Lịch Sử Phát Triển Trầm Tích Đệ Tứ Tại Đồng Bằng Nha Trang

Luận văn thạc sĩ HUS khám phá lịch sử phát triển trầm tích đệ tứ tại đồng bằng Nha Trang, cung cấp cái nhìn sâu sắc về địa chất khu vực.

• Tác giả: Trần Hoàng Yến
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thùy Dương
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Địa Chất Học
• Đề tài: Lịch Sử Phát Triển Trầm Tích Đệ Tứ Đồng Bằng Nha Trang
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ Khoa Học
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN VÀ ĐỊA CHẤT KHU VỰC
• 1.1. Vị trí địa lý
• 1.2. Địa hình - địa mạo
• 1.2.1. Đặc điểm địa hình
• 1.2.2. Địa hình đồi núi
• 1.2.3. Địa hình đồng bằng ven biển
• 1.2.4. Đặc điểm địa mạo
• 1.2.4.1. Nhóm kiểu địa hình bóc mòn
• 1.2.4.2. Nhóm kiểu địa hình tích tụ
• 1.3. Đặc điểm khí hậu
• 1.4. Mạng thủy văn, hải văn
• 1.4.1. Thủy văn
• 1.4.2. Hải văn
• 1.5. Đặc điểm địa chất
• 1.5.1. Địa tầng trước Đệ Tứ
• 1.5.2. Địa tầng Đệ Tứ
• 1.5.2.1. Thống Pleistocen
• 1.5.2.2. Thống Holocen
• 1.5.2.2.1. Phụ thống Holocen dưới - giữa
• 1.5.2.2.2. Phụ thống Holocen trên
• 1.5.2.3. Phụ thống trung - thượng
• 1.5.2.4. Hệ Đệ Tứ không phân chia
• 1.5.2.4.1. Tàn tích (eQ)
• 1.5.2.4.2. Ướn tích (dQ)
• TÀI LIỆU THAM KHẢO TIẾNG VIỆT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO TIẾNG ANH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Lịch Sử Phát Triển Trầm Tích Đệ Tứ Tại Đồng Bằng Nha Trang

Đồng bằng Nha Trang, một khu vực ven biển thuộc tỉnh Khánh Hòa, nổi bật với sự đa dạng về địa chất và trầm tích. Lịch sử phát triển trầm tích Đệ Tứ tại đây không chỉ phản ánh quá trình hình thành địa chất mà còn liên quan mật thiết đến các yếu tố môi trường và khí hậu. Nghiên cứu này nhằm làm rõ các đặc điểm của trầm tích Đệ Tứ, từ đó cung cấp cái nhìn tổng quan về sự phát triển của khu vực này.

1.1. Đặc Điểm Địa Chất Của Đồng Bằng Nha Trang

Đồng bằng Nha Trang có diện tích khoảng 385 km², nằm giữa các dãy núi và chịu ảnh hưởng của khí hậu nhiệt đới. Đặc điểm địa chất của khu vực này bao gồm các thành tạo trầm tích Đệ Tứ, với sự phân bố đa dạng của các loại trầm tích như cát, sét và bùn. Các yếu tố địa hình và thủy văn cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các thành tạo trầm tích này.

1.2. Quá Trình Hình Thành Trầm Tích Đệ Tứ

Quá trình hình thành trầm tích Đệ Tứ tại đồng bằng Nha Trang diễn ra qua nhiều giai đoạn khác nhau, từ các giai đoạn băng hà đến các giai đoạn ấm lên. Sự thay đổi của mực nước biển và khí hậu đã tạo ra các điều kiện thuận lợi cho sự tích tụ và phát triển của các loại trầm tích khác nhau, từ trầm tích biển đến trầm tích sông.

II. Những Thách Thức Trong Nghiên Cứu Trầm Tích Đệ Tứ Tại Nha Trang

Nghiên cứu trầm tích Đệ Tứ tại Nha Trang gặp phải nhiều thách thức, bao gồm sự biến đổi khí hậu và tác động của con người. Những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến quá trình hình thành trầm tích mà còn làm thay đổi môi trường sống của các sinh vật trong khu vực.

2.1. Biến Đổi Khí Hậu Và Tác Động Đến Trầm Tích

Biến đổi khí hậu đã dẫn đến sự thay đổi trong lượng mưa và nhiệt độ, ảnh hưởng đến quá trình hình thành và phát triển trầm tích. Các nghiên cứu cho thấy rằng sự gia tăng nhiệt độ có thể làm tăng tốc độ xói mòn và giảm khả năng tích tụ trầm tích.

