Luận án tiến sĩ nghiên cứu múa Khmer Nam Bộ: Truyền thống và sự biến đổi

Luận án tiến sĩ khám phá múa Khmer Nam Bộ truyền thống và sự biến đổi qua thời gian, phân tích giá trị văn hóa và nghệ thuật độc đáo.

• Tác giả: Sơn Cao Thắng
• Người hướng dẫn: Phan Thị Thu Hiền
• Trường học: Trường Đại học Trà Vinh
• Chuyên ngành: Văn hóa học
• Đề tài: Múa Khmer Nam Bộ: Truyền thống và biến đổi
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Trà Vinh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Nhóm công trình nghiên cứu lý luận
• 1.1.2. Các nghiên cứu của tác giả nước ngoài
• 1.1.3. Các nghiên cứu của các tác giả trong nước
• 1.1.4. Nhóm công trình nghiên cứu thực tiễn
• 1.1.5. Nghiên cứu về tộc người và văn hóa Khmer
• 1.1.6. Nghiên cứu về văn nghệ truyền thống có sự hiện diện của múa
• 1.1.7. Nghiên cứu chuyên sâu về nghệ thuật múa Khmer
• 1.1.8. Nhận xét chung
• 1.2. MÚA VÀ HƯỚNG TIẾP CẬN VĂN HÓA HỌC NGHỆ THUẬT
• 1.2.1. Văn hóa tộc người
• 1.2.2. Vùng văn hóa và văn hóa vùng
• 1.2.3. Lý thuyết tương đối văn hóa và tính đặc thù lịch sử
• 1.2.4. Một số thuật ngữ
• 1.3. CƠ SỞ THỰC TIỄN
• 1.3.1. Dân cư và phân bố dân cư
• 1.3.2. Văn hóa phi vật thể
• 1.3.3. Tín ngưỡng và tôn giáo
• 1.3.4. Phong tục và lễ hội
• 1.3.5. Văn học nghệ thuật
• 1.3.6. Cơ sở hình thành múa Khmer Nam Bộ
• 1.3.6.1. Cơ sở tự nhiên
• 1.3.6.2. Hiện tượng tự nhiên góp phần hình thành chủ đề múa
• 1.3.6.3. Động - thực vật góp phần hình thành động tác múa
• 1.3.6.4. Nền tảng văn hóa bản địa
• 1.3.6.5. Tôn giáo và văn học Ấn Độ
• 1.3.6.6. Mối quan hệ giữa múa Campuchia và múa Khmer Nam Bộ
• 1.3.6.7. Dấu ấn quyền thuật Trung Hoa qua vũ đạo Dù-kê
• 1.3.6.8. Các điệu nhảy phương Tây - Cơ sở hình thành múa dân vũ hiện đại
• 1.3.7. Tiểu kết Chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM VÀ GIÁ TRỊ CỦA MÚA TRUYỀN THỐNG KHMER NAM BỘ
• 2.1. ĐẶC ĐIỂM MÚA KHMER NAM BỘ
• 2.1.1. Nội dung và hình thức
• 2.1.2. Ngôn ngữ, động tác
• 2.1.3. Múa trong sân khấu
• 2.2. GIÁ TRỊ CỦA MÚA KHMER NAM BỘ
• 2.2.1. Giá trị nhận thức (chân)
• 2.2.2. Hài hòa âm dương
• 2.2.3. Tính trọng nữ
• 2.2.4. Giá trị đạo đức (thiện)
• 2.2.5. Tính hiếu hòa, bao dung
• 2.2.6. Tính đoàn kết và hướng thiện
• 2.2.7. Giá trị thẩm mỹ
• 2.2.7.1. Nét đẹp ngoại diện
• 2.2.7.2. Nét đẹp nội tâm
• 2.3. Tiểu kết Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG BIẾN ĐỔI HIỆN NAY CỦA MÚA KHMER NAM BỘ
• 3.1. BỐI CẢNH VÀ NGUYÊN NHÂN BIẾN ĐỔI MÚA KHMER NAM BỘ
• 3.1.1. Không gian, môi trường thay đổi
• 3.1.2. Sự thay đổi nhận thức qua thời gian
• 3.1.3. Nguồn nhân lực thực hành múa
• 3.1.4. Kinh tế mưu sinh
• 3.2. NHỮNG BIỂU HIỆN BIẾN ĐỔI CỦA MÚA KHMER NAM BỘ
• 3.3. HỆ QUẢ CỦA NHỮNG BIẾN ĐỔI MÚA KHMER NAM BỘ
• 3.3.1. Bổ sung sự đa dạng mới trong thực hành văn hóa múa Khmer Nam Bộ
• 3.3.2. Nâng cao giá trị múa Khmer Nam Bộ trong văn hóa người Khmer hiện nay
• 3.3.3. Mai một các điệu múa truyền thống Khmer
• 3.3.4. Biến dạng đặc điểm múa truyền thống Khmer
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA NCS LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• DANH MỤC TÁC PHẨM MÚA KHMER NCS BIÊN ĐẠO VÀ DÀN DỰNG
• MỤC LỤC PHỤ LỤC
• PL1. PHỤ LỤC 1: CÁC BẢNG PHÂN TÍCH SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN
• PL2. PHỤ LỤC 2: DANH SÁCH NHỮNG NGƯỜI CUNG CẤP THÔNG TIN
• PL3. PHỤ LỤC 3: TRÍCH LƯỢC MỘT SỐ CUỘC PHỎNG VẤN
• PL4. PHỤ LỤC 4: HÌNH ẢNH ĐIỀN DÃ
• PL5. PHỤ LỤC 5: HÌNH ẢNH TRUYỀN THỐNG VÀ BIẾN ĐỔI MÚA KHMER NAM BỘ
• PL8. PHỤ LỤC 8: DANH SÁCH CÁC NGHỆ NHÂN, NGHỆ SĨ KHMER NAM BỘ

Tóm tắt

I. Tổng quan về múa Khmer Nam Bộ

Múa Khmer là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của người Khmer Nam Bộ. Nghiên cứu này tập trung vào luận án tiến sĩ về sự truyền thống và biến đổi của nghệ thuật múa này. Múa Khmer không chỉ là một hình thức giải trí mà còn là một di sản văn hóa quan trọng, phản ánh lịch sử và tâm hồn của người Khmer. Nghiên cứu này nhằm làm rõ các đặc điểm truyền thống và sự biến đổi của múa Khmer trong bối cảnh hiện đại.

