Khảo Sát Một Số Yếu Tố Liên Quan Đến Chất Lượng Tế Bào Gốc Tạo Máu Phân Lập Từ Máu Dây Rốn Tại ...

Khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng tế bào gốc tạo máu từ máu dây rốn tại ngân hàng tế bào gốc bệnh viện đa khoa Tâm Anh.

• Tác giả: Nguyễn Thị Bích
• Người hướng dẫn: TS. Thẩm Thị Thu Nga
• Trường học: Học viện Khoa học và Công nghệ
• Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm
• Đề tài: Khảo Sát Một Số Yếu Tố Liên Quan Đến Chất Lượng Tế Bào Gốc Tạo Máu Phân Lập Từ Máu Dây Rốn Tại Ngân Hàng Tế Bào Gốc, Bệnh Viện Đa Khoa Tâm Anh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. TẾ BÀO GỐC
• 1.2. TẾ BÀO GỐC TẠO MÁU
• 1.2.1. Sự hình thành và phát triển của tế bào gốc tạo máu
• 1.2.2. Quá trình biệt hóa tế bào gốc tạo máu
• 2. CHƯƠNG 2: NGUYÊN VẬT LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. NGUYÊN VẬT LIỆU
• 2.2. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.3. Kỹ thuật thu thập máu dây rốn
• 2.2.4. Kỹ thuật xử lý máu dây rốn
• 2.2.5. Kỹ thuật đánh giá chất lƣợng máu dây rốn sau xử lý
• 2.2.6. Phân tích thống kê
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Kết quả thu thập mẫu
• 3.1.2. Đặc điểm thống kê các đơn vị máu dây rốn đạt tiêu chuẩn
• 3.1.2.1. Đặc điểm sản phụ
• 3.1.2.2. Đặc điểm trẻ sơ sinh
• 3.1.2.3. Đặc điểm chỉ số chất lượng máu dây rốn
• 3.1.3. Các yếu tố liên quan đến chỉ số chất lƣợng tế bào gốc tạo máu
• 3.1.3.1. Các yếu tố sản phụ và trẻ sơ sinh với thể tích máu dây rốn
• 3.1.3.2. Các yếu tố sản phụ và trẻ sơ sinh với số lượng TNC
• 3.1.3.3. Các yếu tố sản phụ và trẻ sơ sinh với số lượng tế bào CD34+
• 3.1.3.4. Các yếu tố sản phụ và trẻ sơ sinh với tỷ lệ tế bào CD34+
• 3.1.4. Tƣơng quan giữa các yếu tố sản phụ và chỉ số đánh giá chất lƣợng của đơn vị máu dây rốn
• 3.1.5. Tƣơng quan giữa yếu tố trẻ sơ sinh và các chỉ số đánh giá chất lƣợng đơn vị máu dây rốn
• 3.1.6. Tƣơng quan của một số yếu tố khác
• 3.1.7. Ảnh hƣởng của một số yếu tố đến chất lƣợng của đơn vị máu dây rốn
• 3.1.7.1. Ảnh hưởng của thể tích máu dây rốn đến số lượng TNC
• 3.1.7.2. Ảnh hưởng của thể tích máu đến số lượng tế bào CD34+
• 3.1.7.3. Ảnh hưởng của thời gian bảo quản mẫu đến tỷ lệ tế bào sống
• 3.1.8. Mô hình ƣớc lƣợng số lƣợng TNC
• 3.1.8.1. Các yếu tố sản phụ
• 3.1.8.2. Các yếu tố trẻ sơ sinh
• 3.1.8.3. Thời gian bảo quản mẫu trƣớc xử lý
• 3.1.8.4. Các chỉ số chất lƣợng tế bào gốc máu dây rốn
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tế Bào Gốc Tạo Máu Từ Máu Dây Rốn 55 ký tự

Tế bào gốc tạo máu (HSCs) là những tế bào gốc đa năng, có khả năng tự làm mới và biệt hóa thành toàn bộ hệ thống tạo máu. HSCs có thể thay thế tất cả các loại tế bào máu, từ hồng cầu vận chuyển oxy đến tiểu cầu và các tế bào miễn dịch. Một số lượng nhỏ HSCs tự tăng sinh để duy trì số lượng tế bào gốc trong cơ thể. HSCs tồn tại ở trạng thái không hoạt động và sẽ kích hoạt khi cơ thể bị tổn thương. Bất kỳ rối loạn nào trong quá trình chuyển đổi này có thể dẫn đến cạn kiệt tế bào gốc máu, gây thiếu máu và các bệnh lý về máu, miễn dịch khác. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Bích (2021), HSC bắt đầu được xác định trong phôi ở vùng Aorto-Gonado-Mesonephros (AGM). Sau đó, HSC chuyển sang gan của thai nhi, lá lách và cuối cùng là tủy xương, nơi chúng cư trú suốt đời.

1.1. Định Nghĩa Tế Bào Gốc Tạo Máu và Đặc Tính Quan Trọng

Tế bào gốc tạo máu (HSCs) là tế bào gốc đa năng có khả năng tự làm mới và biệt hóa thành các dòng tế bào máu khác nhau. Hai đặc điểm quan trọng của tế bào gốc là khả năng tự làm mới (self-renewal) và khả năng biệt hóa (differentiation). Khả năng tự làm mới cho phép tế bào gốc phân chia không giới hạn để tạo ra các tế bào con giống hệt tế bào mẹ. Khả năng biệt hóa cho phép tế bào gốc phát triển thành các tế bào trưởng thành chuyên biệt về chức năng. Tế bào gốc tạo máu có thể bổ sung và thay thế tất cả các loại tế bào máu trong cơ thể.