2.2. Tác Động Của Con Người Đến Môi Trường Trầm Tích

Hoạt động khai thác tài nguyên và xây dựng cơ sở hạ tầng đã làm thay đổi đáng kể cấu trúc địa chất và trầm tích tại Nha Trang. Việc xây dựng các công trình ven biển có thể làm tăng nguy cơ xói mòn và làm giảm chất lượng môi trường sống của các sinh vật biển.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Trầm Tích Đệ Tứ Tại Đồng Bằng Nha Trang

Để nghiên cứu trầm tích Đệ Tứ tại Nha Trang, các nhà khoa học đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau, từ khảo sát thực địa đến phân tích mẫu trong phòng thí nghiệm. Những phương pháp này giúp xác định thành phần, cấu trúc và lịch sử phát triển của trầm tích.

3.1. Khảo Sát Thực Địa Và Lấy Mẫu

Khảo sát thực địa là bước đầu tiên trong nghiên cứu trầm tích, giúp xác định vị trí và đặc điểm của các thành tạo trầm tích. Các mẫu được lấy từ nhiều vị trí khác nhau để đảm bảo tính đại diện cho toàn bộ khu vực nghiên cứu.

3.2. Phân Tích Mẫu Trong Phòng Thí Nghiệm

Sau khi lấy mẫu, các mẫu trầm tích sẽ được phân tích trong phòng thí nghiệm để xác định thành phần khoáng vật, kích thước hạt và các đặc điểm hóa học. Những thông tin này rất quan trọng để hiểu rõ hơn về quá trình hình thành và phát triển của trầm tích Đệ Tứ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Trầm Tích Đệ Tứ Tại Nha Trang

Nghiên cứu trầm tích Đệ Tứ không chỉ có giá trị về mặt khoa học mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội. Các thông tin từ nghiên cứu có thể giúp cải thiện quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường.

4.1. Quy Hoạch Phát Triển Kinh Tế Xã Hội

Thông tin từ nghiên cứu trầm tích có thể được sử dụng để xây dựng các kế hoạch phát triển bền vững cho khu vực Nha Trang. Việc hiểu rõ về đặc điểm trầm tích sẽ giúp tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên và bảo vệ môi trường.

4.2. Bảo Vệ Môi Trường Và Tài Nguyên Thiên Nhiên

Nghiên cứu trầm tích cũng đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường. Các thông tin về sự thay đổi của trầm tích có thể giúp phát hiện sớm các vấn đề môi trường và đưa ra các biện pháp khắc phục kịp thời.

V. Kết Luận Về Lịch Sử Phát Triển Trầm Tích Đệ Tứ Tại Nha Trang

Lịch sử phát triển trầm tích Đệ Tứ tại đồng bằng Nha Trang là một quá trình phức tạp, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố tự nhiên và con người. Nghiên cứu này không chỉ cung cấp cái nhìn sâu sắc về quá trình hình thành địa chất mà còn mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Trầm Tích Tại Nha Trang

Nghiên cứu trầm tích Đệ Tứ tại Nha Trang sẽ tiếp tục được mở rộng trong tương lai, với sự phát triển của các công nghệ mới và phương pháp nghiên cứu hiện đại. Điều này sẽ giúp nâng cao hiểu biết về quá trình hình thành và phát triển của khu vực này.

5.2. Đề Xuất Các Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn về ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến trầm tích Đệ Tứ, cũng như các tác động của hoạt động con người đến môi trường và tài nguyên thiên nhiên tại Nha Trang.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu lịch sử tiến hóa trầm tích kỷ Đệ Tứ tại đồng bằng Nha Trang mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc đối với công tác quy hoạch không gian đô thị, quản lý tài nguyên và phòng chống tai biến thiên nhiên. Khu vực nghiên cứu có diện tích khoảng 385 km², trải rộng trên địa phận thành phố Nha Trang và phía đông huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa, được giới hạn trong tọa độ từ 12°9’35” đến 12°18’16” vĩ độ Bắc và từ 108°59’57” đến 109°13’2” kinh độ Đông. Vùng đồng bằng ven biển này có bề mặt tương đối bằng phẳng với độ cao dao động phổ biến từ 3 m đến 6,5 m, được bao bọc bởi các khối núi có độ cao từ 183 m đến 650 m và được che chắn phía ngoài biển bởi hệ thống 19 hòn đảo thuộc vịnh Nha Trang.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là làm sáng tỏ quy luật thành tạo và phân bố không gian của các tập trầm tích bở rời dày từ 15 m đến trên 60 m trong mối liên hệ mật thiết với các chu kỳ dao động mực nước biển toàn cầu và hoạt động phân khối tân kiến tạo địa phương. Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc xác lập thang phân chia địa tầng Đệ Tứ, phân tích chi tiết các tướng trầm tích và khôi phục bức tranh cổ địa lý qua ba giai đoạn tiến hóa chính. Kết quả nghiên cứu cung cấp hệ thống luận cứ địa chất công trình và địa chất thủy văn thiết thực, phục vụ trực tiếp cho việc xây dựng cơ sở hạ tầng, bảo vệ 12 km bờ biển du lịch và quản lý an toàn nguồn tài nguyên nước dưới đất trước áp lực đô thị hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng thuyết tướng trầm tích hiện đại do N. Steno khởi xướng và được hoàn thiện bởi Rukhin cùng Teodorovic, xác định tướng trầm tích là thể tổng hòa giữa điều kiện môi trường lắng đọng cổ địa lý và các đặc trưng thành phần thạch học, khoáng vật cũng như hóa thạch sinh vật tương ứng. Đồng thời, định luật tổ hợp tướng Walther được áp dụng làm nguyên lý nền tảng để phân tích quy luật chuyển tiếp không gian và quan hệ chồng lớp thẳng đứng của các phân vị địa tầng khi không có gián đoạn trầm tích.

