Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và toàn cầu hóa kinh tế, tiếng Anh giữ vai trò là ngôn ngữ giao tiếp quốc tế phục vụ các hoạt động giáo dục, ngoại giao, thương mại và truyền thông. Nhu cầu tuyển dụng nhân sự thành thạo tiếng Anh và sở hữu kỹ năng biên dịch chuyên nghiệp tại Việt Nam ngày càng gia tăng nhằm đáp ứng yêu cầu trao đổi thông tin và thương mại song phương, đa phương. Tuy nhiên, kỹ năng biên dịch Việt - Anh là một quá trình phức tạp, đòi hỏi người dịch không chỉ nắm vững kiến thức ngữ pháp, từ vựng mà còn phải xử lý thỏa đáng các yếu tố ngữ cảnh, phong cách và khác biệt văn hóa giữa hai ngôn ngữ.

Khóa luận được hình thành từ quá trình tác giả thực tập 3 tháng tại Khoa Ngoại ngữ, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (NEU). Qua quan sát thực tế các học phần biên dịch, tác giả nhận thấy sinh viên năm thứ ba chuyên ngành Tiếng Anh thương mại thường xuyên gặp khó khăn và mắc nhiều lỗi sai khi thực hiện các bài tập dịch từ tiếng Việt sang tiếng Anh. Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về lỗi dịch thuật tại Việt Nam và trên thế giới, các nghiên cứu chuyên sâu khảo sát cụ thể trên nhóm đối tượng sinh viên năm thứ ba chuyên ngành Tiếng Anh tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân vẫn còn khoảng trống.

Đề tài "Common Errors in Vietnamese - English Translation Made by Third-Year English Major Students at National Economics University" (Những lỗi thường gặp trong dịch tiếng Việt - Anh của sinh viên năm 3 chuyên ngành Tiếng Anh tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân) của sinh viên Nguyễn Ngọc Anh Thư (MSSV: 11194966, Lớp Tiếng Anh Thương mại 61C), dưới sự hướng dẫn của TS. Đinh Thị Kim Chung (tháng 4/2023), được thực hiện nhằm giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ cụ thể sau:

  1. Xác định các lỗi phổ biến mà sinh viên năm thứ ba chuyên ngành Tiếng Anh tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân mắc phải khi dịch văn bản từ tiếng Việt sang tiếng Anh.
  2. Phân tích và làm rõ các nguyên nhân (chủ quan và khách quan) dẫn đến các lỗi dịch thuật đó.
  3. Đề xuất các giải pháp, khuyến nghị khả thi nhằm giúp sinh viên khắc phục lỗi sai và nâng cao chất lượng bản dịch.
  4. Cung cấp hàm ý sư phạm ứng dụng cho người học và giảng viên để phòng tránh các lỗi dịch thuật điển hình trong quá trình đào tạo.

Nhiệm vụ nghiên cứu được cụ thể hóa qua 3 câu hỏi nghiên cứu:

  1. Những lỗi phổ biến nào được sinh viên năm thứ ba chuyên ngành Tiếng Anh tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân tạo ra trong bản dịch Việt - Anh?
  2. Đâu là nguyên nhân dẫn đến những lỗi sai này?
  3. Những giải pháp nào có thể áp dụng để cải thiện kỹ năng dịch thuật cho sinh viên?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Các lỗi dịch thuật trong 32 văn bản dịch xuôi (Việt - Anh) thuộc các chủ đề kinh tế, xã hội, giáo dục, tin tức thế giới và nhận thức, phản hồi của sinh viên về nguyên nhân mắc lỗi.
  • Khách thể nghiên cứu: Nhóm 10 sinh viên năm thứ ba theo học chuyên ngành Tiếng Anh thương mại, tham gia các học phần Biên dịch 1 và Biên dịch 2 (Translation 1 & 2) trong thời gian gần 5 tháng tại Khoa Ngoại ngữ, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân; trong đó 4 sinh viên được lựa chọn để phỏng vấn sâu.
  • Phạm vi thời gian: Dữ liệu được thu thập và phân tích trong đợt thực tập và hoàn thành vào tháng 4 năm 2023.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và mô hình phân loại lỗi

