Đánh giá tác động của dấu chân nước lên kinh tế - xã hội tại huyện Đăk Mil

Luận văn nghiên cứu tác động của dấu chân nước đến kinh tế xã hội tại huyện Đăk Mil, Đăk Nông, đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp quản lý nước.

• Tác giả: Lê Thị Minh Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Lưu Đức Hải
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Nghiên Cứu, Đánh Giá Tác Động “Dấu Chân Nước” Lên Hoạt Động Kinh Tế - Xã Hội Cơ Bản Trên Địa Bàn Huyện Đăk Mil, Tỉnh Đăk Nông
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sỹ Khoa học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ
• 1.1. Tài nguyên nước và vai trò của tài nguyên nước trong đời sống
• 1.1.1. Tài nguyên nước
• 1.1.2. Vai trò của tài nguyên nước
• 1.2. Quan niệm dấu chân nước
• 1.3. Các nghiên cứu quốc tế và trong nước về dấu chân nước
• 1.4. Vai trò của dấu chân nước trong đời sống con người
• 1.5. Giới thiệu khu vực nghiên cứu
• 1.5.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.5.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Cách tiếp cận
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp tính toán dấu chân nước
• 2.4.2. Phương pháp đánh giá dấu chân nước
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng nguồn nước ở huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông
• 3.2. Công tác quản lý tài nguyên nước trên địa bàn huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông
• 3.2.1. Hoạt động quản lý và cung cấp nước
• 3.2.2. Công tác quản lý nước và công trình thuỷ lợi
• 3.3. Dấu chân nước của hoạt động phát triển kinh tế - xã hội chủ đạo trên địa bàn huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông
• 3.3.1. Dấu chân nước trung bình ở Việt Nam tính theo đầu người
• 3.3.2. Dấu chân nước trung bình toàn cầu của ngành nông nghiệp – thủy sản
• 3.3.3. Phác thảo dấu chân nước huyện Đăk Mil
• 3.4. Đề xuất nâng cao hiệu quả dấu chân nước tại huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông
• 3.4.1. Đối với mỗi cá nhân sử dụng nước
• 3.4.2. Đối với các doanh nghiệp
• 3.4.3. Đối với nông dân sản xuất nông nghiệp
• 3.4.4. Đối với cơ quan quản lý tài nguyên nước
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng của Dấu chân nước

Dấu chân nước là một chỉ số quan trọng đo lường lượng nước ngọt được sử dụng để sản xuất hàng hóa và dịch vụ mà con người tiêu thụ. Khái niệm này bao gồm cả nước trực tiếp và nước gián tiếp trong quá trình sản xuất. Tại huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông, việc nghiên cứu dấu chân nước có ý nghĩa crit cal trong việc đánh giá tác động lên hoạt động kinh tế-xã hội. Tài nguyên nước là nền tảng cho sự phát triển bền vững, đặc biệt trong các khu vực nông nghiệp và công nghiệp. Hiểu rõ về dấu chân nước giúp các nhà quản lý và cộng đồng nhận thức về việc sử dụng nước hiệu quả hơn. Nghiên cứu của Lê Thị Minh Trang tại Đăk Mil đã chứng minh rằng quản lý dấu chân nước là chìa khóa cho phát triển bền vững.

1.1. Định nghĩa dấu chân nước

Dấu chân nước được định nghĩa là tổng thể lượng nước ngọt sử dụng để sản xuất hàng hóa và dịch vụ. Nó bao gồm ba loại: nước xanh (từ mưa), nước xám (nước thải) và nước xanh lam (nước từ nguồn tập trung). Tại Đăk Mil, ngành nông nghiệp chiếm tỷ lệ lớn trong dấu chân nước toàn huyện. Đây là một công cụ hữu ích để đánh giá độ bền vững của các hệ thống sản xuất địa phương.

1.2. Vai trò trong phát triển kinh tế xã hội

Tại huyện Đăk Mil, dấu chân nước ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động nông nghiệp, chăn nuôi và công nghiệp. Việc đánh giá tác động dấu chân nước giúp cải thiện hiệu quả sử dụng nước và giảm lãng phí tài nguyên. Nó cũng hỗ trợ trong việc hoạch định chính sách phát triển bền vững cho địa bàn.

II. Tình hình nguồn nước và quản lý tài nguyên tại Đăk Mil

Huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông, sở hữu những nguồn nước phong phú từ mưa, sông ngòi và nước dưới đất. Các công trình thủy lợi là những cơ sở hạ tầng quan trọng để khai thác và quản lý tài nguyên nước. Nghiên cứu của Lê Thị Minh Trang đã phác thảo hiện trạng nguồn nước ở huyện Đăk Mil chi tiết, bao gồm các điều kiện tự nhiên và kinh tế-xã hội. Công tác quản lý nước tại địa bàn đã được thực hiện, nhưng vẫn cần cải thiện trong việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế. Việc cấp giấy phép khai thác nước dưới đất được quản lý chặt chẽ để bảo vệ nguồn tài nguyên. Điều kiện khí hậu, mực nước trung bình hàng năm và phân bố không gian của nước là những yếu tố quan trọng trong quản lý tài nguyên nước.