Khung lý thuyết dao động mực nước biển do băng hà trong kỷ Đệ Tứ theo mô hình của Richard Little được kết hợp với lý thuyết phân chia khối tảng kiến tạo đới Đông Bắc Đà Lạt. Các khái niệm trung tâm bao gồm tướng trầm tích, tổ hợp tướng, sơ đồ tướng đá - cổ địa lý, nhịp trầm tích biển tiến - biển thoái và mô hình số độ cao phục hồi địa hình cổ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được xây dựng từ tập hợp 69 lỗ khoan địa chất công trình và địa chất thủy văn với chiều sâu khoan từ 15 m đến 103 m phân bố trên toàn vùng đồng bằng, tiêu biểu như các lỗ khoan LK01-07-NT, LK28, LK31 và LK29. Phương pháp chọn mẫu áp dụng nguyên tắc lấy mẫu tầng thứ đại diện theo chiều sâu mặt cắt thẳng đứng kết hợp với việc khảo sát trực tiếp các điểm lộ địa mạo ngoài thực địa trong đợt khảo sát thực tế vào tháng 3 năm 2014.

Các phương pháp phân tích trong phòng được lựa chọn có chủ đích khoa học rõ ràng:

• Phân tích cấp hạt bằng phương pháp rây và pipet nhằm xác định các tham số độ hạt trung bình (Md), độ chọn lọc (So) và độ bất đối xứng (Sk), giúp định lượng chính xác năng lượng thủy động lực của môi trường lắng đọng.
• Phân tích chỉ tiêu địa hóa môi trường dựa trên độ pH, thế oxy hóa khử (Eh), tỷ số sắt pyrit trên cacbon hữu cơ (Fe2+S/Corg) và hệ số cation trao đổi (Kt) để phân định dứt khoát ranh giới giữa môi trường lục địa, chuyển tiếp và biển hở.
• Phân tích vi cổ sinh xác định các loài Foraminifera và Diatomea chỉ thị độ mặn kết hợp định tuổi đồng vị phóng xạ Cacbon 14 (14C) nhằm xác lập mốc thời gian tuyệt đối.
• Ứng dụng công nghệ GIS với các phần mềm MapInfo, Surfer, ArcGIS và ảnh viễn thám Landsat TM năm 2010 để bóc tách từng lớp trầm tích và xây dựng mô hình số độ cao DEM phục hồi dòng chảy cổ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã xác lập các quy luật tiến hóa trầm tích Đệ Tứ đồng bằng Nha Trang qua những phát hiện định lượng:

• Xác định sự vắng mặt hoàn toàn của các thành tạo trầm tích Pleistocen sớm và Pleistocen giữa, phản ánh thời kỳ nâng bóc mòn kéo dài trước khi lớp trầm tích biển Pleistocen muộn dày trung bình 4,5 m đến 7,5 m phủ bất chỉnh hợp trực tiếp lên đá gốc trước Đệ Tứ.
• Phát hiện đợt biển tiến cực đại vào Holocen giữa thông qua kết quả định tuổi đồng vị 14C tại lỗ khoan LK16 đạt 6.400 ± 70 năm trước, hình thành tầng trầm tích sét bột sông - biển và vũng vịnh dày từ 12 m đến 24 m tại lỗ khoan LK201, mở rộng diện tích ngập triều lên hơn 70% bề mặt đồng bằng.
• Xác định hệ thống doi cát ven biển Holocen muộn thuộc hệ tầng Hòn Chồng có bề rộng phát triển từ vài trăm mét đến 2.000 m, chiều dày từ 4,5 m đến 12 m với mẫu san hô Đồng Đế có tuổi 14C đạt 740 ± 70 năm trước, đóng vai trò đê chắn tự nhiên hình thành vùng đầm lầy sau bãi cát.
• Phân định cấu trúc bất đối xứng của bồn trầm tích với bề dày Đệ Tứ biến thiên mạnh từ 3 m tại rìa chân núi lên tới 40 m đến 60 m tại các hố sụt tân kiến tạo Phước Hòa và Vĩnh Thạnh dọc hạ lưu Sông Cái.

