Luận án tiến sĩ quan hệ chính trịan ninh kinh tế giữa nhật bản và mỹ từ năm 1951 đến năm 1960

Luận án tiến sĩ phân tích quan hệ chính trị, an ninh và kinh tế giữa Nhật Bản và Mỹ giai đoạn 1951-1960, khám phá những biến động lịch sử quan trọng.

• Tác giả: Hoàng Thị Mai Hương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Ngọc Tân
• Trường học: Trường Đại học Vinh
• Chuyên ngành: Lịch sử Thế giới
• Đề tài: Quan Hệ Chính Trị - An Ninh, Kinh Tế Giữa Nhật Bản Và Mỹ Từ Năm 1951 Đến Năm 1960
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Nghệ An

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.2. Các công trình nghiên cứu chính sách đối ngoại của Nhật Bản và Mỹ
• 1.3. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.4. Những công trình đề cập đến chính sách đối ngoại của Nhật Bản và Mỹ
• 1.5. Những công trình đề cập đến quan hệ chính trị - an ninh, kinh tế Nhật Bản - Mỹ
• 1.6. Nhận xét về tình hình nghiên cứu và những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết
• 1.6.1. Nhận xét chung về tình hình nghiên cứu
• 1.6.2. Những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ CHÍNH TRỊ - AN NINH, KINH TẾ GIỮA NHẬT BẢN VÀ MỸ TỪ NĂM 1951 ĐẾN NĂM 1960
• 2.1. Tình hình quốc tế và khu vực châu Á - Thái Bình Dương
• 2.2. Sự hình thành Trật tự thế giới hai cực và cuộc Chiến tranh lạnh
• 2.3. Sự phát triển của Liên Xô, hệ thống XHCN và phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới
• 2.4. Sự ra đời và phát triển của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa
• 2.5. Chiến tranh Triều Tiên và Chiến tranh Việt Nam
• 2.6. Quan hệ Nhật Bản - Mỹ trước năm 1951
• 2.6.1. Quan hệ Nhật Bản - Mỹ trước năm 1945
• 2.6.2. Quan hệ Nhật Bản - Mỹ từ năm 1945 đến năm 1951
• 2.7. Tình hình Nhật Bản và chính sách đối ngoại của Nhật Bản đối với Mỹ (1951 - 1960)
• 2.7.1. Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội của Nhật Bản (1951 - 1960)
• 2.7.2. Chính sách đối ngoại của Nhật Bản đối với Mỹ (1951 - 1960)
• 2.8. Tình hình Mỹ và chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Nhật Bản (1951 - 1960)
• 2.8.1. Tình hình chính trị, kinh tế, xã hội Mỹ (1951 - 1960)
• 2.8.2. Chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Nhật Bản (1951 - 1960)
• 2.9. Vai trò của các nhà lãnh đạo Nhật Bản và Mỹ
• 2.9.1. Thủ tướng Nhật Bản Yoshida Shigeru và Kishi Nobusuke
• 2.9.2. Tổng thống Mỹ Harry Truman và Dwight David Eisenhower
• 2.10. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUAN HỆ CHÍNH TRỊ - AN NINH, KINH TẾ GIỮA NHẬT BẢN VÀ MỸ TỪ NĂM 1951 ĐẾN NĂM 1960
• 3.1. Quan hệ chính trị - an ninh
• 3.1.1. Tiến trình phát triển của quan hệ chính trị - an ninh Nhật Bản - Mỹ (1951 - 1960)
• 3.1.2. Quan hệ chính trị - an ninh Nhật Bản - Mỹ trong các vấn đề cụ thể (1951 - 1960)
• 3.2. Quan hệ kinh tế
• 3.2.1. Tiến trình phát triển của quan hệ kinh tế Nhật Bản - Mỹ trong những năm 1951 - 1960
• 3.2.2. Các lĩnh vực trong quan hệ kinh tế
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: NHẬN XÉT VỀ QUAN HỆ CHÍNH TRỊ - AN NINH, KINH TẾ GIỮA NHẬT BẢN VÀ MỸ TỪ NĂM 1951 ĐẾN NĂM 1960
• 4.1. Kết quả và hạn chế của quan hệ chính trị - an ninh, kinh tế Nhật Bản - Mỹ giai đoạn 1951 - 1960
• 4.2. Tác động của quan hệ chính trị - an ninh, kinh tế giữa Nhật Bản và Mỹ giai đoạn 1951 - 1960
• 4.2.1. Đối với Nhật Bản
• 4.2.2. Đối với Mỹ
• 4.2.3. Đối với khu vực và quốc tế
• 4.3. Đặc điểm của quan hệ chính trị - an ninh, kinh tế Nhật Bản - Mỹ giai đoạn 1951 - 1960
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Quan Hệ Chính Trị An Ninh Kinh Tế Nhật Mỹ