Tác giả tổng hợp các nền tảng lý thuyết dịch thuật và phân tích lỗi (Error Analysis - EA) từ các học giả trong nước và quốc tế:

  • Khái niệm dịch thuật: Tổng quan quan điểm của Wilss (1982) về tính tương đương tối ưu giữa văn bản nguồn (SLT) và văn bản đích (TLT); Newmark (1988) về việc chuyển tải ý định của tác giả; Nida & Taber (1982) về bản dịch tự nhiên nhất; Catford (1965), Bell (1991) và Robinson (1997).
  • Phân loại loại hình dịch: Mô hình 2 nhóm của Larson (1984) gồm dịch dựa trên hình thức (form-based/literal) và dịch dựa trên ý nghĩa (meaning-based/idiomatic); mô hình 8 phương pháp dịch của Newmark (1988) gồm: dịch từng từ (word-for-word), dịch nguyên văn (literal), dịch trung thành (faithful), dịch ngữ nghĩa (semantic), dịch phỏng (adaptation), dịch tự do (free), dịch thành ngữ (idiomatic), và dịch giao tiếp (communicative).
  • Lý thuyết phân tích lỗi (Error Analysis): Kế thừa quan điểm của Corder (1967, 1974) phân biệt giữa "error" (lỗi mang tính hệ thống, phản ánh lỗ hổng kiến thức) và "mistake" (sai sót ngẫu nhiên do nhất thời), cùng các nghiên cứu của Lennon (1991), Ancker (2000), Weireesh (1991), Sercombe (2000).
  • Khung phân loại lỗi dịch thuật: Nghiên cứu áp dụng và điều chỉnh khung phân tích lỗi của Phạm Phú Quỳnh Na (2005, 2007), chia lỗi dịch thuật thành 3 nhóm lớn:
    1. Lỗi đọc hiểu (Comprehension Errors): Hiểu sai từ ngữ, hiểu sai cấu trúc ngữ pháp của văn bản gốc (ST).
    2. Lỗi dịch thuật (Translation Errors): Lỗi dụng học (pragmatic error), lược bỏ thông tin (omission), thêm thông tin không phù hợp (addition), diễn đạt sai đơn vị từ vựng, bóp méo ý nghĩa văn bản gốc (distorted meaning), dịch quá tự do (too free translation), dịch quá thô/nguyên văn (too literal translation), sai tiêu điểm chú ý (wrong focus of attention), và dùng sai từ (wrong lexical choice).
    3. Lỗi ngôn ngữ (Linguistic Errors): Lỗi hình thái học (Morphological errors), lỗi ngữ pháp (Grammatical errors - theo chuẩn ATA 2021 và Phạm Phú Quỳnh Na gồm 14 loại từ), lỗi kết hợp từ (Collocational errors), lỗi dạng từ (Inappropriate word forms), và lỗi cú pháp (Syntactic errors - gồm cấu trúc cụm từ, cấu trúc mệnh đề, cấu trúc câu với 39 tiểu loại).

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp định tính và định lượng mô tả:

  • Phương pháp phân tích tài liệu (Document Analysis): Thu thập và khảo sát 32 bản dịch Việt - Anh từ 10 sinh viên tham gia nghiên cứu. Các văn bản được đối chiếu trực tiếp giữa câu nguồn tiếng Việt và câu đích tiếng Anh, xác định lỗi, phân loại theo khung lý thuyết và tính toán tỷ lệ phần trăm xuất hiện.
  • Phương pháp phỏng vấn sâu (In-depth Interviews): Thiết kế bộ câu hỏi gồm 10 câu hỏi bán cấu trúc, tiến hành phỏng vấn trực tiếp 4 sinh viên trong nhóm nghiên cứu (STD2, STD4, STD6, STD7). Nội dung phỏng vấn ghi âm, gỡ băng và phân tích định tính nhằm làm rõ nguyên nhân chủ quan, khách quan dẫn đến lỗi và thu thập đề xuất khắc phục từ chính người học.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu (Chapter 1: Introduction)

