Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lí dạy học tiểu học theo hƣớng đảm bảo chất lƣợng. Chương 2: Thực trạng quản lí dạy học theo hƣớng đảm bảo chất lƣợng tại các trƣờng tiểu học tỉnh Vĩnh Long. Chương 3: Biện pháp quản lí dạy học theo hƣớng đảm bảo chất lƣợng tại trƣờng tiểu học tỉnh Vĩnh Long. 10 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC TIỂU HỌC THEO HƢỚNG ĐẢM BẢO CHẤT LƢỢNG 1.
Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1.Về quản lý dạy học Có ba xu hƣớng cơ bản trong quản lý dạy học thƣờng xuất hiện trong các nghiên cứu quốc tế, đó là: (1) Quản lý dạy học và quản lý lớp học, vì quản lý dạy học là một khái niệm liên quan tới hệ thống các khái niệm khác, nhƣ quản lý lớp học vì mọi hoạt động đều diễn ra trong phạm vi của lớp hoặc ngoài giờ lên lớp nhƣng có tính chất tƣơng tự. Điều này cũng dẫn đến các nghiên cứu về quản lý dạy học thƣờng gắn với quản lý lớp học hoặc nếu tách độc lập thì vẫn có các yếu tố liên quan; (2) Nghiên cứu quản lý dạy học còn được nhắc đến trong mối liên hệ với phong cách giảng dạy và phong cách học tập của học sinh; và (3) Nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ giữa quản lý, lãnh đạo nhà trường và công việc dạy học của giáo viên. Các xu hƣớng này đƣợc minh họa cụ thể bằng tóm tắt các nghiên cứu thể hiện sau đây. (1) Nghiên cứu tiêu biểu về xu hướng quản lý dạy học và quản lý lớp học của các tác giả Muhammad Abdul Malik, Dr.
Ali Murtaza, Dr.Abdul Majeed Khan, trong nghiên cứu “Vai trò của giáo viên trong quản lý tình huống dạy và học” - “Role of Teachers in Managing Teaching Learning Situation”- Interdisciplinary Journal of Contemporary Research in Business- September 2011, Vol 3, No 5”. Nghiên cứu này: Xem xét lại vai trò của giáo viên trong các tình huống dạy và học; Đánh giá vai trò của giáo viên trong quản lý tính huống giảng dạy; Xác định các vấn đề liên quan đến tình huống dạy, học mà giáo viên thƣờng gặp phải; Đề xuất các giải pháp cho các vấn đề và tình huống liên quan đến việc quản lý dạy và học. Đối tƣợng nghiên cứu chủ yếu là giáo viên môn khoa học và học sinh học môn khoa học ở nhà trƣờng thành phố Gujrat, Pakistan, với số lƣợng đến 180 học sinh và 100% giáo viên là giảng dạy môn khoa học. Bên cạnh nghiên cứu bằng cách quan sát và thu thập dữ liệu, thì các tác giả cũng sử dụng bảng hỏi cho cả giáo viên và học sinh với nội dung tập trung vào các vấn đề: giáo viên dành thời gian cho 11 giảng bài thế nào, sử dụng bảng biểu, ngôn ngữ giảng dạy, mức độ hài lòng với các giải thích khi sử dụng powerpoint,.
Nghiên cứu này cũng chỉ ra mối quan tâm của giáo viên tập trung vào bối cảnh môn học, sự tƣơng tác giữa các cá nhân, kiểm soát và kỷ luật lớp học, đặc biệt là cách truyền đạt thông tin. Để quản lý giảng dạy ngoài các yếu tố chuyên môn còn cần “…bảo đảm sự hợp tác, sự tham gia, can thiệp và liên quan của các thành viên trong cùng mục đích…”. [103, tr2] Khi đề cập đến mức độ quản lý lớp học để đảm bảo cho các hoạt động giảng dạy đƣợc diễn ra nhƣ kế hoạch, nghiên cứu cũng chỉ ra các vấn đề mà giáo viên phải kiểm soát nhƣ phân bổ thời gian, giám sát thời gian, các qui định của lớp học, tốc độ học của học sinh. Hoặc cụ thể hơn là chức năng quản lý của giáo viên trong lớp học đƣợc thể hiện qua các khía cạnh: quản trị (định hƣớng, kiểm soát, quản lý…), quản lý nhân sự, lập kế hoạch, quản lý tài chính, kiểm soát- giám sát và hỗ trợ, quản lý và truyền đạt thông tin.