Quan hệ giữa Nhật Bản và Mỹ trong giai đoạn 1951-1960 là một chương quan trọng trong lịch sử quan hệ quốc tế. Giai đoạn này chứng kiến sự chuyển đổi từ thời kỳ chiếm đóng sang quan hệ đồng minh, được xây dựng trên nền tảng Hiệp ước An ninh Nhật - Mỹ 1951. Sự hợp tác không chỉ giới hạn trong lĩnh vực an ninh mà còn mở rộng sang kinh tế, tạo nên một mối quan hệ phức tạp và đa chiều. Nghiên cứu giai đoạn này giúp hiểu rõ hơn về sự hình thành và phát triển của trật tự thế giới sau Thế chiến II, cũng như vai trò của hai quốc gia trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh. Mối quan hệ này chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi tình hình quốc tế, đồng thời thể hiện sự toan tính lợi ích quốc gia của mỗi nước.

1.1. Bối Cảnh Quốc Tế và Khu Vực Châu Á Thái Bình Dương

Tình hình quốc tế và khu vực châu Á - Thái Bình Dương đóng vai trò quan trọng trong việc định hình quan hệ Nhật - Mỹ. Sự hình thành trật tự thế giới hai cực và cuộc Chiến tranh Lạnh tạo ra áp lực buộc các quốc gia phải lựa chọn liên minh. Sự phát triển của Liên Xô, hệ thống XHCN và phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới cũng ảnh hưởng đến chính sách đối ngoại của cả Nhật Bản và Mỹ. Đặc biệt, sự ra đời và phát triển của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đã thay đổi cán cân quyền lực trong khu vực, thúc đẩy Mỹ tăng cường quan hệ với Nhật Bản như một đối tác chiến lược.

1.2. Hiệp Ước An Ninh Nhật Mỹ 1951 Nền Tảng Quan Hệ

Hiệp ước An ninh Nhật - Mỹ 1951 là nền tảng cho quan hệ đồng minh giữa hai nước. Hiệp ước này cho phép Mỹ duy trì lực lượng quân sự tại Nhật Bản, đổi lại Mỹ cam kết bảo vệ Nhật Bản khỏi các cuộc tấn công từ bên ngoài. Điều này không chỉ đảm bảo an ninh cho Nhật Bản mà còn phục vụ cho chiến lược chống Cộng của Mỹ tại khu vực. Hiệp ước này đã tạo ra một khuôn khổ pháp lý và chính trị cho sự hợp tác song phương, đồng thời định hình chính sách đối ngoại của Nhật Bản trong nhiều thập kỷ sau đó.

II. Phân Tích Các Nhân Tố Tác Động Quan Hệ Nhật Mỹ 1951 1960

Quan hệ Nhật - Mỹ giai đoạn 1951-1960 chịu tác động của nhiều nhân tố, từ tình hình quốc tế đến chính sách đối nội của mỗi nước. Sự trỗi dậy của chủ nghĩa cộng sản ở châu Á, đặc biệt là sau Chiến tranh Triều Tiên, đã thúc đẩy Mỹ tăng cường sự hiện diện quân sự và kinh tế tại khu vực. Đồng thời, sự phục hồi kinh tế của Nhật Bản dưới sự bảo trợ của Mỹ đã tạo ra một mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau. Các nhà lãnh đạo của cả hai nước, như Thủ tướng Yoshida Shigeru và Tổng thống Dwight David Eisenhower, cũng đóng vai trò quan trọng trong việc định hình quan hệ song phương.

