CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO 1. Khái niệm rủi ro và quản trị rủi ro 1. Khái niệm về rủi ro Theo Allan Willet, một học giả Mỹ cho rằng: “Rủi ro là một bất trắc cụ thể liên quan đến một biến cố không mong đợi”. Theo Frank Knight, một học giả Mỹ lại định nghĩa: “Rủi ro là những bất trắc có thể đo lường được.” Theo Williams, JR.Smith and Yuong lại cho rằng: “Rủi ro là những kết quả tiềm ẩn có thể xảy ra, khi rủi ro xảy ra thì kết quả là điều không thể nhìn thấy trước một cách chắc chắn”.
Như vậy qua các khái niệm rủi ro thì ta có thể thấy rủi ro có các tính chất sau: - Rủi ro là những sự cố bất ngờ: Đó là những sự kiện mà người ta không lường trước được một cách chắc chắn. Mọi rủi ro đều là bất ngờ dù mức độ bất ngờ có thể là khác nhau. Nếu con người không nhận dạng, không thể dự đoán được loại rủi ro thì rủi ro xảy ra hoàn toàn bất ngờ với họ. Ngày nay khoa học tiên tiến đã giúp con người giải quyết được vấn đề ấy và giúp giảm thiểu được những rủi ro không đáng có.
- Rủi ro là sự kiện ngoài mong đợi: Thông thường thì không ai không mong muốn những điều may mắn tốt đẹp đến với mình và gét những điều xui xẻo xảy ra. Tuy nhiên rủi ro luôn gây ra những tổn thất cho con người với những mức độ nghiêm trọng khác nhau. Đó là những rủi ro ngoài mong muốn 1. Khái niệm về quản trị rủi ro Quản trị rủi ro là quá trình bao gồm các hoạt động nhận dạng, phân tích, đo lường, đánh giá rủi ro, tìm các biện pháp kiểm soát, tài trợ khắc phục các hậu quả của rủi ro đối với hoạt đông kinh doanh nhằm sử dụng tối ưu các hoạt động của doanh nghiệp.
Quản trị rủi ro là quá trình xác định các rủi ro và tìm cách quản lý, hạn chế các rủi ro đó xảy ra với tổ chức. Một cách tổng quát , đó là quá trình xem xét toàn bộ hoạt động của tổ chức, xác định nguy cơ tiềm ẩn, và khả năng xảy ra các nguy cơ đó. Từ đó có sự chuẩn bị các hành động thích hợp để hạn chế các rủi ro ở mức thấp nhất. Như vậy, công tác quản trị rủi ro là quá trình tiếp cận rủi ro một cách khoa học, toàn diện và hệ thống nhằm hạn chế đến mức thấp nhất mức độ thiệt hại về người và của do rủi ro gây ra.
SVTH: Nguyễn Thị Hằng Lớp K48K1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp 7 Khoa Quản trị doanh nghiệp Quản trị rủi ro có vai trò vô cùng quan trọng trong hoạt động quản trị của doanh nghiệp: - Xây dựng khuôn khổ nhằm giúp doanh nghiệp thực hiện kế hoạch có tính nhất quán và có thể kiểm soát, đặc biệt là xây dựng và thực hiện kế hoạch, chiến lược kinh doanh. - Tăng cường năng lực trong việc ra quyết định, lập kế hoạch và sắp xếp thứ tự ưu tiên công việc trên cơ sở thấu đáo và chặt chẽ. - Góp phần sử dụng có hiệu quả những nguồn lực của doanh nghiệp, giảm thiểu sai xót. - Bảo vệ và tăng cường tài sản cũng như hình ảnh doanh nghiệp.