Đặc biệt là mục tiêu cao nhất của quản lý giảng dạy là giáo viên chịu trách nhiệm tạo ra và duy trì môi trƣờng học tập tích cực kể cả trong và ngoài chƣơng trình.[103, 109] (2)Với xu hƣớng quản lý giảng dạy gắn với phong cách giảng dạy và phong cách học tập của học sinh, có các nghiên cứu tiêu biểu nhƣ trong nghiên cứu thực nghiệm về kết quả học tập của học sinh tƣơng quan với cách giảng dạy chủ động hoặc bị động của giáo viên (Active versus passive teaching styles: an empirical study of student learning outcomes) của các tác giả Norbert Michel (Nicholls State University), John Cater (Nicholls State University), Otmar Varela (Nicholls State University) - Small Business Instutite® National Proceedings. Nghiên cứu này tập trung chỉ ra ý nghĩa của các nguyên tắc học tập và giảng dạy tích cực có thể đem lại thành tích học tập cao và nhận định rằng để có đƣợc những tác động tích cực đến học sinh thì quản lý hoạt động giảng dạy phải áp dụng các nguyên tắc tích cực khi thực hiện các hoạt động sƣ phạm trong lớp học, cụ thể qua bốn khía cạnh: bối cảnh học tập – tạo không khí cởi mở và thoải mái của lớp học), chuẩn bị bài (tƣ duy, kế hoạch bài học cụ thể, và sáng tạo trƣớc mỗi giờ dạy), thể hiện trong khi giảng (thực hiện tốt nhất bài học theo kế hoạch), và nâng cao dần (tìm kiếm và sử dụng các ý kiến phản hồi). Khi các yếu tố này đƣợc quản lý chặt chẽ hoặc đƣợc thực hiện thành thạo trong quá trình giảng dạy của giáo viên 12 thì việc quản lý giảng dạy đã đƣợc thực hiện. Nghiên cứu này cũng chỉ ra, mặc dù các phƣơng pháp giảng dạy tích cực đƣợc phát triển chi tiết nhằm thuận tiện hơn cho quản lý và nâng cao chất lƣợng giảng dạy, nhƣng các nghiên cứu lý luận cho thấy tính hiệu quả chƣa cao.
Ngoài ra, từ các giả thuyết và nghiên cứu thực tiễn kiểm chứng của nghiên cứu này thể hiện trong kết quả định tính là phƣơng pháp giảng dạy tích cực có ảnh hƣởng tốt đến thành tích của học sinh và thuận lợi cho sự giám sát quá trình thực hiện của giáo viên.[105, 106] (3) Nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ giữa quản lý, lãnh đạo nhà trường và công việc dạy học của giáo viên, nhƣ trong công trình “Quản lý dạy và học - Managing teaching and learning” - Education (School Management and Leadership), Department of Education South Africa, 2008. Trong đó chỉ ra quản lý dạy và học là chức năng quan trọng của lãnh đạo nhà trƣờng, đó là tạo ra điều kiện và môi trƣờng hỗ trợ tốt nhất cho việc dạy và học. Leithwood và các cộng sự (2006a) cho rằng yếu tố lãnh đạo có thể giải thích tới 5 hoặc 7% sự khác biệt trong thành tích học tập của học sinh: “…sự giám sát các tiêu chuẩn của dạy và học… đóng góp cho sự phát triển nhà trƣờng; hay nhƣ Ali và Botha (2006) đƣa ra những khuyến nghị cho vấn đề này là:[102, 107] Dành thời gian phân tích kết quả học tập Cùng xây dựng kế hoạch học tập với giáo viên Thiết lập việc giám sát giảng dạy Cam kết mục tiêu với giáo viên. Ngoài ra, nghiên cứu này còn chỉ ra ngƣời quản lý phải làm mẫu – sử dụng các ví dụ dẫn chứng; giám sát- phân tích và hành động căn cứ dữ liệu học tập của học sinh, hiểu những điều đang diễn ra trong lớp, quan sát lớp học để tìm ra những kỹ năng và chiến lƣợng giảng dạy hiệu quả; đối thoại – đối thoại nghề nghiệp, các cuộc gặp chính thức và không chính thức …(NCSL 2005: 38).