2.1. Ảnh Hưởng Của Chiến Tranh Triều Tiên Đến Quan Hệ Nhật Mỹ

Chiến tranh Triều Tiên (1950-1953) có ảnh hưởng sâu sắc đến quan hệ Nhật - Mỹ. Cuộc chiến này đã biến Nhật Bản thành một căn cứ hậu cần quan trọng cho lực lượng Mỹ và đồng minh. Nhu cầu quân sự đã thúc đẩy sự phục hồi kinh tế của Nhật Bản, đồng thời củng cố quan hệ đồng minh với Mỹ. Chiến tranh Triều Tiên cũng khiến Mỹ nhận ra tầm quan trọng chiến lược của Nhật Bản trong việc ngăn chặn sự lan rộng của chủ nghĩa cộng sản ở châu Á.

2.2. Viện Trợ Kinh Tế Của Mỹ Cho Nhật Bản Sau Thế Chiến II

Viện trợ kinh tế của Mỹ đóng vai trò then chốt trong sự phục hồi của Nhật Bản sau Thế chiến II. Các chương trình như GARIOA (Government and Relief in Occupied Areas) và EROA (Economic Rehabilitation in Occupied Areas) đã cung cấp nguồn vốn và hàng hóa thiết yếu cho Nhật Bản. Sự hỗ trợ này không chỉ giúp Nhật Bản vượt qua khó khăn kinh tế mà còn tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của chủ nghĩa tư bản dưới sự bảo trợ của Mỹ.

2.3. Vai Trò Của Douglas MacArthur Tại Nhật Bản

Tướng Douglas MacArthur, với vai trò là Tổng Tư lệnh Tối cao Lực lượng Đồng minh (SCAP), có ảnh hưởng lớn đến Nhật Bản sau Thế chiến II. Ông đã thực hiện các cải cách chính trị, kinh tế và xã hội sâu rộng, bao gồm việc soạn thảo hiến pháp mới, giải thể các tập đoàn tài phiệt (zaibatsu) và thúc đẩy dân chủ hóa. Những cải cách này đã tạo ra một nền tảng vững chắc cho sự phát triển của Nhật Bản như một quốc gia dân chủ và thịnh vượng.

III. Thực Trạng Quan Hệ Chính Trị An Ninh Nhật Mỹ 1951 1960

Trong giai đoạn 1951-1960, quan hệ chính trị - an ninh giữa Nhật Bản và Mỹ phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là thông qua việc triển khai Hiệp ước An ninh Nhật - Mỹ. Mỹ tiếp tục duy trì sự hiện diện quân sự tại Nhật Bản, đồng thời cung cấp hỗ trợ quân sự và huấn luyện cho lực lượng phòng vệ Nhật Bản. Hai nước cũng hợp tác chặt chẽ trong các vấn đề an ninh khu vực, như Chiến tranh Triều Tiên và cuộc khủng hoảng eo biển Đài Loan. Tuy nhiên, cũng có những bất đồng và căng thẳng, đặc biệt là về vấn đề tái vũ trang của Nhật Bản và việc sửa đổi Hiệp ước An ninh.

3.1. Tiến Trình Phát Triển Quan Hệ Chính Trị An Ninh Nhật Mỹ

Tiến trình phát triển của quan hệ chính trị - an ninh Nhật - Mỹ trong giai đoạn này có thể được chia thành nhiều giai đoạn nhỏ. Giai đoạn đầu tập trung vào việc ký kết và triển khai Hiệp ước An ninh. Giai đoạn sau đó chứng kiến sự hợp tác chặt chẽ hơn trong các vấn đề an ninh khu vực. Cuối cùng, giai đoạn cuối của thập kỷ này tập trung vào việc đàm phán và ký kết Hiệp ước Hợp tác và An ninh Tương hỗ Nhật - Mỹ năm 1960, đánh dấu một bước tiến quan trọng trong quan hệ đồng minh.

