Nghiên cứu thu hút đầu tư tư nhân vào hạ tầng giao thông tại Quảng Ninh qua mô hình đối tác công tư

Luận án tiến sĩ nghiên cứu nghiên cứu thu hút khu vực tư nhân đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông theo phương thức đối tác công, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Tác giả: Lê Quang Tùng
• Người hướng dẫn: Nguyễn Duy Lạc
• Trường học: Trường Đại học Mỏ - Địa chất
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Nghiên cứu thu hút khu vực tư nhân đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông theo phương thức đối tác công tư trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ THU HÚT KHU VỰC TƯ NHÂN ĐẦU TƯ KẾT CẤU HẠ TẦNG GIAO THÔNG THEO PHƯƠNG THỨC ĐỐI TÁC CÔNG TƯ
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Các công trình nghiên cứu ngoài nước liên quan đến luận án
• 1.3. Các công trình nghiên cứu trong nước
• 1.4. Kết quả, bài học kinh nghiệm rút ra từ các công trình nghiên cứu và vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
• 1.4.1. Kết quả và bài học kinh nghiệm rút ra từ các nghiên cứu
• 1.4.2. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THU HÚT KHU VỰC TƯ NHÂN ĐẦU TƯ KẾT CẤU HẠ TẦNG GIAO THÔNG THEO PHƯƠNG THỨC ĐỐI TÁC CÔNG TƯ
• 2.1. Các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài luận án
• 2.1.1. Khái niệm về kết cấu hạ tầng
• 2.1.2. Khái niệm và đặc điểm đầu tư về kết cấu hạ tầng giao thông
• 2.1.3. Định nghĩa về PPP
• 2.1.4. Các loại hình PPP
• 2.1.5. Đặc điểm và vai trò phương thức đối tác công tư
• 2.1.5.1. Đặc điểm phương thức đối tác công tư
• 2.1.5.2. Vai trò của phương thức đối tác công tư
• 2.1.6. Lợi ích và trở ngại của PPP
• 2.1.7. Tiêu chí đánh giá thu hút khu vực tư nhân đầu tư KCHT giao thông theo phương thức đối tác công tư
• 2.2. Nhân tố ảnh hưởng đến thu hút khu vực tư nhân tham gia đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông theo phương thức đối tác công tư
• 2.2.1. Yếu tố thuộc về nhà nước
• 2.2.2. Yếu tố thuộc về khu vực tư nhân
• 2.2.3. Yếu tố thuộc về bên thụ hưởng sản phẩm của dự án
• 2.2.4. Yếu tố thuộc về tổ chức tín dụng
• 2.3. Kinh nghiệm quốc tế về thu hút khu vực tư nhân đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông theo phương thức đối tác công tư
• 2.3.1. Kinh nghiệm của các nước
• 2.3.2. Bài học rút ra cho Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG THU HÚT KHU VỰC TƯ NHÂN THAM GIA ĐẦU TƯ KẾT CẤU HẠ TẦNG GIAO THÔNG THEO PHƯƠNG THỨC ĐỐI TÁC CÔNG TƯ CỦA TỈNH QUẢNG NINH
• 3.1. Tình hình kinh tế xã hội tỉnh Quảng Ninh
• 3.1.1. Điều kiện kinh tế xã hội
• 3.1.2. Tốc độ tăng trưởng kinh tế
• 3.2. Thực trạng KCHT giao thông trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• 3.2.1. Thực trạng kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ
• 3.2.2. Thực trạng kết cấu hạ tầng giao thông đường sắt
• 3.2.3. Thực trạng kết cấu hạ tầng giao thông đường thủy
• 3.2.4. Thực trạng kết cấu hạ tầng giao thông đường biển
• 3.2.5. Thực trạng kết cấu hạ tầng giao thông đường hàng không
• 3.3. Thực trạng thu hút khu vực tư nhân đầu tư KCHT giao thông trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• 3.3.1. Kết quả thu hút khu vực tư nhân đầu tư KCHT giao thông trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• 3.3.2. Qui trình thu hút khu vực tư nhân đầu tư KCHT giao thông trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• 3.3.3. Đánh giá thành công, hạn chế và nguyên nhân hạn chế trong thu hút khu vực tư nhân đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông theo phương thức đối tác công tư của tỉnh Quảng Ninh
• 3.3.3.1. Hạn chế và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: ĐIỀU TRA ĐÁNH GIÁ NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN THU HÚT KHU VỰC TƯ NHÂN ĐẦU TƯ KẾT CẤU HẠ TẦNG GIAO THÔNG THEO PHƯƠNG THỨC ĐỐI TÁC CÔNG TƯ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH
• 4.1. Tổng hợp các nhân tố quan trọng tác động đến thu hút thành công khu vực tư nhân kết cấu hạ tầng giao thông trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• 4.2. Thiết kế khảo sát nghiên cứu
• 4.2.1. Khảo sát lựa chọn nhân tố ảnh hưởng
• 4.2.2. Khảo sát đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố
• 4.2.3. Xếp hạng tầm quan trọng của các nhân tố thu hút khu vực tư nhân cho các dự án PPP
• 4.3. Phân tích nhân tố ảnh hưởng đến thu hút khu vực tư nhân đầu tư KCHT giao thông theo phương thức đối tác công tư
• 5. CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG KHẢ NĂNG THU HÚT KHU VỰC TƯ NHÂN ĐẦU TƯ KẾT CẤU HẠ TẦNG GIAO THÔNG THEO PHƯƠNG THỨC ĐỐI TÁC CÔNG TƯ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH
• 5.1. Quan điểm, mục tiêu, định hướng thu hút khu vực tư nhân đầu tư KCHT giao thông theo phương thức đối tác công tư trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• 5.2. Giải pháp nâng cao khả năng thu hút khu vực tư nhân tham gia đầu tư KCHT Giao thông theo phương thức đối tác công tư trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• 5.2.1. Tạo lập môi trường chính trị và cơ chế chính sách hấp dẫn khu vực tư nhân
• 5.2.2. Tăng cường năng lực quản lý của khu vực Nhà nước đối với dự án phát triển KCHT giao thông theo phương thức đối tác công tư trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh
• 5.2.3. Nâng cao năng lực quản lý phát triển Dự án KCHT giao thông theo phương thức đối tác công tư tại tỉnh Quảng Ninh
• 5.2.4. Hỗ trợ tài chính của chính quyền tỉnh Quảng Ninh cho các dự án PPP
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan nghiên cứu về thu hút đầu tư tư nhân vào hạ tầng giao thông