Chương 1 thiết lập khung tổng thể của nghiên cứu bao gồm: tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh đào tạo tiếng Anh thương mại tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân; 4 mục tiêu nghiên cứu cụ thể; 3 câu hỏi nghiên cứu trọng tâm; đối tượng và phạm vi nghiên cứu (10 sinh viên, 32 bản dịch, 4 sinh viên phỏng vấn); phương pháp thu thập dữ liệu (phân tích văn bản và phỏng vấn sâu); cùng cấu trúc tổng thể gồm 4 chương chính của khóa luận.

Chương 2: Tổng quan nghiên cứu (Chapter 2: Literature Review)

Chương 2 hệ thống hóa cơ sở lý thuyết chuyên ngành:

  • Định nghĩa dịch thuật và phân biệt 8 phương pháp dịch thuật theo Newmark (1988) cùng các ví dụ minh họa cụ thể.
  • Nền tảng phân tích lỗi trong dịch thuật, phân biệt lỗi nhận thức và sai sót ngẫu nhiên theo Corder (1967).
  • Tổng thuật các mô hình phân loại lỗi quốc tế: Pym (1991), Kussmaul (1995), Weinstock (1988), Newmark (1987), Steinbach (1981), Sager (1983), Nord (1997), Roomy (2006).
  • Trình bày chi tiết khung phân loại lỗi Việt - Anh của Phạm Phú Quỳnh Na (2005, 2007) gồm 3 nhóm: Lỗi đọc hiểu, Lỗi dịch thuật (9 tiểu loại) và Lỗi ngôn ngữ (5 nhóm hình thái, ngữ pháp, kết hợp từ, dạng từ, cú pháp).
  • Phân tích nguyên nhân gây lỗi dịch thuật từ góc độ chủ quan (vốn từ vựng, ngữ pháp, sự bất cẩn, lo âu) và khách quan (độ phức tạp của văn bản nguồn, khác biệt văn hóa, can thiệp tiếng mẹ đẻ) theo Yousofi (2014), Wongranu (2017), Kafipour & Jahanshahi (2015), Phạm Thị Kim Cúc (2018).
  • Điểm luận các công trình nghiên cứu trước đây trên thế giới (Ahmad 2010, Hassan & Aref 2013, Popescu 2013) và tại Việt Nam (Bình 2002, Phạm Phú Quỳnh Na 2005, Huỳnh Thanh Thúy 2012, Đỗ 2018).

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận (Chapter 3: Findings and Discussions)

Chương 3 trình bày chi tiết dữ liệu thực nghiệm thu được từ 32 bản dịch và các phiên phỏng vấn sâu:

1. Kết quả từ phân tích tài liệu (Document Analysis)

Tổng số lỗi được ghi nhận trong 32 bản dịch là 130 lỗi, phân bổ theo ba nhóm chính:

