Luận án tiến sĩ chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân của một số quốc gia thành viên asean trong tiến trình hội nhập và bài học cho việt nam

Chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân ASEAN và bài học kinh nghiệm quý giá cho Việt Nam trong phát triển nông nghiệp bền vững.

• Tác giả: Phạm Thị Mai Ngọc
• Người hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Thị Hồng Nhung
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Kinh tế Quốc tế
• Đề tài: Chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân của một số quốc gia thành viên ASEAN trong tiến trình hội nhập và bài học cho Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ CHÍNH SÁCH ĐẢM BẢO LỢI ÍCH KINH TẾ CHO NÔNG DÂN
• 1.1. Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.1.1. Các nghiên cứu nước ngoài
• 1.1.2. Các nghiên cứu trong nước
• 1.2. Nhận xét các nghiên cứu đã thực hiện
• 1.3. Nghiên cứu về chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế nông dân
• 1.4. Nghiên cứu về các chính sách đất đai, nguồn nhân lực, vốn hạ tầng nông nghiệp và tín dụng nông thôn, khoa học công nghệ và quản lý thị trường nông sản trong tiến trình hội nhập tại các nền kinh tế Indonexia, Thái Lan và Việt Nam
• 1.5. Nhận xét chung và khoảng trống nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH ĐẢM BẢO LỢI ÍCH KINH TẾ CHO NÔNG DÂN TRONG TIẾN TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
• 2.1. Khái niệm, vai trò, đặc điểm, các nhân tố ảnh hưởng và tiêu chí đánh giá chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế nông dân
• 2.2. Cơ sở hình thành chính sách. Vai trò của chính sách
• 2.3. Đặc điểm của chính sách
• 2.4. Các yếu tố ảnh hưởng
• 2.5. Đánh giá chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế nông dân trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
• 2.6. Nội dung chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế nông dân trong bối cảnh hội nhập
• 2.6.1. Chính sách đất đai
• 2.6.2. Chính sách nguồn nhân lực nông nghiệp
• 2.6.3. Chính sách vốn đầu tư và tín dụng
• 2.6.4. Chính sách phát triển khoa học công nghệ cho phát triển nông nghiệp và phục vụ cho nông dân
• 2.6.5. Chính sách tổ chức và quản lý thị trường nông sản
• 2.7. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH ĐẢM BẢO LỢI ÍCH KINH TẾ NÔNG DÂN TRONG HỘI NHẬP KINH TẾ CỦA INDONEXIA VÀ THÁI LAN
• 3.1. Bức tranh chung về ngành nông nghiệp của các nước ASEAN và quá trình hội nhập của nó
• 3.2. Tổng quan về ngành nông nghiệp của các nước ASEAN
• 3.3. Quá trình hội nhập khu vực và quốc tế của ngành nông nghiệp các nước ASEAN
• 3.4. Thực trạng hệ thống chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân Indonexia trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế
• 3.5. Những thay đổi trong định hướng chiến lược nông nghiệp của Indonexia
• 3.6. Một số chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân ở Indonexia
• 3.7. Thực trạng chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân trong hội nhập kinh tế của Thái Lan
• 3.8. Những thay đổi trong định hướng chiến lược và chính sách nông nghiệp của Thái Lan
• 3.9. Một số chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân Thái Lan
• 3.10. Đánh giá tác động của chính sách nhà nước đến đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân Indonexia và Thái Lan trong tiến trình hội nhập
• 3.11. Đánh giá chung
• 3.12. Đánh giá các chính sách cụ thể
• 3.13. Bài học của Indonexia, Thái Lan về thực hiện chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế nông dân trong hội nhập
• 3.13.1. Bài học về qui hoạch, quản lý và sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả để bảo vệ nông dân
• 3.13.2. Bài học về nâng cao trình độ, kỹ năng lao động của nông dân đáp ứng yêu cầu của sản xuất nông nghiệp hiện đại, gắn kết họ bằng lợi ích trong các tổ chức nông nghiệp nông thôn
• 3.13.3. Bài học về hỗ trợ vốn có trọng điểm cho hạ tầng nông nghiệp, nông thôn và tín dụng cho nông dân để phát triển sản xuất, nâng cao mức sống của lao động nông nghiệp
• 3.13.4. Bài học về ứng dụng khoa học công nghệ trong nông nghiệp từ khâu sản xuất đến tiêu thụ mang lại giá trị gia tăng cao
• 3.13.5. Bài học về chính sách mở cửa thị trường phát triển nông sản xuất khẩu để nông dân giàu có
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG, TRIỂN VỌNG CHÍNH SÁCH ĐẢM BẢO LỢI ÍCH KINH TẾ CHO NÔNG DÂN Ở VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ ĐỀ XUẤT TỪ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CỦA INDONEXIA VÀ THÁI LAN
• 4.1. Thực trạng chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân ở Việt Nam
• 4.2. Thực trạng chính sách
• 4.3. Đánh giá tác động của chính sách nông nghiệp đến đảm bảo lợi ích kinh tế nông dân Việt Nam trong hội nhập kinh tế quốc tế
• 4.4. Triển vọng phát triển của nông nghiệp Việt Nam – Cơ hội và thách thức nhìn dưới góc độ đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
• 4.4.1. Bối cảnh mới trong nước và quốc tế
• 4.4.2. Cơ hội và thách thức do bối cảnh mang lại
• 4.5. Một số giải pháp cải thiện chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân ở Việt Nam trên cơ sở vận dụng bài học kinh nghiệm từ Indonexia và Thái Lan
• 4.5.1. Khả năng vận dụng các bài học kinh nghiệm từ Indonexia và Thái Lan
• 4.5.2. Một số đề xuất hướng tới hoàn thiện chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân của Việt Nam
• 4.6. Tiểu kết chương 4
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Chính sách nông nghiệp ASEAN và lợi ích kinh tế cho nông dân

Chính sách nông nghiệp ASEAN đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân. Các quốc gia thành viên ASEAN đã triển khai nhiều chính sách nhằm hỗ trợ nông dân, từ việc cải thiện năng suất đến mở rộng thị trường xuất khẩu. Hỗ trợ nông dân ASEAN thông qua các chương trình tín dụng, đào tạo kỹ năng, và ứng dụng công nghệ hiện đại đã giúp nâng cao thu nhập và ổn định đời sống của người nông dân. Tuy nhiên, sự khác biệt về điều kiện tự nhiên và trình độ phát triển giữa các nước ASEAN cũng tạo ra những thách thức trong việc thực hiện các chính sách này.

