Chương 1: Tổng quan về nghiên cứu truyện cổ Bru - Vân Kiều nhìn từ tâm lý học tộc ngƣời. Trong chương này chúng tôi tập trung mô tả ngắn gọn các nội dung: 1/ Các công trình nghiên cứu về tộc người Bru - Vân Kiều ở nhiều lĩnh vực của các tác giả nước ngoài và Việt Nam; 2/ Các công trình sưu tầm truyện cổ và thống kê số lượng văn bản truyện đã tập hợp được; 3/ Các công trình nghiên cứu truyện cổ, hay nghiên cứu liên quan đến truyện cổ; 4/ Một số nội dung cơ bản của phân tâm học mà chúng tôi vận dụng trong nghiên cứu; 5/ Các công trình ứng dụng phân tâm học nghiên cứu ngữ văn dân gian. Việc làm này nhằm giới thiệu sơ bộ tình hình nghiên cứu tộc người và truyện cổ của họ cũng như hướng ứng dụng phân tâm học vào khảo sát truyện cổ/ ngữ văn dân gian. Chương 2: Ngƣời Bru - Vân Kiều và truyện cổ.
Trong chương này chúng tôi hướng vào giới thiệu quá trình di trú, tên gọi và thành phần tộc người; trong không gian ấy, chúng tôi mô tả một vài nét văn hóa vật thể và tinh thần Bru - Vân Kiều; để đi đến truyện cổ với tư cách là bộ phận nổi trội và quan trọng trong ngữ văn dân gian, một thành tố của văn hóa tộc người; sau cùng là trình bày sự tương thích giữa lý thuyết phân tâm học với đối tượng nghiên cứu là ngữ văn dân gian như là lối dẫn vào thế giới truyện cổ Bru - Vân Kiều. 8 Chương 3: Biểu trƣng tâm lý thích nghi của ngƣời Bru - Vân Kiều trong truyện cổ. Trong chương này chúng tôi hướng tới làm rõ chuỗi biểu trưng giả trang - nhiễu loạn - quy ước để xác nhận, minh chứng và lý giải tâm lý thích nghi, yêu chuộng hòa bình của người Bru - Vân Kiều qua truyện cổ. Chấn thương và chuyển hóa tâm lý trong đời sống tinh thần tộc người có căn cớ từ thực tại lịch sử, văn hóa, xã hội nhưng cội nguồn sâu xa của động lực thúc đẩy những phản ứng là năng lượng cổ mẫu mang tính di truyền.
Chương 4: Một giả định về vũ trụ của ngƣời Bru - Vân Kiều trong truyện cổ. Trong chương này, chúng tôi trên cơ sở phân tích ý niệm cấu trúc thân thể và ý niệm cấu trúc không gian của người Bru - Vân Kiều đi đến giả định mô hình vũ trụ từ ngữ liệu truyện cổ. Đó là vũ trụ được khởi tạo và duy trì bằng hai quyền lực song song. Mô hình này còn lặp lại trong tổ chức xã hội.
Ngoài ra chúng tôi trình bày về nông nghiệp nương rẫy của người Bru - Vân Kiều như một thích nghi giữa thân thể với không gian, giữa con người với tự nhiên và với tâm thức chính mình. 9 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU TRUYỆN CỔ BRU - VÂN KIỀU NHÌN TỪ TÂM LÝ HỌC TỘC NGƢỜI Các nhóm Bru ở Đông Dương và tộc người Bru - Vân Kiều ở Việt Nam đã từng là mối bận tâm của nhiều người nghiên cứu. Địa bàn cư trú và số phận đặc biệt của họ liên quan đến nhiều vấn đề lịch sử. Truyện cổ của họ đã được sưu tầm và giới thiệu với số lượng đáng kể.