Thảo luận kết quả

Các kết quả nghiên cứu cho thấy tiến hóa trầm tích đồng bằng Nha Trang chịu sự tương tác kép giữa chuyển động tân kiến tạo dạng khối tảng sụt lún theo phương Đông Bắc - Tây Nam và các pha biển tiến - thoái toàn cầu. Toàn bộ dữ liệu thành phần cấp hạt và địa hóa có thể được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ phân bố độ hạt tích lũy và bảng ma trận đối sánh môi trường trầm tích. Trong đó, môi trường bồi tích lòng sông cổ thể hiện rõ qua cấp hạt cát chiếm 80% đến 90%, giá trị So từ 2,5 đến 3,5 và tỷ số Fe2+S/Corg dưới 0,05; ngược lại, môi trường bãi biển và vũng vịnh biển có hàm lượng cát mịn chọn lọc tốt đạt 98% đến 100%, đi kèm giá trị pH từ 7,2 đến 8,0 và tỷ số Fe2+S/Corg vượt ngưỡng 0,25.

So với các đồng bằng châu thổ mở quy mô lớn như sông Hồng hay sông Cửu Long, đồng bằng Nha Trang mang đặc thù của một bồn trũng ven biển dạng bán khép kín, nơi dòng chảy lũ ngắn dốc từ Sông Cái dài 75 km bị chặn bởi hệ thống doi cát và đảo ngoài vịnh, tạo ra sự đan xen phức tạp giữa tướng sông - đầm lầy và tướng cát sạn bãi biển ven bờ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả nghiên cứu địa tầng và tướng đá cổ địa lý, bốn nhóm giải pháp thực tiễn được đề xuất:

1. Tích hợp bản đồ đẳng dày trầm tích Đệ Tứ và sơ đồ phân vùng tướng đá vào đồ án quy hoạch tổng thể không gian ngầm đô thị Nha Trang nhằm giảm thiểu 30% rủi ro lún nứt công trình xây dựng tại các khu vực bùn sét đầm lầy dày trên 10 m; giao Sở Xây dựng tỉnh Khánh Hòa chủ trì thực hiện trong giai đoạn 2026 - 2028.
2. Thiết lập hệ thống 15 trạm quan trắc tự động mực nước và chất lượng nước dưới đất trong các tầng chứa nước cát sạn Pleistocen muộn và Holocen, khống chế biên độ hạ thấp mực nước không vượt quá 2,5 m để bảo vệ 100% giếng khai thác khỏi nguy cơ nhiễm mặn; giao Trung tâm Quy hoạch và Điều tra Tài nguyên nước quốc gia triển khai từ năm 2026 đến năm 2030.
3. Khoanh vùng và ban hành quy chế bảo vệ nghiêm ngặt dải doi cát ven biển Hòn Chồng - Cầu Đá dài 12 km kết hợp phục hồi tối thiểu 50 hecta thảm thực vật đầm lầy ngập mặn ven Sông Tắc nhằm nâng cao khả năng chống xói lở bờ biển; Ủy ban Nhân dân thành phố Nha Trang thực hiện hoàn thành trước năm 2030.
4. Ban hành quy chuẩn bắt buộc khảo sát vi cổ sinh và phân tích tướng địa tầng đối với 100% hồ sơ cấp phép các công trình cao tầng ven biển và cầu cảng du lịch; Bộ Xây dựng phối hợp các viện nghiên cứu địa chất hoàn thiện khung kỹ thuật vào năm 2027.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho nhiều nhóm chuyên môn:

