mở đầu, kết luận, danh mục các công trình của tác giả đã công bố liên quan đến đề tài, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận án gồm 4 chương, 9 tiết. 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG 1 SỰ RA ĐỜI VÀ PHÁT TRIỂN ĐẢNG BỘ TỈNH HÀ NAM TRONG THỜI KỲ CÁCH MẠNG TỪ 1930 ĐẾN 1945 1. SỰ RA ĐỜI ĐẢNG BỘ TỈNH HÀ NAM (9-1930) 1. Khái quát về địa giới hành chính, điều kiện tự nhiên và truyền thống lịch sử * Địa giới hành chính và điều kiện tự nhiên Hà Nam là địa bàn cư trú lâu đời của người Việt Cổ.
Các tài liệu khảo cổ học đã khẳng định điều đó. Từ năm 1975 đến nay, ngành khảo cổ học đã tiến hành khai quật nhiều ngôi mộ cổ, tìm thấy hàng trăm hiện vật quí, đặc biệt là trống đồng Ngọc Lũ (Bình Lục) đã trở thành biểu tượng của Văn hiến Việt Nam () Như vậy, mảnh đất con người Hà Nam từ xưa đã là vùng quan trọng của văn minh Đông Sơn - nền tảng văn hoá Việt Nam. Từ thế kỷ III trước công nguyên, vùng đất Hà Nam có địa danh là Sơn Nam. Sau khi thực dân Pháp tiến hành cuộc chiến tranh xâm lược và thống trị nước ta, đến ngày 20/10/1890 toàn quyền Đông Dương quyết định đem toàn bộ phủ Liêm Bình, 17 xã của huyện Vụ Bản và huyện Thượng Nguyên (thuộc tỉnh Nam Định) nhập với phủ Lý Nhân (Duy Tiên và Kim Bảng) cùng với 2 tổng Mộc Hoàn, Chuyên Nghiệp (Hà Nội) lập thành tỉnh Hà Nam.
Năm 1995, nhân kỷ niệm 50 năm thành lập Liên hợp quốc, Chủ tịch nước Lê Đức Anh đã trao tặng phẩm của Việt Nam là phiên bản Trống đồng Ngọc Lũ cho Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Butơrốt Gali tại NewYok. 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Năm 1909, toàn quyền Đông Dương tách thêm 2 tổng của châu Lạc Thuỷ tỉnh Hoà Bình sáp nhập vào huyện Kim Bảng tỉnh Hà Nam. Từ sau cách mạng tháng 8/1945 Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà đã đem các tổng còn lại của châu Lạc Thuỷ sáp nhập về Hà Nam thành huyện Lạc Thuỷ. Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, để thuận tiện cho việc chỉ đạo kháng chiến, từ tháng 5/1953, Trung ương quyết định cắt các huyện Ý Yên, Mỹ Lộc, Vụ Bản và 7 xã miền Thượng Nghĩa Hưng về Hà Nam.
Đến tháng 4/1956 các địa phương này lại trả về Nam Định như trước. Năm 1957, Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà quyết định tách huyện Lạc Thuỷ sáp nhập vào tỉnh Hoà Bình. Tỉnh Hà Nam còn lại 5 huyện và 1 thị xã. Năm 1965, sáp nhập hai tỉnh Hà Nam và Nam Định thành tỉnh Nam Hà.
Năm 1976, sáp nhập hai tỉnh Nam Hà và Ninh Bình thành tỉnh Hà Nam Ninh. Năm 1992, tách tỉnh Hà Nam Ninh thành 2 tỉnh Nam Hà và Ninh Bình như địa giới trước 1976. Năm 1997, tách Nam Hà thành 2 tỉnh Hà Nam và Nam Định như địa giới trước 1965. * Hà Nam nằm ở phía Tây Nam đồng bằng Bắc Bộ, phía Bắc giáp tỉnh Hà Tây (Hiện nay là Hà Nội), phía Tây giáp tỉnh Hoà Bình, phía Đông giáp tỉnh Hưng Yên và Thái Bình, phía Nam giáp các tỉnh Nam Định và Ninh Bình.