1.1. Chính sách phát triển nông nghiệp

Chính sách phát triển nông nghiệp tại các nước ASEAN tập trung vào việc cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, và ứng dụng khoa học công nghệ. Ví dụ, Thái Lan đã triển khai các chương trình hỗ trợ vốn và đào tạo kỹ năng cho nông dân, giúp họ tiếp cận với thị trường quốc tế. Hợp tác nông nghiệp ASEAN cũng được đẩy mạnh thông qua các hiệp định thương mại, tạo điều kiện thuận lợi cho việc xuất khẩu nông sản.

1.2. Đảm bảo lợi ích kinh tế

Việc đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân là mục tiêu chính của các chính sách nông nghiệp ASEAN. Các chính sách này không chỉ tập trung vào việc tăng thu nhập mà còn đảm bảo sự ổn định lâu dài. Ví dụ, Indonesia đã thực hiện các chính sách bảo hiểm nông nghiệp và hỗ trợ giá cả để giảm thiểu rủi ro cho nông dân. Nông dân và chính sách tại ASEAN đã có sự gắn kết chặt chẽ, tạo nên một hệ thống hỗ trợ toàn diện.

II. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Từ những thành công và thách thức trong chính sách nông nghiệp ASEAN, Việt Nam có thể rút ra nhiều bài học quý giá. Bài học cho Việt Nam bao gồm việc cải thiện chính sách đất đai, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, và tăng cường ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp. Chính sách nông nghiệp Việt Nam cần được điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh hội nhập quốc tế, đảm bảo lợi ích kinh tế nông dân Việt Nam một cách bền vững.

2.1. Cải thiện chính sách đất đai

Việc cải thiện chính sách đất đai là yếu tố then chốt để đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân. Việt Nam cần học hỏi từ Indonesia và Thái Lan trong việc quản lý và sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả. Các chính sách như quy hoạch đất đai, bảo vệ quyền sử dụng đất của nông dân cần được thực hiện một cách minh bạch và công bằng.

2.2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là một trong những bài học quan trọng từ ASEAN. Việt Nam cần đầu tư vào đào tạo kỹ năng và kiến thức cho nông dân, giúp họ thích ứng với yêu cầu của nền nông nghiệp hiện đại. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu thực tế của người nông dân.

III. Triển vọng và thách thức

Triển vọng của việc áp dụng các chính sách nông nghiệp từ ASEAN vào Việt Nam là rất lớn, nhưng cũng đi kèm với nhiều thách thức. Việt Nam cần cân nhắc các yếu tố như biến đổi khí hậu, cạnh tranh quốc tế, và sự thay đổi của thị trường nông sản. Chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cần được điều chỉnh linh hoạt để đáp ứng với những thay đổi này.

3.1. Biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu là một trong những thách thức lớn nhất đối với nông nghiệp Việt Nam. Các chính sách cần tập trung vào việc giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu, như phát triển các giống cây trồng chịu hạn và ứng dụng công nghệ tưới tiêu tiên tiến.

3.2. Cạnh tranh quốc tế

Cạnh tranh quốc tế trong lĩnh vực nông nghiệp ngày càng gay gắt. Việt Nam cần nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng của nông sản để có thể cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Các chính sách hỗ trợ xuất khẩu và xây dựng thương hiệu nông sản cần được đẩy mạnh.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và tự do hóa thương mại sâu rộng, nông nghiệp luôn là khu vực nhạy cảm, dễ bị tổn thương nhất trước những biến động của thị trường quốc tế, biến đổi khí hậu và đứt gãy chuỗi cung ứng. Luận án tiến sĩ kinh tế chuyên ngành Kinh tế Quốc tế (Mã số: 9.31.01.06) với đề tài "Chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân của một số quốc gia thành viên ASEAN trong tiến trình hội nhập và bài học cho Việt Nam" của tác giả Phạm Thị Mai Ngọc (2023), do PGS.TS Nguyễn Thị Hồng Nhung và TS. Vũ Trọng Bình hướng dẫn tại Học viện Khoa học Xã hội - Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, là một công trình nghiên cứu tiên phong, tiếp cận toàn diện chính sách nông nghiệp dưới lăng kính bảo vệ và phân phối hài hòa lợi ích kinh tế cho người nông dân.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng tâm mà luận án giải quyết xuất phát từ thực tế: mặc dù các quốc gia ASEAN (tiêu biểu là Indonesia, Thái Lan và Việt Nam) đã đạt được nhiều thành tựu lớn về kim ngạch xuất khẩu nông sản (gạo, cao su, cà phê, thủy sản), song người nông dân – chủ thể cốt lõi của nền sản xuất – vẫn chịu nhiều thiệt thòi trong phân phối giá trị gia tăng. Giai đoạn 2011-2015 tại Việt Nam, tỷ lệ nghèo ở nông thôn có xu hướng gia tăng cục bộ, khoảng cách thu nhập nông thôn - thành thị giãn rộng; các cú sốc bên ngoài và dịch bệnh làm suy giảm tính bền vững của sinh kế nông hộ (Đặng Kim Khôi & Trần Công Thắng, 2019; Trần Công Thắng, 2020). Cho đến nay, các công trình trước đó (Frank Ellis, 1995; Gordon MacAulay, 2007; Bùi Xuân Lưu, 2004) phần lớn phân tích bảo hộ thương mại hoặc chính sách đất đai đơn lẻ, thiếu một khung phân tích hệ thống về 5 trụ cột chính sách công cấu thành lợi ích kinh tế nông dân trong bối cảnh thực thi các FTA thế hệ mới (EVFTA, CPTPP, RCEP).