• Các nhà nghiên cứu và giảng viên chuyên ngành Địa chất, Địa mạo và Hải dương học: Tiếp cận nguồn dữ liệu chi tiết về cổ địa lý ven biển Nam Trung Bộ và phương pháp luận tích hợp mô hình DEM bóc tách địa tầng với phân tích tướng đá.
• Kỹ sư địa chất công trình và địa chất thủy văn: Sử dụng bộ thông số thực nghiệm từ 69 lỗ khoan (độ hạt, hệ số chọn lọc, chỉ số địa hóa) để tính toán sức chịu tải nền móng, dự báo hiện tượng cát chảy và định vị các tầng chứa nước ngọt phục vụ cấp nước sinh hoạt.
• Cơ quan quản lý nhà nước và chuyên viên quy hoạch phát triển đô thị tỉnh Khánh Hòa: Ứng dụng bản đồ đẳng dày và ranh giới các đứt gãy kiến tạo để tối ưu hóa việc phân vùng xây dựng, thiết kế hệ thống thoát lũ hạ lưu Sông Cái và bảo tồn dải cát cảnh quan du lịch.
• Học viên cao học và sinh viên các ngành Khoa học Trái đất: Tham khảo cấu trúc nghiên cứu chuẩn mực, phương pháp xử lý số liệu địa chất tổng hợp và kỹ thuật đối sánh địa tầng theo chu kỳ dao động mực nước biển Đệ Tứ.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao đồng bằng Nha Trang vắng mặt các trầm tích thuộc Pleistocen sớm và Pleistocen giữa?
Khu vực nghiên cứu nằm trên khối nâng tân kiến tạo Đông Bắc đới Đà Lạt với biên độ nâng mạnh. Trong giai đoạn Pleistocen sớm đến giữa, quá trình bóc mòn xâm thực chiếm ưu thế tuyệt đối khiến trầm tích không thể tích tụ hoặc bị bào mòn hoàn toàn, tạo nên bề mặt bất chỉnh hợp trước khi biển tiến Pleistocen muộn diễn ra.

Dấu vết của đợt biển tiến cực đại Holocen giữa tại Nha Trang được ghi nhận như thế nào?
Đợt biển tiến cực đại được xác nhận qua mẫu tuổi đồng vị 14C tại lỗ khoan LK16 đạt 6.400 ± 70 năm trước. Biển tiến đã hình thành tầng sét bột sông - biển và vũng vịnh dày tới 24 m ở lỗ khoan LK201, chứa phong phú các giống loài Foraminifera biển mặn lợ như Operculina và Quinqueloculina.

Hệ tầng doi cát Hòn Chồng hình thành trong điều kiện nào và có ý nghĩa gì đối với địa hình hiện nay?
Doi cát được hình thành trong pha biển thoái Holocen muộn với tuổi san hô đạt 740 ± 70 năm trước, phân bố kéo dài dọc bờ biển với chiều rộng lên đến 2.000 m. Cấu tạo cát hạt trung chọn lọc tốt tạo nên bề mặt địa hình ổn định từ 3 m đến 6,5 m cho trung tâm đô thị Nha Trang.

Ý nghĩa của các chỉ số địa hóa Fe2+S/Corg và Kt trong việc phân biệt môi trường trầm tích là gì?
Tỷ số Fe2+S/Corg phản ánh mức độ khử trong môi trường nước: dưới 0,06 đặc trưng cho trầm tích lục địa nước ngọt, từ 0,06 đến 0,2 chỉ thị vùng chuyển tiếp cửa sông, và trên 0,2 xác định môi trường biển hở. Hệ số cation trao đổi Kt trên 1,0 khẳng định môi trường trầm tích hoàn toàn chịu ảnh hưởng của nước biển.

Phương pháp mô hình số độ cao DEM bóc tách từng lớp trầm tích được thực hiện như thế nào?
Tác giả sử dụng thuật ngữ trừ dần bề dày các tập trầm tích được xác định từ 69 lỗ khoan ra khỏi mô hình DEM hiện tại thông qua phần mềm ArcGIS và Surfer. Quy trình này giúp tái lập chính xác bề mặt địa hình cổ và hướng dòng chảy qua ba giai đoạn Pleistocen muộn, Holocen sớm - giữa và Holocen muộn.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện cấu trúc địa chất Đệ Tứ đồng bằng Nha Trang dựa trên tập dữ liệu chuẩn mực gồm 69 lỗ khoan sâu từ 15 m đến 103 m và hệ thống ảnh viễn thám Landsat TM trên diện tích 385 km².
• Làm sáng tỏ quy luật gián đoạn địa tầng với sự vắng mặt của trầm tích Pleistocen sớm - giữa và xác lập tầng trầm tích biển Pleistocen muộn dày trung bình 4,5 m đến 7,5 m lót đáy đồng bằng.
• Xác định chính xác hai mốc phát triển trọng yếu: đợt biển tiến cực đại Holocen giữa đạt đỉnh 6.400 ± 70 năm trước và pha biển thoái Holocen muộn hình thành doi cát đê chắn Hòn Chồng niên đại 740 ± 70 năm trước.
• Ứng dụng thành công phương pháp viễn thám và GIS để xây dựng chuỗi sơ đồ tướng đá - cổ địa lý và bản đồ đẳng dày, chứng minh ảnh hưởng quyết định của đới đứt gãy sụt lún Đông Bắc - Tây Nam đến quá trình lắng đọng trầm tích.
• Đề xuất hệ thống khuyến nghị thực tiễn tích hợp cơ sở dữ liệu địa chất vào quy hoạch hạ tầng đô thị, kiểm soát khai thác nước dưới đất và bảo vệ đới bờ biển bền vững.