1.2. Quá Trình Hình Thành và Phát Triển Của Tế Bào Gốc Tạo Máu

Quá trình hình thành và phát triển của tế bào gốc tạo máu (HSCs) bắt đầu trong phôi thai, cụ thể là ở vùng Aorto-Gonado-Mesonephros (AGM). Sau đó, HSCs di chuyển đến gan của thai nhi, nơi chúng được nhân lên. Tiếp theo, chúng di chuyển đến lá lách và cuối cùng là tủy xương, nơi chúng cư trú trong suốt cuộc đời. Năm 2005, nhau thai cũng được xác định là một vị trí ngoại phôi có sự phát triển và nhân lên của tế bào gốc tạo máu. Tuy nhiên, liệu nhau thai có khả năng tạo ra HSC de novo hay chỉ hỗ trợ nhân lên vẫn còn tranh cãi.

II. Tầm Quan Trọng Của Máu Dây Rốn Nguồn Tế Bào Gốc 58 ký tự

Máu dây rốn là nguồn giàu tế bào gốc tạo máu, được thu thập sau khi em bé chào đời. Máu dây rốn được coi là nguồn tiềm năng cho ghép tế bào gốc tạo máu trong điều trị. Máu dây rốn được thu thập ngay sau khi sản phụ sinh con, sau đó trải qua quá trình xử lý, lưu trữ đông lạnh để kéo dài đời sống. Chứng minh thành công rằng máu dây rốn có khả năng phục hồi hệ thống tạo máu và miễn dịch của bệnh nhân cùng với việc xác nhận rằng máu dây rốn có thể bảo quản lạnh để sử dụng sau này dẫn đến việc thành lập các ngân hàng máu dây rốn trên khắp thế giới đáp ứng nhu cầu ghép tế bào gốc tạo máu đang ngày càng gia tăng.

2.1. Ưu Điểm Của Tế Bào Gốc Tạo Máu Từ Máu Dây Rốn

Tế bào gốc tạo máu từ máu dây rốn có một số ưu điểm so với các nguồn khác như tủy xương và máu ngoại vi. Máu dây rốn dễ thu thập hơn, không gây đau đớn cho người hiến. Tế bào gốc từ máu dây rốn ít gây ra phản ứng thải ghép hơn so với tế bào gốc từ tủy xương. Máu dây rốn có thể được lưu trữ trong thời gian dài, sẵn sàng sử dụng khi cần thiết. Do vậy, máu dây rốn phù hợp để ghép cho trẻ em hơn là người lớn.

2.2. Ứng Dụng Của Tế Bào Gốc Máu Dây Rốn Trong Điều Trị Bệnh

Tế bào gốc máu dây rốn được sử dụng trong điều trị nhiều bệnh lý, bao gồm các bệnh về máu (như bạch cầu cấp, thiếu máu bất sản), các bệnh về hệ miễn dịch (như suy giảm miễn dịch bẩm sinh), và một số bệnh ung thư. Ghép tế bào gốc máu dây rốn giúp phục hồi hệ thống tạo máu và miễn dịch của bệnh nhân. Những bệnh nhân có chỉ định ghép tế bào gốc máu có thể tìm những đơn vị máu dây rốn phù hợp thông qua những dữ liệu lưu trữ trong ngân hàng máu dây rốn.

III. Khảo Sát Chất Lượng Tế Bào Gốc Tại Bệnh Viện Tâm Anh 59 ký tự

Ngân hàng tế bào gốc thuộc Bệnh viện đa khoa Tâm Anh được xây dựng theo mô hình ngân hàng máu dây rốn tư nhân, được thành lập vào năm 2019. Với mục đích lưu trữ nguồn tế bào gốc tạo máu từ máu dây rốn chất lượng dùng trong điều trị, Bệnh viện tiến hành thực hiện đề tài nghiên cứu này với các mục tiêu sau: Đánh giá chất lượng tế bào gốc các đơn vị máu dây rốn thu thập tại Bệnh viện đa khoa Tâm Anh từ 2019-2021. Khảo sát sự ảnh hưởng của một số yếu tố liên quan đến chất lượng tế bào gốc tạo máu phân lập từ máu dây rốn.

3.1. Mục Tiêu Nghiên Cứu Về Chất Lượng Tế Bào Gốc Máu Dây Rốn

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá chất lượng các đơn vị máu dây rốn được thu thập tại Bệnh viện đa khoa Tâm Anh từ năm 2019 đến năm 2021. Mục tiêu chính là xác định các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng tế bào gốc tạo máu phân lập từ máu dây rốn. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng để cải thiện quy trình thu thập, xử lý và lưu trữ máu dây rốn, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị cho bệnh nhân.

3.2. Quy Trình Thu Thập và Xử Lý Mẫu Máu Dây Rốn Tại Tâm Anh

Quy trình thu thập máu dây rốn tại Bệnh viện đa khoa Tâm Anh được thực hiện ngay sau khi sản phụ sinh con. Máu dây rốn được thu thập vào túi chuyên dụng, sau đó được chuyển đến phòng thí nghiệm để xử lý. Quy trình xử lý bao gồm việc loại bỏ các tế bào máu không cần thiết và cô lập tế bào gốc tạo máu. Tế bào gốc tạo máu sau đó được lưu trữ đông lạnh trong nitơ lỏng để bảo quản trong thời gian dài.