3.2. Quan Hệ Chính Trị An Ninh Trong Các Vấn Đề Cụ Thể

Quan hệ chính trị - an ninh Nhật - Mỹ được thể hiện rõ nét trong các vấn đề cụ thể. Trong Chiến tranh Triều Tiên, Nhật Bản đóng vai trò là căn cứ hậu cần quan trọng cho lực lượng Mỹ. Trong cuộc khủng hoảng eo biển Đài Loan, Nhật Bản ủng hộ lập trường của Mỹ. Hai nước cũng hợp tác trong việc đối phó với các mối đe dọa từ Liên Xô và Trung Quốc. Tuy nhiên, cũng có những khác biệt về quan điểm, đặc biệt là về vấn đề tái vũ trang của Nhật Bản.

IV. Phân Tích Quan Hệ Kinh Tế Nhật Mỹ Giai Đoạn 1951 1960

Quan hệ kinh tế giữa Nhật Bản và Mỹ trong giai đoạn 1951-1960 chứng kiến sự tăng trưởng đáng kể, đặc biệt là trong lĩnh vực thương mại và đầu tư. Mỹ trở thành thị trường xuất khẩu lớn nhất của Nhật Bản, đồng thời là nguồn cung cấp vốn và công nghệ quan trọng. Sự phục hồi kinh tế của Nhật Bản được thúc đẩy bởi nhu cầu từ Chiến tranh Triều Tiên và các chính sách tự do hóa thương mại. Tuy nhiên, cũng có những căng thẳng thương mại, đặc biệt là về vấn đề cạnh tranh trong các ngành công nghiệp như dệt may và điện tử.

4.1. Tiến Trình Phát Triển Quan Hệ Kinh Tế Nhật Mỹ

Tiến trình phát triển của quan hệ kinh tế Nhật - Mỹ trong giai đoạn này có thể được chia thành nhiều giai đoạn nhỏ. Giai đoạn đầu tập trung vào việc khôi phục kinh tế Nhật Bản thông qua viện trợ của Mỹ. Giai đoạn sau đó chứng kiến sự tăng trưởng nhanh chóng của thương mại song phương. Cuối cùng, giai đoạn cuối của thập kỷ này tập trung vào việc giải quyết các căng thẳng thương mại và thúc đẩy đầu tư.

4.2. Các Lĩnh Vực Trong Quan Hệ Kinh Tế Nhật Mỹ

Các lĩnh vực chính trong quan hệ kinh tế Nhật - Mỹ bao gồm thương mại, đầu tư và viện trợ. Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Nhật Bản, đặc biệt là các sản phẩm dệt may, điện tử và ô tô. Nhật Bản là một trong những nhà đầu tư lớn nhất vào Mỹ, đặc biệt là trong các ngành công nghiệp như ô tô và bất động sản. Mỹ cũng cung cấp viện trợ kinh tế cho Nhật Bản, đặc biệt là trong giai đoạn đầu của thập kỷ này.

V. Đánh Giá Quan Hệ Chính Trị An Ninh Kinh Tế Nhật Mỹ 1951 1960

Quan hệ Nhật - Mỹ giai đoạn 1951-1960 đã mang lại những kết quả tích cực cho cả hai nước. Nhật Bản đã phục hồi kinh tế và trở thành một cường quốc kinh tế. Mỹ đã củng cố vị thế của mình ở châu Á và ngăn chặn sự lan rộng của chủ nghĩa cộng sản. Tuy nhiên, cũng có những hạn chế và thách thức, như sự phụ thuộc của Nhật Bản vào Mỹ và các căng thẳng thương mại. Mối quan hệ này đã có tác động lớn đến khu vực và quốc tế, định hình trật tự thế giới sau Chiến tranh Thế giới thứ hai.