Luận án tập trung phân tích các nghiên cứu trong và ngoài nước về đầu tư tư nhân và hạ tầng giao thông thông qua đối tác công tư (PPP). Các nghiên cứu quốc tế nhấn mạnh vai trò của PPP trong việc giảm gánh nặng ngân sách và nâng cao hiệu quả đầu tư. Trong khi đó, các nghiên cứu trong nước tập trung vào thực trạng và thách thức trong việc áp dụng PPP tại Việt Nam, đặc biệt là tại Quảng Ninh. Luận án cũng chỉ ra khoảng trống nghiên cứu về việc xác định các nhân tố ảnh hưởng đến thu hút đầu tư tư nhân trong lĩnh vực hạ tầng giao thông.

1.1. Các nghiên cứu quốc tế

Các nghiên cứu quốc tế đã chỉ ra rằng PPP là công cụ hiệu quả để thu hút đầu tư tư nhân vào hạ tầng giao thông, giúp giảm gánh nặng ngân sách và nâng cao chất lượng dịch vụ. Các mô hình như BOT, BOOT, và DBFO đã được áp dụng thành công tại nhiều quốc gia, đặc biệt là ở các nước đang phát triển.

1.2. Các nghiên cứu trong nước

Tại Việt Nam, các nghiên cứu tập trung vào thực trạng áp dụng PPP trong phát triển hạ tầng giao thông. Các thách thức bao gồm thiếu kinh nghiệm, thể chế chưa hoàn thiện, và sự thiếu đồng bộ trong chính sách. Quảng Ninh được xem là một trong những địa phương đi đầu trong việc áp dụng PPP, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn cần giải quyết.

II. Cơ sở lý luận và thực tiễn về PPP trong hạ tầng giao thông

Luận án hệ thống hóa các khái niệm cơ bản về PPP, hạ tầng giao thông, và đầu tư tư nhân. Các loại hình PPP như BOT, BOOT, và DBFO được phân tích chi tiết. Luận án cũng đề cập đến lợi ích và thách thức của PPP, bao gồm việc hài hòa lợi ích giữa nhà nước, nhà đầu tư, và người dân. Các tiêu chí đánh giá hiệu quả của PPP trong phát triển hạ tầng giao thông cũng được đề xuất.

2.1. Khái niệm và loại hình PPP

PPP là hình thức hợp tác giữa nhà nước và tư nhân nhằm phát triển hạ tầng giao thông. Các loại hình phổ biến bao gồm BOT, BOOT, và DBFO, mỗi loại có đặc điểm và ứng dụng riêng tùy thuộc vào tính chất của dự án.

2.2. Lợi ích và thách thức của PPP

PPP mang lại nhiều lợi ích như giảm gánh nặng ngân sách, nâng cao hiệu quả đầu tư, và cải thiện chất lượng dịch vụ. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất là việc hài hòa lợi ích giữa các bên liên quan, đặc biệt là trong bối cảnh thể chế chưa hoàn thiện.

III. Thực trạng thu hút đầu tư tư nhân vào hạ tầng giao thông tại Quảng Ninh

Luận án phân tích thực trạng kinh tế - xã hội và hạ tầng giao thông tại Quảng Ninh. Tỉnh này đã đạt được nhiều thành tựu trong việc thu hút đầu tư tư nhân thông qua PPP, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế như thiếu kinh nghiệm, thể chế chưa hoàn thiện, và sự thiếu đồng bộ trong chính sách. Các dự án PPP tại Quảng Ninh chủ yếu tập trung vào cải thiện giao thông đường bộ và đường biển.

3.1. Tình hình kinh tế xã hội

Quảng Ninh là một trong những tỉnh có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, với nhiều dự án hạ tầng giao thông được triển khai. Tuy nhiên, việc thu hút đầu tư tư nhân vẫn gặp nhiều khó khăn do điều kiện kinh tế - xã hội không đồng đều.

3.2. Thực trạng hạ tầng giao thông

Hệ thống hạ tầng giao thông tại Quảng Ninh đã có nhiều cải thiện, nhưng vẫn còn nhiều bất cập. Các dự án PPP chủ yếu tập trung vào cải thiện giao thông đường bộ và đường biển, nhưng hiệu quả chưa đồng đều do thiếu kinh nghiệm và thể chế chưa hoàn thiện.

IV. Giải pháp tăng cường thu hút đầu tư tư nhân vào hạ tầng giao thông

Luận án đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường thu hút đầu tư tư nhân vào hạ tầng giao thông tại Quảng Ninh thông qua PPP. Các giải pháp bao gồm hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực quản lý của nhà nước, và tạo môi trường đầu tư hấp dẫn. Luận án cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hài hòa lợi ích giữa các bên liên quan để đảm bảo sự thành công của các dự án PPP.

4.1. Hoàn thiện thể chế

Việc hoàn thiện thể chế là yếu tố then chốt để thu hút đầu tư tư nhân vào hạ tầng giao thông. Cần xây dựng các chính sách đồng bộ và minh bạch để tạo niềm tin cho nhà đầu tư.

4.2. Nâng cao năng lực quản lý

Nâng cao năng lực quản lý của nhà nước là yếu tố quan trọng để đảm bảo hiệu quả của các dự án PPP. Cần đào tạo và nâng cao kỹ năng cho đội ngũ quản lý dự án.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Nghiên cứu thu hút khu vực tư nhân đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông theo phương thức đối tác công tư trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Lê Quang Tùng, dưới sự hướng dẫn khoa học của người hướng dẫn 1: Nguyễn Duy Lạc và người hướng dẫn 2: TS Nguyễn Hồng Thái, tại Trường Đại học Mỏ - Địa chất, thuộc chuyên ngành Quản lý kinh tế (Mã số: 9.310110), hoàn thành vào tháng 4 năm 2023.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Kết cấu hạ tầng (KCHT) giao thông đóng vai trò nền tảng đối với sự tăng trưởng kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh và kết nối chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, việc phát triển hệ thống này đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn, vượt quá khả năng đáp ứng của nguồn ngân sách nhà nước trong bối cảnh nợ công cần được kiểm soát chặt chẽ. Phương thức đối tác công tư (PPP) là công cụ thu hút nguồn vốn ngoài ngân sách, chia sẻ rủi ro, nâng cao hiệu quả quản trị và chất lượng cung cấp dịch vụ công. Chủ trương đẩy mạnh PPP đã được khẳng định trong Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021–2030 và Nghị quyết số 16/2021/QH15 của Quốc hội.