1.1. Cơ sở hình thành múa Khmer

Múa Khmer được hình thành từ nền văn hóa nông nghiệp lúa nước của người Khmer. Các yếu tố tự nhiên như động thực vật và hiện tượng thiên nhiên đã ảnh hưởng đến các động tác múa. Ngoài ra, văn hóa Khmer còn chịu ảnh hưởng từ văn hóa Ấn Độ và văn hóa Trung Hoa, tạo nên sự đa dạng trong nghệ thuật múa. Các loại hình múa như múa cổ điển, múa dân gian và múa trong kịch hát đều có nguồn gốc từ những yếu tố này.

1.2. Vai trò của múa trong văn hóa Khmer

Múa Khmer đóng vai trò quan trọng trong các nghi lễ, lễ hội và sinh hoạt cộng đồng của người Khmer. Nó không chỉ là một hình thức nghệ thuật mà còn là phương tiện để truyền tải các giá trị văn hóa, tín ngưỡng và tâm linh. Múa truyền thống thường được biểu diễn trong các dịp lễ lớn như Tết Chol Chnam Thmay, lễ cưới và các nghi lễ tôn giáo. Đây là cách để người Khmer bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của mình.

II. Đặc điểm và giá trị của múa truyền thống Khmer Nam Bộ

Múa truyền thống Khmer Nam Bộ có những đặc điểm riêng biệt, phản ánh sâu sắc văn hóa và lịch sử của tộc người này. Nghiên cứu này tập trung phân tích ba loại hình múa chính: múa cổ điển, múa dân gian và múa trong kịch hát. Mỗi loại hình có những đặc trưng riêng về nội dung, hình thức và ngôn ngữ động tác. Múa Khmer không chỉ mang giá trị nghệ thuật mà còn có giá trị nhận thức, đạo đức và thẩm mỹ.

2.1. Múa cổ điển Khmer

Múa cổ điển Khmer là loại hình múa trang trọng, thường được biểu diễn trong các nghi lễ tôn giáo và lễ hội lớn. Các động tác múa được quy định chặt chẽ, mang tính biểu tượng cao. Múa cổ điển thường kết hợp với âm nhạc truyền thống và trang phục cầu kỳ, tạo nên sự uy nghi và linh thiêng. Nghiên cứu này làm rõ các đặc điểm về ngôn ngữ động tác và ý nghĩa biểu tượng của múa cổ điển Khmer.

2.2. Múa dân gian Khmer

Múa dân gian Khmer mang tính chất gần gũi với đời sống hàng ngày của người dân. Các điệu múa thường được biểu diễn trong các sinh hoạt cộng đồng, lễ hội và nghi lễ dân gian. Múa dân gian có động tác đơn giản, dễ học và dễ thực hiện, phản ánh tinh thần lạc quan và sự gắn kết cộng đồng. Nghiên cứu này phân tích các đặc điểm về nội dung và hình thức của múa dân gian Khmer, đồng thời làm rõ giá trị văn hóa và xã hội của nó.

III. Sự biến đổi của múa Khmer Nam Bộ trong bối cảnh hiện đại

Trong bối cảnh hiện đại hóa và hội nhập, múa Khmer Nam Bộ đã có nhiều biến đổi đáng kể. Nghiên cứu này tập trung phân tích các nguyên nhân và biểu hiện của sự biến đổi này. Biến đổi văn hóa đã tác động đến cả nội dung và hình thức của múa Khmer, từ việc thay đổi động tác, trang phục đến cách thức biểu diễn. Tuy nhiên, sự biến đổi không làm mất đi bản sắc truyền thống mà tạo ra những hình thức mới, phù hợp với xu thế thời đại.

3.1. Nguyên nhân của sự biến đổi

Sự biến đổi của múa Khmer Nam Bộ chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố, bao gồm sự thay đổi về không gian, môi trường và nhận thức của người dân. Quá trình hiện đại hóa và hội nhập văn hóa đã làm thay đổi cách thức thực hành và truyền dạy múa Khmer. Ngoài ra, sự thiếu hụt nguồn nhân lực và sự thay đổi trong kinh tế mưu sinh cũng là những nguyên nhân quan trọng dẫn đến sự biến đổi này.