5.1. Kết Quả Và Hạn Chế Của Quan Hệ Nhật Mỹ

Quan hệ Nhật - Mỹ đã mang lại những kết quả tích cực cho cả hai nước, nhưng cũng có những hạn chế. Nhật Bản đã phục hồi kinh tế và trở thành một cường quốc kinh tế, nhưng vẫn phụ thuộc vào Mỹ về an ninh. Mỹ đã củng cố vị thế của mình ở châu Á, nhưng phải đối mặt với những căng thẳng thương mại với Nhật Bản.

5.2. Tác Động Của Quan Hệ Nhật Mỹ Đối Với Nhật Bản

Quan hệ Nhật - Mỹ đã có tác động lớn đến Nhật Bản. Nó đã giúp Nhật Bản phục hồi kinh tế, trở thành một cường quốc kinh tế và hội nhập vào cộng đồng quốc tế. Tuy nhiên, nó cũng khiến Nhật Bản phụ thuộc vào Mỹ về an ninh và phải đối mặt với những căng thẳng thương mại.

5.3. Tác Động Của Quan Hệ Nhật Mỹ Đối Với Mỹ

Quan hệ Nhật - Mỹ đã có tác động lớn đến Mỹ. Nó đã giúp Mỹ củng cố vị thế của mình ở châu Á, ngăn chặn sự lan rộng của chủ nghĩa cộng sản và thúc đẩy thương mại. Tuy nhiên, nó cũng khiến Mỹ phải đối mặt với những căng thẳng thương mại và những thách thức an ninh.

VI. Đặc Điểm Quan Hệ Chính Trị An Ninh Kinh Tế Nhật Mỹ

Quan hệ Nhật - Mỹ giai đoạn 1951-1960 có những đặc điểm riêng biệt. Đó là mối quan hệ đồng minh bất đối xứng, trong đó Mỹ đóng vai trò lãnh đạo và Nhật Bản đóng vai trò phụ thuộc. Đó cũng là mối quan hệ kinh tế cạnh tranh, trong đó hai nước vừa hợp tác vừa cạnh tranh trong các lĩnh vực thương mại và đầu tư. Mối quan hệ này cũng chịu ảnh hưởng sâu sắc của tình hình quốc tế và khu vực, đặc biệt là Chiến tranh Lạnh và sự trỗi dậy của Trung Quốc.

6.1. Quan Hệ Đồng Minh Bất Đối Xứng Nhật Mỹ

Quan hệ đồng minh giữa Nhật Bản và Mỹ mang tính bất đối xứng, với Mỹ giữ vai trò chủ đạo và Nhật Bản phụ thuộc nhiều vào sự bảo trợ an ninh của Mỹ. Điều này xuất phát từ việc Nhật Bản bị hạn chế về quân sự theo hiến pháp sau Thế chiến II, trong khi Mỹ là siêu cường quân sự hàng đầu thế giới.

6.2. Quan Hệ Kinh Tế Cạnh Tranh Nhật Mỹ

Quan hệ kinh tế giữa Nhật Bản và Mỹ vừa mang tính hợp tác, vừa mang tính cạnh tranh. Hai nước là đối tác thương mại quan trọng của nhau, nhưng cũng cạnh tranh gay gắt trong nhiều lĩnh vực công nghiệp, đặc biệt là ô tô và điện tử. Sự cạnh tranh này đôi khi dẫn đến căng thẳng thương mại và các biện pháp bảo hộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1: “Giới thiệu: Hệ thống San Francisco những năm 1950” và chương 10: “Thực chất của mối quan hệ Mỹ - Nhật Bản”. Aaron Forsberg với America and the Japanese Miracle: The Cold War Context of Japan's Postwar Economic Revival, 1950 - 1960 (University of North Carolina Press, 2000). Nội dung của cuốn sách viết về sự hồi sinh kinh tế của Nhật Bản sau chiến tranh trong một thế giới bị phân cực bởi Chiến tranh lạnh và vai trò của Mỹ đối với sự phục hồi, phát triển kinh tế của Nhật Bản giai đoạn 1950 - 1960. Dựa trên nhiều hồ sơ lưu trữ của Mỹ, Anh và Nhật Bản, A.