Tại tỉnh Quảng Ninh, việc triển khai PPP đã đạt được những kết quả ban đầu với các mô hình thí điểm như "lãnh đạo công - quản trị tư", "đầu tư công - quản lý tư", "đầu tư tư - sử dụng công" theo Nghị quyết số 10-NQ/TU ngày 05/12/2013 của Tỉnh ủy. Dù vậy, thực tiễn thu hút đầu tư tư nhân vào hạ tầng giao thông tại địa phương vẫn gặp nhiều khó khăn: các địa bàn khó khăn chưa thu hút được dự án do khả năng sinh lời thấp; xung đột lợi ích giữa khu vực công và tư; hành lang pháp lý còn thiếu đồng bộ; nguồn vốn tín dụng chủ yếu từ ngân hàng thương mại nội địa; chính sách thu phí chưa tạo được sự đồng thuận cao; năng lực quản lý rủi ro và khung thể chế cấp địa phương còn hạn chế. Do đó, việc nghiên cứu có hệ thống về các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thu hút tư nhân vào KCHT giao thông tại Quảng Ninh là yêu cầu cấp thiết.

Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ

• Mục tiêu tổng quát (Mục 2.1): Xây dựng mô hình nghiên cứu và đánh giá thực trạng tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến việc thu hút khu vực tư nhân đầu tư phát triển KCHT giao thông trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh.
• Mục tiêu cụ thể: Trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và thực trạng tại địa phương, đề xuất mô hình và các giải pháp nâng cao khả năng thu hút khu vực tư nhân tham gia đầu tư KCHT giao thông theo phương thức PPP phù hợp với điều kiện của tỉnh Quảng Ninh.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước nhằm rút ra bài học kinh nghiệm và xác định khoảng trống nghiên cứu.
  2. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về đầu tư và các nhân tố tác động đến việc thu hút khu vực tư nhân đầu tư KCHT giao thông theo phương thức PPP.
  3. Phân tích, lựa chọn và đánh giá tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến việc thu hút khu vực tư nhân tại tỉnh Quảng Ninh thông qua điều tra, khảo sát thực nghiệm.
  4. Đề xuất quan điểm, định hướng và giải pháp cho chính quyền địa phương tỉnh Quảng Ninh nhằm tăng cường khả năng thu hút tư nhân trong giai đoạn đến năm 2030.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Thực tiễn vai trò của chính quyền tỉnh Quảng Ninh trong việc thu hút khu vực tư nhân đầu tư KCHT giao thông theo phương thức PPP; quan điểm, định hướng và giải pháp của địa phương đến năm 2030.
• Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Quảng Ninh.
• Phạm vi thời gian: Số liệu, tài liệu thứ cấp và dữ liệu khảo sát được thu thập từ năm 2015 đến thời điểm nghiên cứu (số liệu tổng hợp thực hiện dự án từ năm 2009 đến năm 2021).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án thực hiện điểm luận có hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo năm khía cạnh chính của phương thức PPP:

Khía cạnh nghiên cứu	Tác giả, công trình tiêu biểu	Các phát hiện chính
Nhân tố ảnh hưởng (CSF)	Akintoye et al. (2003) [Vương quốc Anh]; Jefferies et al. (2002) [Úc]; Li et al. (2005) [Vương quốc Anh]; Qiao et al. (2001) [Trung Quốc]; Zhang (2005) [Quốc tế]; Eaton et al. (2006); Grant (1996); Tiong (1996); Tranfied et al. (2005); Klijn & Teisman (2003).	Các yếu tố quyết định thành công gồm: năng lực tài chính và kỹ thuật của nhà đầu tư, phân bổ rủi ro hợp lý, thị trường tài chính phát triển, cam kết của chính phủ, khung thể chế và sự phối hợp giữa các bên liên quan.
Vai trò và trách nhiệm của Chính phủ	Abdel Aziz (2007) [Anh, Canada]; Durchslag et al. (1994); Koch & Buser (2006) [Đan Mạch]; Kumaraswamy & Zhang (2001); Pongsiri (2002); Kelley (1998); Briones (1997).	Chính phủ giữ năm vai trò cốt lõi: tạo lập môi trường đầu tư thuận lợi, thiết lập khung pháp lý rõ ràng, thành lập cơ quan điều phối/hỗ trợ chuyên trách (PPP unit), lựa chọn đối tác phù hợp và tham gia giám sát toàn diện vòng đời dự án.
Lựa chọn đối tác nhượng quyền	HM Treasury (1999); Ahadzi & Bowles (2001); Miller (2000); Zhang (2004, 2005); Zhang et al. (2002) [Hong Kong].	Quy trình đấu thầu gồm bốn giai đoạn (mời quan tâm, sơ tuyển, đánh giá đề xuất, đàm phán). Phương pháp đánh giá gồm NPV, Kepner-Tregoe, đa thuộc tính, chia thành bốn nhóm tiêu chí: tài chính, kỹ thuật, an toàn - sức khỏe - môi trường, và năng lực quản lý.
Quản lý và phân bổ rủi ro	Charoenpornpattana & Minato (1999) [Thái Lan]; Grimsey & Lewis (2002); Li et al. (2005); Nisar (2007); Thomas et al. (2003) [Ấn Độ]; Wang et al. (2000); Merna & Smith (1996); Loosemore (2007).	Phân loại rủi ro theo ba cấp độ (vĩ mô, trung mô, vi mô) hoặc theo lĩnh vực (chính trị, tài chính, xây dựng, vận hành, thị trường, pháp lý). Nguyên tắc cơ bản là phân bổ rủi ro cho bên có năng lực quản lý tốt nhất.
Tài chính cho dự án PPP	Merna & Dubey (1998); Levy (1996); Schaufelberger & Wipadapisut (2003); Ye & Tiong (2000); Devapriya (2006); Zhang (2005).	Cấu trúc vốn thông thường gồm 10–30% vốn chủ sở hữu và 70–90% vốn vay. Đề xuất các chiến lược tài chính tương ứng với bốn mức độ rủi ro (thấp, rủi ro chính trị cao, rủi ro tài chính cao, rủi ro thị trường cao) cùng các công cụ hỗ trợ của chính phủ (VGF, bảo lãnh doanh thu tối thiểu, bảo vệ bất khả kháng).