  • Lỗi ngôn ngữ (Linguistic Errors): Chiếm ưu thế tuyệt đối với 108 lỗi (83%).
    • Lỗi ngữ pháp (Grammatical Errors): Xuất hiện 49 lần. Trong đó, lỗi mạo từ (Articles) chiếm tỷ lệ cao nhất toàn bộ nghiên cứu với 19 lỗi (15%), tiếp theo là lỗi giới từ (Prepositions) với 8 lỗi (6%), lỗi động từ (Verbs) với 6 lỗi (5%), lỗi liên từ (Conjunctions) với 3 lỗi (2%). Có 10/14 tiểu loại ngữ pháp không xuất hiện lỗi (đại từ, mạo từ không xác định, trạng từ, tính từ,...).
    • Lỗi cú pháp (Syntactic Errors): Xuất hiện 36 lần. Bao gồm lỗi cấu trúc câu (Sentence structure - 28 lỗi thuộc 10 tiểu loại), lỗi cấu trúc cụm từ (Phrase structure - 14 lỗi thuộc 5 tiểu loại), và lỗi cấu trúc mệnh đề (Clause structure - 7 lỗi thuộc 3 tiểu loại). Các lỗi cú pháp phổ biến nhất gồm lược bỏ chủ ngữ (Omission of subject) do sao chép cấu trúc ẩn chủ ngữ trong câu tiếng Việt, và thêm từ/cụm từ thừa (Addition of unnecessary words).
    • Lỗi hình thái học (Morphological Errors): Xuất hiện 16 lần. Các lỗi cụ thể gồm chia sai dạng động từ (Inappropriate verb construction - ví dụ speaked thay vì spoke, holded thay vì held), bỏ sót dấu số nhiều (Omission of plural marker - ví dụ 5 female student), thêm dấu số nhiều vào danh từ không đếm được (Addition of plural marker - ví dụ equipments), và thiếu đuôi "s" ngôi thứ ba số ít (Omission of third person "s").
    • Lỗi dạng từ (Inappropriate word forms): Xuất hiện 8 lỗi (6%), điển hình là nhầm lẫn giữa dạng phân từ chủ động và bị động (ví dụ dùng accounted thay cho accounting).
    • Lỗi kết hợp từ (Collocation Errors): Xuất hiện 3 lỗi (2%), ví dụ dịch make advantage of thay vì take advantage of.
  • Lỗi dịch thuật (Translation Errors): Ghi nhận 22 lỗi (17%).
    • Lỗi dịch quá nguyên văn/thô sát nghĩa (Too literal translation) chiếm cao nhất trong nhóm với 10 lỗi (8%), do học viên dịch bám sát từng từ ngữ của câu nguồn khiến câu văn tiếng Anh mất tự nhiên (ví dụ: labor forces lack qualification and working skills thay vì underqualified human resources).
    • Lỗi lược bỏ thông tin (Omission of ST parts) ghi nhận 7 lỗi (5%), do người dịch bỏ sót dữ liệu số liệu hoặc cụm từ gốc (ví dụ: bỏ sót vế tăng 10,5% so với cùng kỳ năm 2021).
    • Lỗi thêm thông tin không phù hợp (Additions): 2 lỗi.
    • Lỗi dùng sai từ ngữ (Wrong lexical choice): 2 lỗi.
    • Lỗi làm sai lệch ý nghĩa văn bản gốc (Distorted meaning): 1 lỗi.
    • 4 tiểu loại không xuất hiện: Dịch quá tự do, Lỗi dụng học, Sai tiêu điểm chú ý, Diễn đạt sai đơn vị từ vựng cá lẻ.
  • Lỗi đọc hiểu (Comprehension Errors): 0 lỗi (0%). Toàn bộ 10 sinh viên tham gia không mắc lỗi đọc hiểu cấu trúc hoặc ý nghĩa của văn bản nguồn tiếng Việt.
Nhóm lỗi chính Số lượng lỗi Tỷ lệ (%) Các tiểu loại nổi bật
Lỗi ngôn ngữ (Linguistic Errors) 108 83% Mạo từ (19 lỗi - 15%), Giới từ (8 lỗi - 6%), Động từ (6 lỗi - 5%), Cú pháp cấu trúc câu (28 lỗi), Dạng từ (8 lỗi - 6%), Hình thái động từ/danh từ (16 lỗi)
Lỗi dịch thuật (Translation Errors) 22 17% Dịch quá thô/nguyên văn (10 lỗi - 8%), Lược bỏ một phần văn bản gốc (7 lỗi - 5%), Thêm từ thừa (2 lỗi), Dùng sai từ (2 lỗi), Sai lệch ý nghĩa (1 lỗi)
Lỗi đọc hiểu (Comprehension Errors) 0 0% Không ghi nhận lỗi hiểu sai văn bản gốc tiếng Việt
Tổng cộng 130 100% -