2.1. Hiện trạng nguồn nước ở huyện Đăk Mil

Hiện trạng nguồn nước tại Đăk Mil phản ánh sự dồi dào nhưng cũng có những thách thức. Lượng mưa hàng năm đạt mức trung bình, với biến động theo mùa. Nước dưới đất được khai thác cho cả sinh hoạt và sản xuất. Các công trình thủy lợi chính như hồ, đập được xây dựng để tích trữ và điều tiết nước. Tuy nhiên, tình trạng ô nhiễm và quản lý không hiệu quả vẫn là vấn đề cần giải quyết.

2.2. Công tác quản lý và cấp phép khai thác nước

Tại Đăk Mil, công tác quản lý tài nguyên nước được thực hiện bởi các cơ quan chức năng. Giấy phép thăm dò và giấy phép khai thác nước dưới đất được cấp theo quy định pháp luật. Hoạt động quản lý và cung cấp nước cho dân cư nông thôn được ưu tiên. Các doanh nghiệp sử dụng lớn nước phải tuân thủ các điều kiện bền vững.

III. Dấu chân nước của các hoạt động kinh tế xã hội chính

Các hoạt động kinh tế-xã hội chủ đạo tại huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông, bao gồm nông nghiệp, chăn nuôi, công nghiệp và sinh hoạt. Dấu chân nước của từng lĩnh vực này có mức độ khác nhau. Ngành nông nghiệp chiếm phần lớn trong dấu chân nước toàn huyện, với các cây trồng chính như lúa, cà phê và cây công nghiệp. Dấu chân nước trung bình bình quân đầu người tại Việt Nam được so sánh với mức của Đăk Mil để đánh giá hiệu quả sử dụng nước. Việc tính toán dấu chân nước sử dụng phương pháp khoa học, dựa trên dữ liệu lượng mưa, thông tưới và năng suất cây trồng. Chăn nuôi, đặc biệt là chăn nuôi gia súc, cũng có dấu chân nước đáng kể. Các dấu chân nước cây ăn quả, cây công nghiệp dài ngày và ngành thủy sản được phác thảo chi tiết trong luận văn.

3.1. Dấu chân nước của ngành nông nghiệp

Ngành nông nghiệp tại Đăk Mil có dấu chân nước cao nhất, đặc biệt là lúa, cà phê và cây công nghiệp. Dấu chân nước lúa được tính dựa trên lượng nước thêm vào từ thăng tiêu. Các dấu chân nước cây trồng chính như cà phê dao động từ 20,000-25,000 m³/tấn. Cây ăn quả có dấu chân nước thấp hơn do mối quan hệ với mùa vụ. Việc cải thiện hiệu quả dấu chân nước trong nông nghiệp là ưu tiên hàng đầu.

3.2. Dấu chân nước của chăn nuôi và thủy sản

Ngành chăn nuôi huyện Đăk Mil có dấu chân nước từ 10,000-15,000 m³/tấn thịt tùy loại gia súc. Dấu chân nước ngành thủy sản bao gồm cả nước nuôi và nước cho thức ăn. Các hoạt động này đóng góp đáng kể vào tổng dấu chân nước của địa bàn, nhưng có tiềm năng cải thiện thông qua quản lý tốt hơn.

IV. Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng nước tại Đăk Mil

Để nâng cao hiệu quả dấu chân nước tại huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông, cần có những biện pháp toàn diện từ cấp cá nhân đến cấp quản lý. Các đề xuất từ luận văn của Lê Thị Minh Trang bao gồm cải thiện kỹ thuật tưới tiêu, sử dụng giống cây tiết kiệm nước và quản lý chất lượng nước. Nông dân cần được đào tạo về các phương pháp sản xuất bền vững và tiết kiệm nước. Các cơ quản quản lý tài nguyên nước phải tăng cường giám sát và thực thi pháp luật. Doanh nghiệp cần áp dụng công nghệ tiên tiến để giảm tiêu thụ nước trong sản xuất. Cộng đồng địa phương cần nâng cao nhận thức về bảo vệ tài nguyên nước. Xây dựng các chỉ số đánh giá hiệu quả dấu chân nước sẽ giúp theo dõi tiến độ cải thiện.

4.1. Biện pháp đối với nông dân và hoạt động sản xuất nông nghiệp

Đối với nông dân sản xuất nông nghiệp, việc áp dụng phương pháp tính toán dấu chân nước giúp tối ưu hóa lượng nước sử dụng. Chuyển đổi sang các kỹ thuật tưới tiêu hiệu quả như tưới nhỏ giọt có thể giảm dấu chân nước đáng kể. Chọn các giống cây phù hợp với điều kiện khí hậu địa phương giúp tiết kiệm nước. Đào tạo kỹ thuật nông nghiệp bền vững là cần thiết để nâng cao nhận thức.