IV. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Chất Lượng Tế Bào Gốc 57 ký tự

Có nhiều yếu tố khác nhau ảnh hưởng đến chất lượng của sản phẩm tế bào gốc tạo máu từ máu dây rốn bao gồm: các yếu tố sản khoa, yếu tố thuộc về sản phụ, các yếu tố trẻ sơ sinh, các yếu tố trong thu thập và xử lý mẫu. Trong rất nhiều yếu tố có khả năng ảnh hưởng, các yếu tố sản phụ bao gồm: tuổi người mẹ, nhóm máu, phương pháp sinh, số lần mang thai, số lượng thai; các yếu tố trẻ sơ sinh bao gồm: tuổi thai, cân nặng, giới tính; yếu tố trong xử lý mẫu gồm: thời gian bảo quản mẫu, thể tích máu là những yếu tố được quan tâm nhiều nhất vì đặc điểm dễ tiếp cận, dễ thu thập thông tin và có nhiều nghiên cứu cho kết quả không thống nhất.

4.1. Ảnh Hưởng Của Yếu Tố Sản Phụ Đến Chất Lượng Tế Bào Gốc

Các yếu tố sản phụ như tuổi, nhóm máu, phương pháp sinh, số lần mang thai và số lượng thai có thể ảnh hưởng đến chất lượng tế bào gốc tạo máu từ máu dây rốn. Ví dụ, tuổi của người mẹ có thể ảnh hưởng đến số lượng và chất lượng tế bào gốc. Phương pháp sinh (sinh thường hay sinh mổ) cũng có thể ảnh hưởng đến lượng máu dây rốn thu thập được. Các yếu tố này cần được xem xét khi đánh giá chất lượng máu dây rốn.

4.2. Tác Động Của Yếu Tố Trẻ Sơ Sinh Đến Chất Lượng Tế Bào Gốc

Các yếu tố trẻ sơ sinh như tuổi thai, cân nặng và giới tính cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng tế bào gốc tạo máu từ máu dây rốn. Tuổi thai và cân nặng của trẻ sơ sinh có thể liên quan đến số lượng tế bào gốc có trong máu dây rốn. Giới tính của trẻ sơ sinh cũng có thể có tác động, mặc dù các nghiên cứu về vấn đề này còn chưa thống nhất.

4.3. Vai Trò Của Quy Trình Thu Thập và Xử Lý Mẫu Máu Dây Rốn

Các yếu tố liên quan đến quy trình thu thập và xử lý mẫu máu dây rốn, chẳng hạn như thời gian bảo quản mẫu và thể tích máu, cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng tế bào gốc. Thời gian bảo quản mẫu trước khi xử lý cần được kiểm soát chặt chẽ để đảm bảo tế bào gốc không bị suy giảm chất lượng. Thể tích máu thu thập được cũng là một yếu tố quan trọng, vì nó ảnh hưởng đến số lượng tế bào gốc có thể thu được.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Đánh Giá Chất Lượng Tế Bào Gốc 59 ký tự

Nghiên cứu đánh giá chất lượng các đơn vị máu dây rốn thu thập tại Bệnh viện đa khoa Tâm Anh từ 2019-2021 cho thấy sự biến đổi về các chỉ số chất lượng tế bào gốc. Các yếu tố sản phụ và trẻ sơ sinh có tương quan nhất định với thể tích máu dây rốn, số lượng TNC và tế bào CD34+. Thời gian bảo quản mẫu trước xử lý cũng ảnh hưởng đến tỷ lệ tế bào sống. Mô hình ước lượng số lượng TNC được xây dựng dựa trên các yếu tố sản phụ, trẻ sơ sinh và thời gian bảo quản mẫu.

5.1. Phân Tích Thống Kê Các Đơn Vị Máu Dây Rốn Đạt Tiêu Chuẩn

Phân tích thống kê các đơn vị máu dây rốn đạt tiêu chuẩn cho thấy sự phân bố về độ tuổi của sản phụ, đặc điểm sản khoa, tuổi thai và cân nặng trẻ sơ sinh. Các chỉ số chất lượng máu dây rốn đạt tiêu chuẩn sau khi xử lý cũng được thống kê, bao gồm thể tích máu, số lượng TNC, số lượng tế bào CD34+ và tỷ lệ tế bào sống.

5.2. Tương Quan Giữa Các Yếu Tố và Chỉ Số Chất Lượng Máu Dây Rốn

Nghiên cứu đã xác định tương quan giữa một số yếu tố sản phụ (như tuổi, nhóm máu) và các chỉ số đánh giá chất lượng đơn vị máu dây rốn (như thể tích máu, số lượng TNC, số lượng tế bào CD34+). Tương quan giữa một số yếu tố sơ sinh (như tuổi thai, cân nặng) và các chỉ số chất lượng cũng được phân tích.

VI. Kết Luận và Kiến Nghị Về Lưu Trữ Máu Dây Rốn 54 ký tự

Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn tổng quan về chất lượng tế bào gốc từ máu dây rốn tại Bệnh viện đa khoa Tâm Anh. Kết quả cho thấy tầm quan trọng của việc kiểm soát các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng mẫu. Cần có các biện pháp cải thiện quy trình thu thập, xử lý và bảo quản để tối ưu hóa chất lượng tế bào gốc cho mục đích điều trị. Việc tư vấn cho bệnh nhân về các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng máu dây rốn cũng rất quan trọng.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu và Ý Nghĩa Thực Tiễn

Nghiên cứu đã đánh giá chất lượng các đơn vị máu dây rốn thu thập tại Bệnh viện đa khoa Tâm Anh và xác định các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng tế bào gốc. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn trong việc cải thiện quy trình thu thập, xử lý và lưu trữ máu dây rốn, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị cho bệnh nhân.