Tối ưu hóa hoạt động, tối thiểu hóa những bất ngờ trong hoạt động kinh doanh. Đối với hầu hết các doanh nghiệp, quản trị rủi ro xem xét đến những khía cạnh tích cực và tiêu cực của rủi ro. Nói cách khác, quản trị rủi ro được sử dụng để đánh giá các cơ hội có thể đem lại các lợi ích cho doanh nghiệp cũng như quản trị những nguy cơ có thể tác động bất lợi đến doanh nghiệp. Các nội dung của quản trị rủi ro 1.
Những rủi ro thường gặp trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp 1. Rủi ro sự cố và rủi ro cơ hội Rủi ro sự cố là rủi ro gắn liền với những sự cố ngoài dự kiến, đây là những rủi ro khách quan khó tránh khỏi nó gắn liền với các yếu tố bên ngoài. Rủi ro cơ hội là rủi ro gắn liền với quá trình ra quyết định của chủ thể. Xét theo quá trình ra quyết định của chủ thể thì rủi ro cơ hội bao gồm: - Rủi ro liên quán đến giai đoạn trước khi ra quyết định: Thu thập, xử lý thông tin, lựa chọn cách thức ra quyết định.
- Rủi ro trong quá trình ra quyết định: rủi ro phát sinh do ta chọn quyết định này mà không chọn quyết định khác. - Rủi ro liên quan đến việc sau khi ra quyết định: rủi ro liên quan đến sự tương hợp giữa kết quả thu được với dự kiến ban đầu. Rủi ro thuần túy và rủi ro suy đoán Rủi ro thuần túy là rủi ro tồn tại khi có một nguy cơ xảy ra tổn thất nhưng không có cơ hội kiếm lời, hay nói cách khác rủi ro đó không có khả năng có lợi cho chủ thể. Với loại rủi ro này các doanh nghiệp phải né tránh nó.
SVTH: Nguyễn Thị Hằng Lớp K48K1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp 8 Khoa Quản trị doanh nghiệp Rủi ro suy đoán tồn tại khi có một cơ hội kiếm lời cũng như một nguy cơ tổn thất, hay nói cách khác là rủi ro này vừa có khả năng đem lại lợi nhuận, vừa có khả năng gây ra tổn thất. Trong nhiều trường hợp các nhà quản trị doanh nghiệp mạo hiểm, đủ dũng cảm để có biện pháp đối phó với rủi ro trên cơ sở tính toán lợi ích và tổn thất mà rủi ro mang lại. Rủi ro trong các giai đoạn phát triển của doanh nghiệp Giai đoạn khởi sự: Rủi ro không được thị trường chấp nhận do mục tiêu của giai đoạn này là được thị trường chấp nhận Giai đoạn trưởng thành: Rủi ro tốc độ tăng trưởng của kết quả giá lớn nhất không tương xứng với tốc độ phát triển của chi phí nhỏ nhất. Doanh nghiệp phải tìm cách để kéo dài giai đoạn này.
Giai đoạn suy vong: Rủi ro phá sản 1. Rủi ro do tác động của các yếu tố của môi trường kinh doanh Rủi ro pháp luật: Là những rủi ro từ các chính sách pháp luật các quy đinh của nhà nước đối với hoạt động của doanh nghiệp Rủi ro kinh tế: Là rủi ro do các yếu tố của các hoạt động kinh tế mang lại: do lãi suất, đầu tư, tiền tệ… Rủi ro Văn hóa – Xã hội: Là rủi ro do những biến động của yếu tố văn hóa, các tác động của các giá trị văn hóa, các lối sống, trào lưu, của dân cư và các phong tục, tập quán. Rủi ro do yếu tố điều kiện tự nhiên: đây là rủi ro do các tác động của tự nhiên như: động đất, thời tiết khí hậu, mưa, gió, bão… 1. Rủi ro có thể phân tán và rủi ro không thể phân tán Rủi ro có thể phân tán là rủi ro có thể giảm bớt tổn thất thông qua những thỏa hiệp đóng góp và chia sẻ rủi ro giữa các chủ thể có liên quan.