4.2. Vai trò của cơ quan quản lý và doanh nghiệp

Cơ quản quản lý tài nguyên nước cần tăng cường công tác quản lý thông qua giám sát định kỳ và thực thi pháp luật. Các doanh nghiệp phải tuân thủ tiêu chuẩn sử dụng nước và báo cáo định kỳ. Xây dựng các chính sách khuyến khích tiết kiệm nước sẽ tạo động lực cho sự thay đổi. Hợp tác quốc tế trong đánh giá dấu chân nước sẽ giúp áp dụng các tiêu chuẩn toàn cầu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tài nguyên nước ngọt là nguồn sống thiết yếu nhưng chỉ chiếm khoảng 3% tổng trữ lượng nước toàn cầu, trong đó gần 75% tồn tại dưới dạng băng tuyết. Tại khu vực Tây Nguyên, quá trình mở rộng diện tích cây công nghiệp cùng tác động của biến đổi khí hậu đang tạo áp lực gay gắt lên an ninh nguồn nước. Huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông sở hữu diện tích tự nhiên 68.157,69 ha với 44.246 ha đất nông nghiệp, là vùng trọng điểm phát triển cây công nghiệp dài ngày như cà phê và hồ tiêu. Tuy nhiên, sự phân bố lượng mưa không đều giữa các mùa, với hơn 90% lượng mưa tập trung trong mùa mưa và lượng mưa mùa khô chỉ chiếm dưới 10%, đã gây ra tình trạng thiếu hụt nước nghiêm trọng trong giai đoạn cây trồng cần tưới dưỡng.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm đặt ra là việc khai thác tài nguyên nước quá mức phục vụ kinh tế chưa gắn liền với các công cụ lượng hóa mức độ hao tổn và ô nhiễm nguồn nước. Nhằm giải quyết bài toán này, đề tài được thực hiện nhằm định lượng và đánh giá tác động của dấu chân nước đối với các hoạt động kinh tế - xã hội cơ bản trên địa bàn huyện Đăk Mil. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ 11 đơn vị hành chính cấp xã, thị trấn của huyện Đăk Mil với chuỗi số liệu khí tượng thủy văn, hiện trạng khai thác nước và sản xuất kinh tế giai đoạn 2010–2015, trọng tâm hạch toán năm 2015. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, cung cấp hệ thống chỉ số định lượng giúp địa phương tối ưu hóa cơ cấu cây trồng, giảm thiểu 20% đến 30% lượng nước tưới lãng phí và bảo vệ bền vững tầng chứa nước bazan.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng khung lý thuyết chuẩn hóa về Dấu chân nước (Water Footprint - WF) được khởi xướng bởi Giáo sư Arjen Y. Hoekstra và phát triển toàn diện bởi Mạng lưới Dấu chân Nước Toàn cầu (Water Footprint Network - WFN). Dấu chân nước được định nghĩa là tổng thể tích nước ngọt được sử dụng trực tiếp và gián tiếp để sản xuất ra hàng hóa, dịch vụ phục vụ nhu cầu tiêu dùng của một cá nhân, cộng đồng hoặc doanh nghiệp. Cấu trúc dấu chân nước bao gồm ba hợp phần độc lập:

1. Dấu chân nước xanh lá (Green Water Footprint): Lượng nước mưa được lưu trữ trong vùng rễ của đất, được cây trồng hấp thụ và thoát hơi nước qua sinh khối trong suốt chu kỳ sinh trưởng.
2. Dấu chân nước xanh dương (Blue Water Footprint): Thể tích nước mặt và nước ngầm được khai thác trực tiếp để tưới tiêu, sản xuất công nghiệp hoặc sinh hoạt, sau đó bị bốc hơi, tích hợp vào sản phẩm hoặc xả thải sang lưu vực khác.
3. Dấu chân nước xám (Grey Water Footprint): Thể tích nước ngọt cần thiết để đồng hóa tải lượng các chất ô nhiễm phát sinh từ quá trình sản xuất nhằm đảm bảo chất lượng nước tiếp nhận đạt tiêu chuẩn môi trường quy định.

Khung đánh giá còn tích hợp lý thuyết Nước ảo (Virtual Water) của Tony Allan nhằm phân tích dòng luân chuyển nước gián tiếp trong thương mại nông sản, kết hợp mô hình Đánh giá Tính bền vững Dấu chân nước 4 giai đoạn: Xác định mục tiêu và phạm vi, Hạch toán dấu chân nước, Đánh giá tính bền vững môi trường và Xây dựng giải pháp đáp ứng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp tiếp cận từ trên xuống (Top-down approach) dựa trên cẩm nang đánh giá của Hoekstra và cộng sự (2011), kết hợp bài học kinh nghiệm từ nghiên cứu điển hình tại thành phố Lạc Sơn của Rui Zhao và cộng sự (2015). Công thức xác định tổng dấu chân nước tiêu thụ của khu vực được thiết lập thông qua phương trình cân bằng giữa dấu chân nước sản xuất nội địa và lượng xuất nhập khẩu nước ảo.