6.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Ngân Hàng Máu Dây Rốn

Dựa trên kết quả nghiên cứu, có thể đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng ngân hàng máu dây rốn, bao gồm việc kiểm soát chặt chẽ các yếu tố sản phụ và trẻ sơ sinh, tối ưu hóa quy trình thu thập và xử lý mẫu, và cải thiện điều kiện bảo quản mẫu. Việc áp dụng các giải pháp này sẽ giúp đảm bảo chất lượng tế bào gốc và nâng cao hiệu quả điều trị cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tế bào gốc tạo máu (Hematopoietic Stem Cells - HSCs) là nguồn tế bào đa năng có khả năng tự làm mới và biệt hóa thành các dòng tế bào máu trưởng thành, đóng vai trò quan trọng trong điều trị các bệnh lý huyết học và suy giảm miễn dịch. Nguồn tế bào gốc tạo máu có thể lấy từ tủy xương, máu ngoại vi và máu dây rốn. Trong đó, máu dây rốn được thu thập ngay sau khi sinh, có ưu điểm về khả năng dung nạp miễn dịch và tiềm năng tăng sinh cao, nhưng số lượng tế bào gốc trong một đơn vị máu dây rốn thường thấp hơn so với tủy xương và máu ngoại vi, giới hạn khả năng ghép cho người lớn.

Nghiên cứu được thực hiện tại Ngân hàng Tế bào gốc, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Hà Nội, trong giai đoạn từ 06/2019 đến 03/2021, với 355 đơn vị máu dây rốn thu thập từ trẻ sơ sinh. Mục tiêu chính là đánh giá chất lượng tế bào gốc tạo máu phân lập từ máu dây rốn và khảo sát ảnh hưởng của các yếu tố liên quan đến sản phụ, trẻ sơ sinh và quy trình xử lý đến các chỉ số chất lượng tế bào gốc như thể tích máu, số lượng tế bào có nhân (TNC), số lượng tế bào CD34+ và tỷ lệ tế bào sống.

Việc xác định các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng tế bào gốc máu dây rốn có ý nghĩa quan trọng trong việc tối ưu hóa quy trình thu thập, xử lý và lưu trữ, từ đó nâng cao hiệu quả điều trị ghép tế bào gốc tạo máu, đồng thời giảm thiểu chi phí và lãng phí nguồn lực trong ngân hàng tế bào gốc. Nghiên cứu góp phần xây dựng tiêu chuẩn chất lượng phù hợp với điều kiện thực tế tại Việt Nam, hỗ trợ phát triển các ngân hàng máu dây rốn trong nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về tế bào gốc tạo máu, bao gồm:

• Khái niệm tế bào gốc tạo máu (HSCs): Tế bào gốc đa năng có khả năng tự làm mới và biệt hóa thành các dòng tế bào máu trưởng thành, duy trì hệ thống tạo máu suốt đời.

• Mô hình biệt hóa tế bào gốc tạo máu: Quá trình biệt hóa từ HSC dài hạn (LT-HSC), HSC trung hạn (IT-HSC), HSC ngắn hạn (ST-HSC) đến các tế bào tiền thân đa năng (MPP) và các dòng tế bào máu chuyên biệt như bạch cầu, hồng cầu, tiểu cầu.

• Khái niệm và vai trò của các chỉ số chất lượng tế bào gốc: Thể tích máu dây rốn, số lượng tế bào có nhân (TNC), số lượng tế bào CD34+ (marker đặc trưng của tế bào gốc tạo máu), tỷ lệ tế bào sống (đánh giá khả năng tồn tại và chức năng tế bào).

• Ảnh hưởng của các yếu tố sản khoa, sản phụ, trẻ sơ sinh và quy trình xử lý: Tuổi mẹ, nhóm máu, phương pháp sinh, cân nặng và tuổi thai của trẻ, thời gian bảo quản mẫu, kỹ thuật thu thập và xử lý máu dây rốn.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Mô tả cắt ngang, khảo sát 355 đơn vị máu dây rốn thu thập tại Ngân hàng Tế bào gốc, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh từ tháng 6/2019 đến tháng 3/2021.

• Nguồn dữ liệu: Mẫu máu dây rốn được thu thập qua tĩnh mạch dây rốn sau khi sinh, xử lý bằng phương pháp ly tâm phân lớp Ficoll để tách lớp buffy coat giàu tế bào gốc tạo máu.

• Tiêu chuẩn sàng lọc: Sản phụ không có bệnh truyền nhiễm, không sốt khi sinh, thể tích máu thu thập ≥ 70 mL, tỷ lệ tế bào sống ≥ 80%, không nhiễm khuẩn sau xử lý.

• Phương pháp phân tích: Đếm tế bào theo dòng chảy sử dụng kháng thể CD34, CD45 và thuốc nhuộm 7-AAD để xác định số lượng tế bào CD34+, TNC và tỷ lệ tế bào sống. Kiểm soát nhiễm khuẩn bằng nuôi cấy vi sinh trên hệ thống tự động BACT/ALERT®.

• Phân tích thống kê: Sử dụng kiểm định ANOVA để so sánh các nhóm, tương quan Pearson để đánh giá mối liên hệ giữa các yếu tố và chỉ số chất lượng, phân tích hồi quy đơn biến và đa biến để xác định các yếu tố ảnh hưởng độc lập. Mức ý nghĩa thống kê p < 0.05.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và xử lý mẫu trong vòng 24 giờ sau khi lấy máu, bảo quản đông lạnh ở nhiệt độ -196°C trong nitơ lỏng, phân tích dữ liệu từ 2019 đến 2021.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chất lượng mẫu máu dây rốn: Trong 355 đơn vị máu dây rốn thu thập, thể tích trung bình đạt khoảng 80 mL, số lượng TNC trung bình là 7.5 x 10^8 tế bào, số lượng tế bào CD34+ trung bình đạt 2.0 x 10^6 tế bào, tỷ lệ tế bào sống trung bình là 85%. Khoảng 75% mẫu đạt tiêu chuẩn lưu trữ theo hướng dẫn quốc tế.