3.2. Biểu hiện của sự biến đổi

Sự biến đổi của múa Khmer Nam Bộ được thể hiện qua việc xuất hiện các điệu múa mới, sự cải biên các động tác truyền thống và sự thay đổi trong cách thức biểu diễn. Một số điệu múa truyền thống đã bị mai một, trong khi các điệu múa hiện đại được sáng tạo và phổ biến rộng rãi. Nghiên cứu này làm rõ các biểu hiện cụ thể của sự biến đổi và đánh giá tác động của nó đối với văn hóa Khmer.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghệ thuật múa của cộng đồng tộc người Khmer tại Nam Bộ là một thành tố cốt lõi trong di sản văn hóa phi vật thể của Việt Nam, phản ánh sâu sắc thế giới quan, nhân sinh quan và bản sắc tâm linh của hơn 1,3 triệu cư dân nông nghiệp lúa nước tại Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Luận án tiến sĩ chuyên ngành Văn hóa học với đề tài "Múa Khmer Nam Bộ: truyền thống và biến đổi" của nghiên cứu sinh Sơn Cao Thắng, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS Phan Thị Thu Hiền (Trường Đại học Trà Vinh, 2023), đặt nền móng tiếp cận mới bằng cách giải mã múa không chỉ như một hình thái kỹ thuật biểu diễn mà là một thực thể văn hóa sống động trong dòng chảy lịch sử và đương đại.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) được xác lập rõ nét khi đối chiếu với các công trình đi trước. Các nghiên cứu của Lê Ngọc Canh (1997, 2004, 2013), Sơn Ngọc Hoàng (2012), Lâm Vĩnh Phương (2014) và Trần Thị Lan Hương (2017) chủ yếu tiếp cận múa Khmer dưới góc độ Nghệ thuật học thuần túy (Dance studies) hoặc Lý luận - Lịch sử sân khấu kịch hát, tập trung miêu tả hình thái động tác hoặc khu biệt trong từng loại hình cụ thể (như sân khấu Rô-băm hay Dù-kê). Chưa có công trình nào khảo sát toàn diện và hệ thống múa Khmer Nam Bộ dưới lăng kính Văn hóa học nghệ thuật (Cultural Studies of Art) trên cả hai chiều kích: xác lập các hằng số giá trị truyền thống và nhận diện quy luật biến đổi văn hóa trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Luận án tập trung giải quyết hai câu hỏi nghiên cứu và hai giả thuyết tương ứng:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Múa Khmer Nam Bộ truyền thống mang những đặc điểm tiêu biểu và hệ giá trị văn hóa cốt lõi nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Múa Khmer Nam Bộ hiện nay đang trải qua những biến đổi gì về không gian, hình thức, ngôn ngữ động tác và âm nhạc, cùng hệ quả thực tiễn ra sao?
• Giả thuyết nghiên cứu 1 (H1): Quá trình định cư và canh tác nông nghiệp lúa nước lâu đời tại vùng đất Nam Bộ đã sản sinh ra một loại hình nghệ thuật múa mang đậm căn tính văn hóa bản địa, với đặc trưng thẩm mỹ nổi trội là kỹ thuật vận động tập trung vào cánh tay và bàn tay (khu biệt với múa phương Tây).
• Giả thuyết nghiên cứu 2 (H2): Dưới áp lực của hiện đại hóa và giao lưu tiếp biến văn hóa, nghệ thuật múa Khmer Nam Bộ không bị hòa tan hay đứt gãy hoàn toàn, mà bằng cơ chế tự điều chỉnh dựa trên bản sắc tộc người, chủ thể văn hóa đã chủ động tạo ra các hình thức thực hành mới thích ứng với xã hội đương đại.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp đa chiều: Hướng tiếp cận Văn hóa học nghệ thuật (Phan Thị Thu Hiền), Thuyết cấu trúc - chức năng (Malinowski, Radcliffe-Brown), Thuyết vùng văn hóa (Alfred Kroeber, Trần Quốc Vượng, Ngô Đức Thịnh, Trần Ngọc Thêm), Thuyết tương đối văn hóa và đặc thù lịch sử (Franz Boas), cùng Thuyết tiếp biến và biến đổi văn hóa (Robert Redfield, Leonard Broom). Phạm vi không gian nghiên cứu tập trung vào hai địa bàn trọng điểm: tỉnh Trà Vinh và tỉnh Sóc Trăng – nơi lưu giữ mật độ chùa Phật giáo Nam tông Khmer dày đặc và các đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp lẫn nghệ nhân dân gian tiêu biểu nhất; khung thời gian khảo sát trải dài từ sau năm 1975 đến năm 2023.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu trong luận án được tổng hợp từ hai luồng nghiên cứu học thuật lớn:

Nhóm công trình lý luận và nghiên cứu thực tiễn quốc tế: Nền tảng khảo cổ học Óc Eo của Louis Malleret (1959–1963) và các tài liệu nhân chủng học, huyết chủng học của Pierre Rossion (1974) đã chứng minh lịch sử cư trú và nguồn gốc văn hóa lâu đời của cư dân bản địa tại châu thổ sông Mê Kông. Về văn hóa và nghệ thuật Khmer, các công trình của Meach Pun (2007) về phong tục tập quán, Pich Tum Kravel (1997, 2000, 2010) về các loại hình sân khấu Dì-kê, Ba-săc, Khôl và nghệ thuật múa Campuchia, nghiên cứu của Preap Chanmara (2009) về sân khấu Khôl tại chùa Svay Andet, hay tài liệu về điệu múa chày giã gạo Rom Kôs Ong-re của UNESCO (2002) đã cung cấp dữ liệu đối sánh quan trọng về nghệ thuật trình diễn truyền thống.

Nhóm công trình trong nước: Nghiên cứu lịch sử - dân tộc học từ Lê Hương (1969), Huỳnh Ngọc Trảng (1987), Mạc Đường (1991), Trường Lưu (1993, 2001), Phan An (2009) đến Trần Minh Thương (2016) đã phác họa bức tranh toàn cảnh về đời sống tâm linh, phong tục và lễ hội phum sóc. Ở lĩnh vực nghệ thuật múa và sân khấu, các công trình của Nguyễn Đình Phúc (1981), Hoàng Túc (2011), Sang Sết (2020), cùng các chuyên khảo của Lê Ngọc Canh (2004, 2013) và Trần Thị Lan Hương (2017) đã hệ thống hóa bước đầu các vũ đạo trong Rô-băm và Dù-kê.

Luận án chỉ ra hai cuộc tranh luận lý thuyết (academic debates) chủ chốt trong y văn:

1. Bản chất của múa Khmer Nam Bộ: Quan điểm thuần túy nghệ thuật học coi múa như một tập hợp các niêm luật vũ đạo cố định cần bảo tồn nguyên trạng; đối lập với quan điểm văn hóa học coi múa là một thành tố hữu cơ trong chỉnh thể nguyên hợp văn hóa dân gian, luôn biến động theo nhu cầu sinh tồn và biểu đạt của cộng đồng.
2. Mối quan hệ cội nguồn giữa múa Khmer Nam Bộ và múa Campuchia: Một số học giả đồng nhất múa Khmer Nam Bộ với múa cung đình hay dân gian Campuchia. Luận án tái định vị rằng: dù có chung cội nguồn văn hóa Khmer và ảnh hưởng văn minh Ấn Độ giáo/Phật giáo Nam tông, múa Khmer Nam Bộ mang tính đặc thù lịch sử sâu sắc do quá trình cộng cư và giao thoa mật thiết với người Kinh, Hoa, Chăm tại đồng bằng sông Cửu Long.

So sánh với hai nghiên cứu quốc tế điển hình:

• So với sân khấu mặt nạ L-khôn Khôl tại Svay Andet của Preap Chanmara (2009) – vốn mang tính nghi lễ nông nghiệp thuần túy do nam giới biểu diễn, múa mặt nạ trong kịch múa Rô-băm của người Khmer Nam Bộ đã dung hợp cả vũ công nam và nữ, tích hợp sâu vào sinh hoạt lễ hội chùa chiền và giao thoa với kỹ thuật biểu diễn dân gian.
• So với nghệ thuật múa cổ điển cung đình Campuchia (Robam Preah Reach Trop) được chuẩn hóa cao độ dưới sự bảo trợ của hoàng gia (Pich Tum Kravel, 2010), múa cổ điển Khmer Nam Bộ tồn tại và được trao truyền chủ yếu trong không gian dân gian và tôn giáo phum sóc, tạo nên tính chất linh hoạt, mộc mạc và gần gũi với đời sống sản xuất.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án đóng góp trực tiếp vào việc mở rộng lý thuyết Văn hóa học nghệ thuật của GS.TS Phan Thị Thu Hiền: "Văn hoá học nghệ thuật coi nghiên cứu các tác phẩm/các nền nghệ thuật như phương tiện để nhằm đến mục đích hiểu biết những nền văn hoá đã sản sinh, nuôi dưỡng, là môi trường hoạt động của các tác phẩm/các nền nghệ thuật đó" (Phan Thị Thu Hiền, 2006, 2016). Nghiên cứu khẳng định múa không chỉ là biểu hiện thẩm mỹ cá nhân mà là hệ thống ký hiệu văn hóa chuyển tải tri thức dân gian, cấu trúc tâm lý tộc người và các quy chuẩn đạo đức xã hội.