Phân bố lỗi theo từng sinh viên cho thấy sự chênh lệch: STD1 và STD5 mắc nhiều lỗi nhất (18 lỗi/người), tiếp theo là STD7 (17 lỗi); sinh viên mắc ít lỗi nhất là STD10 (6 lỗi). Đối với lỗi dịch thuật, STD1 và STD4 mắc nhiều nhất (4 lỗi), trong khi STD8 không mắc lỗi dịch thuật nào (0 lỗi).

2. Kết quả từ phỏng vấn sâu (In-depth Interviews)

Phỏng vấn 4 sinh viên (STD2, STD4, STD6, STD7) chỉ ra các nhóm nguyên nhân chính:

  • Nguyên nhân chủ quan (Intrinsic causes):
    • Hạn chế về năng lực ngôn ngữ tiếng Anh đích (vốn từ vựng chuyên ngành chưa sâu, nắm chưa vững quy tắc sử dụng mạo từ a/an/the, giới từ và trật tự cú pháp tiếng Anh).
    • Sự can thiệp của tiếng mẹ đẻ (Intra-lingual/L1 interference): Thói quen tư duy theo ngữ pháp tiếng Việt dẫn đến xu hướng dịch từng từ (word-for-word).
    • Thiếu kinh nghiệm dịch thuật thực tế và thiếu sự cẩn trọng/tập trung: Nhiều sinh viên không đọc lại và soát lỗi bài dịch trước khi nộp.
    • Áp lực khối lượng công việc kép giữa bài tập trên lớp và các hoạt động làm việc bên ngoài.
  • Nguyên nhân khách quan (Extrinsic causes):
    • Độ phức tạp của văn bản gốc tiếng Việt (chứa nhiều thuật ngữ kinh tế chuyên ngành, cấu trúc câu dài, ẩn chủ ngữ).
    • Lệ thuộc vào các công cụ hỗ trợ trực tuyến (Google Translate, Grammarly): Mặc dù các công cụ này hỗ trợ kiểm tra chính tả, việc lạm dụng khiến câu dịch mất đi sắc thái ngữ cảnh và độ chính xác về ý nghĩa.
    • Hiện tượng bất tương đương (Non-equivalence) về từ vựng và cấu trúc giữa tiếng Việt và tiếng Anh.

Chương 4: Khuyến nghị (Chapter 4: Recommendations)

Chương 4 đưa ra các nhóm giải pháp từ nghiên cứu:

  • Khắc phục lỗi ngôn ngữ: Tăng cường củng cố kiến thức ngữ pháp nền tảng, đặc biệt là quy tắc sử dụng mạo từ xác định/không xác định, cách dùng giới từ theo cụm, hòa hợp chủ vị, và cấu trúc câu phức; rèn luyện thói quen tra cứu từ điển chuẩn để nắm vững dạng từ và kết hợp từ (collocations).
  • Khắc phục lỗi dịch thuật: Áp dụng linh hoạt các phương pháp dịch thuật (dịch ngữ nghĩa, dịch giao tiếp) thay vì dịch từng từ; hạn chế sự can thiệp tiêu cực từ cấu trúc tiếng Việt; sử dụng các công cụ dịch máy có chọn lọc và luôn kiểm tra đối chiếu ngữ cảnh.
  • Quy trình dịch thuật và rà soát: Xây dựng quy trình dịch nghiêm ngặt bao gồm bước phân tích văn bản nguồn, chọn chiến lược dịch, và bắt buộc thực hiện khâu hiệu đính/đọc soát (proofreading); tăng cường trao đổi, xin ý kiến phản hồi từ giảng viên và bạn học (peer-review).