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết được xác lập chặt chẽ:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Khung lý thuyết và cấu trúc hệ thống chính sách công đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân trong điều kiện mở cửa và hội nhập quốc tế bao gồm những trụ cột nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Quá trình thực thi chính sách đất đai, nguồn nhân lực, vốn - tín dụng, khoa học công nghệ và thị trường của Indonesia và Thái Lan đã tác động ra sao đến lợi ích kinh tế của nông dân, những thành công và thất bại thể chế nào đã bộc lộ?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Thực trạng chính sách của Việt Nam đang tồn tại những điểm nghẽn nào, và những bài học kinh nghiệm quốc tế nào từ Indonesia và Thái Lan có thể chuyển giao, điều chỉnh chính sách đến năm 2030?
• Giả thuyết 1 (H1): Sự can thiệp của Nhà nước thông qua chính sách phân phối lại nguồn lực đầu vào (đất đai, vốn, công nghệ) và bảo hộ thị trường hợp lý theo cam kết WTO/FTA có mối quan hệ tương quan đồng biến với việc ổn định thu nhập thực tế của nông dân.
• Giả thuyết 2 (H2): Các chính sách trợ cấp giá trực tiếp và can thiệp thị trường quy mô lớn (như chương trình cam kết thu mua lúa gạo của Thái Lan) gây biến dạng thị trường và tổn thất ngân sách công, trong khi các chính sách đầu tư vào chuỗi giá trị, nâng cao năng lực nội sinh (như canh tác hợp đồng, chứng nhận tiêu chuẩn) mang lại lợi ích kinh tế bền vững hơn cho nông hộ nhỏ.

Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2000-2022 tại 3 quốc gia ASEAN (Indonesia, Thái Lan, Việt Nam) với định hướng lộ trình chính sách đến năm 2030, mở ra bước đột phá trong việc chuẩn hóa lý luận kinh tế quốc tế gắn với an sinh nông nghiệp nông thôn.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu trong luận án tổng hợp ba dòng nghiên cứu chính trên trường quốc tế và tại Việt Nam:

Dòng nghiên cứu thứ nhất tập trung vào lý thuyết kinh tế nông nghiệp thị trường và phân phối phúc lợi nông hộ. David Colman & Trevor Young (1994) trong "Nguyên lý kinh tế nông nghiệp thị trường và giá cả trong các nước đang phát triển" đã đặt nền móng lượng hóa tác động của chính sách giá và thương mại đối với phúc lợi nông dân. Frank Ellis (1995) trong "Agricultural policies in developing countries" hệ thống hóa cách tiếp cận chính sách đối với giá cả đầu vào, đầu ra, thể chế quản lý và chuyển giao công nghệ. Bill Vorley (2002) và Palanivel (2004) nhấn mạnh chiến lược tăng trưởng vì người nghèo (pro-poor growth), ưu tiên phân bổ chi tiêu công vào hạ tầng nông thôn, tín dụng và cải cách ruộng đất để giảm bất bình đẳng thu nhập.

Dòng nghiên cứu thứ hai phân tích thực chứng chính sách nông nghiệp tại các quốc gia ASEAN. Đối với Indonesia, Richard Barichello & Arianto Patunru (2009) chỉ ra sự suy giảm tăng trưởng nông nghiệp (chỉ đạt 2,3% giai đoạn 1990-2005 so với tốc độ tăng trưởng GDP 4,8%) và xung đột lợi ích giữa an ninh lương thực và thu nhập nông dân. Tahlim Sudaryanto (2016, 2018) và Iqbal Rafani (2020, 2021) phân tích chính sách tự cung tự cấp lúa gạo theo Luật Thực phẩm 2013, chỉ ra chi tiêu công quá mức cho lúa gạo làm méo mó sản xuất và đề xuất giải pháp thị trường như chuỗi cửa hàng nông dân (Toko Tani Indonesia) và bảo hộ chỉ dẫn địa lý (GIS). Đối với Thái Lan, Charuk Singhapreecha (2014) sử dụng mô hình phát triển nông nghiệp hình chữ S ("S-shaped" Agricultural Development pattern) để phân tích năng suất lao động và hiệu suất sử dụng đất. Đáng chú ý, Itthipong Mahathana & Kampanat Pensuparb (2014) thực hiện nghiên cứu phản biện gay gắt chương trình cam kết lúa gạo (Rice Pledging Scheme) với mức giá thu mua 15.000 baht/tấn (tương đương 500 USD/tấn), chứng minh việc chính phủ can thiệp giá cao hơn giá thị trường thế giới gây tổn thất ngân sách nặng nề cho người nộp thuế do vấp phải sự cạnh tranh từ gạo Việt Nam và Ấn Độ. Các nghiên cứu của Uchook Doangbootsee (2018), Pornsiri Suebpongsang (2021) và Apichart Pongsrihaduchai (2021) tập trung vào mô hình trang trại quy mô lớn, hợp đồng nông nghiệp (contract farming) và hệ thống chứng nhận cùng tham gia (PGS) cho nông nghiệp hữu cơ.

Dòng nghiên cứu thứ ba tại Việt Nam với các công trình của Bùi Xuân Lưu (2004) về bảo hộ nông nghiệp hợp lý theo WTO; Gordon MacAulay (2007) về chính sách đất đai; Đặng Kim Sơn và cộng sự (2014) về đổi mới chính sách nông nghiệp toàn diện; Trần Thanh Giang (2017), Đặng Kim Khôi & Trần Công Thắng (2019), Hoàng Thanh Tùng & Đào Thế Anh (2020) về sinh kế nông dân, dịch chuyển lao động và chuyển đổi số nông nghiệp 4.0.

Định vị học thuật (Positioning): Luận án tạo ra sự khác biệt rõ nét bằng việc khắc phục tính đơn lẻ của các nghiên cứu trước, tiến hành so sánh đối chiếu đa quốc gia (cross-country comparative analysis) giữa Indonesia, Thái Lan và Việt Nam theo một khung tích hợp 5 chính sách bộ phận. Công trình giải quyết triệt để cuộc tranh luận học thuật giữa trường phái "can thiệp thị trường - trợ giá trực tiếp" và trường phái "kiến tạo thể chế - hỗ trợ chuỗi giá trị và hạ tầng", chỉ ra rằng hỗ trợ gián tiếp qua khoa học công nghệ, thị trường và đất đai mới là giải pháp căn cơ để bảo vệ nông dân trong hội nhập.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án làm giàu và phát triển hệ thống lý luận Kinh tế Quốc tế và Kinh tế Công cộng thông qua việc xác lập nội hàm bản chất của chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân:

"Chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân là tổng thể những quan điểm, chủ trương, đường lối, chiến lược về kinh tế của nhà nước sử dụng để tác động vào nông nghiệp, nông thôn và nông dân nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp, phát triển nông thôn và đảm bảo thu nhập của người nông dân."

