Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Quan hệ Ấn Độ - Indonesia từ năm 1991 đến năm 2018 là vấn đề được quan tâm nghiên cứu. Nhìn chung có nhiều công trình nghiên cứu đã được các học giả thực hiện với những mức độ, khía cạnh và giai đoạn lịch sử khác nhau của mối quan hệ này. Trong phạm vi của luận án, chúng tôi trình bày một số nét chính các công trình nghiên cứu theo những hướng sau: 1. Tình hình nghiên cứu ở trong nước Quan hệ Ấn Độ - Indonesia là vấn đề được nhiều học giả, nhà nghiên cứu trong nước quan tâm.
Dưới đây chúng tôi trình bày các công trình nghiên cứu ở trong nước có liên quan đến vấn đề này theo ba nhóm nội dung lớn: Nhóm thứ nhất: Hướng nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Ấn Độ đối với một số nước, tổ chức khu vực Đứng trên điểm nhìn là chính sách đối ngoại của Ấn Độ và các mối quan hệ với quốc gia, khu vực giai đoạn 1991 - 2000, tác giả Trần Thị Lý đã chủ biên cuốn “Sự điều chỉnh chính sách của Cộng hoà Ấn Độ từ 1991 đến 2000”, Nxb Khoa học xã hội xuất bản năm 2002. Nội dung cuốn sách, đặc biệt là phần thứ ba “Điều chỉnh chính sách đối ngoại” đã chỉ ra sự thay đổi về chính sách đối ngoại của New Delhi trong bối cảnh quốc tế, khu vực mới, làm rõ cách tiếp cận, nội dung chiến lược trong quan hệ ngoại giao của Ấn Độ với các nước lớn và tổ chức quan trọng. Cuốn sách “ASEAN trong chính sách Hướng Đông của Ấn Độ” của tác giả Võ Xuân Vinh được xuất bản năm 2013. Nội dung chính của cuốn sách được thể hiện trong 3 chương, qua đó tác giả đã đề cập đến các nội dung cơ bản bao gồm mục tiêu, phạm vi, các giai đoạn, lĩnh vực triển khai, vị trí của Chính sách “Hướng Đông” trong chính sách ngoại giao của Ấn Độ từ 1991 đến 2012.
Trên cơ sở phân tích những thành tựu, kết quả đạt được, tác giả khẳng định vị trí, vai trò và những đóng góp của ASEAN trong Chính sách “Hướng Đông” qua các giai đoạn khác 9 nhau, đồng thời đưa ra những nhận xét, đánh giá về tác động đến Ấn Độ, ASEAN và quan hệ Việt Nam - Ấn Độ trên các lĩnh vực. Cuốn sách “Hướng về phía Đông – Một chiến lược lớn của Ấn Độ” của tác giả Nguyễn Trường Sơn, Nxb Chính trị Quốc gia – Sự thật xuất bản năm 2015, trong đó tập trung phân tích mối quan hệ truyền thống giữa Ấn Độ và Đông Á, khái quát những nội dung trọng tâm trong Chính sách “Hướng Đông” của Ấn Độ, khẳng định sự thay đổi cũng như những tín hiệu tích cực của New Delhi trong chính sách ngoại giao với ASEAN nói chung, Indonesia nói riêng thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh. Năm 2016, cuốn sách “Giá trị Ấn Độ ở châu Á” được Nxb Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh xuất bản, tập hợp nhiều bài viết chuyên sâu của các học giả, nhà nghiên cứu về bản sắc văn hóa ngoại giao, chính sách “Không liên kết”, vai trò và vị trí của Việt Nam trong Chính sách “Hướng Đông” của Ấn Độ…. Cuốn sách cung cấp thêm nhiều tư liệu cho tác giả trong quá trình xây dựng luận án, đặc biệt là các nội dung cốt lõi trong chính sách ngoại giao của Ấn Độ ở khu vực và châu lục.
