Luận văn thạc sĩ đảng bộ vĩnh phúc lãnh đạo thành phần kinh tế hợp tác trong sản xuất nông nghiệp giai đoạn 1997 2010

Luận văn thạc sĩ phân tích vai trò lãnh đạo của đảng bộ Vĩnh Phúc trong phát triển kinh tế hợp tác nông nghiệp giai đoạn 1997-2010.

• Tác giả: Nguyễn Thị Chung
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Văn Thịnh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam
• Đề tài: Lãnh đạo kinh tế hợp tác trong nông nghiệp Vĩnh Phúc giai đoạn 1997-2010
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Nguồn tư liệu nghiên cứu
• 0.6. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• 0.7. Đóng góp của luận văn
• 0.8. Bố cục của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẢNG BỘ TỈNH VĨNH PHÚC LÃNH ĐẠO THÀNH PHẦN KINH TẾ HỢP TÁC TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TỪ NĂM 1997 ĐẾN NĂM 2000
• 1.1. Tình hình phát triển HTX nông nghiệp của Đảng bộ tỉnh Vĩnh Phú trước năm 1997
• 1.2. Điều kiện kinh tế- xã hội
• 1.3. Tình hình phát triển thành phần kinh tế hợp tác trong sản xuất nông nghiệp ở Vĩnh Phúc trước năm 1997
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẢNG BỘ TỈNH VĨNH PHÚC LÃNH ĐẠO ĐỔI MỚI VÀ PHÁT TRIỂN HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP 2000-2010
• 3. CHƯƠNG 3: NHẬN XÉT CHUNG VÀ NHỮNG KINH NGHIỆM CHỦ YẾU

Tóm tắt

I. Tình hình phát triển kinh tế hợp tác nông nghiệp Vĩnh Phúc 1997 2000

Giai đoạn 1997-2000 đánh dấu sự chuyển mình mạnh mẽ của kinh tế hợp tác trong nông nghiệp tại Vĩnh Phúc. Sau khi tái lập tỉnh, Đảng bộ Vĩnh Phúc đã triển khai nhiều chính sách nhằm khôi phục và phát triển hợp tác xã nông nghiệp. Các chính sách này không chỉ tập trung vào việc cải cách cơ chế quản lý mà còn chú trọng đến việc nâng cao hiệu quả sản xuất. Đặc biệt, mô hình hợp tác xã đã được cải tiến để phù hợp với thực tiễn địa phương, từ đó tạo ra những bước đột phá trong sản xuất nông nghiệp. Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, tỷ lệ hợp tác xã hoạt động hiệu quả đã tăng lên đáng kể, góp phần vào sự phát triển kinh tế bền vững của tỉnh. Những thành tựu này không chỉ thể hiện sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng bộ mà còn phản ánh sự nỗ lực của các xã viên trong việc phát huy sức mạnh tập thể.

1.1. Chính sách và chiến lược phát triển hợp tác xã

Chính sách phát triển kinh tế hợp tác trong nông nghiệp Vĩnh Phúc giai đoạn này được xây dựng dựa trên các nghị quyết của Đảng. Đặc biệt, Nghị quyết Trung ương V khóa IX đã nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác xã trong việc phát triển kinh tế nông thôn. Đảng bộ đã chỉ đạo các cấp, ngành thực hiện các giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao năng lực quản lý và hiệu quả hoạt động của các hợp tác xã. Việc áp dụng mô hình hợp tác xã kiểu mới đã giúp các xã viên có điều kiện tốt hơn để phát triển sản xuất, từ đó cải thiện đời sống. Các chính sách hỗ trợ về vốn, kỹ thuật và thị trường đã được triển khai, tạo động lực cho sự phát triển của nông nghiệp Vĩnh Phúc.