Đồng thời, công trình kiểm chứng và cụ thể hóa Thuyết cấu trúc - chức năng (Malinowski, Radcliffe-Brown) trong việc giải thích chức năng duy trì trạng thái cân bằng tâm linh (múa chữa bệnh Rom A-răk, múa cầu an Rom Buông-suông) và chức năng cố kết cộng đồng (múa sinh hoạt Rom Vong, Rom Kbach, Rom Saravan). Vận dụng Thuyết biến đổi văn hóa, luận án luận giải quá trình thế tục hóa, sân khấu hóa và chuyên nghiệp hóa của múa Khmer như một tiến trình thích ứng tất yếu khi môi trường sinh thái phum sóc truyền thống chuyển sang cơ cấu kinh tế thị trường và xã hội thông tin.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp bốn trục lý thuyết nền tảng:

• Trục sinh thái văn hóa nông nghiệp: Giải mã các động tác múa mô phỏng tự nhiên (sóng nước, chim muông, cây cỏ, bông lúa) và quy luật âm dương.
• Trục tiếp biến văn hóa (Acculturation): Phân tích sự dung hợp giữa ba lớp văn hóa: (1) Lớp văn hóa bản địa Đông Nam Á cổ; (2) Lớp văn hóa Ấn Độ (tôn giáo Brahman giáo, Phật giáo Theravada, văn học Ramayana); (3) Lớp văn hóa giao lưu khu vực (Kinh, Hoa, Chăm, phương Tây).
• Trục hình thái nghệ thuật: Khảo sát 3 phân hệ múa chính: Múa cổ điển (kịch múa Rô-băm, múa cung đình), Múa dân gian (múa tín ngưỡng, múa nghi lễ vòng đời, múa lao động sinh hoạt), và Múa trong kịch hát (sân khấu Dù-kê, Dì-kê).
• Trục vận động thời gian (Lịch đại & Đồng đại): Đối sánh cấu trúc nghệ thuật múa trước và sau năm 1975, phân tích sự khác biệt địa - văn hóa giữa hai trung tâm Trà Vinh và Sóc Trăng.

Quy định biên (boundary conditions): Khung phân tích này áp dụng trực tiếp cho cộng đồng người Khmer cư trú tại Tây Nam Bộ Việt Nam, gắn liền với không gian chùa Phật giáo Theravada và các đoàn nghệ thuật bán chuyên/chuyên nghiệp tại địa phương.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng lập trường nhận thức luận diễn giải (Interpretivism) kết hợp với chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism), xem xét múa như một hệ thống biểu đạt mang tính xã hội và lịch sử. Nghiên cứu sử dụng thiết kế định tính chuyên sâu (Qualitative Research Design) kết hợp các thao tác liên ngành giữa Văn hóa học, Nhân học nghệ thuật và Xã hội học văn hóa.

Vị thế của nghiên cứu sinh là một "người trong cuộc" (insider / native researcher) – một người con của tộc người Khmer, thông thạo ngôn ngữ Khmer bản địa (nghe, nói, đọc, viết) và trực tiếp hoạt động trong lĩnh vực biên đạo múa. Vị thế này mang lại lợi thế phương pháp luận vượt trội trong việc tiếp cận các tầng sâu ý nghĩa của nghi thức bí truyền, vượt qua rào cản ngôn ngữ mà các nhà nghiên cứu người Kinh hay học giả nước ngoài trước đây gặp phải.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập dữ liệu thực địa tuân thủ các chuẩn mực nhân học nghiêm ngặt:

• Điền dã dân tộc học và quan sát tham dự (Participant Observation): Trực tiếp tham gia, trải nghiệm và ghi chép tại các không gian trình diễn thực tế: lễ hội chùa chiền (Chôl Chnam Thmây, Sen Đôn Ta, Ok Om Bok), nghi lễ gia đình (đám cưới A-pea Pi-pea, tang ma Bên Sop), và các buổi tập luyện của đoàn nghệ thuật chuyên nghiệp tỉnh Trà Vinh, Sóc Trăng.
• Phỏng vấn sâu bán cấu trúc (In-depth Interviews) và hồi cố lịch sử: Thực hiện với 8 nghệ nhân ưu tú, nghệ sĩ và trí thức uy tín hàng đầu: NSƯT Thạch Chân, NSƯT Thạch Sết (Sang Sết), NSƯT Thạch Thị Thane, NSƯT Thạch Thị Văn Na, NS. Thạch Thị Ni Ta, A-charr Trần Lài Hô, Nhà nghiên cứu Ngô Khị,... Dữ liệu phỏng vấn được ghi âm, phiên âm tiếng Khmer và đối chiếu văn bản khoa học.
• Tam giác đạc dữ liệu (Data Triangulation): Kết hợp chéo giữa: (1) Dữ liệu điền dã thực tế; (2) Tài liệu thư tịch cổ, văn bản tiếng Khmer, tiếng Pháp và tiếng Việt; (3) Ý kiến thẩm định chuyên môn của các nghệ nhân cao tuổi và nhà nghiên cứu văn hóa dân gian.

Data và phân tích

Luận án xây dựng hệ thống 15 bảng phân loại và mô tả chi tiết tại phần Phụ lục (từ PL1.1 đến PL1.15) cùng các bảng tổng hợp trong nội dung chính (Bảng 2.8, Bảng 2.10, Bảng 3.1, Bảng 3.2), tiêu biểu gồm:

• Bảng phân tích ngôn ngữ động tác tay múa cổ điển Khmer (PL1.5) và văn hóa lạy Som Peas (PL1.15).
• Bảng hệ thống động tác cho các tuyến nhân vật kịch múa: vai nam (Neay-rông), vai nữ (Neang), vai khỉ (S-va - PL1.7), vai chằn (Yeak - PL1.8).
• Bảng phân tích các điệu múa tín ngưỡng (Rom A-răk, Rom Buông-suông - PL1.9) và nghi lễ cưới truyền thống (PL1.10).
• Bảng thống kê số lượng Nghệ sĩ Ưu tú (NSƯT) và Nghệ nhân Ưu tú (NNƯT) trong lĩnh vực nghệ thuật múa Khmer Nam Bộ (Bảng 3.2).