Forsberg chứng minh rằng, chiến lược Chiến tranh lạnh của Mỹ và cam kết của Mỹ đối với thương mại tự do đóng vai trò trung tâm trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế của Nhật Bản và củng cố mối quan hệ kinh tế giữa Nhật Bản và Mỹ. Tác giả cũng nhấn mạnh đến sự tác động của Chiến tranh lạnh, môi trường kinh doanh đến thành công của Nhật Bản. Trên cơ sở phân tích khoa học, Forsberg bác bỏ quan điểm cho rằng Chính phủ Mỹ đã hy sinh lợi ích thương mại của mình để có lợi cho quan hệ đối tác quân sự với Nhật Bản. Trong công trình này, có những nội dung cần cung cấp tư liệu cho luận án, đó là: “Hội nhập của Nhật Bản với khối thương mại phương Tây”; “Đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Nhật Bản”; “Tăng trưởng tốc độ cao 1955 - 1960”… 13 Kent E.

Calder có công trình Pacific Alliance Reviving U. Mặc dù nội dung chủ yếu viết về quan hệ liên minh xuyên Thái Bình Dương giữa Mỹ và Nhật Bản trong thời gian sau Chiến tranh lạnh, nhưng công trình đã phân tích nhiều vấn đề quá khứ của mối quan hệ liên minh song phương này, nhất là về quân sự và an ninh. Theo tác giả, mối quan hệ liên minh vẫn rất quan trọng đối với an ninh của Mỹ và Nhật Bản cũng như sự ổn định của châu Á. Michael Shaller với công trình Altered States: The United States and Japan Since the Occupation (Oxford University Press, New York, 1997), trong đó, tác giả trình bày bối cảnh lịch sử của việc Mỹ biến Nhật Bản từ kẻ thù thành đồng minh trong những từ 1945 đến 1973, về Nhật Bản nổi lên như một cường quốc kinh tế khu vực và toàn cầu.

Schaller tập trung vào các mối quan hệ chính trị và kinh tế, làm sáng rõ chính sách của Mỹ đối với Nhật Bản với mục đích biến Nhật Bản trở thành bức tường thành chống CNCS ở châu Á. Trong cuốn này có nhiều nội dung liên quan trực tiếp đến vấn đề mà luận án nghiên cứu như: “Nhật Bản những năm 1945 - 1950”; “Chiến tranh Triều Tiên và nền hoà bình của Nhật Bản”; “Sự hợp tác kinh tế Mỹ - Nhật Bản (1950 - 1953)”; “Sự khủng hoảng của Hiệp ước năm 1960”… Nhóm tác giả gồm Glenn D. Hook, Julie Gilson, Christopher W. Hughes and Hugo Dobson có công trình Japan's International Relations: Politics, economics and security (London and New York, Routledge, Taylo and Francis Group, 2009).

Phần 2 cuốn sách trình bày mối quan hệ chính trị, kinh tế và an ninh giữa Nhật Bản và Mỹ. Về quan hệ chính trị, tác giả phân tích những thay đổi trong quan hệ hai nước; trình bày dư luận trong từng nước. Về quan hệ kinh tế, gồm các nội dung như quan hệ thương mại, các dự án khu vực, các hiệp định thương mại tự do giữa Nhật Bản và Mỹ, sự phát triển và các tiêu chuẩn kinh tế tự do. Về quan hệ an ninh, công trình tập trung trình bày các nội dung: Diễn giải hiệp ước An ninh; quan hệ giữa hai nước thời kỳ Chiến tranh lạnh.

Takashi Inoguchi có cuốn Japan’s International Relations (London - New Delhi, New York, Sydney, Bloomsbury Publishing plc, 2012). Phần 2 của cuốn sách dành riêng để nói về quan hệ giữa Nhật Bản và Mỹ. Trong đó, nội dung đáng chú ý là những ý tưởng và cấu trúc của quan hệ hai nước. Robert Murphy xuất bản công trình Diplomat among Warriors (Garden City, New York: Doubleday & Company, Inc.