Luận án mở rộng lý thuyết kinh tế phúc lợi (Welfare Economics) của Pigou và Samuelson bằng việc chứng minh rằng nông nghiệp mang lại các ngoại ứng tích cực (positive externalities) to lớn về môi trường, cảnh quan và an ninh lương thực quốc gia nhưng không được thị trường định giá đầy đủ. Do đó, sự can thiệp của Nhà nước không phải là "bao cấp" phi thị trường, mà là cơ chế bồi hoàn kinh tế hợp pháp nhằm khắc phục thất bại thị trường (market failure).

Công trình kế thừa định nghĩa của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), khẳng định: "việc đảm bảo lợi ích kinh tế được hiểu là những lợi ích mà chính phủ đem lại cho một đối tượng nhất định và có thể lượng hóa về mặt tài chính". Đồng thời, luận án phát triển triết lý phát triển nông thôn:

"trong mối quan hệ mật thiết giữa nông nghiệp, nông dân và nông thôn, nông dân là chủ thể của quá trình phát triển".

Mô hình lý thuyết của luận án xác lập 4 mệnh đề chính:

• Mệnh đề 1 (P1): Lợi ích kinh tế của nông dân ($Y_F$) là hàm số phụ thuộc vào 5 nhóm biến số chính sách: Quy mô và an ninh tích tụ đất đai ($P_L$), Chất lượng vốn nhân lực ($P_H$), Khả năng tiếp cận vốn - tín dụng ưu đãi ($P_K$), Tốc độ chuyển giao tiến bộ khoa học công nghệ ($P_T$), và Hiệu quả tổ chức chuỗi giá trị thị trường ($P_M$).
• Mệnh đề 2 (P2): Sự chuyển dịch từ bảo hộ thuế quan/phi thuế quan sang các biện pháp Hộp Xanh (Green Box) theo chuẩn mực WTO là điều kiện tiên quyết để duy trì lợi ích kinh tế bền vững mà không vi phạm cam kết quốc tế.
• Mệnh đề 3 (P3): Tính bất cân xứng thông tin và vị thế đàm phán yếu kém của nông hộ nhỏ trong chuỗi cung ứng toàn cầu có thể được triệt tiêu thông qua thể chế hợp tác xã kiểu mới, canh tác hợp đồng và nền tảng số nông nghiệp.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 nền tảng lý thuyết: Lý thuyết Địa hạt Nông nghiệp (Agrarian Political Economy), Lý thuyết Thể chế Kinh tế Mới (New Institutional Economics), và Lý thuyết Chuỗi Giá trị Toàn cầu (Global Value Chains).

Khung phân tích thiết lập điều kiện biên (boundary conditions): Áp dụng cho các nền kinh tế đang phát triển có nền nông nghiệp thâm dụng lao động, quy mô nông hộ nhỏ lẻ chiếm ưu thế, đang trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế và thực thi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án tuân thủ thế giới quan thực chứng kết hợp chủ nghĩa hiện thực phê phán (Critical Realism), kết hợp chặt chẽ giữa phân tích định tính thể chế và phân tích định lượng thống kê mô tả so sánh. Thiết kế nghiên cứu đa cấp độ (multi-level comparative design) được triển khai qua 3 tầng nấc:

• Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Đánh giá môi trường thể chế quốc tế (cam kết WTO, AEC, EVFTA, RCEP) và chiến lược nông nghiệp quốc gia của Indonesia, Thái Lan, Việt Nam.
• Cấp độ trung gian (Meso-level): Phân tích hệ thống 5 nhóm chính sách công cụ và cơ chế vận hành của các định chế hỗ trợ (như Ngân hàng Nông nghiệp và Hợp tác xã Nông nghiệp Thái Lan - BAAC, Hệ thống thông tin nông nghiệp quốc gia NAIS, Viện nghiên cứu lúa gạo).
• Cấp độ vi mô (Micro-level): Đánh giá sự chuyển biến về năng suất lao động, chi phí sản xuất, giá bán nông sản và thu nhập ròng của nông hộ.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Dữ liệu thứ cấp được thu thập có hệ thống từ các nguồn cơ sở dữ liệu chính thức và các tổ chức quốc tế uy tín: World Bank (WB), Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), Ban Thư ký ASEAN, Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển Nông nghiệp Nông thôn (IPSARD), Tổng cục Thống kê (GSO), Bộ Nông nghiệp và PTNT Việt Nam (MARD), Bộ Nông nghiệp và Hợp tác xã Thái Lan (MOAC), Cơ quan Thống kê Indonesia (BPS).

Quy trình tam giác hóa dữ liệu (Data Triangulation) được thực hiện nghiêm ngặt giữa:

1. Dữ liệu niên giám thống kê quốc gia và báo cáo quốc tế;
2. Kết quả từ các công trình khảo cứu thực nghiệm độc lập của các học giả chuyên ngành;
3. Đánh giá từ phương pháp chuyên gia (tham khảo ý kiến các nhà khoa học, nhà quản lý chính sách thông qua hội thảo khoa học và diễn đàn chính sách).

Data và phân tích

Luận án xử lý chuỗi số liệu thời gian (Time-series data) từ năm 2000 đến 2021-2022. Các chỉ tiêu thống kê chủ yếu bao gồm: tỷ trọng đóng góp của nông nghiệp vào GDP, tỷ lệ việc làm nông nghiệp trong tổng lực lượng lao động, cơ cấu tuổi và trình độ học vấn của nông dân, kim ngạch và cơ cấu nông sản chế biến xuất khẩu, GDP bình quân trên 1 ha đất canh tác, biến động giá sàn và dự trữ lương thực.

Kiểm tra độ vững và tính nhất quán (Robustness checks) được thực hiện bằng cách đối chiếu chéo số liệu giữa các nguồn thống kê độc lập (ví dụ so sánh số liệu sản lượng lúa của FAO với Bộ Nông nghiệp Indonesia), giải thích thấu đáo các sai lệch thống kê do khác biệt về phương pháp phân loại và hạch toán quốc gia.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất, bài học về sự thất bại của chính sách trợ giá can thiệp trực tiếp tại Thái Lan. Nghiên cứu chỉ ra rằng chương trình cam kết thu mua lúa gạo (15.000 baht/tấn) của Chính phủ Thái Lan giai đoạn 2011-2014 nhằm thao túng giá gạo toàn cầu đã thất bại hoàn toàn. Do gạo Việt Nam và Ấn Độ có khả năng thay thế cao, Thái Lan bị mất thị phần xuất khẩu, tồn kho tăng vọt, gây thâm hụt ngân sách hàng tỷ USD mà lợi ích chủ yếu rơi vào tay thương lái và các chủ nhà máy xay xát lớn, không tới được các hộ nông dân nghèo. Ngược lại, chính sách tín dụng phân tầng của BAAC kết hợp với chương trình bảo hiểm nông nghiệp (Bảng 3.7) và việc mở rộng tiêu chuẩn nông nghiệp hữu cơ PGS (Hình 3.8) đã tạo ra sinh kế bền vững với tỷ lệ nông dân tham gia tăng trưởng vượt bậc.