Nguồn dữ liệu đầu vào bao gồm:

• Chuỗi số liệu khí tượng thủy văn 6 năm (2010–2015) từ Trung tâm Khí tượng Thủy văn Quốc gia và Đài Khí tượng Thủy văn Tây Nguyên với các thông số nhiệt độ trung bình 22,3°C đến 23,1°C, lượng mưa hàng năm dao động 2.362 mm đến 3.098 mm, độ ẩm không khí 81% đến 86%.
• Dữ liệu kinh tế - xã hội năm 2015 từ Chi cục Thống kê huyện Đăk Mil bao gồm quy mô dân số 101.150 người, sản lượng 51.367 tấn cà phê trên diện tích 21.102 ha, 2.259 tấn hồ tiêu trên 1.211 ha, 2.081 tấn mủ cao su trên 2.392 ha, cùng số liệu đàn gia súc, gia cầm và diện tích nuôi trồng thủy sản.
• Kết quả quan trắc chất lượng môi trường nước mặt và nước ngầm đợt 1 năm 2016 tại các thủy vực trọng điểm như Hồ Tây, hồ Đăk Sắk, suối Đăk Ken với các chỉ tiêu BOD5, COD, TSS và phosphat.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích tiếp cận từ trên xuống là khả năng bao quát toàn diện các ngành kinh tế chủ lực của toàn huyện dựa trên hệ thống niên giám thống kê đồng bộ, giúp định lượng chính xác áp lực tài nguyên nước mà các phương pháp đo đạc thủy văn truyền thống chưa phản ánh được.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng dấu chân nước tại huyện Đăk Mil đã chỉ ra những phát hiện quan trọng về cơ cấu và mức độ tiêu thụ nước của các ngành kinh tế - xã hội:

• Nông nghiệp chi phối tuyệt đối tổng dấu chân nước: Ngành nông nghiệp - thủy sản chiếm trên 88% tổng dấu chân nước toàn huyện. Trong đó, nhóm cây công nghiệp lâu năm giữ vai trò chủ đạo với cây cà phê chiếm hơn 65% tổng lượng nước tiêu thụ ngành trồng trọt nhờ quy mô diện tích 21.102 ha và sản lượng 51.367 tấn. Cây hồ tiêu đứng thứ hai với diện tích 1.211 ha nhưng có cường độ sử dụng nước tưới rất cao.
• Sự phân hóa sâu sắc giữa dấu chân nước xanh lá và xanh dương theo mùa: Dấu chân nước xanh lá chiếm ưu thế trong mùa mưa từ tháng 4 đến tháng 11 nhờ lượng mưa trung bình đạt 2.362 đến 3.098 mm. Ngược lại, vào mùa khô kéo dài 4 tháng (tháng 12 đến tháng 3 năm sau), khi lượng mưa tháng 1 giảm xuống chỉ còn 0 đến 25,9 mm, dấu chân nước xanh dương tăng vọt do nông dân phải bơm tưới từ 3 đến 4 đợt với định lượng 400 đến 600 lít nước cho mỗi gốc cà phê.
• Dấu chân nước xám gia tăng báo động: Lượng phân bón hóa học NPK và thuốc bảo vệ thực vật sử dụng thâm canh cho cà phê, hồ tiêu đã làm gia tăng đáng kể dấu chân nước xám. Kết quả phân tích chất lượng nước năm 2016 cho thấy nồng độ COD và BOD5 tại một số điểm quan trắc nước mặt ven khu dân cư và Cụm công nghiệp Thuận An có thời điểm vượt ngưỡng cho phép, đòi hỏi một thể tích nước ngọt lớn để đồng hóa ô nhiễm.
• Dấu chân nước sinh hoạt và công nghiệp chiếm tỷ trọng nhỏ nhưng có tính cục bộ cao: Với dân số 101.150 người, tỷ lệ sử dụng nước sinh hoạt tập trung chủ yếu tại thị trấn Đăk Mil và các trung tâm xã. Dấu chân nước công nghiệp tuy chỉ chiếm dưới 5% nhưng tập trung chủ yếu tại các cơ sở chế biến nông sản và khai thác khoáng sản bazan với sản lượng 40.000 m³/năm tại mỏ Đô Ry.

Thảo luận kết quả

Kết quả hạch toán cho thấy sự mất cân đối nghiêm trọng trong việc sử dụng nguồn nước ngầm tầng bazan tại huyện Đăk Mil. Tập quán tưới tràn truyền thống trong mùa khô làm thất thoát từ 25% đến 35% lượng nước do bốc hơi mặt đất và thấm sâu ngoài vùng rễ. Khi so sánh với nghiên cứu của Rui Zhao tại thành phố Lạc Sơn (nông nghiệp chiếm 68,97%), tỷ trọng dấu chân nước nông nghiệp tại Đăk Mil cao hơn hẳn, phản ánh tính chất đặc thù của một nền kinh tế thuần nông chuyên canh cây công nghiệp giá trị cao.