II. Đổi mới và phát triển hợp tác xã nông nghiệp 2000 2010

Giai đoạn 2000-2010 chứng kiến sự đổi mới mạnh mẽ trong kinh tế hợp tác tại Vĩnh Phúc. Đảng bộ tỉnh đã tiếp tục thực hiện các chính sách đổi mới, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của hợp tác xã nông nghiệp. Các hợp tác xã đã được khuyến khích áp dụng công nghệ mới, cải tiến quy trình sản xuất, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Sự phát triển của kinh tế nông thôn đã góp phần quan trọng vào việc giảm nghèo và nâng cao đời sống cho người dân. Theo thống kê, số lượng hợp tác xã hoạt động hiệu quả đã tăng lên đáng kể, cho thấy sự chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động của các xã viên. Đặc biệt, mô hình hợp tác xã đã trở thành một phần không thể thiếu trong chiến lược phát triển kinh tế bền vững của tỉnh.

2.1. Vai trò của hợp tác xã trong phát triển kinh tế nông nghiệp

Hợp tác xã nông nghiệp đã đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các hộ nông dân, tạo ra sức mạnh tổng hợp trong sản xuất. Các hợp tác xã không chỉ giúp các xã viên tiếp cận thị trường mà còn hỗ trợ họ trong việc tiêu thụ sản phẩm. Sự liên kết này đã giúp nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp, đồng thời tạo ra việc làm và thu nhập ổn định cho người dân. Đảng bộ tỉnh đã nhận thức rõ vai trò của hợp tác xã trong việc phát triển kinh tế nông thôn, từ đó đưa ra các chính sách hỗ trợ phù hợp nhằm thúc đẩy sự phát triển của mô hình này.

III. Nhận xét chung và bài học kinh nghiệm

Qua quá trình lãnh đạo và phát triển kinh tế hợp tác trong nông nghiệp giai đoạn 1997-2010, Đảng bộ Vĩnh Phúc đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu. Đầu tiên, sự lãnh đạo chặt chẽ và đồng bộ từ cấp tỉnh đến cơ sở là yếu tố quyết định đến thành công của các hợp tác xã. Thứ hai, việc phát huy vai trò của các xã viên trong quản lý và điều hành hợp tác xã là rất quan trọng. Cuối cùng, việc áp dụng các chính sách hỗ trợ kịp thời và hiệu quả sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của hợp tác xã nông nghiệp. Những bài học này không chỉ có giá trị cho Vĩnh Phúc mà còn có thể áp dụng cho các địa phương khác trong cả nước.