Các nghiên cứu trong nước

Các công trình tại Việt Nam được tác giả tổng thuật bao gồm:

• Bộ Giao thông Vận tải và IDA (2007–2008): Đánh giá thực trạng hợp đồng PBP trong ngành đường bộ, tuy nhiên chủ yếu tập trung vào doanh nghiệp nhà nước nắm cổ phần chi phối và các đề xuất còn mang tính định hướng.
• Nguyễn Hồng Thái (2007, 2008): Xác định điều kiện thành công của PPP và mô hình tổ chức ban quản lý đường cao tốc cấp tỉnh.
• Hồ Công Hòa (2011): Khảo sát PPP trong lĩnh vực xử lý môi trường.
• Huỳnh Thị Thúy Giang (2012): Nghiên cứu các nhân tố tác động và rào cản dự án đường bộ từ góc nhìn nhà đầu tư.
• Nguyễn Hồng Thái và Thân Thanh Sơn (2015): Nhận diện và phân bổ rủi ro trong KCHT giao thông đường bộ theo phương thức PPP.
• Nguyễn Đức Cảnh (2017): Nghiên cứu cơ chế sàng lọc dự án PPP trong lĩnh vực cấp nước sạch đô thị.
• Ủy ban Kinh tế của Quốc hội (2013), Phan Thị Bích Nguyệt (2013), Phạm Dương Phương Thảo (2013), Trịnh Thu Thúy và Trịnh Vân Chinh (2013): Đánh giá các bất cập thể chế, chia sẻ rủi ro và cơ chế tài chính tại các đô thị lớn.

Khoảng trống nghiên cứu của luận án

Mặc dù các công trình trước đây đã đề cập đến các khía cạnh khác nhau của PPP, phần lớn chỉ dừng lại ở mức độ nghiên cứu tư vấn chính sách vĩ mô, nghiên cứu đơn lẻ từng chuyên ngành, hoặc phân tích thuần túy dưới góc độ của nhà đầu tư tư nhân. Chưa có công trình nào xây dựng hệ thống thang đo định lượng và đánh giá toàn diện các nhân tố ảnh hưởng đến việc thu hút khu vực tư nhân đầu tư KCHT giao thông dưới góc độ thực thi của chính quyền cấp tỉnh. Luận án lựa chọn giải quyết khoảng trống này tại địa bàn tỉnh Quảng Ninh thông qua việc kết hợp cả nghiên cứu định tính và định lượng.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án dựa trên lý thuyết kinh tế học về hàng hóa công cộng, lý thuyết quản trị công mới và lý thuyết quản lý dự án KCHT:

• Khái niệm KCHT và KCHT giao thông: KCHT là tổng thể các yếu tố vật chất và phi vật chất phục vụ sản xuất và đời sống xã hội. KCHT giao thông được chia thành năm chuyên ngành: (1) Đường bộ; (2) Đường sắt; (3) Đường thủy nội địa; (4) Hàng hải; (5) Hàng không.
• Phương thức PPP và các loại hình hợp đồng: Bao gồm BOT (Xây dựng - Kinh doanh - Chuyển giao), BTO (Xây dựng - Chuyển giao - Kinh doanh), BOOT (Xây dựng - Sở hữu - Kinh doanh - Chuyển giao), BOO (Xây dựng - Sở hữu - Kinh doanh), DBFO (Thiết kế - Xây dựng - Tài trợ - Kinh doanh), DBO (Thiết kế - Xây dựng - Kinh doanh), OM (Kinh doanh - Bảo trì), PFI (Sáng kiến tài chính tư nhân).
• Nhóm nhân tố ảnh hưởng: Khung phân tích xác định bốn nhóm nhân tố cấu thành sức hút dự án: (1) Yếu tố thuộc về Nhà nước (chính sách, quy hoạch, năng lực quản lý); (2) Yếu tố thuộc về khu vực tư nhân (năng lực kỹ thuật, tài chính, kinh nghiệm); (3) Yếu tố thuộc về bên thụ hưởng (khả năng chi trả phí dịch vụ, sự đồng thuận xã hội); (4) Yếu tố thuộc về tổ chức tín dụng (lãi suất, thời hạn cho vay, khả năng cung ứng vốn dài hạn).

Phương pháp nghiên cứu

Tác giả áp dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng theo quy trình năm bước:

[Bước 1: Nghiên cứu định tính] -> Tổng quan tài liệu, xây dựng mô hình sơ bộ
[Bước 2: Nghiên cứu định tính] -> Phỏng vấn chuyên gia (n = 25 đến 30) xác định danh mục nhân tố
[Bước 3: Nghiên cứu định lượng] -> Khảo sát mẫu (n = 100), kiểm định Cronbach's Alpha, EFA, ANOVA
[Bước 4: Nghiên cứu định lượng] -> Phân tích thực trạng, xếp hạng tầm quan trọng và nguyên nhân hạn chế
[Bước 5: Đề xuất giải pháp] -> Xây dựng nhóm giải pháp thể chế, quản lý, tài chính (PDF, VGF)