Dữ liệu nghiên cứu được trình bày trực quan thông qua các bảng thống kê dấu chân nước cây trồng chính (Bảng 3-6) và hệ thống biểu đồ cơ cấu dấu chân nước toàn huyện (Biểu đồ 3-11 đến 3-15). Biểu đồ phân tích chất lượng nước chỉ ra rằng sự sụt giảm lưu lượng dòng chảy mùa kiệt của hệ thống suối Đăk Ken, Đăk Sor kết hợp với dư lượng hóa chất nông nghiệp đã làm tăng chỉ số dấu chân nước xám lên mức cảnh báo. Điều này khẳng định huyện Đăk Mil đang xuất khẩu một lượng lớn nước ảo thông qua hạt cà phê và hạt tiêu ra thị trường thế giới, nhưng địa phương lại phải gánh chịu rủi ro cạn kiệt nguồn nước ngầm và ô nhiễm môi trường sinh thái lưu vực.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giảm thiểu dấu chân nước và nâng cao hiệu quả quản trị tài nguyên nước trên địa bàn huyện Đăk Mil, bốn nhóm giải pháp hành động được đề xuất:

1. Cơ quan quản lý tài nguyên nước địa phương (UBND huyện Đăk Mil, Phòng Tài nguyên và Môi trường):

   • Thiết lập quy hoạch phân bổ hạn ngạch khai thác tài nguyên nước mặt và nước ngầm chi tiết cho 11 xã, thị trấn đến năm 2025.
   • Lắp đặt hệ thống quan trắc tự động mực nước ngầm tầng bazan và kiểm soát chặt chẽ 100% các công trình khoan giếng công nghiệp, khai thác khoáng sản đá bazan và bauxit.
   • Nâng cấp, nạo vét 15 công trình thủy lợi, hồ đập trọng điểm như Hồ Tây, hồ Đăk Sắk nhằm tăng dung tích trữ nước mùa kiệt lên 15% trước năm 2023.

2. Nông dân và hợp tác xã nông nghiệp:

   • Chuyển đổi tối thiểu 45% diện tích cà phê và hồ tiêu từ tưới tràn sang công nghệ tưới tiết kiệm (tưới nhỏ giọt, tưới phun mưa cục bộ dưới tán) nhằm cắt giảm 30% dấu chân nước xanh dương trong giai đoạn 2018–2025.
   • Áp dụng kỹ thuật tủ gốc bằng tàn dư thực vật, trồng cây che bóng (muồng đen, sầu riêng) để giảm bốc hơi nước tầng mặt từ 15% đến 20%.
   • Giảm 25% lượng phân bón vô cơ và thuốc trừ sâu hóa học, thay thế bằng phân hữu cơ vi sinh để giảm thiểu dấu chân nước xám.

3. Doanh nghiệp sản xuất công nghiệp và chế biến:

   • Đầu tư hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải tập trung tại Cụm công nghiệp Thuận An đạt tiêu chuẩn xả thải trước năm 2022.
   • Tái tuần hoàn ít nhất 35% lượng nước dùng trong quy trình chế biến ướt cà phê và rửa đá khoáng sản để giảm nhu cầu khai thác nước mới.

4. Cộng đồng dân cư và hộ gia đình:

   • Thực hiện thu gom nước mưa từ mái nhà trong mùa mưa (tháng 4 đến tháng 11) với các bể chứa dung tích 10 đến 20 m³ để tái sử dụng trong sinh hoạt và tưới vườn.
   • Thay thế các thiết bị vệ sinh cũ bằng thiết bị tiết kiệm nước, giảm mức tiêu thụ nước sinh hoạt bình quân xuống dưới 100 lít/người/ngày.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Cán bộ quản lý môi trường và quy hoạch nông thôn: Cung cấp cơ sở khoa học để Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Đăk Nông cùng Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Đăk Mil xây dựng định mức hạn ngạch sử dụng nước và cấp phép khai thác nước ngầm hợp lý.
• Học viên, giảng viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành Môi trường: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp tính toán dấu chân nước (Green, Blue, Grey Water Footprint) áp dụng cho quy mô cấp huyện vùng Tây Nguyên.
• Các doanh nghiệp sản xuất, chế biến và xuất khẩu nông sản: Giúp doanh nghiệp hạch toán chi phí nước ảo trong chuỗi cung ứng cà phê, tiêu chuẩn hóa quy trình để đạt các chứng nhận quốc tế bền vững như UTZ, Rainforest Alliance và Fairtrade.
• Các tổ chức phi chính phủ và cơ quan phát triển nông nghiệp bền vững: Làm căn cứ dữ liệu để xây dựng các dự án tài trợ về tưới tiết kiệm, quản lý lưu vực sông Sêrêpôk và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Câu hỏi thường gặp

Dấu chân nước khác gì so với phương pháp đo lường lượng nước khai thác truyền thống?
Phương pháp truyền thống chỉ đo lượng nước mặt hoặc nước ngầm được bơm hút trực tiếp qua đồng hồ. Dấu chân nước tính toán toàn diện cả nước mưa cây hấp thụ (nước xanh lá), nước ngầm/mặt tiêu thụ (nước xanh dương) và thể tích nước cần để pha loãng chất ô nhiễm (nước xám), giúp nhận diện chính xác nguồn nước ảo ẩn sau mỗi sản phẩm.