Diện tích tự nhiên rộng 840km2, được chia thành 5 huyện: Duy Tiên, Kim Bảng, Thanh Liêm, Bình Lục, Lý nhân và thị xã Phủ Lý. 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Đất đai địa hình Hà Nam rất đa dạng bao gồm: đồng bằng, bãi bồi, đồi núi thuận tiện cho phát triển sản xuất nông nghiệp với nhiều loại sản phẩm: lúa, màu, cây ăn quả, chè và một số loại cây công nghiệp khác. Tài nguyên khoáng sản của Hà Nam tương đối phong phú, đặc biệt là đá vôi và đất sét với trữ lượng hàng tỷ m3. Đây là điều kiện thuận lợi cho việc phát triển ngành công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng: xi măng, gạch ngói v.
Do địa hình có nhiều đồi núi, hang động, nên Hà Nam có tiềm năng về phát triển du lịch qui mô nhỏ, du lịch sinh thái. Hà Nam có trục đường giao thông Bắc - Nam chạy qua bao gồm 36km đường bộ và 34km đường sắt, đây là điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế - xã hội, mở rộng giao lưu, hợp tác với các vùng, các trung tâm kinh tế lớn của cả nước. Ngoài ra trên địa bàn tỉnh còn có hệ thống các đường giao thông quốc lộ và tỉnh lộ: 21, 65, 22, 59, 60, 62, 64. Ở phần địa giới phía Đông của tỉnh là 39km sông Hồng.
Sông Đáy chảy qua địa phận Hà Nam dài khoảng 20km, sông Đào nối sông Đáy với sông Hồng làm cho hệ thống giao thông đường thuỷ trong tỉnh rất thuận lợi. * Truyền thống lịch sử. Hà Nam từ xưa đã được coi là vùng đất văn hiến, có truyền thống khoa cử và hiếu học. Kể từ khoa thi đầu tiên dưới triều Lý (1075) đến khoa thi cuối cùng dưới triều Nguyễn (1919) Hà Nam đã có 53 vị đỗ đại khoa ở 36 khoa thi (Duy Tiên 21 vị, Bình Lục 9 vị, Lý Nhân 8 vị, Kim Bảng 7 vị, Thanh Liêm 4 vị, Phủ Lý 4 vị), trong đó có nhiều người nổi tiếng như: Lý Công Bình, Lê Tung, Trương Minh Lượng, Trương Công Giai, Nguyễn Quốc Hiệu, Vũ Văn Lý, Nguyễn Khuyến.
Dòng họ Bùi ở Châu Cầu (Phủ Lý) nhiều đời liên tục có người đỗ đạt cao, đã được vua Tự Đức Ban khen: "Thiên hạ đỗ đại khoa thi 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nhiều, nhưng cùng một thời, ba đời đỗ đại khoa thì chỉ có họ Bùi, Châu Cầu" [69, Tr 18-19]. Hà Nam còn có nhiều làng văn hoá và lễ hội truyền thống nổi tiếng như hội vật Liễu Đôi (Thanh Liêm), hát Dậm Quyển Sơn (Kim Bảng), làng nghề trống Đọi Tam (DuyTiên) v. Nhân dân Hà Nam có truyền thống yêu nước chống giặc ngoại xâm. Theo thần phả và truyền thuyết, Hà Nam có Thiên Công, Vực Công (Duy Tiên) đứng lên đánh giặc Ân, bảo vệ bờ cõi Văn Lang.
Đến đời Hai Bà Trưng Hà Nam có nhiều nữ tướng như Lê Chân, Quỳnh Châu. tham gia cuộc khởi nghĩa. Trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên xâm lược còn mãi nêu cao khí phách của danh tướng Trần Bình Trọng (Thanh Liêm) "Ta thà làm ma nước Nam chứ không thèm làm vương đất Bắc". Khi thực dân Pháp xâm lược nước ta, nối tiếp truyền thống đánh giặc giữ nước của cha ông nhiều văn thân, sĩ phu của Hà Nam đã chiêu mộ nghĩa quân đứng lên tham gia phong trào Cần Vương hoặc lập căn cứ chống giặc, tiêu biểu như: Đinh Công Tráng (Thanh Liêm) một trong những chủ tướng của cuộc khởi nghĩa Ba Đình; Lê Hữu Cầu (Kim Bảng), Đề Yêm (Kim Bảng).
đã lập nên nhiều chiến công hiển hách. Truyền thống yêu nước chống giặc ngoại xâm và hiếu học của nhân dân Hà Nam tiếp tục hun đúc và phát triển trong phong trào đấu tranh cách mạng dưới sự lãnh đạo của ĐCSVN sau này. Tình hình kinh tế - xã hội Hà Nam dƣới ách thống trị của thực dân Pháp. Sau khi thành lập tỉnh Hà Nam vào năm 1890, thực dân Pháp trực tiếp cai trị và tiến hành khai thác thuộc địa.