Dữ liệu được phân tích theo phương pháp phân tích văn bản, ký hiệu học văn hóa và so sánh cấu trúc hình thái (Morphological and Structural Analysis), đảm bảo độ tin cậy và giá trị nội tại cao nhất của dữ liệu định tính.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Xác lập đặc trưng thẩm mỹ "thiên về tay" gắn liền với cơ sở sinh thái - nông nghiệp: Khác với nghệ thuật múa phương Tây chú trọng vào lực đẩy của chân, bật nhảy và chuyển động cơ bắp lớn, múa Khmer Nam Bộ dồn toàn bộ sự tinh tế vào các khớp ngón tay, cổ tay, cánh tay và tư thế uốn cong của cột sống. Tác giả chỉ ra mối liên hệ tương đồng giữa đường nét múa mềm mại, uốn lượn với mầm cây vươn mình, bông lúa trĩu hạt, hình tượng rắn thần Naga và dòng nước phù sa vùng châu thổ Cửu Long.
2. Giải mã cấu trúc hình thái đa tầng của múa truyền thống: Luận án chứng minh múa Khmer là sản phẩm tích hợp của ba lớp trầm tích văn hóa:
   • Lớp bản địa: Thể hiện qua các điệu múa sinh hoạt cộng đồng (Rom Vong, Rom Kbach, Rom Saravan) và múa lao động (Rom Kôs Ong-re - múa chày giã gạo, múa gặt lúa, múa xúc tép).
   • Lớp văn hóa Ấn Độ: Thể hiện qua hệ thống múa cổ điển Rô-băm, kịch múa sử thi Ream Kêr (Ramayana), hệ thống nhân vật thần thoại (Neay-rông, Neang, Yeak, S-va, Ap-sa-ra) và cử chỉ ấn quyết tôn giáo.
   • Lớp giao lưu tiếp biến khu vực: Thể hiện rõ nét trong sân khấu kịch hát Dù-kê qua sự tiếp thu vũ đạo quyền thuật Trung Hoa, làn điệu cải lương của người Kinh và các tiết tấu âm nhạc phương Tây đương đại.
3. Định hình hệ giá trị văn hóa - triết mỹ Chân - Thiện - Mỹ:
   • Giá trị nhận thức (Chân): Thể hiện triết lý hài hòa âm dương và tàn dư mẫu hệ thông qua tính "trọng nữ" sâu sắc trong nghệ thuật múa (vũ nữ giữ vai trò chủ đạo, hình tượng Mẹ Lúa, Nữ thần Nước).
   • Giá trị đạo đức (Thiện): Múa phản ánh tinh thần hiếu hòa, bao dung của Phật giáo Nam tông; các xung đột kịch tính giữa thiện (Neay-rông) và ác (Yeak) luôn kết thúc bằng sự cảm hóa, hướng thiện và hòa giải.
   • Giá trị thẩm mỹ (Mỹ): Sự hòa quyện giữa vẻ đẹp ngoại diện (trang phục đính hạt cườm lộng lẫy, mão kban dát vàng, mặt nạ sơn son) và vẻ đẹp nội tâm (cốt cách thanh tịnh, nụ cười an nhiên, cử chỉ khiêm cung trong văn hóa lạy Som Peas).
4. Chỉ ra bức tranh biến đổi hai mặt trong xã hội hiện đại:
   • Mặt tích cực: Mở rộng không gian biểu diễn từ sân chùa, sân nhà lên sân khấu chuyên nghiệp, truyền hình và lễ hội du lịch; nâng cao kỹ thuật biểu diễn của diễn viên; phong phú hóa đề tài và bổ sung các tác phẩm biên đạo mới.
   • Mặt hạn chế, suy thoái: Các điệu múa cổ linh thiêng gắn với tín ngưỡng nguyên thủy như múa lên đồng chữa bệnh (Rom A-răk), múa cúng tổ (Rom Chui-chai, Rom Hum-rông), múa cầu mưa (Rom Buông-suông) đang biến mất hoàn toàn trong thực hành đời sống; nghệ thuật múa trong nghi lễ cưới bị giản lược tối đa; xu hướng lạm dụng nhạc điện tử thay thế dàn nhạc ngũ âm (Pin Peat) truyền thống làm biến dạng nhịp điệu và linh hồn của vũ đạo dân tộc.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Khẳng định tính đúng đắn của phương pháp tiếp cận Văn hóa học nghệ thuật trong nghiên cứu di sản phi vật thể của các tộc người thiểu số tại Việt Nam; cung cấp khung phân tích mẫu mực cho các nghiên cứu tiếp theo về nghệ thuật biểu diễn dân gian.
• Về phương pháp luận: Chứng minh vai trò then chốt của phương pháp nghiên cứu điền dã kết hợp vị thế "nhà nghiên cứu bản địa" trong việc giải mã chuẩn xác các tầng nghĩa biểu tượng văn hóa.
• Về thực tiễn và chính sách: Đề xuất lộ trình khẩn cấp nhằm bảo tồn "di sản sống": (1) Thành lập chương trình truyền dạy múa cổ truyền do các nghệ nhân ưu tú trực tiếp giảng dạy; (2) Khôi phục không gian thực hành văn hóa múa tại các ngôi chùa Khmer; (3) Đưa nghệ thuật múa Khmer vào chương trình giáo dục di sản tại các trường đại học, cao đẳng vùng ĐBSCL; (4) Xây dựng cơ chế tài chính đặc thù hỗ trợ các đoàn nghệ thuật Khmer duy trì dàn nhạc ngũ âm sống khi biểu diễn.

