lớp 5 LỚP 5 1 tiết/tuần × 35 tuần = 35tiết - Vẽ theo mẫu + Nhận xét đặc điểm tương quan của mẫu vẽ.
SVTH: Vũ Thị Thúy Phương 9 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: ĐÀM VĂN THỌ + Vẽ mẫu có hai hoặc ba đồ vật là hình khối đơn giản. Làm quen ba bộ đậm nhạt: đậm, đậm vừa, nhạt. - Vẽ trang trí: + Trang trí các hình cơ bản và tìm những hình ảnh tiêu biểu + Làm quen và tập kẻ kiểu chữ nét thanh, nét đậm. - Vẽ tranh: + Biết khai thác đề tài và tìm những hình ảnh tiêu biểu.
+ tập vẽ tranh các thể loại: phong cảnh, sinh hoạt, chân dung,… - Thường thức Mĩ thuật: + Xem tranh thiếu nhi và một số tác phâẩm Mĩ thuật tiêu biểu của Việt Nam. + Tập nhận xét - Tập nặn tạo dáng + Tập nặn theo mẫu + Tập nặn tạo dáng tự do. Các phương pháp dạy học cụ thể môn Mĩ thuật 1. Phương pháp trực quan Phương pháp trực quan là phương pháp dạy học đặc trưng của môn Mĩ thuật.
Mĩ thuật là loaị hình nghệ thuật thị giác, vì vậy dạy học Mĩ thuật không thể thiếu phương pháp trực quan. Trực quan có thể là đồ dùng dạy học, tranh ảnh, quan sát thực tế… sử dụng trực quan đúng lúc, đúng chỗ, đồ dùng trực quan đa dạng, phong phú sẽ tạo hứng thú cho người học, kích thích trí tưởng tượng sáng tạo, mỗi phân môn trong môn Mĩ thuật có những đồ dùng trực quan khác nhau những cách sử dụng đồ dùng trực quan như thế nào cho hiệu quả đó chính là phương pháp trực quan. Sử dụng đúng lúc đúng chỗ sẽ phát huy được hiệu quả và ngược lại. Đồ dùng trực quan nên có các bài vẽ minh họa đẹp và chưa đẹp để học sinh so sánh, nhận xét, là bài vẽ của học sinh năm trước.
Sau khi hướng dẫn, đồ dùng trực quan cần được cất đi trưước khi học sinh bắt đầu bài vẽ. Trong khi sử dụng đồ dùng trực quan cần chú ý: dùng đến đồ dùng nào thì lấy lại cái đó, sau khi cất đi rồi thì lấy cái khác hoặc để trồng lên nhau. Không nên bày tất cả lên bảng, làm phân tán chú ý khi học SVTH: Vũ Thị Thúy Phương 10 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP GVHD: ĐÀM VĂN THỌ quan sát. Đồ dùng trực quan được sử dụng thường là mẫu vẽ (vật thật hoặc tranh mẫu), các bài vẽ minh họa, bảng biểu minh họa, các bước tiến hành, tranh ảnh.
Hay là trong tập nặn tạo dáng thì đồ dùng trực quan thường là đồ chơi, có thể là búp bê, các con vật như mèo chó, thỏ, ôtô… Giáo viên thường gặp khó khăn vì không có tranh minh hạo khổ lớn để học sinh quan sát, nhận xét. Hiện nay, bộ Gíao Dục và Đạo Tạo đã cung cấp đầy đủ bộ tranh, tượng theo các lớp theo chương trình SGK mới, đó là điều kiện thuận cho quá trình dạy học Mĩ thuật nói chung và trong thưởng thức Mĩ thuật nói riêng. Phương pháp quan sát Phương pháp quan sát được thể hiện trong hết các phân môn của Mĩ thuật nhưng ở mỗi nội dung ở phân môn khác nhau phương pháp quan sát có tác dụng và tầm quan trọng khác nhau. Quan sát và trở thành kỹ năng của người học.
Có thối quen quan sát mọi sự vật hiện tượng xung quanh sẽ làm giàu vốn biểu tượng và là điều kiện cho trí nhớ, trí tưởng tượng sáng tạo phát triển. Trong vẽ tranh theo mẫu, nếu không quan sát hoặc không biết cách quan sát, bài vẽ sẽ không thể hiện được đặc điểm, hình dáng, vẻ đẹp của mẫu, hình vẽ chung chung, hời hợt, thiếu sinh động, khi hướng dẫn học sinh vẽ theo mẫu, trước hết phải hướng dẫn học sinh quan sát mẫu. Quan sát phải từ tổng thể đến chi tiết, từ khát quát đến cụ thể. Còn trong vẽ trang trí, vẽ tranh, tập nặn tạo dáng thì phương pháp quan sát là hướng dẫn học sinh quan sát bài minh họa để nắm bắt được cách vẽ cách nặn theo yêu cầu của bài.