• Thu thập dữ liệu định tính: Thực hiện phỏng vấn sâu chuyên gia ($n = 25$ đến $n = 30$) công tác tại các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp đầu tư và đơn vị tư vấn để hiệu chỉnh danh mục biến quan sát.
• Thu thập dữ liệu định lượng: Khảo sát bằng bảng hỏi cấu trúc trên cỡ mẫu $n = 100$ đối tượng có chuyên môn và kinh nghiệm trực tiếp tham gia các dự án PPP KCHT giao thông trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh.
• Kỹ thuật xử lý số liệu: Kiểm định độ tin cậy của thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA) với ma trận xoay nhân tố, phân tích phương sai (ANOVA), thống kê mô tả xếp hạng mức độ quan trọng.
• Nguồn tư liệu và dữ liệu thứ cấp: Các văn kiện của Đảng, Nghị quyết của Quốc hội, Nghị định của Chính phủ (Nghị định số 15/2015/NĐ-CP, Nghị định số 63/2018/NĐ-CP, Luật PPP số 64/2020/QH14); các văn bản chỉ đạo của tỉnh Quảng Ninh (Nghị quyết số 10-NQ/TU, Nghị quyết số 208/2015/NQ-HĐND, Quyết định số 3456/2015/QĐ-UBND); số liệu báo cáo thống kê kinh tế - xã hội, quy hoạch phát triển giao thông vận tải tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2009–2021 và dữ liệu chỉ số PCI giai đoạn 2016–2021.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Tổng quan nghiên cứu về thu hút khu vực tư nhân đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông theo phương thức đối tác công tư

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu khoa học trong và ngoài nước liên quan đến hình thức PPP. Tác giả tổng hợp 2.096 dự án PPP trên thế giới giai đoạn 1985–2004 với tổng vốn gần 887 tỷ USD để làm rõ xu hướng chuyển dịch đầu tư hạ tầng. Nội dung chương tập trung làm rõ năm mảng lý luận lớn:

1. Xác định các nhân tố tác động đến sự thành công (CSF) từ các nghiên cứu của Akintoye, Li, Zhang, Qiao.
2. Vai trò và trách nhiệm của cơ quan nhà nước trong việc hoàn thiện thể chế và thành lập đơn vị hỗ trợ PPP chuyên trách.
3. Quy trình đấu thầu cạnh tranh và bốn nhóm tiêu chí lựa chọn đối tác nhượng quyền (tài chính, kỹ thuật, môi trường, quản lý).
4. Khung nhận diện sáu loại rủi ro (chính trị, tài chính, xây dựng, vận hành, thị trường, pháp lý) cùng nguyên tắc phân bổ rủi ro tối ưu.
5. Các chiến lược tài chính dự án, cơ cấu tỷ lệ vốn chủ sở hữu/vốn vay, và các hình thức hỗ trợ của nhà nước như doanh thu tối thiểu được đảm bảo, linh hoạt thuế quan và hỗ trợ tài chính trực tiếp/gián tiếp.

Chương này chỉ ra các bài học kinh nghiệm quốc tế và khẳng định sự cần thiết phải nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng từ cấp độ quản lý của chính quyền địa phương tại Việt Nam.

Chương 2. Cơ sở lý luận và thực tiễn về thu hút khu vực tư nhân đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông theo phương thức đối tác công tư

Chương 2 làm rõ bản chất kinh tế của KCHT giao thông gồm năm chuyên ngành kỹ thuật và các đặc trưng đầu tư vốn lớn, thu hồi vốn dài, rủi ro cao. Tác giả phân tích các khái niệm PPP, sự khác biệt giữa đầu tư công truyền thống và PPP, đồng thời làm rõ các hình thức hợp đồng (BOT, BOOT, BOO, DBFO, DBO, OM, PFI).

Chương luận giải bốn nhóm nhân tố ảnh hưởng đến khả năng thu hút đầu tư tư nhân (Nhà nước, nhà đầu tư, bên thụ hưởng, tổ chức tín dụng), thiết lập các tiêu chí đánh giá kết quả thu hút PPP (số lượng dự án, quy mô vốn huy động, tiến độ và chất lượng dịch vụ). Ngoài ra, tác giả phân tích kinh nghiệm phát triển PPP tại một số quốc gia (Anh, Hàn Quốc, Trung Quốc, Philippines, Thái Lan) nhằm rút ra bài học cho Việt Nam về tính minh bạch, hỗ trợ của chính phủ và quản lý hợp đồng.

Chương 3. Thực trạng thu hút khu vực tư nhân tham gia đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông theo phương thức đối tác công tư của tỉnh Quảng Ninh

Chương 3 trình bày bức tranh toàn diện về điều kiện kinh tế - xã hội, tốc độ tăng trưởng GRDP và thực trạng KCHT giao thông tại Quảng Ninh qua năm phân ngành (đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, hàng hải, hàng không).

Tác giả phân tích kết quả thu hút các dự án PPP giai đoạn 2009–2021 trên địa bàn tỉnh, làm rõ quy trình thực hiện dự án và đánh giá các mô hình thí điểm theo Nghị quyết số 10-NQ/TU ("lãnh đạo công - quản trị tư", "đầu tư công - quản lý tư", "đầu tư tư - sử dụng công"). Phân tích mối liên hệ giữa việc cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh thông qua Chỉ số Năng lực Cạnh tranh Cấp tỉnh (PCI) giai đoạn 2016–2021 và sự hài lòng của các tổ chức, doanh nghiệp đối với cơ quan hành chính nhà nước.

Chương cũng chỉ rõ những mặt hạn chế: sự thiếu đồng đều giữa các địa bàn trong tỉnh; các vướng mắc trong phân chia rủi ro tài chính; sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng trong nước; thiếu vắng nhà đầu tư quốc tế; và những xung đột về chính sách thu phí hoàn vốn.

Chương 4. Điều tra đánh giá nhân tố ảnh hưởng đến thu hút khu vực tư nhân đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông theo phương thức đối tác công tư trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

Chương 4 trình bày kết quả nghiên cứu thực nghiệm. Sau khi phỏng vấn định tính chuyên gia ($n = 25$ đến $30$), tác giả thiết kế bảng hỏi khảo sát $n = 100$ đại biểu đại diện cho các cơ quan nhà nước, nhà đầu tư và đơn vị tư vấn.

Kết quả kiểm định cho thấy thang đo đạt độ tin cậy (Cronbach's Alpha $> 0,7$). Phân tích nhân tố khám phá EFA và ma trận xoay nhân tố đã trích xuất được các nhóm nhân tố cốt lõi tác động đến quyết định đầu tư PPP của khu vực tư nhân:

• Môi trường pháp lý và cam kết, hỗ trợ của chính quyền địa phương.
• Tính khả thi về tài chính và cơ chế bảo đảm doanh thu, chia sẻ rủi ro.
• Năng lực của bộ máy quản lý nhà nước trong tổ chức đấu thầu và giải phóng mặt bằng.
• Năng lực nội tại và khả năng tiếp cận vốn tín dụng dài hạn của nhà đầu tư.
• Sự đồng thuận của người sử dụng và tính minh bạch trong quản lý thu phí.