Để nghiên cứu nguồn dữ liệu này, không ngoài mục đích hiểu Bru - Vân Kiều, hiểu để chung sống bằng những khác biệt, thì tâm lý học tộc người là một lối vào khả dĩ. Tình hình nghiên cứu về tộc ngƣời Bru - Vân Kiều Khảo cứu về tộc người Bru - Vân Kiều đã được người Việt tiến hành từ thế kỉ XVI và người nước ngoài quan tâm từ thế kỉ XIX. Xuất phát từ nhiều lĩnh vực khác nhau, hướng đến những mục đích khác nhau, nhưng các công trình đều góp phần cung cấp tri thức dân tộc học, văn hóa học, ngôn ngữ học, tôn giáo. cùng tạo dựng hình ảnh về một thế giới Bru - Vân Kiều.
Công trình của người nước ngoài Bru - Vân Kiều là một trong số các tộc ít người vùng núi miền trung Việt Nam sớm có duyên gặp gỡ thế giới phương Tây. Trước thời kì Đông Dương thuộc Pháp, chưa có tài liệu nào của người nước ngoài đề cập đến họ. Thế kỉ XIX, người Pháp đến Đông Dương, xuất phát từ những khó khăn về địa lí và sự cần thiết phải tìm thấy con đường nối liền bờ biển Việt Nam với lưu vực sông Mê-kông ngang qua lãnh thổ Annam, nhiều nhà thám sát đã đến vùng trung Trường Sơn, theo giả định của Anonyme là có thể vượt qua được các dãy núi. Con đường qua núi đi ngang địa bàn cư trú của các nhóm người Bru.
Một trong những người đầu tiên là nhà thám hiểm Francois Jules Harmand. Ông đã gặp người Bru trên vùng rộng lớn phía tả ngạn sông Mê-kông từ Savanakhet đến Quảng Trị [155]. Ông quan sát họ trong toàn thể không gian và địa lí cư trú, trong sự phân biệt với các nhóm tộc Mường, Thái cùng những phát hiện “sửng sốt” về đời sống “ít, nhiều dã man” trong tập quán canh tác, săn bắt, ăn uống, cúng tế. Ông tập hợp được những minh chứng về mối quan hệ của các nhóm địa phương của người Bru, vì điều kiện lịch sử và địa lý đã sống cách xa nhau.
Nó góp phần vào việc xác định thành phần tộc người Bru - Vân Kiều sau này ở Việt Nam. 10 Sau Harmand, một số người khác tiếp tục nhiều cuộc thám sát từ những năm 1890 đến đầu những năm 1900. Malglaive là người thực hiện hành trình khám phá những con đường xa lạ từ bờ biển đến lưu vực sông Mê-kông (ngoài đường qua đèo Ai Lao mà Harmand đã đi). Kết quả quan trọng của những chuyến đi đó là các bản đồ địa hình của toàn vùng trung phần Đông Dương, trong đó “xuất hiện nhiều làng đầu tiên của người Bru luôn ở dưới một cái tên đồng nhất hoặc gần như đồng nhất với cái tên ngày nay” [155, tr.
Charles Lemire đã xác lập các thông tin về cư dân sống ở Khe Sanh và vùng mở rộng xung quanh; về lịch sử sự xuất hiện của người Việt (người đồng bằng) ở lãnh địa miền núi này. Sang đầu thế kỷ XX, ngoài những nhà dân tộc học còn có các viên chức hành chính người Pháp tiến hành những cuộc khám phá về thế giới rừng núi Đông Dương, trong đó có lãnh địa của người Bru. Valentin đã chú ý miêu tả người Bru (mà ông gọi là người Khalu) về phương diện nguồn gốc, nhân học hình thể, về cư dân, và mối quan hệ phức tạp với người Lào, người Việt và người Thái. Ông còn đề cập đến các nghi thức huyền thoại với thần linh, tổ tiên, shaman.
Macey trong tiểu luận thống kê dân tộc học đầu tiên về người Bru quan tâm đến tên gọi của các nhóm địa phương trong mối liên hệ về nguồn gốc, xã hội, tập tính với các nhóm người Thái lân cận. Malpuech là Tổng trấn Savannakhet, ông đã trình bày vấn đề nguồn gốc và mối quan hệ bộ lạc của người Bru căn cứ vào huyền thoại hồng thủy và huyền thoại tổ tiên (con chó). Những năm 1930, nghiên cứu về người Bru thưa thớt hẳn, chỉ có một vài tác giả vẫn quan tâm đến khu vực này.Hoffet, nhà địa chất học đã gặp gỡ nhiều tộc thiểu số ở cao nguyên Bôlôven và vùng núi Quảng Trị, trong đó có người Bru. Ông nhiều lần nhắc đến tính cách yêu hòa bình và quan tâm đến nguồn gốc của người Bru bằng việc liên kết/ đối chiếu nét tính cách của các tộc sống lân cận.