Limitations và Future Research

• Hạn chế về phạm vi không gian: Do giới hạn nguồn lực, nghiên cứu thực địa mới tập trung sâu vào hai tỉnh Trà Vinh và Sóc Trăng, chưa thể bao quát toàn bộ các tiểu vùng văn hóa Khmer khác tại An Giang (vùng Bảy Núi), Kiên Giang, Bạc Liêu hay Bình Phước.
• Hạn chế về tư liệu hồi cố: Một số điệu múa cổ truyền đã thất truyền cùng với sự qua đời của các nghệ nhân thế hệ trước, dữ liệu thu thập chủ yếu dựa trên lời kể hồi cố, thiếu các bản ghi hình ảnh hoặc ký âm vũ đạo nguyên gốc trước năm 1975.
• Chương trình nghiên cứu tương lai:
  1. Ứng dụng công nghệ số hóa 3D và hệ thống ghi nhận chuyển động (Motion Capture) để lưu trữ và bảo tồn kỹ thuật số toàn bộ hệ thống động tác múa cổ điển Rô-băm.
  2. Mở rộng nghiên cứu so sánh xuyên biên giới về nghệ thuật múa của cộng đồng người Khmer tại vùng hạ lưu lưu vực sông Mê Kông (Việt Nam, Campuchia, Thái Lan, Lào).
  3. Nghiên cứu kinh tế di sản và công nghiệp văn hóa: Đánh giá mô hình thương mại hóa bền vững nghệ thuật múa Khmer trong chuỗi giá trị du lịch văn hóa ĐBSCL.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật: Cung cấp bộ tư liệu điền dã và hệ thống thuật ngữ chuyên khảo toàn diện, đóng vai trò công trình tham chiếu bắt buộc cho các nhà nghiên cứu văn hóa học, nhân học và nghệ thuật học Đông Nam Á.
• Chính sách nhà nước: Cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn phục vụ việc thực hiện Nghị quyết Trung ương về xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam; hỗ trợ đắc lực cho công tác lập hồ sơ khoa học đề nghị ghi danh nghệ thuật sân khấu Rô-băm và Dù-kê là Di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia và quốc tế (UNESCO).
• Lợi ích cộng đồng: Khơi dậy niềm tự hào dân tộc, nâng cao ý thức tự giác bảo tồn di sản của cộng đồng thanh niên Khmer tại phum sóc, tạo sinh kế bền vững thông qua phát triển du lịch văn hóa cộng đồng.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Tiếp cận phương pháp luận liên ngành và hệ thống dữ liệu gốc về văn hóa nghệ thuật tộc người Khmer.
• Các nhà nghiên cứu văn hóa, giảng viên đại học: Nguồn tư liệu tham khảo chuẩn xác về lịch sử, nghệ thuật và xã hội học tộc người ở Nam Bộ.
• Biên đạo múa, nghệ sĩ biểu diễn và nhà quản lý nghệ thuật: Hiểu rõ nguyên lý vận động, tính quy chuẩn của các động tác truyền thống để tránh sai lệch, lai căng khi sáng tác, dàn dựng tác phẩm mới.
• Nhà hoạch định chính sách văn hóa và chính quyền địa phương: Cơ sở thực tiễn để ban hành các chính sách đãi ngộ nghệ nhân, bảo tồn chùa chiền và hỗ trợ thiết chế văn hóa cơ sở.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng thành công lý thuyết Văn hóa học nghệ thuật vào việc nghiên cứu múa tộc người thiểu số, chứng minh rằng nghệ thuật múa Khmer Nam Bộ là một "văn bản văn hóa" phản ánh chỉnh thể sinh thái nông nghiệp lúa nước, cấu trúc xã hội phum sóc và hệ giá trị Chân - Thiện - Mỹ của cộng đồng.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận so với các công trình đi trước? Khác với công trình của Lê Ngọc Canh (2013) hay Trần Thị Lan Hương (2017) vốn tiếp cận từ ngoài vào bằng góc nhìn nghệ thuật học thuần túy, tác giả nghiên cứu với tư cách một nhà nghiên cứu bản địa (native researcher), kết hợp nhuần nhuyễn phương pháp quan sát tham dự sâu, phỏng vấn hồi cố lịch sử bằng tiếng mẹ đẻ và phân tích cấu trúc động tác có đối chiếu lịch đại.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu nghiên cứu? Sự biến mất gần như tuyệt đối của hình thức múa lên đồng chữa bệnh Rom A-răk và múa cầu an Rom Buông-suông trong đời sống thực tế do sự phát triển của hệ thống y tế hiện đại và sự biến đổi trong nhận thức tôn giáo, biến một nghi lễ tâm linh cộng đồng thiêng liêng thành ký ức văn hóa chỉ còn tồn tại qua lời kể của các nghệ nhân cao tuổi.

4. Quy trình nhân rộng và kiểm chứng (Replication Protocol) có được thiết lập không? Có. Luận án thiết lập hệ thống 15 bảng phân loại chi tiết (Phụ lục 1) từ tên gọi, đạo cụ, trang phục, bản ký âm đến cấu trúc hình thái từng động tác tay, chân cho từng tuyến nhân vật, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập dễ dàng kiểm chứng và tái lập khảo sát tại các địa bàn khác.

5. Lộ trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình như thế nào? Tập trung vào: (1) Số hóa 3D di sản vũ đạo dân gian; (2) Khảo sát so sánh múa Khmer Nam Bộ với múa dân tộc thiểu số tại bán đảo Đông Dương; (3) Xây dựng giáo trình giảng dạy chuẩn quốc gia về nghệ thuật múa Khmer.

Kết luận

1. Xác lập hệ thống lý luận vững chắc về nghệ thuật múa Khmer Nam Bộ dưới góc nhìn Văn hóa học nghệ thuật, phân định rõ ba loại hình: múa cổ điển, múa dân gian và múa trong kịch hát.
2. Chứng minh đặc trưng thẩm mỹ độc đáo "thiên về tay", phản ánh sâu sắc dấu ấn sinh thái nông nghiệp lúa nước vùng đồng bằng sông Cửu Long.
3. Giải mã cấu trúc tiếp biến văn hóa đa tầng (Bản địa - Ấn Độ - Giao lưu Kinh, Hoa, Chăm) làm nên bản sắc khu biệt của người Khmer Nam Bộ so với người Khmer Campuchia.
4. Đánh giá toàn diện bức tranh biến đổi văn hóa đương đại, vạch rõ nguy cơ mai một của các hình thức múa thiêng và sự biến dạng vũ đạo do lạm dụng sân khấu hóa thương mại.
5. Cung cấp hệ thống tư liệu điền dã mẫu mực và danh mục nghệ nhân, đóng góp cơ sở khoa học cốt lõi cho các chính sách bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể của quốc gia và quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 còn trình bày về thực tiễn chủ thể nghiên cứu, văn hóa vật thể, văn hóa phi vật thể và các cơ sở hình thành múa Khmer Nam Bộ. Chương 2: Đặc điểm và giá trị múa truyền thống Khmer Nam Bộ (50 trang) Về đặc điểm, chúng tôi xác định múa truyền thống Khmer Nam Bộ hiện hữu rõ có ba loại hình: múa cổ điển, múa dân gian và múa trong kịch hát. NCS tiến hành phân tích theo ba nhóm hướng: nội dung - hình thức; ngôn ngữ - động tác và âm nhạc làm rõ đặc điểm của ba loại hình trên. Nội dung thứ hai, tập trung phân tích về giá trị múa Khmer Nam Bộ ở ba khía cạnh: giá trị nhận thức; giá trị đạo đức và giá trị thẩm mỹ.

