Chương 1 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Tình hình nghiên cứu khoa học liên quan đến trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính 1. Tình hình nghiên cứu khoa học ở trong nước a) Nhóm công trình nghiên cứu liên quan đến lý luận về trách nhiệm chứng minh trong giải quyết khiếu nại hành chính - Lê Tiến Hào và Nguyễn Quốc Hiệp (2012), Khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố cáo hành chính ở Việt Nam hiện nay, NXB Chính trị - Hành chính, Hà Nội [41]. Cuốn sách được kết cấu thành 02 phần, phần thứ nhất là những vấn đề về khiếu nại và giải quyết khiếu nại hành chính, phần thứ hai là những vấn đề về tố cáo và giải quyết tố cáo hành chính.
Với 242 trang, cuốn sách đã luận giải được những vấn đề cơ ản của khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố cáo hiện nay ở nước ta. Không chỉ vậy, cuốn sách còn cung cấp cho người đọc những yếu tố bảo đảm thực hiện pháp luật về khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố cáo. - Nguyễn Tuấn Khanh (2011), Trách nhiệm pháp lý của Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp trong công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng chống tham nhũng, đề tài khoa học cấp bộ của Viện Khoa học Thanh tra [56]. Với kết cấu 03 chương, công trình đã đưa ra được cơ sở lý luận về trách nhiệm pháp lý và các yếu tố ảnh hưởng đến việc xác định trách nhiệm pháp lý; đánh giá thực trạng pháp luật, thực trạng thực hiện pháp luật và thực trạng thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Chủ tịch UBND các cấp trong công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng chống tham nhũng.
ua đó đưa ra những định hướng và các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả xác định trách nhiệm pháp lý của Chủ tịch UBND các cấp trong công tác này. Kết quả nghiên cứu của công trình là tài liệu quý có giá trị tham khảo để tác giả luận giải những vấn đề về trách nhiệm chứng minh trong GQKNHC. 9 - Trần Hậu Kiêm (2005), Nghiệp vụ công tác thanh tra, NXB Thống kê [54]. Cuốn sách bao gồm hệ thống các bài giảng về nghiệp vụ thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo được bố trí thành 03 phần.
Cuốn sách là công trình chuyên khảo về nghiệp vụ thanh tra, giải quyết khiếu nại tố cáo hành ch nh, đề cập đến những vấn đề không thể thiếu trong quá trình thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo hành ch nh, đặc biệt là vấn đề chứng cứ quá trình thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo. Song, công trình mới chỉ nghiên cứu vai trò và sử dụng chứng cứ như thế nào, chưa luận giải được hết những nội dung cụ thể về trách nhiệm chứng minh GQKNHC. - Lê Vương Long (2008), Trách nhiệm pháp lý - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn ở nước ta hiện nay, NXB Công an nhân dân [59]. Công trình đã đề cập đến trách nhiệm pháp lý nói chung như trách nhiệm hình sự, trách nhiệm hành chính, trách nhiệm dân sự, trách nhiệm vật chất của cán bộ công chức, trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực lao động; chế độ trách nhiệm pháp lý trong quản lý đất đai, trách nhiệm pháp lý quốc tế trong quan hệ quốc tế.
Cuốn sách giúp cho tác giả có nhận thức chung những vấn đề có liên quan đến trách nhiệm, trách nhiệm pháp lý nói chung, trong đó có liên quan trực tiếp đến trách nhiệm chứng minh trong GQKNHC. Công trình đã luận giải được một số vấn đề chung về trách nhiệm chứng minh trong giải quyết vụ việc hiếu nại hành ch nh trên cơ sở đặt trong mối tương quan giữa trách nhiệm chứng minh với chứng cứ; trách nhiệm chứng minh với chứng minh, trách nhiệm chứng minh với trách nhiệm cung cấp chứng cứ…, đánh giá thực trạng quy định của pháp luật hiện hành của nước ta về trách nhiệm chứng minh trong giải quyết hiếu nại và đưa ra một số giải pháp nâng cao trách nhiệm chứng minh trong giải quyết vụ việc hiếu nại hành ch nh. Tuy nhiên, công trình chưa luận giải sâu sắc có t nh chất lý luận về trách nhiệm chứng minh trong GQKNHC, nhất là vấn đề cơ sở của trách nhiệm chứng minh, các yếu tố ảo đảm thực hiện cũng như ý nghĩa của trách nhiệm chứng minh trong 10 GQKNHC. Song, đã có một số nội dung mà luận án có thể ế thừa, tham hảo trong quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận án của mình.
- Bùi Thị Ngọc Mai (2015), Trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước, Luận án Tiến sĩ năm 2015, Học viện Hành chính Quốc gia [71]. Với việc tiếp thu những thành tựu của những công trình nghiên cứu trước đó, luận án đã nghiên cứu, phát triển hơn những nội dung về khái niệm người đứng đầu, người đứng đầu cơ quan hành ch nh nhà nước; trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành ch nh nhà nước; nội dung, phạm vi, loại hình trách nhiệm và các yếu tố ảnh hưởng đến trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan hành ch nh nhà nước. Kết quả nghiên cứu của công trình có giá trị cho nghiên cứu sinh tham khảo khi luận giải về trách nhiệm chứng minh trong G KNHC đối với người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại. - Nguyễn Sỹ Giao (2011), Vai trò của Luật sư trong quá trình giải quyết khiếu nại hành chính hiện nay, đề tài khoa học cấp cơ sở năm 2011, Viện Khoa học Thanh tra [33].