Rủi ro không thể phân tán là rủi ro mà những thỏa hiệp đóng vai trò tiền bạc hay tài sản không có tác dụng gì đến việc giảm bớt tổn thất cho nhũng người tham gia vào quỹ đóng góp chung. Nhà quản trị quan tâm đến việc phân tán rủi ro bằng cách đầu tư vào nhiều lĩnh vực khác nhau. SVTH: Nguyễn Thị Hằng Lớp K48K1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp 9 Khoa Quản trị doanh nghiệp 1. Rủi ro theo chiều dọc và rủi ro theo chiều ngang Rủi ro theo chiều dọc là rủi ro theo các chức năng chuyên môn truyền thống của doanh nghiệp, ví dụ từ nghiên cứu thị trường đến thiết kế sản phẩm, nhập nguyên vật liệu, sản xuất và đưa sản phẩm ra thị trường.
Rủi ro theo chiều ngang là rủi ro xảy ra ở các bộ phận chuyên môn như: nhân sự, tài chính, marketing, nghiên cứu thị trường… Để hoạt động quản trị rủi ro đạt hiệu quả thì công tác quản trị rủi ro phải áp dụng theo một quy trình cụ thể bao gồm các nội dung: Nhận dạng rủi ro, phân tích rủi ro, kiểm soát và tài trợ rủi ro. Nội dung cụ thể của từng hoạt động trong quy trình như sau. Các nội dung quản trị rủi ro trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp 1. Nhận dạng rủi ro a.
Khái niệm Nhận dạng rủi ro là quá trình xác định một cách liên tục và có hệ thống các rủi ro có thể xảy trong hoạt động kinh doanh của DN. Nhận dạng rủi ro nhằm tìm kiếm các thông tin về tên và loại rủi ro, các mối hiểm họa, các mối nguy hiểm sẽ xảy ra với DN. - Mối hiểm họa: Gồm các điều kiện tạo ra hoặc làm tăng mức độ tổn thất của rủi ro. - Mối nguy hiểm: Là một điều kiện thực hay tiềm năng có thể là nguyên nhân của các tai nạn gây tử vong hoặc thương tật cho con người, gây hư hỏng các loại máy móc thiết bị, tài sản, hoặc gây tổn thất về tài chính cho một tổ chức.
Cơ sở nhận dạng rủi ro Tập trung vào 2 vấn đề chính: + Nguồn rủi ro: Là phát sinh mối hiểm họa và mối nguy hiểm thường được tiếp cận là ở yếu tố của môi trường hoạt động của doanh nghiệp. - Môi trường chung: Môi trường chính trị luật pháp, Môi trường kinh tế, Môi trường KHKT công nghệ , Môi trường văn hóa – xã hội, Môi trường tự nhiên. - Môi trường đặc thù: Khách hàng, Nhà cung cấp, Đối thủ cạnh tranh, Các cơ quan hữu quan. - Môi trường bên trong: Nhận thức của con người nói chung và của nhà quản trị nói riêng.
+ Nhóm đối tượng rủi ro: Là nguồn phát sinh nguy cơ rủi ro SVTH: Nguyễn Thị Hằng Lớp K48K1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khóa luận tốt nghiệp 10 Khoa Quản trị doanh nghiệp - Nguy cơ rủi ro về tài sản: Là khả năng được hay mất đối với tài sản hữu hình hay tài sản vô hình (danh tiếng, hỗ trợ về chính trị, quyền tác giả ) và các kết quả này xảy ra do các mối hiểm họa hoặc rủi ro. Tài sản có thể bị hư hỏng, bị hủy hoại hay tàn phá, mất mát hoặc giảm giá theo nhiều cách khác nhau. Việc không thể sử dụng tài sản trong một thời gian - tổn thất về mặt thời gian – là ví dụ cho một loại tổn thất thường bị bỏ qua. Nguy cơ về tài sản cũng có thể tạo ra các kết quả tích cực.