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính của nghiên cứu

  1. Thống kê và phân loại định lượng: Xác định được 130 lỗi sai cụ thể trong 32 bản dịch của sinh viên năm thứ ba chuyên ngành Tiếng Anh thương mại. Lỗi ngôn ngữ chiếm tỷ trọng áp đảo (83%), lỗi dịch thuật chiếm 17%, và không có lỗi đọc hiểu (0%).
  2. Nhận diện các lỗi sai trọng điểm: Lỗi sai phổ biến nhất trong nhóm ngôn ngữ là sử dụng sai mạo từ (15% tổng số lỗi) và sai giới từ (6%). Trong nhóm dịch thuật, lỗi dịch quá thô/nguyên văn (8%) và lược bỏ thông tin (5%) là hai vấn đề nổi cộm nhất.
  3. Làm rõ cơ chế nguyên nhân: Chỉ ra sự tác động kết hợp giữa lỗ hổng kiến thức ngữ pháp tiếng Anh, thói quen tư duy chuyển dịch từ ngữ tương ứng từng từ theo tiếng Việt, sự thiếu tập trung/không rà soát bài dịch, và việc lạm dụng phần mềm dịch tự động mà không biên tập lại theo ngữ cảnh.

Đóng góp của đề tài

  • Đóng góp về mặt học thuật: Bổ sung dữ liệu thực nghiệm về lỗi dịch thuật Việt - Anh của sinh viên chuyên ngành Tiếng Anh thương mại tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, kiểm chứng tính ứng dụng của mô hình phân tích lỗi Phạm Phú Quỳnh Na (2005) trên dữ liệu văn bản thực tế.
  • Đóng góp về mặt thực tiễn và sư phạm: Cung cấp tài liệu tham khảo trực quan với các ví dụ lỗi sai thực tế và phương án chỉnh sửa chi tiết, giúp người học nhận thức rõ các "bẫy" ngữ pháp và cấu trúc câu khi dịch xuôi; đồng thời cung cấp gợi ý cho giảng viên trong việc điều chỉnh trọng tâm giảng dạy các học phần biên dịch (tập trung vào mạo từ, giới từ, chuyển đổi cú pháp và kỹ thuật biên tập sau dịch máy).

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế về quy mô mẫu: Nghiên cứu được thực hiện trên cỡ mẫu tương đối nhỏ, bao gồm 10 sinh viên với 32 bản dịch và 4 sinh viên tham gia phỏng vấn sâu, đều thuộc Khoa Ngoại ngữ Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Do đó, mức độ đại diện cho toàn bộ sinh viên chuyên ngành tiếng Anh trên phạm vi rộng có thể bị giới hạn.
  • Hạn chế về phạm vi thời gian: Dữ liệu được thu thập trong phạm vi học phần kéo dài gần 5 tháng và thời gian thực tập 3 tháng của tác giả.
  • Hướng nghiên cứu tiếp:
    • Mở rộng quy mô khảo sát trên số lượng sinh viên lớn hơn và đối chiếu giữa các khóa hoặc các trường đại học khối kinh tế khác nhau.
    • Nghiên cứu sâu hơn về tác động của các công cụ trí tuệ nhân tạo và dịch máy thế hệ mới đối với chất lượng bản dịch và các dạng lỗi mới phát sinh của sinh viên.