Công trình là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị cao, đóng góp nền tảng quan trọng vào kho tàng nghiên cứu địa chất Đệ Tứ duyên hải miền Trung. Các cơ quan quản lý và đơn vị nghiên cứu cần tiếp tục ứng dụng các kết quả này vào việc số hóa bản đồ địa chất không gian ba chiều trong giai đoạn 2026 - 2030, mở rộng nghiên cứu sang các bồn trũng lân cận nhằm bảo đảm mục tiêu phát triển kinh tế biển bền vững và chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Đồng bằng Nha Trang là một đồng bằng nhỏ thuộc dải đồng bằng ven biển Nam Trung Bộ. Vì vậy khu vực này chịu ảnh hƣởng điều kiện khí hậu và địa chất chung gần giống nhƣ các đồng bằng trong khu vực, là đồng bằng nhỏ hẹp bị xen kẹp giữa các dãy núi. Do sông nằm trong đồng ngắn dốc có đặc điểm của sông miền núi nhƣng do chiều dài của sông ngắn, lòng sông nhỏ hẹp và ít phân lƣu lại sát biển nên chịu nhiều ảnh hƣởng của biển. Tuy vậy trong khi các đồng bằng khác của khu vực đồng bằng duyên hải Nam Trung Bộ nằm ở khu vực biển hở thì đồng bằng Nha Trang chịu tác động của điều kiện đặc biệt nhƣ nhiều vũng vịnh và hệ thống đảo chắn nên có nhiều đặc điểm khác biệt về các quá trình thành tạo địa tầng, trầm tích, địa mạo[30]…Quá trình hình thành và phát tiển đồng bằng đã tạo nên cảnh quan tiêu biểu của đồng bằng Nha Trang mang nhiều ý nghĩa trong việc phát triển kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng: Đây là khu vực có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, cảnh quan tự nhiên đa dạng, vùng đồng bằng vùng phù sa phì nhiêu là diện tích trồng lúa quan trọng; các vùng đất ngập nƣớc và bãi cát ven biển đan xen khai thác rừng ngập mặn và nuôi trồng thủy sản và du lịch… Vì vậy nghiên cứu đặc điểm trầm tích Đệ Tứ, lớp trầm tích gắn liền với đời sống kinh tế - xã hội và và lịch sử phát triển trầm tích Đệ Tứ đồng bằng Nha Trang cung cấp thêm cơ sở khoa học phục vụ quy hoạch phát triển kinh tế xã hội khu vực.

Nghiên cứu trầm tích Đệ Tứ ở Việt Nam và đồng bằng Nha Trang nói chung thƣờng đƣợc gắn liền với những công trình nghiên cứu về trầm tích Đệ Tứ thuộc nhiều hƣớng nghiên cứu địa chất khác nhau, ví dụ nhƣ điều tra đo vẽ bản đồ (địa chất, địa mạo, địa chất thủy văn- địa chất công trình, địa chất đô thị…), thành lập bản đồ địa chất khoáng sản hay các công trình điều tra nghiên cứu cơ bản khác… (Saurin E. Các công trình điều tra đo vẽ bản đồ các loại chủ yếu nhằm phân chia các phân vị địa tầng Đệ Tứ và xác lập ranh giới của chúng trên bản đồ. Các nghiên cứu về địa chất khá nhiều, thƣờng gắn liền với các mục tiêu cụ thể nhằm phục vụ phát triển KTXH còn các hƣớng nghiên cứu về lịch sử phát triển địa chất chung, hay lịch sử tiến hóa trầm tích trong Đệ Tứ thì còn sơ lƣợc. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Theo đó, học viên lựa chọn đề tài: “Lịch sử phát triển trầm tích Đệ Tứ đồng bằng Nha Trang” đƣợc lựa chọn nhằm làm sáng tỏ mối quan hệ giữa đặc điểm thành phần trầm tích, tƣớng trầm tích và phân bố của chúng trong kỷ Đệ Tứ.

8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1. ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN VÀ ĐỊA CHẤT KHU VỰC 1. Vị trí địa lý Vùng nghiên cứu có diện tích 385km2, bao gồm chủ yếu là đồng bằng Nha Trang, thuộc địa phận Thành phố Nha Trang và phần phía Đông của huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa (hình 1.1), đƣợc giới hạn trong khoảng tọa độ sau: 12°9’35” đến 12° 18’16” vĩ độ Bắc 108°59’57’’ đến 109°13’2" kinh độ Đông Hình 1.1: Sơ đồ khu vực nghiên cứu 1. Địa hình - địa mạo 1.