Murphy là một nhà ngoại giao đã từng hoạt động trong ba chính quyền tổng thống Mỹ (F. Phần lớn nội dung cuốn sách kể về sự phục vụ của Murphy ở 14 Bắc Phi thuộc Pháp, Ý, Đức và cuối cùng là Nhật Bản trong và sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Quan hệ Nhật Bản - Mỹ (1951 - 1960) được phác hoạ một cách giản lược. Tác giả cũng có những đánh giá về Chiến tranh Triều Tiên, quan hệ Trung - Xô và một số nội dung khác liên quan đến luận án.

Akira Iriye, Robert A. Wampler (Edited) với công trình Partnership: The United States and Japan, 1951 - 2001, (Kodansha International Ltd, Tokyo, New York, London, 2001), xuất bản nhân dịp kỷ niệm 50 năm Hiệp ước An ninh Mỹ - Nhật Bản và Hiệp ước Hòa bình San Fransico. Sách tập hợp nhiều bài viết của các tác giả khác nhau. Công trình trình bày mối quan hệ đối tác giữa Mỹ và Nhật Bản trong vòng 50 năm, mối quan hệ mà cựu Đại sứ Mỹ tại Nhật Bản Mike Mansfield gọi là “quan trọng nhất - không có vấn đề gì”.

Nội dung của cuốn sách bao gồm các phần: Các vấn đề chính trị; liên minh an ninh; quan hệ kinh tế… Liên quan đến giai đoạn mà luận án nghiên cứu có nhiều bài viết nổi bật như: “Mối quan hệ Mỹ - Nhật Bản ở châu Á - Thái Bình Dương” của Mike M. Mochizuki; “Chiếm lĩnh, thống trị và liên minh: Nhật Bản trong chính sách an ninh của Mỹ, 1945 - 1969” của Marc Gallicchio; “Chính sách kinh tế của Mỹ hướng tới Nhật Bản, 1945 - 1976” của Michael A. Barnhart… Các bài viết này nhấn mạnh tầm quan trọng của mối quan hệ Nhật Bản - Mỹ trong lịch sử, trong đó có giai đoạn 1951 - 1960 và cung cấp cho người đọc sự hiểu biết về các ưu tiên của hai quốc gia khi họ đứng trước ngưỡng cửa của một thế kỷ mới. Những phân tích sâu sắc và nguồn tư liệu quý của công trình này là cơ sở cho chúng tôi thực hiện luận án.

Cuốn sách cũng là công trình tập hợp nhiều bài viết quan trọng về quan hệ chính trị, kinh tế Nhật Bản - Mỹ giai đoạn 1951 - 1960 như: “Chủ nghĩa can thiệp trong thời kỳ Nhật Bản bị chiếm đóng” của Leon Hollerman; “Công nghệ vượt trội: Một cột mốc trong sự phát triển của Nhật Bản thời hậu chiến” của Mieko Nishimiz; “Quan hệ về khoa học và công nghệ Nhật Bản - Mỹ” của Takeo Sasagaw; “Các vấn đề thương mại của Mỹ liên quan đến Nhật Bản” của Eleanor M. Hadle; “Chính sách ngoại thương của Nhật Bản” của Hiroshi Kat… Melvyn P. Leffler và Odd Arne Westad có bài Japan, the United States, and the Cold War, 1945 - 1960 in trong Melvyn P. Leffler, Odd Arne Westad, (2010) “The Cambridge History of the Cold War, pp.