Thứ hai, mâu thuẫn giữa an ninh lương thực và tối ưu hóa lợi ích kinh tế tại Indonesia. Chính sách tự túc lương thực theo Luật Thực phẩm 2013 của Indonesia đã dồn nguồn lực công quá mức vào sản xuất lúa gạo, dẫn đến giá gạo bán lẻ trong nước cao hơn thị trường thế giới nhưng năng suất lao động nông nghiệp tăng chậm (chỉ đạt mức tăng trưởng nông nghiệp 2,3%/năm). Luận án phát hiện điểm sáng đột phá của Indonesia nằm ở việc hiện đại hóa kênh phân phối thông qua sáng kiến Cửa hàng Nông dân (Toko Tani / Farmer's Shop) kết hợp thương mại điện tử trong đại dịch COVID-19 (Effendi Andoko & Iqbal Rafani, 2021), cùng chính sách xây dựng chỉ dẫn địa lý (GIS) cho cây gia vị xuất khẩu, giúp nâng cao trực tiếp 20-35% giá trị thu về cho nông dân.

Thứ ba, nghịch lý nông nghiệp Việt Nam: "Xuất khẩu thặng dư lớn nhưng thu nhập nông dân bấp bênh". Kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản Việt Nam liên tục lập kỷ lục (vượt 40-53 tỷ USD/năm giai đoạn 2020-2022), nhiều mặt hàng đứng top đầu thế giới (gạo, cà phê, tiêu, điều, cá tra), nhưng GDP bình quân trên 1 ha đất canh tác nông nghiệp còn thấp (Bảng 4.3). Tình trạng đất đai manh mún (trung bình dưới 0,5 ha/hộ), lao động nông nghiệp già hóa và trình độ thấp, thiếu hụt công nghệ chế biến sâu (tỷ lệ nông sản chế biến xuất khẩu thấp xa so với Thái Lan - Bảng 3.8), và sự đứt gãy trong liên kết chuỗi khiến người nông dân chỉ nhận được phần nhỏ nhất trong chuỗi giá trị xuất khẩu.

Thứ tư, vai trò sống còn của quy hoạch đất đai và bảo đảm quyền tài sản. Sự sụt giảm diện tích đất canh tác do công nghiệp hóa và đô thị hóa không đi kèm với cơ chế đền bù thỏa đáng và đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp đã đẩy một bộ phận nông dân vào tình trạng mất sinh kế, tạo làn sóng di cư lao động phi chính thức ra đô thị.

Implications đa chiều

Về mặt lý thuyết: Chứng minh tính ưu việt của mô hình hỗ trợ chuỗi giá trị và hạ tầng thể chế so với mô hình trợ cấp giá trực tiếp trong bối cảnh các quy định WTO ràng buộc chặt chẽ các rào cản thương mại.

Về mặt chính sách cho Việt Nam đến năm 2030:

1. Đột phá chính sách đất đai: Thúc đẩy thị trường chuyển nhượng và cho thuê đất nông nghiệp minh bạch; mở rộng hạn điền linh hoạt; cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ổn định lâu dài để nông dân yên tâm liên kết với doanh nghiệp tích tụ ruộng đất quy mô lớn.
2. Chính sách nhân lực và khuyến nông số: Xây dựng chương trình đào tạo "nông dân chuyên nghiệp", nâng cao kỹ năng quản lý nông nghiệp số, phân tích thị trường và áp dụng quy trình tiêu chuẩn (VietGAP, GlobalGAP, Organic).
3. Hiện đại hóa tài chính - tín dụng nông thôn: Tái cấu trúc cơ chế cho vay của Ngân hàng Chính sách Xã hội (VBSP) và Agribank; đa dạng hóa sản phẩm bảo hiểm nông nghiệp chỉ số thời tiết; đơn giản hóa thủ tục vay vốn thế chấp bằng tài sản hình thành trên đất nông nghiệp.
4. Chuyển dịch R&D và chế biến sau thu hoạch: Chuyển trọng tâm từ tăng sản lượng sang nâng cao chất lượng và chế biến sâu; đầu tư công nghệ bảo quản lạnh sau thu hoạch để giảm tổn thất (hiện ở mức 15-25%); phát triển chuỗi cung ứng lạnh logistics nông sản.
5. Thể chế hóa liên kết thị trường: Hoàn thiện khung pháp lý về hợp đồng nông nghiệp, chế tài nghiêm minh các hành vi bẻ kèo hợp đồng; thành lập các Trung tâm Thông tin Nông nghiệp Quốc gia tương tự mô hình NAIS của Thái Lan; xây dựng thương hiệu quốc gia và chỉ dẫn địa lý nông sản Việt Nam.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số hạn chế khách quan:

• Nguồn số liệu thứ cấp đa quốc gia (Indonesia, Thái Lan, Việt Nam) đôi khi có sự thiếu đồng nhất về kỳ điều tra và phương pháp tính toán một số chỉ tiêu lao động nông thôn.
• Chưa tiến hành điều tra khảo sát định lượng quy mô mẫu lớn (micro-survey) trực tiếp tới hàng nghìn hộ nông dân tại các tiểu vùng sinh thái nông nghiệp của Indonesia và Thái Lan do giới hạn về nguồn lực tài chính và dịch bệnh COVID-19 trong giai đoạn làm luận án.
• Tác động tổng thể của các FTA thế hệ mới mới được phân tích ở giai đoạn đầu thực thi, cần thêm thời gian để kiểm chứng đầy đủ tác động trung và dài hạn.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future research directions):

1. Ứng dụng mô hình cân bằng tổng thể khả tính (CGE Model) hoặc mô hình kinh tế lượng không gian (Spatial Econometrics) để lượng hóa tác động chính sách giảm thuế quan FTA đến từng nhóm thu nhập nông hộ;
2. Nghiên cứu sâu về tác động của chuyển đổi số nông nghiệp và công nghệ tài chính (Fintech) đối với việc xóa bỏ trung gian thương mại cho nông dân;
3. Đánh giá cơ chế thích ứng và các gói hỗ trợ tài chính khí hậu (Carbon credit, Green finance) cho nông hộ nhỏ trong quá trình chuyển dịch kinh tế tuần hoàn.