2. Ảnh hưởng của thể tích máu đến số lượng tế bào: Thể tích máu dây rốn có tương quan thuận mạnh với số lượng TNC (r = 0.62, p < 0.001) và số lượng tế bào CD34+ (r = 0.58, p < 0.001). Mẫu có thể tích ≥ 80 mL có số lượng TNC và CD34+ cao hơn trung bình 25% so với mẫu dưới 80 mL.

3. Ảnh hưởng của yếu tố sản phụ: Tuổi mẹ trung bình là 29 tuổi, nhóm máu ABO và Rh không ảnh hưởng đáng kể đến các chỉ số chất lượng tế bào gốc. Phương pháp sinh (sinh thường hoặc sinh mổ) không làm thay đổi số lượng TNC và CD34+ (p > 0.05).

4. Ảnh hưởng của yếu tố trẻ sơ sinh: Cân nặng và tuổi thai có ảnh hưởng tích cực đến thể tích máu và số lượng tế bào gốc. Trẻ sơ sinh đủ tháng (≥ 37 tuần) và cân nặng ≥ 3.0 kg có mẫu máu dây rốn với số lượng TNC và CD34+ cao hơn khoảng 20% so với trẻ non tháng hoặc cân nặng thấp.

5. Ảnh hưởng của thời gian bảo quản mẫu: Thời gian bảo quản mẫu trước xử lý dưới 24 giờ giúp duy trì tỷ lệ tế bào sống ≥ 80%. Thời gian bảo quản kéo dài trên 24 giờ làm giảm tỷ lệ tế bào sống trung bình 10%, ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng tế bào gốc.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy thể tích máu dây rốn là yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến số lượng tế bào gốc tạo máu, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế. Việc thu thập thể tích máu lớn hơn 80 mL giúp tăng khả năng thu được số lượng tế bào gốc đủ tiêu chuẩn cho ghép. Yếu tố cân nặng và tuổi thai của trẻ sơ sinh cũng đóng vai trò quan trọng, do đó ưu tiên thu thập máu dây rốn từ trẻ đủ tháng và cân nặng đạt chuẩn sẽ nâng cao chất lượng mẫu.

Thời gian bảo quản mẫu trước xử lý cần được kiểm soát nghiêm ngặt trong vòng 24 giờ để đảm bảo tỷ lệ tế bào sống cao, tránh ảnh hưởng đến hiệu quả ghép. Phương pháp sinh và nhóm máu của sản phụ không có ảnh hưởng đáng kể, điều này giúp mở rộng phạm vi thu thập mẫu trong thực tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố thể tích máu dây rốn, số lượng TNC và CD34+ theo nhóm cân nặng trẻ sơ sinh, cũng như bảng so sánh tỷ lệ tế bào sống theo thời gian bảo quản mẫu. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế cho thấy kết quả tương đồng, khẳng định tính khách quan và độ tin cậy của nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tối ưu hóa quy trình thu thập máu dây rốn: Thực hiện thu thập máu dây rốn trước khi xổ nhau, ưu tiên lấy thể tích ≥ 80 mL để đảm bảo số lượng tế bào gốc tối ưu. Thời gian thu thập nên được rút ngắn trong vòng 2-3 phút, do nhân viên y tế có kinh nghiệm thực hiện. (Chủ thể: nhân viên y tế, timeline: ngay lập tức áp dụng)

2. Kiểm soát thời gian bảo quản mẫu: Mẫu máu dây rốn cần được vận chuyển và xử lý trong vòng 24 giờ sau thu thập, bảo quản ở nhiệt độ 2-8°C để duy trì tỷ lệ tế bào sống cao. (Chủ thể: ngân hàng tế bào gốc, timeline: quy trình chuẩn hóa trong 6 tháng)

3. Lựa chọn đối tượng thu thập: Ưu tiên thu thập máu dây rốn từ trẻ sơ sinh đủ tháng (≥ 37 tuần) và cân nặng ≥ 3.0 kg để nâng cao chất lượng tế bào gốc. (Chủ thể: bác sĩ sản khoa, nhân viên thu thập, timeline: áp dụng trong kế hoạch thu thập mẫu)

4. Đào tạo và nâng cao kỹ năng nhân viên: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về kỹ thuật thu thập, xử lý và bảo quản máu dây rốn nhằm giảm thiểu sai sót và nâng cao hiệu quả thu thập. (Chủ thể: bệnh viện, ngân hàng tế bào gốc, timeline: 12 tháng)

5. Xây dựng tiêu chuẩn chất lượng phù hợp với điều kiện Việt Nam: Dựa trên kết quả nghiên cứu, đề xuất xây dựng tiêu chuẩn đánh giá chất lượng tế bào gốc máu dây rốn phù hợp với thực tế trong nước, làm cơ sở cho các ngân hàng tế bào gốc phát triển bền vững. (Chủ thể: cơ quan quản lý y tế, timeline: 1-2 năm)

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhân viên y tế và kỹ thuật viên ngân hàng tế bào gốc: Nghiên cứu cung cấp kiến thức chuyên sâu về các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng tế bào gốc máu dây rốn, giúp cải thiện quy trình thu thập và xử lý mẫu.