Công trình đã nêu được vai trò của Luật sư trong đời sống xã hội ở các khía cạnh hác nhau như: ảo vệ quyền của bị can, bị cáo và các đương sự trước Tòa; thực hiện các hoạt động tư vấn pháp luật góp phần bảo vệ quyền và lợi ích của cá nhân, tổ chức; tham gia tuyên truyền, phổ biến và hoàn thiện pháp luật. Trong GQKNHC, Luật sư tham gia vào quá trình này góp phần bảo đảm dân chủ, công bằng xã hội và pháp chế với việc tư vấn cho công dân, tổ chức bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp hi được ủy quyền. Mặc dù việc luận giải những vấn đề của công trình chủ yếu dựa vào văn bản pháp luật hiện nay đã hông còn hiệu lực thi hành những kết quả nghiên cứu vai trò Luật sư với tư cách là người thực hiện quyền và nghĩa vụ của người khiếu nại đã cung cấp cho tác giả những kiến thức nhất định để tác giả luận giải trách nhiệm chứng minh của một trong những chủ thể có trách nhiệm chứng minh GQKNHC mà luận án nghiên cứu. - Đặng Xuân Thao (2002), Hoạt động thu thập, thẩm tra, xác minh chứng cứ trong giải quyết khiếu nại, đề tài khoa học, Viện Khoa học Thanh tra [136].
Đề tài nghiên cứu một số nội dung lý luận về chứng cứ và chứng cứ trong giải quyết 11 khiếu nại, thực tiễn hoạt động thu thập, thẩm tra, xác minh, sử dụng và quản lý chứng cứ trong giải quyết khiếu nại hành chính hiện nay, biện pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động thu thập, thẩm tra, xác minh, sử dụng và quản lý chứng cứ trong giải quyết khiếu nại hành chính và kiến nghị việc sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật liên quan; quan tâm củng cố xây dựng các tổ chức thanh tra nhà nước, nâng cao năng lực chuyên môn nghiệp vụ trong việc thu thập, thẩm tra, xác minh, sử dụng và quản lý chứng cứ trong GQKNHC. Kết quả nghiên cứu của công trình đã trực tiếp cung cấp cho nghiên cứu sinh một góc nhìn trực tiếp có liên quan đến hoạt động thực hiện trách nhiệm chứng minh trong G KNHC. Để từ đó nghiên cứu sinh có cơ sở đánh giá những vấn đề có thể kế thừa trong luận án của mình. Với quan điểm xây dựng mô hình và quy trình giải quyết khiếu nại độc lập, tác giả đã đưa ra mô hình giải quyết khiếu nại do một cơ quan thực hiện nhằm tránh tình trạng vừa “đá bóng” vừa “thổi còi” và phải đáp ứng và giải quyết tốt vấn đề đảm bảo quyền khiếu nại của công dân; đảm bảo nguyên tắc công khai, minh bạch và chịu trách nhiệm của cơ quan hành chính trong giải quyết khiếu nại của công dân; đảm bảo tính cụ thể, phù hợp, thống nhất và thuận tiện cho người khiếu nại, người giải quyết khiếu nại; đảm bảo yêu cầu xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân; yêu cầu cải cách nền hành ch nh nhà nước và quy trình giải quyết khiếu nại phải đảm bảo t nh độc lập khách quan.
- Nguyễn Huy Hoàng (2011), Cơ sở khoa học của việc hoàn thiện các quy định nghiệp vụ giải quyết khiếu nại, tố cáo, đề tài khoa học cấp cơ sở năm 2011, Viện Khoa học Thanh tra [42]. Công trình đã làm rõ được một số vấn đề chung về khái niệm, vị tr , vai trò, đặc điểm, tính chất của hệ thống quy định nghiệp vụ khiếu nại, tố cáo trong công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo. Đánh giá thực trạng việc ban hành và tổ chức thực hiện các quy định về nghiệp vụ giải quyết khiếu nại, tố cáo, chỉ ra được những mặt đạt được, những tồn tại, hạn chế trong hệ 12 thống các quy định nghiệp vụ giải quyết khiếu nại, tố cáo, cũng như những nguyên nhân của thực trạng đó, đồng thời đề xuất mốt số giải pháp hoàn thiện hệ thống các quy định nghiệp vụ giải quyết khiếu nại, tố cáo. Kết quả nghiên cứu của công trình giúp nghiên cứu sinh tham khảo trong việc nghiên cứu cơ sở của trách nhiệm chứng minh trong GQKNHC.
b) Nhóm các công trình khác có liên quan - Nguyễn Quốc Tuấn (2016), Trách nhiệm hành chính đối với vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế trên địa bàn thành phố Hà Nội, Luận án Tiến sĩ năm 2016, Học viện Khoa học Xã hội [131]. Luận án đã phân t ch, làm rõ hơn một số vấn đề có tính chất lý luận về trách nhiệm hành ch nh như hái niệm, bản chất, vai trò, đặc điểm của trách nhiệm hành chính; vai trò của các mối quan hệ của trách nhiệm hành ch nh trong lĩnh vực y tế; các bộ phận cấu thành, nguyên tắc của trách nhiệm hành ch nh trong lĩnh vực y tế; các yếu tố bảo đảm hiệu quả của trách nhiệm hành ch nh trong lĩnh vực y tế.