Cuốn sách “Ấn Độ với Đông Nam Á trong bối cảnh quốc tế mới” do tác giả Trần Nam Tiến chủ biên, Nxb Văn hóa văn nghệ xuất bản năm 2016. Cuốn sách là công trình nghiên cứu tương đối toàn diện về quan hệ của Ấn Độ với khu vực châu Á – Thái Bình Dương trong thế kỷ XXI, khái quát cơ bản lịch sử hình thành và phát triển của mối quan hệ giữa Ấn Độ với các nước Đông Nam Á; phân tích những lợi ích và sự can dự của Ấn Độ ở biển Đông; tương lai và triển vọng của mối quan hệ song phương Ấn Độ - Việt Nam. Trong cuốn sách “Chính sách đối ngoại của Ấn Độ những năm đầu thế kỷ XXI” do Nxb Lý luận chính trị ấn hành năm 2017, các tác giả Nguyễn Thị Quế và Đặng Đình Tiến tập trung vào một số nội dung chủ yếu liên quan đến chính sách đối ngoại của Ấn Độ những năm đầu thế kỷ XXI như: cơ sở hình thành và nội dung; quá trình triển khai chính sách đối ngoại của Ấn Độ và tác động của nó tới quan hệ quốc tế cũng như Việt Nam. Đặc biệt, các tác giả đã điểm qua một số nét chính trong hoạt động ngoại giao song phương giữa Ấn Độ và Indonesia, khẳng định “xứ vạn đảo sẽ được hưởng lợi rất nhiều từ sự giúp đỡ của các chuyên gia Ấn Độ trong 10 lĩnh vực sản xuất các hệ thống radar, thiết bị điện tử, pháo binh các loại” [27; 204].
Trong luận án tiến sĩ sử học năm 2018 “Chính sách đối ngoại của Ấn Độ đối với Đông Nam Á giai đoạn 1947 đến 1964”, tác giả Phùng Thị Thảo đã tập trung phân tích chính sách đối ngoại của Ấn Độ đối với các quốc gia Đông Nam Á giai đoạn 1947 – 1964, làm rõ mục tiêu, nội dung, quá trình triển khai cũng như những kết quả, tác động của nó. Trên cơ sở đó, tác giả có sự liên hệ trong việc thực hiện chính sách đối ngoại của Ấn Độ giai đoạn 1947 – 1964 đối với quá trình triển khai chính sách đối ngoại hiện nay. Cuốn sách “Điều chỉnh chính sách đối ngoại của Ấn Độ dưới thời Thủ tướng Modi” do GS.TS Ngô Xuân Bình chủ biên, Nxb Khoa học xã hội xuất bản, đã phân tích những yếu tố tác động đến sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Ấn Độ dưới thời Thủ tướng Modi, làm rõ mục tiêu, nội dung điều chỉnh chính sách đối ngoại của Ấn Độ, từ đó đưa ra những đánh giá cũng như dự báo xu hướng phát triển chính sách đối ngoại của Ấn Độ đến năm 2030. Bên cạnh đó, hàng loạt bài viết đăng trên các tạp chí nghiên cứu chuyên ngành như: bài viết “Tìm hiểu tư tưởng hoà bình trong chính sách đối ngoại của nước Cộng hoà Ấn Độ”, Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử số 3 (năm 1998) của tác giả Nguyễn Cảnh Huệ đã bước đầu đưa ra một số khía cạnh của chủ nghĩa lý tưởng và hiện thực trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ.
Trong bài viết của mình, tác giả khẳng định Ấn Độ là quốc gia tiên phong đấu tranh vì hoà bình thế giới, chống lại sự bất công của chủ nghĩa thực dân và đế quốc, luôn chủ trương giải quyết các vấn đề xung đột bằng đối thoại hoà bình. Nhờ đó, uy tín và vị thế của Ấn Độ trên trường quốc tế không ngừng được nâng cao kể từ sau khi giành độc lập năm 1947. Tác giả Tôn Sinh Thành với “Vài suy nghĩ về tư duy đối ngoại của Ấn Độ” đăng trên Tạp chí nghiên cứu Đông Nam Á, số 6 (năm 2001). Trong bài viết của mình, tác giả đã tập trung làm rõ hai trường phái chính trong chính sách đối ngoại của Ấn Độ: trường phái hiện thực (thực chứng) và trường phái lý tưởng (luân lý).