Phân tích phương sai (ANOVA) khẳng định sự khác biệt có ý nghĩa thống kê trong đánh giá của các nhóm chủ thể về mức độ rủi ro và các rào cản tài chính.

Chương 5. Giải pháp tăng cường khả năng thu hút khu vực tư nhân đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông theo phương thức đối tác công tư trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

Chương 5 xác định quan điểm, mục tiêu và danh mục dự án KCHT giao thông ưu tiên theo Quy hoạch xây dựng vùng tỉnh Quảng Ninh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, cùng cơ cấu vốn dự kiến đến năm 2025 và 2030.

Trên cơ sở kết quả định lượng, tác giả xây dựng bốn nhóm giải pháp cụ thể cho chính quyền tỉnh Quảng Ninh:

1. Tạo lập môi trường chính trị và cơ chế chính sách: Hoàn thiện quy trình lựa chọn dự án PPP; minh bạch thông tin quy hoạch; xây dựng khung thể chế địa phương đồng bộ với Luật PPP.
2. Tăng cường năng lực quản lý nhà nước: Nâng cao trình độ cán bộ phụ trách PPP; chuẩn hóa quy trình chuẩn bị đầu tư và đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư.
3. Nâng cao năng lực quản trị phát triển dự án: Đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng; tăng cường phối hợp liên ngành trong giám sát thi công, vận hành và quản lý chất lượng công trình.
4. Cơ chế hỗ trợ tài chính từ chính quyền địa phương: Thiết lập Quỹ phát triển dự án (Project Development Facility - PDF) để tài trợ công tác chuẩn bị dự án nghiên cứu khả thi; áp dụng cơ chế Hỗ trợ bù đắp tài chính (Viability Gap Funding - VGF) nhằm nâng cao tính khả thi thương mại cho các dự án có ý nghĩa xã hội cao nhưng khả năng thu hồi vốn trực tiếp chậm.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về phương thức đầu tư PPP áp dụng riêng cho lĩnh vực KCHT giao thông tại cấp địa phương.
• Xác định và kiểm định thành công mô hình định lượng cùng hệ thống thang đo đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định tham gia đầu tư của khu vực tư nhân vào các dự án giao thông PPP.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Phân tích thực trạng và rút ra bài học kinh nghiệm từ việc triển khai các mô hình hợp tác công tư đặc thù tại tỉnh Quảng Ninh ("lãnh đạo công - quản trị tư", "đầu tư công - quản lý tư", "đầu tư tư - sử dụng công").
• Đề xuất các giải pháp kỹ thuật tài chính có tính ứng dụng cao cho chính quyền địa phương, đặc biệt là quy trình vận hành Quỹ phát triển dự án (PDF) và cơ chế hỗ trợ tài chính bù đắp khoảng trống (VGF).

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tập trung khảo sát thực nghiệm tại một địa bàn hành chính duy nhất (tỉnh Quảng Ninh) – nơi có chỉ số năng lực cạnh tranh (PCI) và điều kiện phát triển kinh tế ở mức cao của Việt Nam, do đó tính khái quát hóa cho các địa phương có điều kiện khó khăn cần được cân nhắc. Mẫu khảo sát định lượng ($n = 100$) tập trung chính vào các đối tác đã và đang tham gia tại địa bàn tỉnh.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi khảo sát liên tỉnh tại các vùng kinh tế trọng điểm khác nhau; phát triển mô hình đo lường chuyên sâu về cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu giảm sút theo quy định của Luật PPP mới trong dài hạn.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên và giảng viên: Cung cấp nguồn tài liệu tham khảo về phương pháp kết hợp định tính - định lượng trong quản lý kinh tế và đầu tư KCHT; hệ thống hóa chi tiết các bảng rủi ro, tiêu chí đấu thầu và chiến lược tài chính dự án PPP.
• Đối với cơ quan quản lý nhà nước (UBND tỉnh, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Giao thông Vận tải): Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách ưu đãi đầu tư, quy trình lựa chọn dự án ưu tiên và phương pháp thành lập các quỹ hỗ trợ tài chính cấp tỉnh (PDF, VGF).
• Đối với các nhà đầu tư và tổ chức tín dụng: Là tài liệu tham khảo trong việc nhận diện ma trận rủi ro và xây dựng cấu trúc tài chính khả thi khi tham gia đấu thầu các dự án KCHT giao thông.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án nghiên cứu các loại hình hợp đồng PPP nào?
Luận án xem xét các hình thức hợp đồng đối tác công tư phổ biến gồm BOT, BOOT, BOO, DBFO, DBO, OM và PFI trong mối tương quan với đặc thù phát triển KCHT giao thông.

2. Cơ cấu mẫu khảo sát thực nghiệm của luận án được thiết kế như thế nào?
Luận án sử dụng quy trình nghiên cứu hỗn hợp: giai đoạn định tính phỏng vấn sâu nhóm chuyên gia ($n = 25$ đến $n = 30$), giai đoạn định lượng khảo sát $n = 100$ cán bộ quản lý, nhà đầu tư và tư vấn có kinh nghiệm thực tế trong các dự án PPP KCHT giao thông tại Quảng Ninh.

3. Quảng Ninh đã áp dụng các mô hình hợp tác công tư đặc thù nào?
Theo Nghị quyết số 10-NQ/TU ngày 05/12/2013 của Tỉnh ủy Quảng Ninh, địa phương đã thí điểm ba mô hình: "lãnh đạo công - quản trị tư", "đầu tư công - quản lý tư" và "đầu tư tư - sử dụng công".

4. Hai công cụ tài chính cụ thể nào được luận án đề xuất cho tỉnh Quảng Ninh?
Luận án đề xuất áp dụng Quỹ phát triển dự án (PDF - Project Development Facility) để tài trợ giai đoạn chuẩn bị dự án và Cơ chế hỗ trợ vốn bù đắp khoảng trống tài chính (VGF - Viability Gap Funding) để hỗ trợ các dự án KCHT giao thông có hiệu quả kinh tế - xã hội nhưng hiệu quả tài chính thấp.