Ông có bàn về tôn giáo tôtem của họ, và đánh giá việc hiến tế trâu tương đồng việc săn máu của người Katu. Nhà sử học, khảo cổ học Colani là chuyên gia nghiên cứu người Bru đầu tiên. Bà đã có những miêu tả dân tộc học về trang phục và đời sống tâm linh của họ. Đến 1954, Mĩ thay Pháp ở Đông Dương, Việt Nam bị chia cắt, xứ sở của người Bru bỗng rơi vào ranh giới giữa các thế lực quân sự.
Lúc này, người Mĩ tiến hành các cuộc thăm dò, nghiên cứu về người Bru, cũng không ngoài mục đích chính trị và quân sự. Đáng chú ý nhất là vợ chồng John và Carolyne Miller. Họ sống và làm việc tại Khe Sanh từ năm 1959 đến năm 1968, trong cộng đồng người Bru - 11 Vân Kiều với tư cách là nhà ngôn ngữ học. Họ đã công bố nhiều công trình về người Bru - Vân Kiều trong các lĩnh vực khác như dân tộc học, ngữ văn dân gian từ 1963 đến 2002 trên các Tạp chí Mon-Khmer studies, Southeast Asia, Summer Institute of Linguistis.
Từ những nghiên cứu sâu về ngôn ngữ Bru của John và Carolyne, những liên kết dân tộc học mở ra thông tin về đời sống của người Bru. Chẳng hạn “Quan hệ thân thuộc của người Bru” (1972) cung cấp thông tin về các hoạt động sinh kế, tục kế thừa tài sản, tổ chức xã hội và hệ thống thân thuộc/ thân tộc trong cộng đồng Bru; “Con của mẹ Hổ và con của mẹ Bò: một cái nhìn sơ khởi về sử thi Bru” (2002) nghiên cứu tỉ mỉ về một huyền thoại từ công đoạn tham dự kể chuyện, đến gỡ băng, đến những nội dung ngôn ngữ và văn hóa chứa đựng trong nó. Một tác giả khác là G. Vai trò của ông trong chiến tranh Đông Dương là “nhận thức về văn hóa; nhu cầu; ước ao khát vọng chính trị của người miền núi là nhằm mục đích mua chuộc, chinh phục được người dân bản địa”.
Ông nghiên cứu các tộc người cao nguyên miền trung Đông Dương trong sự không tách biệt, xem xét họ như là tổng thể cư dân miền núi trong mối quan hệ và lòng tin với người Kinh ở đồng bằng. Ngoài những tri thức chung về các tộc miền núi, ông có nhắc đến một vài thông tin riêng về người Bru. Đó là đánh giá dân cư, về việc nông nghiệp, về cấu trúc xã hội và cuộc di chuyển người Bru vào Đắc Lắc (1972). Năm 1966, trong cuốn sách Người Bru do Bộ Quân lực Mỹ xuất bản (Phạm Khắc Hồng dịch), Joaan L.
Bchroch và các cộng sự đã bàn đến tên gọi Bru và hàng loạt vấn đề như thành phần dân tộc, cảnh quan, hình thức cư trú, tổ chức kinh tế, phong tục tập quán và nghi lễ tín ngưỡng. Vai trò của vị trí chiến lược mà dải cư dân ngôn ngữ Môn - Khmer vắt qua miền trung Đông Dương đã được nhiều nhà nghiên cứu khẳng định. “Con đường 9 hiện nay ở Quảng Trị, quân đội Mông Cổ đã từng sử dụng để đến đất Lào và Khmer, Chăm, từ năm 1282”.