Tác động và ảnh hưởng

Giá trị học thuật: Đóng góp một khung phân tích hệ thống về chính sách công bảo đảm lợi ích kinh tế nông dân trong ngành Kinh tế Quốc tế; cung cấp nguồn tài liệu tham khảo giá trị cho các chương trình đào tạo sau đại học về chính sách công, kinh tế nông nghiệp và hội nhập kinh tế quốc tế.

Tác động thực tiễn và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học và bằng chứng thực nghiệm vững chắc cho Ban Kinh tế Trung ương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Công Thương, và Hội Nông dân Việt Nam trong việc rà soát, sửa đổi Luật Đất đai, Luật Hợp tác xã, cùng các chiến lược phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn bền vững đến năm 2030, tầm nhìn 2045.

Tác động xã hội: Góp phần thúc đẩy các chính sách phân phối thu nhập công bằng, bảo vệ tầng lớp yếu thế ở nông thôn, hướng tới hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc (SDGs): Xóa nghèo (SDG 1), Không còn nạn đói (SDG 2) và Giảm bất bình đẳng (SDG 10).

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận khung lý luận hoàn chỉnh, hệ thống tài liệu tham khảo quốc tế phong phú và định hướng các khoảng trống nghiên cứu sâu hơn về kinh tế nông nghiệp ASEAN.
• Nhà hoạch định chính sách vĩ mô: Nắm bắt các bài học kinh nghiệm thành công và thất bại từ các nước láng giềng để thiết kế chính sách khả thi, tránh lặp lại các sai lầm can thiệp thị trường tốn kém.
• Doanh nghiệp nông nghiệp và Hợp tác xã: Nhận thức rõ xu hướng liên kết chuỗi giá trị, tận dụng các chính sách ưu đãi của nhà nước về đất đai, khoa học công nghệ để hợp tác cùng có lợi với nông dân.
• Cộng đồng nông dân và các tổ chức xã hội nông thôn: Thụ hưởng môi trường chính sách minh bạch, được bảo đảm quyền lợi tài sản, tiếp cận nguồn vốn, công nghệ và thị trường bình đẳng.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?
Luận án đã mở rộng Lý thuyết Kinh tế Phúc lợi và Lý thuyết Lựa chọn Công cộng (Public Choice Theory) khi luận giải bản chất của chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế. Công trình khẳng định: chính sách này không phải là sự trợ cấp hành chính mang tính bao cấp, mà là công cụ phân phối lại giá trị thặng dư xã hội nhằm bù đắp cho những ngoại ứng tích cực công cộng (an ninh lương thực, bảo tồn sinh thái) mà thị trường tự do không thể tự điều tiết.

2. Đổi mới phương pháp luận của luận án so với các nghiên cứu trước đó?
So với các nghiên cứu trước (như Frank Ellis, 1995 chỉ khảo sát chính sách chung chung; Gordon MacAulay, 2007 chỉ tập trung vào đất đai), luận án đã xây dựng phương pháp so sánh chính sách đa cấp độ (Multi-level Cross-Country Policy Analysis) trên khung cấu trúc 5 trụ cột đồng bộ (Đất đai - Nhân lực - Vốn/Tín dụng - KHCN - Thị trường), kết hợp tam giác hóa dữ liệu từ các định chế quốc tế và các cơ quan thống kê chính thức của 3 quốc gia.

3. Phát hiện bất ngờ và phản trực giác nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì?
Chính sách trợ giá lúa gạo trực tiếp quy mô lớn của Thái Lan (chương trình 15.000 baht/tấn) tưởng chừng đem lại lợi ích lớn nhất cho nông dân nhưng thực chất lại làm suy giảm lợi ích kinh tế dài hạn của họ, bóp méo thị trường và làm mất thị phần quốc tế; trong khi các chính sách phi trợ giá như chuẩn hóa tiêu chuẩn chất lượng (PGS), canh tác hợp đồng và hệ thống số hóa thông tin thị trường (NAIS) lại mang lại tỷ suất gia tăng thu nhập thực tế cao hơn và ổn định hơn rất nhiều.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng và kiểm chứng (Replication protocol) không?
Luận án cung cấp chi tiết hệ thống chỉ tiêu đánh giá, khung logic phân tích 5 trụ cột chính sách và nguồn gốc minh bạch của tất cả các tập dữ liệu thứ cấp từ WB, FAO, ADB, GSO, MOAC, BPS. Khung phân tích này hoàn toàn có thể nhân rộng để đánh giá chính sách nông nghiệp tại các quốc gia đang phát triển khác như Philippines, Campuchia, Lào hay Myanmar.

5. Lộ trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình như thế nào?
Tập trung vào 3 trục chính: (i) Đánh giá tác động định lượng của thị trường tín chỉ carbon nông nghiệp đến thu nhập nông dân; (ii) Tác động của Trí tuệ nhân tạo (AI) và Nông nghiệp số chính xác đến cơ cấu lao động nông thôn; (iii) Mô hình hóa thể chế bảo hiểm nông nghiệp vi mô trước rủi ro cực đoan của biến đổi khí hậu toàn cầu.