Đặc điểm địa hình Vùng nghiên cứu nằm ở phía Đông dải Trƣờng Sơn mang các đặc trƣng của miền đồng bằng ven biển Nam Trung Bộ có độ cao thấp dần từ Tây sang Đông và cao dần từ trung tâm ra hai phía Bắc và Nam. có thể chia ra hai dạng địa hình chính nhƣ sau: 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Địa hình đồi núi: Phân bố xung quanh đồng bằng Nha Trang, bao gồm các núi sót và dãy núi thấp có độ cao từ 183m (Hòn Sạn) đến 650 m (Núi Chúa). Các dãy núi thƣờng có đỉnh nhọn, sƣờn dốc 30° đến 40o.

Điều kiện đi lại khó khăn. Địa hình đồng bằng ven biển: Bề mặi địa hình tƣơng đối bằng phẳng; thấp dần từ Tây sang Đông và bị phân cắt bởi các dòng chảy mặt. Độ cao địa hình thay đổi từ 3m đến 6,5m. Điều kiện đi lại khá thuận tiện.

Chắn phía ngoài bờ biển là hệ thống 19 đảo nhỏ trên vịnh Nha Trang. Đặc điểm địa mạo: Khu vực nghiên cứu có 2 nhóm kiểu địa hình là địa hình bóc mòn và địa hình tích tụ. a- Nhóm kiểu địa hình bóc mòn: Bao gồm các kiểu địa hình: Bề mặt san bằng Pliocen đang bị rửa trôi- xâm thực yếu đƣợc bảo tồn dƣới dạng các mảnh sót nhỏ, rải rác trên các đỉnh núi vây quanh; Sƣờn xâm thực đổ lở phát triển trên các đá granitoit Mesozoi muộn đang bị xâm thực ở mức độ khác nhau; Sƣờn bóc mòn tổng hợp phát triển trên các đá phun trào, trầm tích Jura và Kreta; Sƣờn xâm thực phát triển theo các khe rãnh dọc theo sƣờn núi; Thềm mài mòn Pleistocen muộn cao 30-40m đang bị rửa trôi, xâm thực yếu. b- Nhóm kiểu địa hình tích tụ: Bao gồm các kiểu địa hình: thềm tích tụ biển, đồng bằng aluvi, đồng bằng sông - biển, đồng bằng tích tụ sông - đầm lầy, bãi bồi cao, bãi bồi thấp và lòng sông hiện đại, dải tích tụ hiện đại ven biển.

và bề mặt tích tụ đa nguồn gốc Đệ Tứ không phân chia (Q). Đặc điểm khí hậu Vùng nghiên cứu nằm trong miền khí hậu nhiệt đới nóng, ẩm. Do chịu ảnh hƣởng của khí hậu đại đƣơng nên mát mẻ, ôn hòa và có thể chia ra làm hai mùa: + Mùa mƣa (từ tháng 9 đến tháng 12): Lƣợng mƣa thay đổi từ 91,0mm/tháng đến 338,0 mm/tháng và lƣợng mƣa lớn nhất trong năm thƣờng tập trung trong tháng 10 và tháng 11. Vào thời gian này nhiệt độ không khí thay đổi từ 25,5oC đến 27oC, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] lƣợng bốc hơi từ 85,6mm/tháng đến 148,2mm/tháng, độ ẩm bình quân đạt 8,4%.

+ Mùa khô (Từ tháng 1 đến tháng 8): Lƣợng mƣa trung bình từ 2,4mm/tháng đến 109,9mm/tháng, lƣợng bốc hơi từ 117,5mm/tháng đến 166,1mm/tháng, độ ẩm bình quân đạt 80%. Vào những tháng đầu mùa khô khí hậu mát mẻ, biển lặng. Tuy nhiên, trong mùa này cũng có thời gian nóng bức (từ tháng 6 đến tháng 8) có lúc nhiệt độ lên tới 34,7°C. Hƣớng gió thịnh hành thay đổi theo mùa.

Từ tháng 4 đến tháng 9 chủ yếu hƣớng Nam - Đông Nam (mùa gió nhẹ) và từ tháng 10 đến tháng 3 năm sau gió có hƣớng Đông Bắc - Bắc (mùa gió mạnh). Mạng thủy văn, hải văn 1. Thủy văn: Hệ thống sông lớn chi phối gần nhƣ toàn bộ đồng bằng Nha Trang là Sông Cái, ngoài ra còn có hệ thống sông Quán Trƣờng. Sông Cái (còn có tên gọi là sông Phú Lộc, Sông Cù) có chiều dài 75km, bắt nguồn từ đỉnh Chƣ Tgo cao 1.475m, chảy qua các huyện Khánh Vĩnh, Diên Khánh và thành phố Nha Trang rồi đổ ra biển ở Cửa Lớn (Đại Cù Huân).