Tại sao cây cà phê tại Đăk Mil lại có dấu chân nước xanh dương rất lớn trong mùa khô?
Cà phê Robusta tại Đăk Mil cần trải qua thời kỳ phân hóa mầm hoa và nở hoa đồng loạt vào các tháng mùa khô từ tháng 12 đến tháng 3. Khi lượng mưa giảm gần bằng 0 mm, nông dân buộc phải bơm tưới từ 3 đến 4 đợt với lượng nước khoảng 400 đến 600 lít/gốc/đợt, tạo ra áp lực khai thác nước ngầm cực lớn.

Dấu chân nước xám tại huyện Đăk Mil bắt nguồn chủ yếu từ đâu?
Dấu chân nước xám tại huyện phát sinh chủ yếu từ dư lượng phân bón hóa học (nitơ, phosphat) và hóa chất bảo vệ thực vật bị rửa trôi từ các nương rẫy cà phê, hồ tiêu vào nguồn nước mặt, cùng với nước thải chưa qua xử lý triệt để từ Cụm công nghiệp Thuận An và khu dân cư.

Công nghệ tưới tiết kiệm có thể giúp giảm bao nhiêu phần trăm dấu chân nước nông nghiệp?
Việc áp dụng công nghệ tưới nhỏ giọt kết hợp bón phân qua nước giúp cung cấp độ ẩm chính xác vào vùng rễ tích cực, giảm thiểu triệt để hiện tượng bốc hơi mặt đất và chảy tràn. Kỹ thuật này giúp cắt giảm từ 25% đến 35% lượng nước xanh dương và giảm 20% dấu chân nước xám do hạn chế rửa trôi phân bón.

Hạch toán dấu chân nước mang lại lợi ích kinh tế gì cho doanh nghiệp xuất khẩu?
Hạch toán dấu chân nước giúp doanh nghiệp minh bạch hóa trách nhiệm môi trường trong chuỗi cung ứng, đáp ứng các hàng rào kỹ thuật về môi trường của thị trường châu Âu và Mỹ. Điều này giúp gia tăng giá trị xuất khẩu hạt cà phê từ 5% đến 10% thông qua các chứng chỉ sản xuất xanh và phát triển bền vững.

Kết luận

• Luận văn đã thiết lập thành công bức tranh toàn cảnh về dấu chân nước tại huyện Đăk Mil với nông nghiệp chiếm trên 88% tổng lượng nước tiêu thụ toàn huyện.
• Dấu chân nước xanh dương tăng vọt trong 4 tháng mùa khô tạo nguy cơ cạn kiệt tầng nước ngầm bazan và suy giảm nguồn nước tại các hồ chứa như Hồ Tây và hồ Đăk Sắk.
• Dấu chân nước xám đòi hỏi sự can thiệp cấp bách trong kiểm soát phân bón hóa học và nước thải công nghiệp tại Cụm công nghiệp Thuận An.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp chuyển đổi tưới tiết kiệm 45% diện tích cây trồng và lắp đặt mạng lưới quan trắc tự động trong lộ trình 2018–2025.
• Nghiên cứu đóng vai trò nền tảng để nhân rộng mô hình quản trị tài nguyên nước tích hợp (IWRM) cho các huyện trọng điểm nông nghiệp trên toàn vùng Tây Nguyên. Các nhà quản lý và doanh nghiệp cần bắt tay ứng dụng ngay các khuyến nghị này để bảo vệ nguồn nước bền vững cho tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN ---------------------- LÊ THỊ MINH TRANG NGHIÊN CỨU, ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG “DẤU CHÂN NƢỚC” LÊN HOẠT ĐỘNG KINH TẾ - XÃ HỘI CƠ BẢN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐĂK MIL, TỈNH ĐĂK NÔNG LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC Hà Nội – Năm 2017 i ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN ----------------------- LÊ THỊ MINH TRANG NGHIÊN CỨU, ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG “DẤU CHÂN NƢỚC” LÊN HOẠT ĐỘNG KINH TẾ - XÃ HỘI CƠ BẢN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN ĐĂK MIL, TỈNH ĐĂK NÔNG CHUYÊN NGÀNH: KHOA HỌC MÔI TRƢỜNG MÃ SỐ: 60.01 LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO VIÊN HƢỚNG DẪN : PGS. LƢU ĐỨC HẢI Hà Nội – Năm 2017 ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tác giả luận văn Lê Thị Minh Trang iii LỜI CẢM ƠN Được sự hướng dẫn, giúp đỡ tận tình của các thầy, cô, các cán bộ trong cơ sở đào tạo khoa Môi trường – Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội và giáo viên hướng dẫn khoa học, tác giả đã hoàn thành bản luận văn với đề tài: “Nghiên cứu, đánh giá tác động “dấu chân nước” lên hoạt động kinh tế - xã hội cơ bản trên địa bàn huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông”.

Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tác giả luận văn xin được bày tỏ lòng cảm ơn tới PGS. Lưu Đức Hải, các thầy đã tận tình hướng dẫn trong quá trình tác giả nghiên cứu và hoàn thiện luận án. Tác giả xin cảm ơn các thầy giáo, cô giáo bộ môn Quản lý môi trường, Khoa Môi trường – Trường Đại học Khoa học Tự nhiên đã giúp đỡ trong quá trình học tập, nghiên cứu. Tác giả trân trọng cảm ơn sự động viên giúp đỡ của gia đình, bạn bè và các bạn đồng nghiệp trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện bản luận văn này.

Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Lê Thị Minh Trang iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. iv MỤC LỤC. v DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT.vii DANH MỤC BẢNG. viii DANH MỤC HÌNH.

ix DANH MỤC BIỂU ĐỒ. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ. Tài nguyên nước và vai trò của tài nguyên nước trong đời sống. Tài nguyên nước.

Vai trò của tài nguyên nước. Quan niệm dấu chân nước. Các nghiên cứu quốc tế và trong nước về dấu chân nước. Vai trò của dấu chân nước trong đời sống con người.

Giới thiệu khu vực nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế - xã hội. ĐỐI TƢỢNG, PHẠM VI VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Cách tiếp cận. Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp tính toán dấu chân nước. Phương pháp đánh giá dấu chân nước. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. Hiện trạng nguồn nước ở huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông.

Công tác quản lý tài nguyên nước trên địa bàn huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông49 3. Hoạt động quản lý và cung cấp nước. Công tác quản lý nước và công trình thuỷ lợi. Dấu chân nước của hoạt động phát triển kinh tế - xã hội chủ đạo trên địa bàn huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông.

Dấu chân nước trung bình ở Việt Nam tính theo đầu người. Dấu chân nước trung bình toàn cầu của ngành nông nghiệp – thủy sản. Phác thảo dấu chân nước huyện Đăk Mil. Đề xuất nâng cao hiệu quả dấu chân nước tại huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông.

Đối với mỗi cá nhân sử dụng nước. Đối với các doanh nghiệp. Đối với nông dân sản xuất nông nghiệp. Đối với cơ quản quản lý tài nguyên nước.77 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.78 TÀI LIỆU THAM KHẢO.81 vi DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT KT – XH Kinh tế – Xã hội CCN Cụm công nghiệp CNH - HĐH Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa CTTL Công trình thủy lợi ĐVT Đơn vị tính MTV Một thành viên TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam TNHH Trách nhiệm hữu hạn UBND Ủy ban nhân dân FAO (Food and Agriculture Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Organization of the United Nations) Hiệp Quốc GDP (Gross Domestic Product) Tổng giá trị sản phẩm nội địa UNEP (United Nations Environment Chương trình Môi trường Liên Hiệp Quốc Programme) UNESCO (United Nations Educational, Tổ chức Liên Hiệp Quốc về giáo dục, Scientific and Cultural Organization) khoa học và văn hóa USGS Bộ nông nghiệp Hoa Kỳ WWF (World Wide Fund For Nature) Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới vii DANH MỤC BẢNG Bảng 1-1: Trữ lượng nước trên thế giới (theo F.

Nhiệt độ trung bình các tháng trong năm. Số giờ nắng các tháng trong năm. Lượng mưa các tháng trong năm. Độ ẩm tương đối trung bình các tháng trong năm.

Danh mục điểm quan trắc. Tỷ lệ dân cư nông thôn sử dụng nước hợp vệ sinh huyện Đăk Mil. Tổng hợp lượng nước sử dụng cho sinh hoạt trên địa bàn huyện Đăk Mil. Thống kê tình hình cấp giấy phép thăm dò nước dưới đất trên địa bàn huyện Đăk Mil.

Thống kê tình hình cấp giấy phép khai thác nước dưới đất trên địa bàn huyện Đăk Mil. Hiện trạng một số CTTL chủ yếu trên địa bàn huyện Đăk Mil. Dấu chân nước tiêu thụ bình quân đầu người của Việt Nam. Dấu chân nước trung bình toàn cầu một số loại sản phẩm.

Các dấu chân nước cây trồng chính huyện Đăk Mil. Các dấu chân nước cây công nghiệp dài ngày huyện Đăk Mil. Bảng Các dấu chân nước cây ăn quả huyện Đăk Mil. Bảng Các dấu chân nước ngành chăn nuôi huyện Đăk Mil.

Bảng Các dấu chân nước nông nghiệp – thủy sản huyện Đăk Mil. GDP huyện Đăk Mil qua các năm. Dấu chân nước huyện Đăk Mil.74 viii DANH MỤC HÌNH Hình 1-1. Tính toán dấu chân nước của một quốc gia.

Bản đồ địa giới huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông. Ranh giới hệ thống đánh giá lượng nước trong khu vực.39 ix DANH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1-1. Nhiệt độ trung bình các tháng trong năm. Số giờ nắng các tháng trong năm.

Lượng mưa các tháng trong năm. Độ ẩm tương đối trung bình các tháng trong năm. Nồng độ BOD5 trong nước mặt đợt 1 năm 2016. Nồng độ COD trong nước mặt đợt 1 năm 2016.