Kết luận

Luận án "Chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân của một số quốc gia thành viên ASEAN trong tiến trình hội nhập và bài học cho Việt Nam" đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

1. Hệ thống hóa và xác lập khung lý luận toàn diện, chuẩn xác về bản chất, nội hàm, vai trò và tiêu chí đánh giá chính sách công đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
2. Thiết lập khung cấu trúc phân tích tích hợp 5 trụ cột chính sách then chốt: Đất đai, Nhân lực, Vốn - Tín dụng, Khoa học công nghệ, và Tổ chức quản lý thị trường.
3. Đánh giá thực chứng sâu sắc, khách quan bức tranh chính sách của Indonesia và Thái Lan, làm rõ nguyên nhân thành công của các công cụ thị trường và sự thất bại của các can thiệp trợ giá phi thị trường.
4. Nhận diện chính xác các điểm nghẽn thể chế của Việt Nam trong tiến trình hội nhập, lý giải nguyên nhân dẫn đến tính bấp bênh trong thu nhập của nông hộ dù kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng mạnh.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ, có tính khả thi cao và lộ trình rõ ràng đến năm 2030 nhằm hoàn thiện hệ thống chính sách, bảo đảm hài hòa lợi ích kinh tế, biến người nông dân thành chủ thể thực sự được thụ hưởng thành quả phát triển bền vững của đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ CHÍNH SÁCH ĐẢM BẢO LỢI ÍCH KINH TẾ CHO NÔNG DÂN 1. Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến đề tài Các nghiên cứu từ các góc độ tiếp cận và những bối cảnh kinh tế khác nhau về sử dụng chính sách nông nghiệp để bảo đảm lợi ích kinh tế cho nông dân nói chung, chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế nông dân của Indonexia Thái Lan và Việt Nam đã được nhiều tác giả đề cập. Trong khuôn khổ luận án, tác giả tập trung vào những nghiên cứu liên quan đến tác động chính sách nông nghiệp đến đảm bảo lợi ích kinh tế nông dân trong tiến trình hội nhập để rút ra những nhận xét liên quan đến kết quả nghiên cứu đã được thực hiện.1 Các nghiên cứu nước ngoài 1.1 Nghiên cứu liên quan chính sách đảm bảo lợi ích kinh tế nông dân tại khu vực Châu Á và ASEAN David Colman và Trevor Young (1994), “Nguyên lý kinh tế nông nghiệp thị trường và giá cả trong các nước đang phát triển”, đã phân tích nhiều nội dung liên quan đến phát triển nông nghiệp hàng hoá gắn với phúc lợi của nông dân ở các nước đang phát triển. Điểm nổi bật của tác phẩm là xem xét sự liên hệ, tác động tương quan giữa các chính sách đến thương mại hàng nông sản trong điều kiện nền nông nghiệp hàng hoá.

Cuốn sách đã nêu cách thức lượng hoá để xác định sự ảnh hưởng của các chính sách, phương pháp quản lý đến phát triển nông nghiệp và thương mại hàng nông sản. Nội dung của cuốn sách đã cung cấp nhiều thông tin bổ ích cho việc nghiên cứu giải quyết những chính sách về phát triển nông nghiệp, nâng cao đời sống nhân dân của các nước đang phát triển [9]. Frank Ellis (1995), “Agricultural policies in developing countries”, đã khảo cứu công phu về chính sách nông nghiệp của các nước đang phát triển được tổng kết thông qua thực tiễn phát triển nông nghiệp của nhiều quốc gia. Cuốn 9 m sách được coi là sách giáo khoa khi đề cập tương đối đầy đủ, chi tiết về cách tiếp cận của từng chính sách có tác động đến giá cả đầu vào, đầu ra, thương mại nông nghiệp nhằm thay đổi môi trường sản xuất nông nghiệp, thay đổi thể chế quản lý và tăng cường khoa học công nghệ mới cho nông nghiệp.

Những nội dung đề cập của cuốn sách là những vấn đề thời sự trong quản lý nhà nước đối với nông nghiệp Việt Nam [81]. Bill Vorley, (2002), “Sustaining Agriculture: Policy, Governance, and the Future of Familybased Farming”, nhóm tác giả đã nghiên cứu sâu về nông nghiệp bền vững, mối quan hệ của nó với chính sách, phù hợp với bối cảnh địa phương của các nông hộ. Nghiên cứu đánh giá, chính sách nhà nước thường không bao quát được những đặc thù về sinh kế nông dân ở các địa phương khác nhau. Để đạt mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững, địa phương có thể được hỗ trợ bằng một số biện pháp như: xây dựng nền tảng xã hội để thu hút nguồn lực, phát triển thị trường, phát triển mạng lưới liên kết chính trị xã hội và hợp tác phối hợp để giải quyết việc khan hiếm nguồn lực nông nghiệp; cung cấp các hỗ trợ tín dụng và thông tin thị trường; tham gia với các bên liên quan để hoạch định chiến lược nông thôn và đảm bảo công bằng trong thương mại nông nghiệp [54].Palanivel (2004),“Chính sách và tăng trưởng vì người nghèo: Kinh nghiệm châu Á”, cho rằng cần tăng chi tiêu công cho kinh tế nông thôn, nông dân để đa dạng hóa sản phẩm, cải cách chế độ thương mại và tiếp thị trong nước giúp cho việc giá cả hàng nông sản trong nước được cải thiện.

Theo tác giả, chính sách thúc đẩy phát triển nông nghiệp cần phải tập trung vào những điểm chủ yếu: thứ nhất, đa dạng hóa nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa nông nghiệp giá trị cao; thứ hai, phát triển các doanh nghiệp nông thôn vừa và nhỏ về chế biến nông sản và cung cấp đầu vào cho nông nghiệp, mở rộng tiếp cận tín dụng nông thôn cho cả hoạt động nông nghiệp và phi nông nghiệp; thứ ba, đặt ưu tiên cao hơn về phân bổ nguồn lực công cho phát triển nông thôn, đầu tư vào đường, thủy lợi, điện khí hóa, nghiên cứu phát triển nông nghiệp và khuyến nông; 10 m thứ tư, phân bổ lại tài sản cho người nghèo thông qua chính sách ruộng đất và các chương trình tín dụng nông thôn [23].2 Nghiên cứu liên quan đến chính sách bảo đảm lợi ích kinh tế cho nông dân Indonexia. Richard Barichello và Arianto Patunru (2009), “Agriculture in Indonexia: lagging ferformance and difficult choices,” theo tác giả, nông nghiệp Indonexia hiện chiếm 14% GDP (2007) và Indonexia là một quốc gia đã thành công trong công cuộc xóa đói giảm nghèo. Tuy nhiên, gần đây nông nghiệp Indonexia có sự suy giảm về tăng trưởng chỉ đạt 2,3% (1990-2005) so với 4,8% tốc độ tăng của GDP. Ngoài ra, nông nghiệp cũng là ngành có tốc độ tăng trưởng chậm so với các quốc gia đang phát triển khu vực Châu Á, Indonexia đứng thứ 10/13 bảng xếp hạng.