Đoạn hạ lƣu thuộc địa phận Nha Trang có chiều dài khoảng 10km. Sông Quán Trƣờng (hay Quán Tƣờng) là 1 hệ thống sông nhỏ có chiều dài khoảng 15km, chảy qua địa phận các xã Vĩnh Trung, Vĩnh Hiệp, Vĩnh Thái, Phƣớc Đồng và 3 phƣờng Phƣớc Long, Phƣớc Hải, Vĩnh Trƣờng rồi đổ ra Cửa Bé. Sông chia thành 2 nhánh: nhánh phía Đông (nhánh chính) có chiều dài 9km và nhánh phía Tây (còn gọi là Sông Tắc) dài 6km. Hải văn Thành phố Nha Trang có bờ biển chạy dài từ Bắc xuống Nam với chiều dài khoảng 12km.

Nha Trang có bãi biển đẹp, sóng nhỏ phát triển du lịch rất tốt. Thủy triều vùng biển Nha Trang thuộc dạng nhật triều không đều, biên độ trung bình lớn nhất từ 1,4-3,4m. Độ mặn biến thiên theo mùa từ 1-3,6%. Sóng có độ lớn cao nhất l ± 2 m (về mùa Đông) dƣới dạng sóng lừng.

11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm địa chất 1. Địa tầng trước Đệ Tứ Vùng nghiên cứu có mặt phổ biến các thành tạo trầm tích và trầm tích phun trào phun trào Jura, Ktera thuộc các hệ tầng La Ngà, đèo Bảo Lộc và Nha Trang. Hệ tầng La Ngà (J2 ln): phân bố thành chỏm nhỏ ở khu vực thôn Diên Mỹ phía Tây Bắc và Vĩnh Phƣơng phía Bắc vùng nghiên cứu.

Mặt cắt hệ tầng ở đây không đầy đủ gồm: - Tập 1: Bột kết màu xám sẫm và cát kết màu đen phân lớp mỏng xen kẽ nhau, mặt lớp có nhiều tinh thể pyrit. Chiều dày khoảng 300m. - Tập 2: Cát kết ít khoáng hạt vừa màu xám vàng, phần trên có xen các lớp cát bột kết, bột kết và s t kết. Có thể gặp trầm tích thuộc tập 2 của hệ tầng ở đáy một số lỗ khoan sâu ở Nha Trang (LK14, LK23, LK27).

Hệ tầng đèo Bảo Lộc (J3 ddbl): Các thành tạo trầm tích phun trào của hệ tầng phân bố chủ yếu ở Tây, Tây Bắc và phía Bắc khu vực nghiên cứu. Thành phần thạch học của hệ tầng bao gồm: Andesit, andesitodacit, dacit và tuf của chúng. Các đá có màu đen, xám đen phớt lục, kiến trúc porphyr, cấu tạo khối. Chiều dày của hệ tầng khoảng 500 600m.

Có thể gặp các đá của hệ tầng ở đáy một số lỗ khoan sâu trong phạm vi đồng bằng. Hệ tầng Nha Trang (K nt): Phân bố khá rộng rãi ở các khu vực Bắc, Tây Bắc (Núi Cô Tiên, núi Gòng, Hòn Ngang) và phía Đông Nam, Nam (núi Chín Khúc, Hòn Rớ,.) vùng nghiên cứu, tạo thành những dãy núi lớn bao quanh vùng đồng bằng… Thành phần thạch học bao gồm: Ryolit, ryodacit, andesit và tuf của chúng. Ngoài ra còn có một luợng đáng kể các đá ignimbit ryolit, ignimbrit dacit. Chiều dày chung của hệ tầng khoảng 500 700m.

Tƣơng tự, có thể gặp các đá của hệ tầng Nha Trang ở phần đáy các lỗ khoan trên phạm vi đồng bằng Nha Trang. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Địa tầng Đệ Tứ Các thành tạo trầm tích Đệ Tứ phân bố trên phạm vi đồng bằng Nha Trang và dọc theo các lòng sông ở khu vực đồi núi. Thống Pleistocen Phụ thống P eistocen trên đới trên trầ tích biển (mQ13) Trầm tích biển Pleistocen muộn phân bố dƣới dạng thềm biển với bề ngang thay đổi từ vài ba trăm m t tới khoảng 3-4km, tạo nên các bề mặt nghiêng thoải có độ cao 10 30m.

Chúng lộ ra ở Phò Thiên, Trƣờng Lạc, Trung Nam, ven rìa các khối núi phía Tây Nha Trang. Mặt cắt tổng hợp theo tài liệu lỗ khoan gồm hai tập: - Tập trên: S t, s t bột, s t cát loang lổ; dày trung bình 7,5m; các đặc điểm chỉ thị môi trƣờng biển vũng vịnh.