2. Bác sĩ sản khoa và bác sĩ huyết học: Thông tin về ảnh hưởng của các yếu tố sản phụ và trẻ sơ sinh hỗ trợ trong việc tư vấn và lựa chọn đối tượng thu thập máu dây rốn phù hợp.

3. Nhà quản lý và cơ quan y tế: Cơ sở khoa học để xây dựng tiêu chuẩn chất lượng và chính sách phát triển ngân hàng tế bào gốc trong nước, nâng cao hiệu quả điều trị ghép tế bào gốc.

4. Nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành sinh học, y học: Tài liệu tham khảo quý giá về kỹ thuật phân lập, đánh giá chất lượng tế bào gốc tạo máu và các phương pháp phân tích thống kê trong nghiên cứu khoa học.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao thể tích máu dây rốn lại quan trọng đối với chất lượng tế bào gốc?
   Thể tích máu dây rốn càng lớn thì số lượng tế bào có nhân (TNC) và tế bào CD34+ càng cao, giúp tăng khả năng thành công của ca ghép. Ví dụ, thể tích ≥ 80 mL thường cho số lượng tế bào gốc tối ưu.

2. Yếu tố nào của trẻ sơ sinh ảnh hưởng đến chất lượng máu dây rốn?
   Cân nặng và tuổi thai là hai yếu tố chính. Trẻ đủ tháng và cân nặng ≥ 3.0 kg thường có mẫu máu dây rốn với số lượng tế bào gốc cao hơn, phù hợp cho ghép.

3. Thời gian bảo quản mẫu máu dây rốn ảnh hưởng thế nào đến chất lượng tế bào?
   Bảo quản mẫu trong vòng 24 giờ ở nhiệt độ 2-8°C giúp duy trì tỷ lệ tế bào sống ≥ 80%. Thời gian bảo quản kéo dài hơn làm giảm tỷ lệ tế bào sống, ảnh hưởng đến hiệu quả ghép.

4. Phương pháp sinh có ảnh hưởng đến chất lượng tế bào gốc không?
   Nghiên cứu cho thấy không có sự khác biệt đáng kể về số lượng tế bào gốc giữa sinh thường và sinh mổ, do đó cả hai phương pháp đều có thể thu thập mẫu chất lượng.

5. Làm thế nào để đánh giá chất lượng tế bào gốc trong máu dây rốn?
   Sử dụng kỹ thuật đếm tế bào theo dòng chảy với kháng thể CD34, CD45 và thuốc nhuộm 7-AAD để xác định số lượng tế bào CD34+, TNC và tỷ lệ tế bào sống, là các chỉ số quan trọng đánh giá chất lượng mẫu.

Kết luận

• Tế bào gốc tạo máu từ máu dây rốn là nguồn tế bào quan trọng trong điều trị ghép tế bào gốc, với ưu điểm về khả năng dung nạp miễn dịch và tiềm năng tăng sinh cao.

• Thể tích máu dây rốn, cân nặng và tuổi thai của trẻ sơ sinh, cùng thời gian bảo quản mẫu là các yếu tố chính ảnh hưởng đến chất lượng tế bào gốc.

• Quy trình thu thập và xử lý mẫu cần được tối ưu hóa để đảm bảo số lượng tế bào gốc và tỷ lệ tế bào sống đạt tiêu chuẩn quốc tế.

• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng tiêu chuẩn chất lượng tế bào gốc máu dây rốn phù hợp với điều kiện Việt Nam.

• Khuyến nghị áp dụng các giải pháp nâng cao chất lượng thu thập, bảo quản và xử lý mẫu nhằm phát triển bền vững các ngân hàng tế bào gốc trong nước.

Next steps: Triển khai đào tạo nhân viên, chuẩn hóa quy trình thu thập và bảo quản mẫu, đồng thời xây dựng tiêu chuẩn chất lượng quốc gia cho tế bào gốc máu dây rốn.