---

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Lê Quang Tùng là công trình khoa học chuyên ngành Quản lý kinh tế nghiên cứu về việc thu hút khu vực tư nhân đầu tư KCHT giao thông theo phương thức PPP tại tỉnh Quảng Ninh. Bằng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa phân tích định tính và xử lý dữ liệu định lượng, luận án đã xác định và đánh giá mức độ tác động của các nhóm nhân tố ảnh hưởng chính đến quyết định đầu tư. Các kết quả nghiên cứu và nhóm giải pháp được đề xuất về thể chế, quản lý dự án và công cụ hỗ trợ tài chính (PDF, VGF) cung cấp cơ sở tham khảo cho công tác quản trị và hoạch định chính sách KCHT giao thông tại địa phương đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan nghiên cứu về thu hút khu vực khu vực tư nhân đầu tư phát triển KCHT giao thông theo phương thức đối tác công tư Chương 2. Cơ sở lý luận và thực tiễn về thu hút khu vực tư nhân đầu tư KCHT giao thông theo phương thức đối tác công tư Chương 3. Thực trạng thu hút khu vực tư nhân đầu tư KCHT giao thông theo phương thức đối tác công tư trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh Chương 4.

Điều tra đánh giá nhân tố ảnh hưởng đến thu hút khu vực tư nhân đầu tư KCHT giao thông theo phương thức đối tác công tư trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh Chương 5. Quan điểm, định hướng, giải pháp tăng cường khả năng thu hút khu vực tư nhân đầu tư KCHT giao thông theo phương thức đối tác công tư trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ THU HÚT KHU VỰC TƯ NHÂN ĐẦU TƯ KẾT CẤU HẠ TẦNG GIAO THÔNG THEO PHƯƠNG THỨC ĐỐI TÁC CÔNG TƯ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1.

Các công trình nghiên cứu ngoài nước liên quan đến luận án Nhiều thập kỷ qua, PPP đã trở thành cách thức chính để cung cấp dịch vụ công ở cả các nước phát triển và đang phát triển. Từ năm 1985 đến 2004, có tổng số 2096 dự án PPP trên toàn thế giới với tổng giá trị vốn gần 887 tỷ USD (AECOM Consult, 2005). Các quốc gia trên toàn thế giới có kinh nghiệm về PPP bao gồm Úc, Đức, Hungary, Ý, Nhật Bản, Hàn Quốc, Tây Ban Nha, Hoa Kỳ và Vương quốc Anh (J. Gómez-Ibáñez and J.

Trong số các quốc gia này, Vương quốc Anh được xem là một trong những quốc gia có kinh nghiệm về PPP nhất. Ví dụ, trong năm 2003 và 2004, Vương quốc Anh là quốc gia có các khoản đầu tư PPP lớn nhất (OECD, 2006). Mặc dù các phương thức PPP đã được triển khai ở nhiều quốc gia, nhưng chúng không được áp dụng như nhau cho tất cả các lĩnh vực cơ sở hạ tầng. Ở hầu hết các quốc gia, các dự án PPP tập trung vào các dự án giao thông như đường bộ, cầu, đường hầm, đường sắt và sân bay.

Tuy nhiên, việc sử dụng PPP đã được mở rộng trên nhiều lĩnh vực khác nhau trong những năm gần đây. Ví dụ, ở Hàn Quốc, PPP được sử dụng trong việc phát triển trường học, bệnh viện và nhà ở công cộng (H. Park, 2006); ở Mỹ, PPP còn được áp dụng trong các lĩnh vực như nhà tù, cung cấp nước và xử lý nước thải (A. Sự phức tạp trong mối quan hệ hợp đồng theo phương thức PPP có sự khác biệt so với phương thức đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng truyền thống ở chỗ: có nhiều rủi ro liên quan đến PPP; đối tác nhượng quyền nhận nhiều trách nhiệm hơn và rủi ro lớn hơn và nhiều hơn so với một nhà thầu truyền thống; các vấn đề tài chính trong một dự án PPP phức tạp hơn nhiều; và việc phân bổ rủi ro và lợi ích giữa những người tham gia là khó khăn hơn.

(Zhang, 2004; Akintoye, 2003; Merna, 1998; J. Những đặc điểm này đã khiến các nhà nghiên cứu điều tra năm khía cạnh chính của PPP: vai trò và trách nhiệm của chính phủ; lựa chọn đối tác nhượng quyền; rủi ro của PPP; tài chính cho PPP; và các yếu tố ảnh hưởng thu hút các dự án PPP (Hình 1. m 10 Nghiên cứu về PPP Vai trò và Lựa chọn đối tác nhượng quyền - Qui trình đấu thầu trách nhiệm - Phương pháp và tiêu chí lựa của chính phủ chọn nhượng quyền Các yếu tố ảnh hưởng thu hút PPP Rủi ro PPP Tài chính cho PPP - Xác định rủi ro - Chiến lược tài chính - Phân bổ rủi ro - Hỗ trợ của chính phủ Hình 1.1: Các yếu tố ảnh hưởng đến thu hút khu vực tư nhân theo phương thức đối tác công tư Việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến thu hút khu vực tư nhân tham gia đầu tư theo phương thức đối tác công tư giúp xác định được các yếu tố quan trọng cần tập trung để đảm bảo sự thành công của một dự án, được xem là bước đầu tiên để nâng cao khả năng thu hút khu vực tư nhân đầu tư phát triển KCHT theo phương thức PPP. Nhiều nhà nghiên cứu đã đề xuất danh sách các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng thu hút khu vực tư nhân đầu tư theo phương thức đối tác công tư (Bảng 1.1: Tổng hợp các tài liệu nghiên cứu về nhân tố ảnh hưởng đến thu hút đầu tư KCHT giao thông theo phương thức đối tác công tư Loại Phạm vi T Tác giả hình không gian Các phát hiện chính T PPP nghiên cứu 1 Akintoye PFI Vương quốc - Các yếu tố góp phần đạt được giá trị tốt nhất et al.