Giá trị tham khảo

  • Đối với sinh viên chuyên ngành Tiếng Anh/Tiếng Anh Thương mại: Tài liệu giúp nhận diện các lỗi sai ngữ pháp và dịch thuật thường gặp khi thực hành dịch Việt - Anh; cung cấp các ví dụ đối chiếu câu gốc - câu dịch sai - phương án sửa chuẩn xác tại Chương 3.
  • Đối với giảng viên giảng dạy Biên - Phiên dịch: Cung cấp căn cứ thực nghiệm để thiết kế các bài tập bổ trợ chuyên sâu về mạo từ, giới từ, trật tự từ và rèn luyện kỹ năng xử lý câu ẩn chủ ngữ tiếng Việt khi chuyển sang tiếng Anh.
  • Đối với người làm nghiên cứu về Phân tích Lỗi (Error Analysis): Khóa luận là một tài liệu tham khảo về phương pháp luận kết hợp phân tích tài liệu văn bản với phỏng vấn sâu định tính, cùng khung phân loại lỗi chi tiết tại Chương 2.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận này khảo sát trên bao nhiêu sinh viên và bao nhiêu văn bản dịch?
Nghiên cứu khảo sát trên 10 sinh viên năm thứ ba chuyên ngành Tiếng Anh thương mại tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, phân tích tổng cộng 32 bản dịch Việt - Anh thuộc các chủ đề kinh tế, xã hội, giáo dục, tin tức thế giới và phỏng vấn sâu 4 sinh viên.

2. Tỷ lệ phân bổ giữa các nhóm lỗi chính trong 32 bản dịch là bao nhiêu?
Trong tổng số 130 lỗi được phát hiện:

  • Lỗi ngôn ngữ (Linguistic Errors) chiếm 83% (108 lỗi).
  • Lỗi dịch thuật (Translation Errors) chiếm 17% (22 lỗi).
  • Lỗi đọc hiểu (Comprehension Errors) chiếm 0% (0 lỗi).

3. Lỗi ngữ pháp và lỗi dịch thuật cụ thể nào xuất hiện nhiều nhất trong bài dịch của sinh viên?

  • Lỗi ngữ pháp xuất hiện nhiều nhất là lỗi sử dụng sai mạo từ (Article errors), chiếm 15% tổng số lỗi (19 lần xuất hiện).
  • Lỗi dịch thuật xuất hiện nhiều nhất là dịch quá thô/nguyên văn (Too literal translation), chiếm 8% tổng số lỗi (10 lần xuất hiện).

4. Vì sao nhóm lỗi đọc hiểu (Comprehension Errors) lại không xuất hiện trong nghiên cứu?
Do văn bản nguồn là tiếng Việt (tiếng mẹ đẻ của sinh viên), các sinh viên năm thứ ba đã có năng lực hiểu ngôn ngữ nguồn vững chắc, nắm bắt chính xác ý nghĩa và ngữ cảnh của văn bản tiếng Việt nên không ghi nhận lỗi hiểu sai nội dung gốc.

5. Các công cụ như Google Translate và Grammarly ảnh hưởng như thế nào đến bài dịch của sinh viên theo kết quả phỏng vấn?
Theo kết quả phỏng vấn, các công cụ này hỗ trợ sinh viên kiểm tra chính tả và dạng từ, nhưng việc quá lệ thuộc vào công cụ dịch tự động khiến câu dịch bị cứng nhắc, dịch sát từng từ (too literal) và không chuyển tải được các sắc thái nghĩa theo ngữ cảnh cụ thể của văn bản nguồn.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Ngọc Anh Thư đã khảo sát và phân loại toàn diện 130 lỗi dịch thuật Việt - Anh trong 32 văn bản của sinh viên năm thứ ba chuyên ngành Tiếng Anh thương mại tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Kết quả khẳng định Lỗi ngôn ngữ (đặc biệt là mạo từ, giới từ và cú pháp) chiếm tỷ trọng lớn nhất (83%), theo sau là Lỗi dịch thuật (17%) với xu hướng dịch quá thô và lược bỏ thông tin. Thông qua việc phân tích nguyên nhân chủ quan và khách quan từ dữ liệu phỏng vấn sâu, công trình đã đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao năng lực ngữ pháp, phương pháp dịch thuật và thói quen biên tập bản dịch cho sinh viên.