Các cơ sở y tế và ngân hàng tế bào gốc cần phối hợp chặt chẽ để áp dụng kết quả nghiên cứu, nâng cao hiệu quả điều trị và phát triển nguồn tế bào gốc trong nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ----------------------------- Nguyễn Thị Bích KHẢO SÁT MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN CHẤT LƢỢNG TẾ BÀO GỐC TẠO MÁU PHÂN LẬP TỪ MÁU DÂY RỐN TẠI NGÂN HÀNG TẾ BÀO GỐC, BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH LUẬN VĂN THẠC SĨ SINH HỌC Hà Nội - 2021 BỘ GIÁO DỤC VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC VÀ ĐÀO TẠO VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ ----------------------------- Nguyễn Thị Bích KHẢO SÁT MỘT SỐ YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN CHẤT LƢỢNG TẾ BÀO GỐC TẠO MÁU PHÂN LẬP TỪ MÁU DÂY RỐN TẠI NGÂN HÀNG TẾ BÀO GỐC, BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm Mã số: 8420114 LUẬN VĂN THẠC SĨ SINH HỌC NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: Hƣớng dẫn 1: TS. Thẩm Thị Thu Nga Hƣớng dẫn 2: TS. Nguyễn Trung Nam Hà Nội - 2021 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan: Đây là công trình nghiên cứu của bản thân dƣới sự hƣớng dẫn khoa học của TS. Thẩm Thị Thu Nga và TS. Nguyễn Trung Nam. Các số liệu và kết quả thu đƣợc trong luận văn hoàn toàn trung thực và chƣa đƣợc ai công bố trong bất kì công trình nào khác. Toàn bộ trích dẫn trong luận văn đều chỉ rõ nguồn gốc. Tôi xin chịu mọi trách nhiệm liên quan đến nội dung đề tài này. Hà Nội, tháng 04 năm 2021 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Bích LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới TS. Thẩm Thị Thu Nga – giáo viên hƣớng dẫn của tôi. Cảm ơn cô đã cho tôi cơ hội, hƣớng dẫn, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện giúp tôi hoàn thành luận văn này. Nhờ có sự hỗ trợ của cô tôi mới có đƣợc điều kiện tốt nhất để học tập và nghiên cứu. Tôi cũng xin trân trọng cảm ơn TS. Nguyễn Thị Thanh Mai, ngƣời đã giải đáp cho tôi rất nhiều kiến thức về chuyên môn trong quá trình làm luận văn. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới TS. Nguyễn Trung Nam, phó viện trƣởng Viện Công nghệ sinh học, Viện hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam đã hƣớng dẫn, hỗ trợ trong quá trình hoàn thiện luận văn. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới tất cả đồng nghiệp của tôi tại Trung tâm Tế bào gốc, Bệnh viện đa khoa Tâm Anh, Hà Nội đã hỗ trợ rất nhiều trong công việc suốt 2 năm học tập và nghiên cứu. Xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới Học viện Khoa học và Công nghệ đã tạo điều kiện học tập và giảng dạy tốt nhất cho học viên để hoàn thành khóa học thành công và hiệu quả. Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban lãnh đạo Bệnh viện đa khoa Tâm Anh Hà Nội đã tạo điều kiện, hỗ trợ thời gian, kinh phí để tôi có thể hoàn thành nghiên cứu này. Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đối với gia đình và bạn bè đã là chỗ dựa tinh thần cho tôi khi gặp phải khó khăn, áp lực trong thời gian 2 năm học tập và nghiên cứu vừa qua. Hà Nội, ngày 11 tháng 04 năm 2021 Nguyễn Thị Bích DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Chú giải American Association of Blood Banks (Hiệp hội AABB truyền máu Hoa Kỳ) AGM Aorto-Gonado-Mesonephros CD Cluster of Differentiation (Cụm biệt hóa) CFU Colony Forming Unit (Đơn vị hình thành khuẩn lạc) CMV Cytomegalo virus DMSO Dimethyl sulfoxide European Directorate for the Quality of Medicines & EDQM HealthCare (Cục Quản lý Chất lƣợng Thuốc & Chăm sóc sức khỏe Châu Âu) Food and Drug Administration (Cục quản lý thuốc và FDA dƣợc phẩm Hoa Kỳ GVHD Graft versus host disease (Bệnh ghép chống chủ) Human leukocyte antigen (Kháng nguyên bạch cầu HLA ngƣời) Hematopoietic progenitor cell (Tế bào tiền thân tạo HPC máu) HSC Hematopoietic Stem Cell (Tế bào gốc tạo máu) Hematopoietic Stem Cell Transplantation (Cấy ghép HSCT tế bào gốc tạo máu) Induced Pluripotent Stem Cells (Tế bào gốc đa năng iPSC cảm ứng) Intermediate-term Hematopoietic Stem Cell (Tế bào IT-HSC gốc tạo máu trung hạn) Long-term Hematopoietic Stem Cell (Tế bào gốc tạo LT-HSC máu dài hạn) Megakaryocyte/erythrocyte progenitors (Tế bào tiền MEP thân Megakaryocyte/erythrocyte) MPP Multipotent progenitors (Tế bào tiền thân đa năng) NK Natural Killer cell (Tế bào giết tự nhiên) Short-term Hematopoietic Stem Cell (Tế bào gốc tạo ST-HSC máu ngắn hạn) TNC Total Nucleated Cell (Tế bào đơn nhân) Worldwide Network for Blood & Marrow WBMT Transplantation (Hiệp hội ghép tủy toàn cầu) MỤC LỤC MỞ ĐẦU . TỔNG QUAN TÀI LIỆU . TẾ BÀO GỐC. TẾ BÀO GỐC TẠO MÁU . Sự hình thành và phát triển của tế bào gốc tạo máu . Quá trình biệt hóa tế bào gốc tạo máu . Nguồn phân lập của tế bào gốc tạo máu . TẾ BÀO GỐC TẠO MÁU TỪ MÁU DÂY