Bush và các cộng sự (2008) còn cho rằng đánh giá là công cụ quan trọng để nâng cao chất lƣợng dạy và học, với hai mức độ: Giám sát – tìm kiếm cách đánh giá các biện pháp để kế hoạch giảng dạy hiệu quả, và kết quả của nó đối với thành tích học tập của học sinh; Đánh giá – đánh giá tác động của việc học và dạy ở mức độ chiến lƣợc hơn. [101] 13 Nghiên cứu khác có hƣớng lý luận gần với luận án đó là bảo đảm chất lượng cho dạy học nhƣ Vấn đề và cách tiếp cận - Quality Assurance for University Teaching: Issues and Approaches (1993) của tác giả Roger E llis, giáo sƣ tâm lý học, trƣởng khoa Khoa học Y tế và Xã hội của Đại học Ulster. Trong nghiên cứu này, tác giả cho rằng “mục đích của giảng dạy là học tập. Vì vậy, chất lượng của giảng dạy phải phù hợp với sự thúc đẩy học tập”, và các đặc trƣng của đảm bảo chất lƣợng đó là: [104] 1.
Chính xác hóa các tiêu chuẩn; 2. Xác định các chức năng và qui trình chủ yếu nhằm đạt các tiêu chuẩn ; 3. Căn cứ nhu cầu ngƣời dùng để giám sát điều chỉnh các tiêu chuẩn; 4. Hồ sơ rõ ràng các tiêu chuẩn và qui trình phải theo để đạt các tiêu chuẩn; 5.
Thực hiện theo các tiêu chuẩn và đánh giá thƣờng xuyên; 6. Tham gia của mọi thành phần liên quan với sự cam kết suốt quá trình đào tạo. Bên cạnh đó, một tiếp cận quan trọng để đảm bảo chất lƣợng dạy học là chú trọng phát triển đội ngũ giáo viên. Nhƣ trong giảng dạy đại học, các hoạt động của giảng viên phải hƣớng tới đem lại việc học tập nhƣ mong muốn của sinh viên.
Việc hỗ trợ hoạt động quản lý giảng dạy mang tính chất phức tạp trong quản lý, do quản lý chất lƣợng giảng dạy liên quan đến cả trực tiếp và gián tiếp của toàn bộ đội ngũ giáo viên. Khi thực hiện quản lý chất lƣợng giảng dạy sẽ kéo theo những thay đổi về tổ chức và phát triển đội ngũ, thậm chí ngay trong các hoạt động của giáo viên cũng thay đổi, hơn nữa còn liên quan đến các hệ thống và cơ chế vận hành bên trong và bên ngoài chi phối, ví dụ: lập kế hoạch, đánh giá khóa học, chỉ số khóa học, đặc trƣng của sinh viên, mẫu đánh giá…. Về quản lý dạy học theo hướng đảm bảo chất lượng Quản lí chất lƣợng nói chung, đảm bảo chất lƣợng trên thế giới đã từ lâu xuất hiện rất nhiều mô hình nghiên cứu vận dụng thành công trong lĩnh vực kinh tế và dịch vụ. Tuy nhiên, xu hƣớng hiện nay các mô hình đảm bảo chất lƣợng đó đã đƣợc các nhà quản lí nghiên cứu áp dụng rộng rãi trên nhiều lĩnh vực y tế, giáo dục, và hành chính quản trị,…Tiêu biểu cho lĩnh vực đảm bảo chất lƣợng có các tác giả với các công trình nghiên cứu sau: 14 "Quản lí chất lượng trong nhà trường", West–Burnham(1992),[100]; "Quản lí chất lượng lấy nhà trường làm cơ sở", Dorothy Myers và Robert Stonihill(1993),[89]; "Quản lí chất lượng trong giáo dục", Taylor.
