Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA QUẢN LÍ ĐÀO TẠO GIÁO VIÊN TIỂU HỌC Ở CÁC TRƯỜNG/KHOA ĐHSP THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 1. Nghiên cứu về đào tạo và quản lí đào tạo giáo viên theo tiếp cận năng lực 1. Những nghiên cứu ở nước ngoài Các nghiên cứu về đào tạo và quản lí đào tạo giáo viên theo tiếp cận năng lực chủ yếu tập trung vào các vấn đề chuẩn đầu ra, nội dung chương trình đào tạo, đảm bảo, nâng cao chất lượng đào tạo, đánh giá các chương trình đào tạo, chính sách đào tạo giáo viên, những điểm mạnh yếu, thời cơ, thách thức… i) Nghiên cứu về đào tạo và quản lí đào tạo giáo viên Những nghiên cứu về đào tạo và quản lí đào tạo giáo viên ở nước ngoài tập trung vào một số vấn đề sau đây: - Nghiên cứu chuẩn đầu ra chương trình đào tạo giáo viên Các nghiên cứu của Vlatka Domović và Vlasta Vizek Vidović [135] đã đề cập tới phương pháp luận phát triển nội dung chương trình đào tạo giáo viên tại Croatia thông qua: Phát triển mô hình ĐTGV (2003-2005) và Chuẩn đầu ra trong ĐTGV (2008-2009).
Nghiên cứu Phát triển mô hình ĐTGV bao gồm các cấp độ phân tích khác nhau: lí luận, so sánh và thực nghiệm, sử dụng cả nghiên cứu định tính và định lượng; kết quả được sử dụng làm nền tảng thực nghiệm nhằm đề xuất các thay đổi và phát triển ý nghĩa hơn trong ĐTGV chủ nhiệm và giáo viên các môn học. Kết quả cho thấy phần lớn các giáo viên và học viên đều đề nghị cần đổi mới các CTĐT giáo viên ban đầu và đào tạo nâng cao, trong đó chú trọng tới các khoa học giáo dục. Nghiên cứu đã đưa ra kết luận về những yếu tố cần quan tâm: các tiêu chuẩn và chính sách quốc gia cho ĐTGV, chương trình học dựa trên năng lực, tiếp cận hướng tới học viên trong dạy và học, đánh giá trong đào tạo, và các lĩnh vực mới. Nghiên cứu Chuẩn đầu ra trong ĐTGV nhằm mục đích phát triển chương trình giảng dạy trong ĐTGV, đã phát triển khung khái niệm và phương pháp luận nhằm xác định, giám sát và đánh giá các chuẩn đầu ra dưới dạng năng lực cho 10 chương trình đào tạo giáo viên.
Các kết quả chính của dự án này gồm: (1) Khung chiến lược hỗ trợ lập KH, thiết kế và áp dụng một CTĐT dựa trên NL trong ĐTGV; (2) Cẩm nang hướng dẫn cho GV ngành sư phạm: phát triển kĩ năng lập KH cho chương trình dựa trên NL trong ĐTGV; (3) Minh họa cho ma trận CĐR trong ĐTGV; (4) Danh mục các NL chính của GV; (5) Dữ liệu nhằm nâng cao chất lượng GD, NL phát triển và áp dụng CTDH theo định hướng CĐR; Snoek [129] chỉ ra rằng các CTĐT giáo viên đã chú trọng vào tính chuyên nghiệp của GV với nền tảng là chuẩn đầu ra của các CTĐT giáo viên. Trên cơ sở xem xét các tiếp cận khác nhau, tác giả đã tổng hợp khung các yếu tố đảm bảo tính chuyên nghiệp của người GV bao gồm kiến thức, kĩ năng và thái độ. - Nội dung chương trình đào tạo giáo viên Nghiên cứu của Rasmussen và Bayer [124] về nội dung các CTĐT giáo viên cho hệ trung học ở Canada, Phần Lan, Singapore và Đan Mạch đã chỉ ra rằng: (1) Các kiến thức chuyên môn mang tính triết lí chiếm tỉ trọng lớn trong hệ thống lí thuyết của các CTĐT giáo viên ở Đan Mạch; (2) Các CTĐT của Canada và Singapore thường sử dụng các kiến thức lí luận định hướng thực tế và hướng dẫn thực tập, trong khi Đan Mạch và Phần Lan tách riêng các phần này; (3) Chỉ riêng CTĐT của Phần Lan (tại trường ĐH Helsinki) có kết hợp tổng quan lí luận trong học phần PP nghiên cứu, thuộc nhóm các kiến thức liên quan đến thực hành khoa học. Nghiên cứu của Kasesalu, Anneli thuộc trường Haapsalu, ĐH Tallinn [114] ở Estonia nhằm xác định những vấn đề chính đối với giáo viên bắt đầu đứng lớp đã đánh giá được phần nào chất lượng ĐTGV dựa trên đối tượng sử dụng là học viên tốt nghiệp.