Những nội dung lớn được tác giả tập trung nghiên cứu khi đề cập đến ảnh hưởng của nó đối với sự phát triển nông nghiệp của quốc gia gồm, xung đột giá thực phẩm giữa người sản xuất - người tiêu dùng, tăng năng suất nông nghiệp chậm, các chương trình hỗ trợ chính phủ về nhiên liệu sinh học ít tác dụng, xung đột môi trường và xóa đói giảm nghèo. Nghiên cứu của tác giả là cơ sở để các nhà hoạch định chính sách Indonexia và các nước ASEAN tham khảo khi đánh giá các nhân tố tác động đến hiệu quả chính sách nông nghiệp [111]. Mục tiêu xây dựng chính sách nông nghiệp Indonexia là tự cung cấp đủ lương thực để đảm bảo được an ninh lương thực: đảm bảo mức giá lương thực hợp lý cho dân sống trên các đảo; đảm bảo chất lượng, an toàn với những thực phẩm thiết yếu; nâng cao khả năng cạnh tranh của các sản phẩm nông nghiệp Indonexia bằng cách chế biến tạo giá trị gia tăng cho sản phẩm và cải thiện thu nhập cho nông dân thông qua các chương 11 m trình phúc lợi xã hội [110]. Tahlim Sudaryanto (2016), “Policy to Achieve Self Sufficiency on Rice Production in Indonesia” theo tác giả, Indonexia hướng tới mục tiêu tăng cường an ninh lương thực quốc gia và tự túc một số mặt hàng lương thực chiến lược gồm: ngô, đậu tương, đường, thịt bò và quan trọng nhất là gạo.

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra, trong ngắn hạn thì những chính sách Chính phủ áp dụng cho nông nghiệp là đạt mục tiêu. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng cho rằng những vấn đề cơ bản của hệ thống lúa gạo vẫn chưa được giải quyết, cụ thể: các nguồn lực công chi quá mức cho lúa gạo dẫn đến hệ thống sản xuất kém hiệu quả; sự hỗ trợ của chính phủ chưa thực sự đến tất cả những người nông dân trồng lúa gạo; chỉ tập trung vào lúa gạo mà không khuyến khích phát triển các hàng nông sản có giá trị cao; giá gạo bán lẻ còn quá cao. Giải pháp tác giả đề suất đó là: tăng năng suất, chất lượng gạo bằng cách đổi mới kỹ thuật công nghệ nông nghiệp; đầu tư trọng tâm vào phân khúc chuỗi giá trị gạo để tạo thêm giá trị gia tăng; đưa lúa gạo trở thành nông sản có khả năng thích ứng với những biến đổi khí hậu; cải cách hệ thống chi tiêu của Chính phủ liên quan đến nông nghiệp [105]. Talim Sudaryvanto (2018), “An overview of Indonesia agriculture pollicies,” tác giả đề cập đến trọng tâm chính của phát triển nông nghiệp Indonexia trong giai đoạn (2015 - 2019) là đạt được tự chủ về lương thực và đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân.

Các mục tiêu chiến lược tương ứng bao gồm: đạt được khả năng tự cung tự cấp về gạo, ngô, đậu tương, tăng sản lượng thịt bò và đường; tăng cường đa dạng hóa lương thực; nâng cao giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh của một số mặt hàng để thúc đẩy xuất khẩu và thay thế nhập khẩu; tăng cường sự sẵn có của nguyên liệu thô cho công nghiệp sinh học và năng lượng sinh học để đảm bảo lợi ích kinh tế cho người nông dân [107]. Iqba Raphani, Talim Shudaryanto (2020), “Indonesia agricultural labor policy: issues and challenges,” nghiên cứu cho thấy có ba vấn đề là thách 12 m thức của lao động nông nghiệp ở Indonexia đó là: sự tồn tại của các nông hộ quy mô nhỏ; lao động nông nghiệp trẻ ngày càng suy giảm do lĩnh vực nông nghiệp được coi là kém uy tín, rủi ro cao và thu nhập không ổn định; năng suất lao động nông nghiệp thấp hơn so với các ngành công nghiệp và dịch vụ. Theo tác giả, khắc phục các vấn đề của ngành nông nghiệp nước này bằng cách tiến hành chương trình thực hành nông nghiệp tốt, nâng cao năng lực người nông dân, phát triển nông nghiệp tổng hợp, củng cố thể chế, cung cấp bảo hiểm và đảm bảo ổn định thị trường nông sản [108]. Iqba Raphani, Talim Shudaryanto (2020), “Overview 0f Indonexia agriculturual sector Omnibus bill on job creation: challenges and perspectives”, đã đưa ra cái nhìn tổng quan về lĩnh vực nông nghiệp hiện có trong Dự luật Omnibus về tạo việc làm cho nông dân Indonexia.

Cụ thể, luật hướng tới: đơn giản hóa quy trình thu hồi đất, nới lỏng các hạn chế đối với đầu tư nước ngoài, nới lỏng luật lao động và cung cấp nhiều ưu đãi hơn cho các khu thương mại hàng nông sản. Dự luật Omnibus được đánh giá là sẽ mở ra cơ hội gia tăng FDI vào lĩnh vực nông nghiệp, tối ưu hóa mục tiêu tạo việc làm trong nông nghiệp cho người nông dân [114]. Labal Rafani (2020), “Agricultural Market Initiative Based-Farmer's Shop in Indonexia” đã đề cập đến các cửa hàng của nông dân Indonexia được thành lập dựa trên sáng kiến của chương trình Phát triển kinh doanh lương thực cộng đồng. Chương trình được thực hiện như một nỗ lực hiệu quả của chính phủ để duy trì sự ổn định của giá cả và rút ngắn chuỗi cung ứng thực phẩm thiết yếu.

Sáng kiến thị trường này đã phát triển mô hình kinh doanh thương mại điện tử thông qua chuỗi thương mại cung ứng ảo. Các cửa hàng nông dân đóng một vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng thực phẩm ra thị trường trong bối cảnh việc thực hiện chính sách hạn chế xã hội quy mô lớn nhằm ngăn chặn đại dịch Covid-19 ở Indonexia [84]. Effendi Andoko, labal Rafani (2021), “E-Commerce in Agriculture: The Implementation of Urban Farming Development in Indonesia,” đề cập đến 13 m hoạt động canh tác đô thị ít được chú ý hơn so với canh tác nông thôn ở Indonexia, nhưng sự phát triển của canh tác đô thị ở nước này khá có triển vọng.