Nồng độ PO43- trong nước mặt đợt 1 năm 2016. Nồng độ TSS trong nước mặt đợt 1 năm 2016. Nồng độ COD trong nước ngầm đợt 1 năm 2016. Tỷ lệ dấu chân nước cây trồng chính huyện Đắk Mil.

Tỷ lệ dấu chân nước cây công nghiệp dài ngày huyện Đắk Mil. Tỷ lệ dấu chân nước cây ăn quả huyện Đắk Mil. Tỷ lệ dấu chân nước ngành chăn nuôi huyện Đắk Mil. Tỷ lệ dấu chân nước nuôi trồng thủy sản huyện Đắk Mil.

Tỷ lệ dấu chân nước ngành nông nghiệp - thủy sản huyện Đắk Mil 71 Biểu đồ 3-12. Tỷ lệ dấu chân nước ngành công nghiệp huyện Đắk Mil. Tỷ lệ dấu chân nước ngành thương mại – dịch vụ huyện Đắk Mil. Tỷ lệ dấu chân nước dùng trong sinh hoạt huyện Đắk Mil.

Tỷ lệ dấu chân nước huyện Đắk Mil. Tính cấp thiết của đề tài Nước là nguồn tài nguyên thiên nhiên quý giá, nếu như không có nước thì sự sống không tồn tại và cũng không có hoạt động kinh tế nào diễn ra được. Nước là nhu cầu thiết yếu của cuộc sống, đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển KT – XH. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa đã và đang làm biến đổi mạnh mẽ các điều kiện tự nhiên của môi trường nói chung và tài nguyên nước nói riêng.

Việc khai thác và sử dụng nước thiếu hợp lý, quá mức cho các hoạt động KT – XH đã làm cho tình trạng khan hiếm nước, đặc biệt là nước ngọt ngày càng trở nên trầm trọng. Đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu như hiện nay. Sự cạn kiệt nguồn nước đang diễn ra nhanh chóng ở hầu hết các khu vực trên khắp cả nước. Đặc biệt là khu vực Tây Nguyên và Nam Bộ.

Nguyên nhân của sự suy kiệt này chủ yếu do hai yếu tố gây nên, đó là do nhu cầu sử dụng nước cho các hoạt động KT – XH ngày càng tăng và lượng nước đang có xu hướng giảm. Phát triển KT – XH, gia tăng dân số làm cho nhu cầu dùng nước ngày càng tăng cả về số lượng và chất lượng. Trong những năm gần đây, lưu lượng, mực nước, chất lượng các nguồn nước mặt, nước ngầm đều có xu hướng giảm, gây rất nhiều khó khăn cho các hoạt động sản xuất của các ngành. Dự báo tương lai xu hướng này vẫn còn tiếp tục xảy ra.

Nguyên nhân của hiện tượng này là do khai thác không đi đôi với các biện pháp bảo vệ tài nguyên nước. Hậu quả của việc đô thị hóa, xây dựng nông thôn mới, tăng dân số, sự phát triển mạnh mẽ nông nghiệp, tăng trưởng công nghiệp và các dịch vụ du lịch là nguyên nhân khiến ô nhiễm nguồn nước ngày càng lan rộng, khan hiếm nước trên diện rộng. Nước thải từ các hoạt động dân sinh, kinh tế trên địa bàn đã dẫn đến tình trạng ô nhiễm nguồn nước mặt. Nước sử dụng cho việc tưới các cây trồng công nghiệp như cà phê, hồ tiêu,… Vấn đề này đã và đang ảnh hưởng rất nhiều đến nhu cầu sử dụng nước khi mà nguồn nước đã khan hiếm lại bị ô nhiễm nặng nề, không đảm bảo chất lượng sử dụng.

Do đó, đề tài “Nghiên cứu, đánh giá tác động “dấu 1 chân nƣớc” lên hoạt động kinh tế - xã hội cơ bản trên địa bàn huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông” với mục tiêu giới thiệu sơ lược về tài nguyên nước nói chung và việc sử dụng nước trong các hoạt động KT – XH cơ bản trên địa bàn huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông hiện nay. Từ đó giúp cho mọi người thấy được sự quan trọng của tài nguyên nước, góp phần nâng cao nhận thức trong việc bảo vệ tài nguyên nước cũng như bảo vệ môi trường sống của mình. Mục tiêu đề tài Đánh giá được hiện trạng môi trường nước huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông. Đánh giá được thực trạng công tác quản lý tài nguyên nước huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông.

Đánh giá được thực trạng dấu chân nước trong khai thác, sử dụng tài nguyên nước và bảo vệ môi trường nước huyện Đăk Mil, tỉnh Đăk Nông. Đảm bảo các mục tiêu như cấp nước cho nông nghiệp, sinh hoạt, công nghiệp, nuôi trồng thủy sản, tăng dòng chảy mùa kiệt. Đáp ứng sử dụng nước theo hướng sử dụng đa mục tiêu. Đảm bảo phân bổ đều và có thể đáp ứng nhu cầu nước tưới và nhu cầu sử dụng nước trong sinh hoạt trên địa bàn, điều hòa nước trong từng vùng từ mùa mưa sang mùa khô.