Nghiên cứu đưa ra khuyến nghị cho cơ sở ĐTGV nên điều chỉnh nội dung của CTĐT giáo viên để phù hợp với các nhu cầu đặc biệt và những khác biệt về giới của học viên. 11 Tương tự, nghiên cứu của Wikman [136] từ 2006 đến 2008 đánh giá mức độ CTĐT đã chuẩn bị về mặt chuyên môn và kĩ năng cho người học vừa tốt nghiệp CTĐT giáo viên. Kết quả đánh giá tích cực nhất dành cho các KT liên quan đến lập kế hoạch bài giảng, tương tác trong lớp học, phương pháp giảng dạy và tự đánh giá. Ngoài ra, các tác giả cũng khuyến nghị các CTĐT giáo viên cần phải được xây dựng dựa trên nghiên cứu thực nghiệm.
- Đảm bảo và nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên Báo cáo về đảm bảo chất lượng và các yêu cầu pháp lí trong ĐTGV Ban đầu (ITE) dựa trên nghiên cứu tuyển chọn một số tài liệu quốc tế từ 2002 đến 2006 [98]; tập trung vào mối quan hệ giữa quá trình quản lí, tổ chức và khung ĐTGV ban đầu trong khuôn khổ chất lượng của nó và nhận xét đặc điểm của các quốc gia Hoa Kỳ, Anh Quốc và Úc đã đưa ra nhận định quan trọng: Sự đẩy mạnh và củng cố việc hợp tác hiệu quả giữa các cơ sở đào tạo và các nhà trường (nơi học viên thực tập và làm việc) là trọng tâm trong công tác đảm bảo chất lượng cho CTĐT. Eurydice [107] đã thực hiện một báo cáo tổng quát về đảm bảo chất lượng trong ĐTGV ở Châu Âu, trong đó tập hợp dữ liệu về cấu trúc tổ chức các quy trình đánh giá các CTĐT GV ban đầu và mở rộng trên 30 quốc gia Châu Âu. Báo cáo phân tích cách tổ chức và các đặc điểm của những quy trình đánh giá ngoài và trong của các chương trình này. Kết quả cho thấy trong hầu hết quốc gia, chỉ những quy định chung cho đảm bảo chất lượng ở GDĐH và sau ĐH được áp dụng cho ĐTGV.
Một phần trọng yếu của quá trình cải cách này là tái định nghĩa các tiêu chuẩn chứng nhận tốt nghiệp hoặc các chuẩn năng lực cần thiết mà GV cần phát triển hoặc đạt được khi kết thúc CTĐT GV ban đầu. Ngoài ra, ở nhiều quốc gia, đảm bảo chất lượng là sự kết hợp giữa các quy trình đánh giá ngoài và đánh giá trong. Trong Đảm bảo Chất lượng trong ĐTGV ở Flanders [134], Van de Velde và Lammens đã mô tả quá trình nhóm phát triển khung đảm bảo chất lượng và sự hợp tác giữa các cơ quan (Hiệp hội Liên ĐH của Flanders và Hiệp hội Cao đẳng của Flanders) và các cơ sở ĐTGV lần đầu tiên ở Flanders, Bỉ. Khung đánh giá của nhóm hướng tới các CTĐT GV, dành cho đối tượng GV trung học phổ thông.