16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com - Về chính trị: thực dân Pháp thiết lập bộ máy cai trị đứng đầu chính quyền tỉnh là một viên công sứ người Pháp, bộ máy quan lại Nam triều từ tỉnh cho đến cấp làng xã vẫn được giữ nguyên. Về quân sự, ở Hà Nam, thực dân Pháp xây dựng lực lượng "lính khố xanh", do một viên giám binh người Pháp chỉ huy. Năm 1900, lực lượng khố xanh ở Hà Na m có khoảng 100 tên; năm 1931 có 131 tên được phân ra bảo vệ tỉnh lỵ và lập đồn binh ở nhưng vị trí quan trọng. Ở các Phủ huyện có lực lượng lính cơ, ở các làng xã có đội ngũ trương tuần bên cạnh chánh tổng, lý trưởng thực hiện việc cai trị dân thôn [87, tr 24].
Chính quyền thực dân và phong kiến tay sai còn xây dựng ở Hà Nam một lực lượng cảnh sát khoảng 25 - 30 nhân viên thuộc Sở cẩm chuyên trách việc bảo vệ trật tự trị an, bắt bớ những người tình nghi chống đối chính quyền. - Về kinh tế: Từ năm 1883, một số người Pháp đã tiến hành thăm dò khai thác vật liệu xây dựng ở huyện Thanh Liêm, Kim Bảng và chiếm đất lập đồn điền ở Lạc Thuỷ, Thanh Liêm. Tính đến năm 1907 cả tỉnh có 5 đồn điền, đến năm 1945 tỉnh có 9 đồn điền. Trong số đó một số đồn điền có diện tích khá rộng: Đồn điền Bôren (Louis Borel) chiếm 7.311 ha, đồn điền Lơ Công (Leconte) chiếm 1.252 ha, đồn điền Sa Lanh (Salin) chiếm 1.162, đồn điền Lơ Vi (Lévy) chiếm 200 ha [69, Tr 34 - 35].
Các chủ đồn điền có quyền thuê nhân công, tổ chức và quản lý sản xuất. Chính quyền thực dân còn đặt ra hệ thống thuế khoá nặng nề để tăng thu dưới mọi hình thức: thuế ruộng đất, thuế môn bài, thuế đò, thuế chợ, thuế vệ sinh. Đặc biệt, thuế thân và các loại phụ thu lạm bổ, đã làm cho người dân ngày càng lâm vào cảnh nợ nần chồng chất. Chính quyền thực dân còn đặt các tiểu bài ở từng làng, xã để bán rượu cồn và bắt dân phải mua rượu "Năm 1937, tri huyện Lý Nhân hiểu dụ 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com dân chúng rằng: theo lệnh của quan phụ mẫu mỗi xuất đinh phải mua 5 lít rượu trong 1 tháng vì chính phủ làm ra được nhiều rượu.
quan lớn truyền cho là phải mua nếu không phải chịu pháp luật" [69, tr 39]. Nhiều hình thức ăn chơi xa xỉ, truỵ lạc được khuyến khích. Thực dân Pháp thực thi chính sách ngu dân, hơn 90% dân số mù chữ; cả tỉnh chỉ có một bệnh viện nhỏ với số lượng khoảng 30 người bệnh [87, tr 25]. Để thuận lợi cho công cuộc khai thác thuộc địa, thực dân Pháp đã tiến hành xây dựng cơ sở vật chất hạ tầng như: giao thông, điện, nước.
Thực hiện chính sách đào tạo đội ngũ giúp việc người bản địa. Đến năm 1930 các huyện ở Hà Nam đều có trường Kiêm bị (trường tiểu học Pháp - Việt toàn cấp), riêng Bình Lục có hai trường [76,tr 34]. Hệ quả của chính sách thống trị và bóc lột của thực dân Pháp ở Hà Nam đã dẫn đến những biến đổi sâu sắc tình hình kinh tế - xã hội của địa phương. Sự xuất hiện của phương thức sản xuất tư bản dẫn tới sự ra đời các giai cấp và tầng lớp xã hội mới bên cạnh những giai cấp, tầng lớp cũ là địa chủ, nông dân.
Địa chủ ở Hà Nam chiếm 4% dân số. Theo thống kê năm 1945 toàn tỉnh có 3.