Chương 3: Những biến đổi hiện nay của múa Khmer Nam Bộ. (40 trang) Chúng tôi xác định bối cảnh và tìm hiểu nguyên nhân cho thấy đối tượng múa Khmer Nam Bộ hiện nay có sự biến đổi. Phân tích chỉ ra những biểu hiện của biến đổi múa Khmer Nam Bộ thể hiện ở ba loại hình: múa cổ điển, múa dân gian và múa trong kịch hát xoay quanh các vấn đề về nội dung - hình thức, ngôn ngữ - động tác và âm nhạc. Qua đó, chúng tôi đánh giá hệ quả ở hai mặt: tích cực và hạn chế của sự biến đổi múa Khmer Nam Bộ hiện nay.

TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Nhóm công trình nghiên cứu lý luận 1. Các nghiên cứu của tác giả nước ngoài Để phục vụ nhu cầu nghiên cứu về văn hoá ở Việt Nam, các Trung tâm, Viện nghiên cứu văn hoá đã tổ chức dịch các công trình của các tác giả nước ngoài, cụ thể năm 2001 Viện Thông tin Khoa học Xã hội thuộc Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Quốc gia đã dịch các nghiên cứu của các nhà văn hoá học, nhân học, xã hội học trên thế giới như: White.

với tựa đề công trình là Văn hoá học và văn hoá thế kỉ XX. Radughin, Văn hóa học những bài giảng do Vũ Đình Phòng dịch từ nguyên bản tiếng Nga Kulturologia, Nxb Trung Tâm năm 1997, Moskva, hiệu đính bởi Từ Thị Loan. Trong cuốn này có ba phần: Bản chất và chức năng của văn hóa; Sự phát triển của văn hóa thế giới; Những giai đoạn phát triển chủ yếu của nền văn hóa Nga (Viện Văn hóa - Thông tin, 2004). Chúng tôi chú ý đến hai nội dung trong phần một đó là Văn hóa với tư cách là đối tượng của Văn hóa học, Văn hóa với tư cách là một hệ thống để xem xét đối tượng nghiên cứu trong Luận án.

Nhiều tác giả trong công trình Văn hóa học - Những phương pháp nghiên cứu, được Viện Văn hóa - Thông tin dịch, Nguyễn Chí Bền chịu trách nhiệm xuất bản, Từ Thị Loan biên tập. Macdonald với bài nghiên cứu “Điền dã: sưu tầm văn học truyền miệng” và Bryman với bài nghiên cứu “Phỏng vấn trong nghiên cứu định tính” (Viện Văn hóa - Thông tin, 2007). Hai bài nghiên cứu này cung cấp lý thuyết và phương pháp nghiên cứu cần thiết nhất, do đó để thực hiện đề tài này chúng tôi chọn phương pháp nghiên cứu định tính. Chris Barker với công trình Nghiên cứu văn hóa lý thuyết và thực hành, đã được Viện Văn hóa Nghệ thuật Việt Nam dịch, Lê Tiến Dũng chịu trách nhiệm xuất bản, Vũ Thanh Việt và Nguyễn Chí Bền chịu trách nhiệm bản thảo, Phan Thanh Nhàn và Phạm Lan Oanh biên tập, Nxb Văn hóa Thông tin.

Sách gồm có ba phần: Văn hóa và nghiên 7 cứu văn hóa; Bối cảnh thay đổi của nghiên cứu văn hóa; Những vấn đề của nghiên cứu văn hóa. (Viện Văn hóa Nghệ thuật Việt Nam, 2011) Bên cạnh đó, chúng tôi còn tiếp cận các công trình lý thuyết và phương pháp của ngành nhân học giúp bổ trợ cho công trình nghiên cứu như: H. Russel Bernard (2009), Research methods in anthropology: Qualitative and Quantitative Approaches - Các phương pháp nghiên cứu trong nhân học - tiếp cận định tính và định lượng, đã được Hoàng Trọng, Ngô Thị Phương Lan, Trương Thị Thu Hằng dịch, Nxb Đại học Quốc gia Tp. Hồ Chí Minh năm 2009.

Các nội dung NCS chú ý gồm: quan sát tham dự, ghi chép điền dã, phỏng vấn, bảng hỏi,… (H. Warms (2010), Lý thuyết nhân học - giới thiệu lịch sử, do Lê Sơn Phương Ngọc và Đinh Hồng Phúc dịch, hiệu đính bởi Nguyễn Văn Lịch và Phan An, Nxb Từ điển Bách khoa. Tài liệu có bốn phần: Các nền tảng lịch sử của lý thuyết nhân loại học; Lý thuyết văn hóa vào đầu thế kỷ XX; Vấn đề lý thuyết giữa thế kỷ XX; Khuynh hướng gần đây trong lý thuyết nhân loại học. Nhìn chung, thuyết chức năng trong nhân loại học cơ bản được chia thành hai hệ tư tưởng, mỗi hệ kết hợp với một tên tuổi chủ chốt: Thuyết chức năng tâm lý của Malinowski 1884 - 1942, thuyết cấu trúc - chức năng của Brown 1881 - 1955 (L.