Bài viết phân tích mối quan hệ giữa Nhật Bản và Mỹ từ sau Chiến 15 tranh thế giới lần thứ hai; nhấn mạnh việc Nhật Bản bị Mỹ chiếm đóng; sự tái thiết Nhật Bản của Mỹ và những chính sách của Mỹ trong những năm 1950. Tác giả tiếp cận quan hệ hai nước từ góc nhìn của cuộc Chiến tranh lạnh; vai trò của Nhật Bản trong việc thực hiện chiến lược toàn cầu của Mỹ. Ngoài ra, một số công trình nghiên cứu về kinh tế Nhật Bản cũng ít nhiều thể hiện quan hệ giữa hai nước trong giai đoạn 1951 - 1960. Có thể kể ra một số công trình: Yutaka Kosai với Kỷ nguyên tăng trưởng nhanh - Những nhận xét về nền kinh tế Nhật Bản sau chiến tranh (Viện Kinh tế thế giới, Hà Nội, 1991); Viện Nghiên cứu Đại học Chuo với Kinh tế Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ hai (Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1992); Nakamura Takafusa với Những bài giảng về Lịch sử kinh tế Nhật Bản hiện đại 1926 - 1994 (Nxb Chính trị quốc gia Hà Nội, 1998); G.Allen với Chính sách kinh tế Nhật Bản, tập 1, tập 2 (Viện Kinh tế thế giới, Hà Nội, 1988)… Quan hệ chính trị - an ninh và kinh tế Nhật Bản - Mỹ trong giai đoạn 1951 - 1960 cũng được một số nhà nghiên cứu công bố trên tạp chí có uy tín trên thế giới: Sarah Kovner có bài viết: The Soundproofed Superpower: American Bases and Japanese Communities, 1945 - 1972 (The Journal of Asian Studies, Volume 75, Issue 1, February 2016, pp.

87 - 109; Published online by Cambridge University Press: 25 January 2016). Bài viết đề cập đến việc xây dựng các căn cứ quân sự Mỹ tại Nhật Bản và tác động của nó đối với xã hội Nhật Bản. Theo tác giả, những hệ lụy của các căn cứ quân sự Mỹ tại Nhật Bản là rất lớn như về mại dâm, tranh chấp lãnh thổ, vũ khí hạt nhân… bài viết cũng phân tích những biện pháp mà Chính phủ Nhật Bản và Chính phủ Mỹ đã phối hợp để hợp pháp hoá sự hiện diện của quân đội Mỹ tại Nhật Bản. Nhóm tác giả Michael Beckley, Yusaku Horiuchi và Jennifer M.

Miller có bài America’s Role In The Making of Japan’s Economic Miracle (Journal of East Asian Studies, Volume 18, Issue 1, March 2018, pp. 1 - 21; Published online by Cambridge University Press: 09 January 2018). Bài viết tập trung phân tích vai trò của Mỹ trong việc tạo nên kỳ tích kinh tế của Nhật Bản, khẳng định sự tăng trưởng vượt bậc của Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ hai không thể thực hiện được nếu không có liên minh Nhật Bản - Mỹ. Ngoài ra, quan hệ Nhật Bản - Mỹ trong giai đoạn 1951 - 1960, trong đó có quan hệ chính trị - an ninh và kinh tế cũng được nghiên cứu qua các luận án, luận văn.

Những công trình mà chúng tôi tiếp cận được gồm: 16 Luận án tiến sĩ Lịch sử Building a New Kind of Alliance: The United States, Japan, and the Cold War, 1950 - 1961 của Jennifer M. Luận án trình bày việc xây dựng liên minh giữa Mỹ và Nhật Bản trong bối cảnh Chiến tranh lạnh (1950 - 1961). Luận án có 4 chương: Chương 1: Xây dựng một Liên minh tích cực: Hiệp ước Hòa bình San Francisco, 1947 - 1952; Chương 2: Cuộc đấu tranh về việc tái vũ trang: Tư cách thành viên Nhật Bản trong Chương trình An ninh Tương hỗ, 1951 - 1954; Chương 3: Căn cứ quân sự của Mỹ ở Nhật Bản: Biểu tình công khai và sự hòa giải của của Mỹ, 1951 - 1957; Chương 4: Các cuộc biểu tình chống lại Hiệp ước An ninh Mỹ - Nhật Bản, 1957 - 1961. Luận án chủ yếu khai thác quá trình thiết lập liên minh giữa hai nước và phản ứng của của nhân dân Nhật Bản đối với liên minh đó.