Trường phái hiện thực được thể hiện đầy đủ và rõ ràng nhất trong chính sách ngoại giao của Ấn Độ thời kỳ Chiến tranh lạnh, “vừa nhằm để giúp Ấn Độ duy trì lập 11 trường độc lập của mình trong các vấn đề quốc tế phù hợp với lợi ích dân tộc, vừa lợi dụng được địa vị to lớn của mình trong thế giới có hai phe đối đầu nhằm phát huy vai trò trung gian hoà giải giữa Xô – Mỹ, đóng góp vào việc củng cố hoà bình ở khu vực và trên thế giới. Đồng thời, chính sách ngoại giao trên như vậy cũng tạo điều kiện để Ấn Độ tranh thủ sự giúp đỡ và hợp tác của cả hai phe, tạo thuận lợi cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nước” [36; 47]. Bên cạnh đó, trường phái lý tưởng cũng được Ấn Độ vận dụng trong chính sách đối ngoại của mình, với biểu hiện cụ thể là việc tuyên bố chính sách “chung sống hoà bình”, trên cơ sở tư tưởng “bất bạo lực” của vua Asoka thuộc triều đại Maurya [36; 48]. Một số bài viết đăng trên các tạp chí chuyên ngành trong nước cũng trình bày một số vấn đề liên quan đến chính sách đối ngoại nói chung của Ấn Độ như: Hoàng Thị Minh Hoa với “Chính sách hướng Đông của Ấn Độ và tác động của nó tới quan hệ Ấn Độ - Trung Quốc” đăng trên Tạp chí Những vấn đề Kinh tế và Chính trị thế giới, số 9, năm 2009; bài viết “Ảnh hưởng của Ấn Độ đối với quan niệm an ninh khu vực Đông Nam Á giai đoạn sau thế chiến hai” của tác giả Phạm Quang Minh, Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, số 6 (183) năm 2015; bài viết “Chiến lược biển Đông của Ấn Độ” của tác giả Huệ Anh đăng trên Tạp chí Quan hệ quốc phòng số 34 năm 2016; bài viết “Quan điểm của các nước Đông Nam Á đối với chính sách đối ngoại của Ấn Độ giai đoạn 1947 – 1950: Nghiên cứu trường hợp của Indonesia và Việt Nam dân chủ cộng hoà” của tác giả Phùng Thị Thảo đăng trên Tạp chí nghiên cứu Ấn Độ và châu Á số 8 (57) tháng 8 năm 2017….
Nội dung của các bài viết này tập trung phân tích những nội dung cơ bản của chính sách đối ngoại Ấn Độ từ cả hai cách tiếp cận: chủ nghĩa hiện thực và chủ nghĩa lý tưởng, đồng thời cũng phân tích quá trình triển khai chính sách đối ngoại của Ấn Độ cũng như kết quả, tác động của nó tới các nước và khu vực. Nhóm thứ hai: Hướng nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Indonesia đối với một số nước, tổ chức khu vực Các công trình nghiên cứu về chính sách đối ngoại của Indonesia ở trong nước vẫn còn khá hạn chế và chưa có một nghiên cứu cụ thể, hệ thống về vấn đề 12 này. Tác giả Nguyễn Thị Thanh Thuỷ với bài viết “Một số vấn đề trong chính sách đối ngoại của nước Cộng hoà Indonesia dưới chế độ của Tổng thống Sukarno”, Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, số 3 (tháng 12 – 1993) đã khái quát những nét chính và chủ yếu trong chính sách đối ngoại của Indonesia thời kỳ Tổng thống Sukarno cầm quyền, đặc biệt là chính sách đối ngoại nhằm mục tiêu củng cố độc lập dân tộc và nâng cao vị thế của Indonesia trên trường quốc tế.