Các chủ đề của khung đánh giá bao gồm: (1) Mục đích và mục tiêu của chương trình; 12 (2) Chương trình học; (3) Cán bộ chương trình; (4) Dịch vụ và (5) Đánh giá chất lượng bên trong. Quy trình đánh giá bao gồm ba pha: (1) Chuẩn bị; (2) Đánh giá tại cơ sở và (3) Báo cáo. - Đánh giá các chương trình đào tạo giáo viên Báo cáo rà soát của Hiệp hội Chất lượng Giáo viên Quốc gia Hoa Kỳ (NCTQ) về các CTĐT GV [104] nhận định phần lớn các CTĐT giáo viên không mang lại kết quả tương thích với mức độ đầu tư về thời gian và kinh tế mà họ bỏ ra. Điều này được minh chứng bằng các kết quả sau: Chỉ ít hơn 10% các chương trình đã được chứng nhận đạt ba sao trở lên (theo hệ thống đánh giá 4 sao của Hoa Kỳ).
Chỉ 4 chương trình đạt bốn sao và tất cả đều là ĐTGV trung học phổ thông; Xét đầu vào, nhóm tác giả đánh giá quá dễ dàng để được nhận vào một CTĐT giáo viên; Chỉ 7% các chương trình đảm bảo học viên đều có kinh nghiệm thực tập vững vàng (như được thực tập có giám sát bởi các giáo viên có kinh nghiệm được chứng nhận). Nghiên cứu Đánh giá ĐTGV ở Phần Lan của Wilkomirska [dẫn theo Michalak 119], cho thấy hầu hết khách thể là các chuyên gia trong giáo dục và nhà tuyển dụng thường quan tâm nhiều nhất tới hai vấn đề: ĐTGV trong trường ĐH so với đào tạo nghề mang tính thực tiễn hơn (như ở cao đẳng); và dạy các học phần liên quan đến chuyên môn giảng dạy so với dạy các kĩ năng của người giáo viên. ĐTGV được thực hiện ở nhiều dạng cơ sở giáo dục ĐH, bao gồm các viện sư phạm, viện giáo dục thể chất, viện nông nghiệp… cho phép học viên sau khi tốt nghiệp được chuẩn bị sẵn sàng cho hai cơ hội việc làm trên thị trường lao động. Tuy nhiên song song với nó là khả năng giảm chất lượng đào tạo và thiết liên kết với nhu cầu của thị trường.
Hầu hết chuyên gia và ban giám hiệu các trường đều đồng tình hơn với việc nên tập trung vào ĐTGV ở trường ĐH vì lí do chất lượng. Khi bàn về văn hóa chất lượng của ĐTGV, nhấn mạnh vào qui trình đào tạo và các tiêu chí cần có cho GV - người đào tạo các giáo viên tương lai và sự thiếu vắng các chính sách giáo dục về vấn đề này; tác giả cũng đồng thời nói tới những lạc hậu trong chương trình giảng dạy và sự cần thiết cập nhật, hay tích hợp đào tạo kĩ năng trong đào tạo chuyên môn cho các GV tương lai. - Về chính sách đào tạo giáo viên 13 Snoek và cộng sự [129], sau khi phân tích các văn bản chính sách về ĐTGV ở Châu Âu đã đưa ra một số kết luận liên quan đến vị thế pháp lí và tính chuyên nghiệp của người ĐTGV. Các tác giả nhận định các văn bản pháp lí hiện thời nhắc đến người ĐTGV và tính chuyên nghiệp của họ một cách rất hạn chế; chủ yếu dưới dạng kì vọng và cần thiết người ĐTGV phải mở rộng tính chuyên nghiệp của họ.
Nhiều nghiên cứu cho thấy nhìn chung lĩnh vực này được rất ít sự quan tâm, hoàn toàn không tương xứng với tầm quan trọng mà người ĐTGV đóng góp trong tổng thể chất lượng của CTĐT. Ở Queensland, Úc, Caldwell và Sutton [103] đã nghiên cứu tổng quan các CTĐT GV và hỗ trợ GV trong năm đầu giảng dạy, đã đánh giá cao chất lượng hệ thống đào tạo so với tầm quốc tế. Tuy nhiên, nhóm tác giả cũng cho rằng cần thiết lập các tiêu chuẩn cao hơn đối với tuyển sinh đầu vào các CTĐT GV ban đầu; đồng thời phải xác lập các mối quan hệ hợp tác bền vững giữa khoa/trường sư phạm đào tạo ĐH và các trường cơ sở thực tập.