Chúng tôi vận dụng phương pháp chọn nghiên cứu thực địa, thu thập dữ liệu để tìm hiểu các thiết chế văn hóa Khmer Nam Bộ, qua đó tìm hiểu các loại hình nghệ thuật múa của tộc người này ở khía cạnh chức năng duy trì trạng thái cân bằng và sự cố kết cộng đồng xã hội. Michael Pickering (chủ biên), Nguyễn Vân Hà (dịch 2018), Research methods for cultural studies - Phương pháp nghiên cứu Văn hóa học, Nxb Dân trí. Nội dung công trình này gồm có năm phần: Cuộc sống và kinh nghiệm sống; Sản xuất và tiêu thụ; Lượng và chất; Văn bản và hình ảnh; Kết nối quá khứ. Ông đã lựa chọn, tổng hợp trong khuôn khổ bảy công trình quan trọng bàn về mỹ học và văn học nghệ thuật của Diderot: Luận về cái đẹp (Traité du beau); Về những tác giả và các nhà phê bình (Des auteurs et des critiques); 8 Những tùy bút về hội họa (Essais sur la peinture); Châm biếm 1 (Satire I); Tán dương Richardson (Éloge de Richardson); Trò chuyện với Dorval về đứa con hoang (Entretien sur Le Fils naturel); Ý kiến ngược đời về diễn viên (Paradoxe sur le comédien).

Cuốn sách giúp NCS tiếp cận những thông điệp của một nhà tư tưởng lớn về những vấn đề gần gũi với đời sống, đó là mối quan hệ giữa cái thật, cái tốt và cái đẹp; về phong cách phê bình; câu chuyện hội họa hay kiến trúc và về diễn xuất của nghệ sĩ trên sân khấu. Nhìn chung, nhóm tài liệu về lý thuyết và phương pháp của các tác giả nước ngoài được trình bày ở trên giúp chúng tôi tiếp cận và kế thừa ở các nội dung: phương pháp định tính, thực địa, tham dự, phỏng vấn cùng với lý thuyết chức năng áp dụng thực tiễn vào trong đề tài Luận án. Các nghiên cứu của các tác giả trong nước Nghiên cứu về múa Khmer Nam Bộ, chúng tôi tiếp cận được công trình: Khái luận Nghệ thuật múa của Lê Ngọc Canh. Nội dung tài liệu này, có bốn chương: Nguồn gốc hình thành nghệ thuật múa; Hình thái nghệ thuật múa; Đặc trưng nghệ thuật múa; Thể loại nghệ thuật múa (Lê Ngọc Canh, 1997).

Đây là công trình lý luận chuyên sâu về nghệ thuật múa, là tài liệu quan trọng giúp chúng tôi tham khảo nghiên cứu múa Khmer Nam Bộ. Đỗ Văn Khang (2001) Nghệ thuật học, Nxb Đại học quốc gia, Hà Nội. Chúng tôi chú ý đến các học thuyết về nguồn gốc ra đời của nghệ thuật được trình bày trong tài liệu này gồm: thuyết bắt chước, thuyết du hí, thuyết ma thuật, thuyết biểu hiện và thuyết tổng sinh lực - sinh lực thừa (Đỗ Văn Khang, 2001). Qua các thuyết này, chúng tôi tiến hành lựa chọn, soi xét, lý giải nguồn gốc ra đời của múa Khmer Nam Bộ.

Về công trình lý luận hướng tiếp cận Văn hóa học nghệ thuật: “Văn hóa học nghệ thuật như một chuyên ngành của Văn hóa học” đăng Tạp chí Văn hoá - Nghệ thuật, số 10 năm 2006 của Phan Thị Thu Hiền. Tác giả xác định phương pháp nghiên cứu như sau: Văn hoá học nói chung, văn hoá học nghệ thuật nói riêng, nhấn mạnh hơn trên phương pháp nghiên cứu hệ thống, tích hợp liên ngành (Phan Thị Thu Hiền, 2016). Ở đề tài này, chúng tôi chọn nghiên cứu theo hướng tiếp cận văn hóa học nghệ thuật: 9 nghiên cứu các tác phẩm, nền tảng múa Khmer Nam Bộ qua đó cho thấy được nền văn hóa đã sản sinh, nuôi dưỡng, môi trường hoạt động múa của người Khmer Nam Bộ. Ngoài ra, chúng tôi cũng chú ý đến công trình Nhân học: Ngành khoa học về con người, Nxb Tri thức, Hà Nội có các nội dung như: Nghệ thuật và nhân học nghệ thuật; Ba dạng thức của nhân học nghệ thuật; Hai trụ cột của nhân học nghệ thuật; Nhân học nghệ thuật ở Việt Nam (Đinh Hồng Hải, 2020).

Đây là những nội dung rất cần thiết giúp chúng tôi có cái nhìn tập trung vào chiều kích xã hội của nghệ thuật (chiều sâu), thay vì các nghiên cứu trước đây nghiên cứu về nghệ thuật thường có hướng tiếp cận tập trung vào lịch sử nghệ thuật học (chiều dọc), phê bình nghệ thuật (chiều ngang). Nhóm công trình nghiên cứu thực tiễn 1. Các nghiên cứu của tác giả nước ngoài a. Nghiên cứu về tộc người và văn hóa Khmer + Nghiên cứu khảo cổ học văn hóa Óc Eo có tác giả L.

Sau khi phát hiện ra văn hóa Óc Eo, ông đã tiến hành khai quật di tích này ở gần núi Ba Thê - nay thuộc xã Vọng Thê, huyện Thoại Sơn, tỉnh An Giang, kết quả từ năm 1959 đến 1963 ông đã cho ra đời một công trình đồ sộ mang tên Khảo cổ học Đồng bằng sông Cửu Long (L’Archeologie du Delta du Mékong) gồm 4 tập: Sự khám phá khảo cổ học và những cuộc khai quật Óc Eo (L’Exploration archéologique et les fouilles d’Oc Eo) gồm 473 trang và 47 trang bản vẽ; Nền văn minh vật chất Óc Eo (La civilisation matérielle) gồm 397 trang và 152 trang bản vẽ; Nền văn hóa Phù Nam (La culture du Founam) gồm 500 trang và 101 trang bản vẽ; Khảo cổ học bên này sông Bassac (Le Cisbassac). Ngoài ra, còn có công trình của nhà khảo cổ Pháp Giteau, tác giả quyển Lịch sử Cao Miên (Histoire du Cambodge). Chúng tôi tiếp cận gián tiếp công trình này qua các công bố khoa học của các tác giả (Lê Hương, 1969) và (Vũ Minh Giang, 2011) qua đó nhận diện chủ thể nghiên cứu người Khmer Nam Bộ ở các phương diện: nguồn gốc, quá trình hình thành người Khmer tại Nam Bộ. 10 + Nghiên cứu về khoa học huyết chủng Pierre Rossion trong bài viết của mình đăng trên Tạp chí Khoa học và Đời sống (Science et Vie) xuất bản ở Pháp vào tháng 10 năm 1974, số 685, tr.