Anh trong các dự án PFI là phân tích rủi ro chi tiết và (2003) phân bổ rủi ro phù hợp, thúc đẩy hoàn thành dự [55] án nhanh hơn, cắt giảm chi phí dự án, khuyến khích đổi mới trong phát triển dự án và chi phí bảo trì được hạch toán đầy đủ. - Các yếu tố cản trở việc đạt được giá trị tốt nhất trong các dự án PFI là: chi phí cao của quá trình đầu tư PFI, đàm phán dài và phức tạp, khó khăn trong việc xác định chất lượng dịch vụ, định giá dịch vụ quản lý cơ sở, xung đột lợi ích giữa các m 11 Loại Phạm vi T Tác giả hình không gian Các phát hiện chính T PPP nghiên cứu bên tham gia đầu tư và các khách hàng của khu vực công không có khả năng quản lý tư vấn. 2 Jefferies et BOOT Úc Các nhân tố được xác định từ nghiên cứu của một al. (2002) dự án sân vận động thể thao của Úc, bao gồm: tập [109] đoàn tư nhân mạnh với nhiều chuyên môn, kinh nghiệm; uy tín, một quy trình phê duyệt hiệu quả trong một khung thời gian rất chặt chẽ và đổi mới trong các phương án tài chính của tập đoàn.

3 Li et al. PFI Vương quốc - Các quan trọng nhất, theo thứ tự quan trọng (2005) Anh giảm dần, là: một tập đoàn tư nhân mạnh, phân [118] bổ rủi ro phù hợp, thị trường tài chính sẵn có, cam kết/trách nhiệm của khu vực công/tư, đánh giá chi phí/lợi ích kỹ lưỡng và thực tế, khả thi về mặt kỹ thuật, các cơ quan khu vực công được tổ chức tốt, và quản trị tốt. - Nhân tố ảnh hưởng được phân thành năm nhóm yếu tố chính: hiệu quả đầu tư, khả năng thực hiện dự án, bảo lãnh chính phủ, điều kiện kinh tế thuận lợi và thị trường tài chính sẵn có. 4 Qiao et al.

BOT Trung Quốc Tám nhân tố độc lập bao gồm: nhận dạng dự án (2001) phù hợp, tình hình chính trị và kinh tế, gói tài chính hấp dẫn, mức thu phí/thuế quan chấp nhận và phân [95] bổ rủi ro hợp lý, lựa chọn nhà thầu phụ phù hợp, kiểm soát quản lý và chuyển giao công nghệ. 5 Zhang PPP International Năm khía cạnh chính của nhân tố được xác định: (2005) khả năng kinh tế, phân bổ rủi ro phù hợp thông [105] qua các thỏa thuận hợp đồng đáng tin cậy, gói tài chính hợp lý, tập đoàn nhượng quyền đáng tin cậy với sức mạnh kỹ thuật mạnh mẽ và môi trường đầu tư thuận lợi. Nguồn: Tổng hợp từ tác giả Danh sách nhân tố ảnh hưởng đến thu hút khu vực tư nhân tham gia đầu tư phát triển KCHT theo phương thức đối tác công tư, cũng có thể được tìm thấy trong các tài liệu khác (Eaton et al., 2006; Grant, 1996; Tiong, 1996; Zhang, 2001). Tranfied et al.

(2005) nhấn mạnh thêm tầm quan trọng của sự phối hợp giữa các dự án, giữa các chức m 12 năng và giữa các tổ chức. Reijniers (1994) cho rằng nguyên nhân của các vấn đề của PPP chịu ảnh hưởng lớn liên quan đến công tác tổ chức và quản lý, gồm: hình thành người ra quyết định một phần của nhóm dự án ngay từ khi bắt đầu dự án; kết quả phải được đo lường để có thể theo dõi tiến độ của dự án; dự án nên được định hướng mục tiêu và tập trung vào kết quả; cần có giám sát tiến độ định kỳ trong quá trình thực hiện; cần có một nhóm dự án độc lập và một người lãnh đạo dự án độc lập, người này sẽ báo cáo cho một ban chỉ đạo bao gồm các đại diện hàng đầu từ cả khu vực công và tư nhân; rủi ro chính trị và kinh tế nên được xem xét ở giai đoạn đầu; cần có các phương pháp và thỏa thuận đầy đủ và rõ ràng và cần có sự tin tưởng lẫn nhau. Ngoài ra, Klijn và Teisman (2003) cho rằng thu hút khu vực tư nhân đầu tư phát triển KCHT theo phương thức PPP cần kết hợp tốt ba yếu tố: sự phức tạp của thành phần đối tác, yếu tố thể chế và lựa chọn chiến lược của các tác nhân công và tư. Mặc dù danh sách các yếu tố ảnh hưởng đến thu hút các dự án PPP có sự khác biệt nhất định giữa các nghiên cứu, tuy nhiên các nghiên cứu đều cho thấy thu hút khu vực tư nhân tham gia đầu tư phát triển KCHT giao thông theo phương thức đối tác công tư phụ thuộc vào: thẩm quyền của chính phủ; việc lựa chọn một đối tác nhượng quyền thích hợp; phân bổ rủi ro thích hợp giữa khu vực công và tư nhân; và một gói tài chính hợp lý.

Hầu hết các nghiên cứu liên quan đến PPP tập trung vào bốn khía cạnh này (Hình 1. Vai trò và trách nhiệm của chính phủ Chính phủ đóng một vai trò quan trọng trong việc quản lý và phát triển một dự án PPP dẫn đến thành công hay thất bại của dự án. Ví dụ như : Dự án Hệ thống Giao thông trên cao của Bangkok - Bangkok Elevated Transport System (BETS) - ở Thái Lan. BETS là một dự án PPP kiểu BOT, được lên kế hoạch để xây dựng một hệ thống đường sắt và đường trên cao dài 60 km qua trung tâm của thủ đô.

Hopewell, đối tác được nhượng quyền, đã được cấp quyền thu phí trong 30 năm và phát triển m 13 900.000 m2 đất dọc theo tuyến đường được đề xuất (Zhang, 2001). Dự án này cuối cùng đã bị Chính phủ Thái Lan chấm dứt. Sự thay đổi đột ngột yêu cầu của chính phủ và việc thiếu sự hỗ trợ của chính phủ trong việc giải quyết những mâu thuẫn với một số tuyến đường thu phí cạnh tranh lân cận đã được xác định là nguyên nhân dẫn đến thất bại dự án. Các nhà nghiên cứu đã làm rõ vai trò của chính phủ trong việc hỗ trợ các dự án PPP (Bảng 1.