RỐN . Cấu tạo dây rốn . Đặc điểm tế bào gốc tạo máu từ máu dây rốn . So sánh HSC từ máu dây rốn với tủy xƣơng và máu ngoại vi. Ƣu điểm của máu dây rốn trong cấy ghép . Nhƣợc điểm của máu dây rốn trong cấy ghép . Ứng dụng tế bào gốc máu dây rốn . Ngân hàng tế bào gốc máu dây rốn . Nghiên cứu trên thế giới về các yếu tố liên quan đến chất lƣợng máu dây rốn . Tình hình nghiên cứu tế bào gốc tạo máu tại Việt Nam . NGUYÊN VẬT LIỆU VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 24 2. NGUYÊN VẬT LIỆU . Đối tƣợng nghiên cứu. Vật tƣ tiêu hao . PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . Thiết kế nghiên cứu . Nội dung nghiên cứu . Kỹ thuật thu thập máu dây rốn . Kỹ thuật xử lý máu dây rốn . Kỹ thuật đánh giá chất lƣợng máu dây rốn sau xử lý . Phân tích thống kê . KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN . KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU . Kết quả thu thập mẫu . Đặc điểm thống kê các đơn vị máu dây rốn đạt tiêu chuẩn . 40 a) Đặc điểm sản phụ . 40 b) Đặc điểm trẻ sơ sinh . 42 c) Đặc điểm chỉ số chất lượng máu dây rốn . Các yếu tố liên quan đến chỉ số chất lƣợng tế bào gốc tạo máu . 48 a) Các yếu tố sản phụ và trẻ sơ sinh với thể tích máu dây rốn . 48 b) Các yếu tố sản phụ và trẻ sơ sinh với số lượng TNC . 50 c) Các yếu tố sản phụ và trẻ sơ sinh với số lượng tế bào CD34+ . 52 d) Các yếu tố sản phụ và trẻ sơ sinh với tỷ lệ tế bào CD34+ . Tƣơng quan giữa các yếu tố sản phụ và chỉ số đánh giá chất lƣợng của đơn vị máu dây rốn . Tƣơng quan giữa yếu tố trẻ sơ sinh và các chỉ số đánh giá chất lƣợng đơn vị máu dây rốn . Tƣơng quan của một số yếu tố khác . Ảnh hƣởng của một số yếu tố đến chất lƣợng của đơn vị máu dây rốn 57 a) Ảnh hưởng của thể tích máu dây rốn đến số lượng TNC . 57 b) Ảnh hưởng của thể tích máu đến số lượng tế bào CD34+ . 59 c) Ảnh hưởng của thời gian bảo quản mẫu đến tỷ lệ tế bào sống . Mô hình ƣớc lƣợng số lƣợng TNC . Các yếu tố sản phụ . Các yếu tố trẻ sơ sinh . Thời gian bảo quản mẫu trƣớc xử lý . Các chỉ số chất lƣợng tế bào gốc máu dây rốn . KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ . 76 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 77 DANH MỤC BẢNG Bảng 1. Sự khác biệt giữa tế bào gốc tạo máu có nguồn gốc khác nhau . Tổng hợp các yếu tố có thể ảnh hƣởng đến chất lƣợng máu dây rốn . Danh mục hóa chất . Danh mục thiết bị. Danh mục dụng cụ, vật tƣ tiêu hao . Tóm tắt thông tin nhuộm mẫu với kháng thể . Thống kê các đơn vị máu dây rốn đƣợc tiến hành thu thập . Đặc điểm về độ tuổi của sản phụ . Đặc điểm sản khoa . Đặc điểm thống kê tuổi thai và cân nặng trẻ sơ sinh . Đặc điểm thống kê của các chỉ số chất lƣợng máu dây rốn đạt tiêu chuẩn sau khi xử lý. Một số yếu tố liên quan với thể tích máu thu thập . Một số yếu tố liên quan đến số lƣợng TNC . Một số yếu tố liên quan với số lƣợng tế bào CD34+ . Một số yếu tố liên quan với tỷ lệ tế bào CD34+ . Tƣơng quan giữa một số yếu tố sản phụ và các chỉ số đánh giá chất lƣợng đơn vị máu dây rốn . Tƣơng quan giữa một số yếu tố sơ sinh và các chỉ số đánh giá chất lƣợng đơn vị máu dây rốn . Tƣơng quan giữa một số yếu tố khác và các chỉ số đánh giá chất lƣợng đơn vị máu dây rốn . Ảnh hƣởng của thể tích máu dây rốn lên số lƣợng TNC . So sánh chỉ số TNC với ngƣỡng thể tích 80mL . Ảnh hƣởng của thể tích máu đến số lƣợng CD34+ . Kết quả phân tích hồi quy tuyến tính giữa thể tích máu và số lƣợng tế bào CD34+ . Ảnh hƣởng của thời gian bảo quản đến tỷ lệ tế bào sống . Kết quả phân tích hồi quy tuyến tính đa biến cho số lƣợng TNC 62 DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ Hình 1. Sơ đồ quá trình biệt hóa HSC cổ điển (A) và sửa đổi (B) . Quá trình biệt hóa HSC. (A) mô hình biệt hóa rời rạc, (B) mô hình biệt hóa liên tục . Cấu tạo dây rốn ở ngƣời . Quy trình từ khi thu thập máu cho đến khi cấy ghép . Sơ đồ thiết kế nghiên cứu . Túi máu dây rốn sau khi thu thập . Phân lớp các thành phần máu dây rốn trên một gradient Ficoll- Hypaque . Phân bố độ tuổi của sản phụ. Phân bố giới tính trẻ sơ sinh. Phân bố tuổi thai. Phân bố cân nặng trẻ sơ sinh . Phân bố thể tích máu dây rốn của các đơn vị đƣợc thu thập . Phân bố số lƣợng TNC . Phân bố số lƣợng tế bào CD34+ . Phân bố tỷ lệ tế bào sống . Liên hệ tuyến tính giữa thể tích máu dây rốn và TNC . Liên hệ tuyến tính giữa thời gian bảo quản mẫu và tỷ lệ tế bào sống . 61 1 MỞ ĐẦU Tế bào gốc tạo máu là tế bào gốc đa năng có chức năng quan trọng trong việc sản xuất và duy trì tất cả các dòng tế bào máu trƣởng thành trong suốt cuộc đời con ngƣời [1]. Tế bào gốc tạo máu đƣợc sử dụng trong điều trị lâm sàng có hiệu quả đƣợc lấy từ ba nguồn khác nhau: tủy xƣơng, máu ngoại vi và máu dây rốn. Ghép tế bào gốc tạo máu đòi hỏi sự phù hợp HLA rất chặt chẽ nên việc tìm đƣợc ngƣời phù hợp hoàn toàn về HLA là một khó khăn lớn.