3.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Để tiếp tục phát triển kinh tế hợp tác trong nông nghiệp, Vĩnh Phúc cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng hoạt động của các hợp tác xã. Cần có các chương trình đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng cho các xã viên, đồng thời khuyến khích họ tham gia vào các hoạt động sản xuất hàng hóa. Việc xây dựng thương hiệu cho sản phẩm nông nghiệp cũng cần được chú trọng, nhằm nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh trên thị trường. Đảng bộ tỉnh cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển bền vững của hợp tác xã nông nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 1997-2010, kinh tế hợp tác trong sản xuất nông nghiệp tại tỉnh Vĩnh Phúc đã trải qua nhiều bước chuyển đổi quan trọng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn và nâng cao đời sống người dân. Tỉnh Vĩnh Phúc, với diện tích tự nhiên 1.231,76 km², trong đó đất nông nghiệp chiếm 45,3% (năm 2008), là vùng chuyển tiếp giữa miền núi phía Bắc và đồng bằng sông Hồng, có vị trí chiến lược về kinh tế và quân sự. Trước năm 1997, nền kinh tế nông nghiệp của tỉnh chủ yếu dựa vào mô hình hợp tác xã (HTX) kiểu cũ, với nhiều hạn chế về quản lý và hiệu quả kinh tế thấp. Từ khi Luật Hợp tác xã có hiệu lực (1/1/1997), tỉnh đã triển khai mạnh mẽ quá trình đổi mới, chuyển đổi HTX theo hướng tự chủ, tự nguyện, phát huy sức mạnh tập thể và cá nhân xã viên.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm rõ vai trò lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Vĩnh Phúc trong việc đổi mới và phát triển thành phần kinh tế hợp tác trong sản xuất nông nghiệp, đồng thời đánh giá kết quả thực tiễn và rút ra bài học kinh nghiệm. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh trong giai đoạn 1997-2010, với trọng tâm là quá trình chuyển đổi mô hình HTX, chính sách đất đai, tài chính, tổ chức bộ máy và hoạt động dịch vụ phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc phát triển kinh tế hợp tác xã nông nghiệp, góp phần thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, đồng thời hỗ trợ xây dựng nông thôn mới tại Vĩnh Phúc và các địa phương tương tự. Qua đó, nghiên cứu cũng góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và hoạt động của HTX, tăng cường liên kết kinh tế trong nông nghiệp, hướng tới phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, đặc biệt là phép duy vật biện chứng trong phân tích sự vận động và phát triển của kinh tế hợp tác xã. Ngoài ra, nghiên cứu vận dụng các lý thuyết về kinh tế tập thể, mô hình hợp tác xã kiểu mới và các nguyên tắc tổ chức kinh tế hợp tác như: tự nguyện, bình đẳng, cùng có lợi, quản lý dân chủ và tự chịu trách nhiệm.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Kinh tế hợp tác xã (HTX): Tổ chức kinh tế tự chủ do người lao động cùng góp vốn, góp sức nhằm phát huy sức mạnh tập thể và cá nhân xã viên.
• Chuyển đổi HTX: Quá trình đổi mới mô hình HTX từ kiểu cũ sang kiểu mới phù hợp với cơ chế thị trường và Luật HTX năm 1996.
• Kinh tế tập thể: Thành phần kinh tế bao gồm các hình thức hợp tác đa dạng, trong đó HTX là nòng cốt.
• Quản lý HTX: Tổ chức bộ máy quản lý gọn nhẹ, hiệu quả, phân định rõ quyền lợi và trách nhiệm giữa HTX và xã viên.
• Dịch vụ HTX: Các hoạt động hỗ trợ sản xuất nông nghiệp như thủy lợi, bảo vệ thực vật, cung ứng vật tư đầu vào và tiêu thụ sản phẩm.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc làm chủ đạo, kết hợp với các phương pháp đối chiếu, phân tích, phê phán, so sánh và tổng hợp nhằm làm sáng tỏ các vấn đề về lãnh đạo, đổi mới và phát triển kinh tế hợp tác xã nông nghiệp tại Vĩnh Phúc.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm:

• Văn kiện của Đảng, các nghị quyết, chỉ thị liên quan đến kinh tế hợp tác xã và phát triển nông nghiệp.
• Báo cáo tổng kết của các sở, ban, ngành tỉnh Vĩnh Phúc về hoạt động HTX nông nghiệp.
• Các công trình nghiên cứu khoa học, bài viết trên tạp chí chuyên ngành.
• Tư liệu gốc thu thập từ thực tiễn chuyển đổi HTX tại các địa phương trong tỉnh.

Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào toàn bộ HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh trong giai đoạn 1997-2010, với trọng tâm phân tích các HTX đã chuyển đổi và hoạt động hiệu quả. Phương pháp chọn mẫu là chọn toàn bộ HTX có dữ liệu đầy đủ và đại diện cho các vùng đồng bằng, trung du và miền núi.

Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp định tính kết hợp định lượng, trong đó số liệu về vốn, số lượng xã viên, diện tích đất, nợ công và hiệu quả hoạt động được tổng hợp và so sánh theo từng giai đoạn. Dữ liệu được trình bày qua bảng thống kê và biểu đồ so sánh để minh họa các xu hướng phát triển và hiệu quả kinh tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chuyển đổi HTX theo Luật Hợp tác xã năm 1996 đạt kết quả tích cực
   Tính đến năm 2000, toàn tỉnh có 346 HTX nông nghiệp phải chuyển đổi, trong đó 251 HTX đã đăng ký lại hoạt động với tổng số 158.802 xã viên. Khoảng 80% HTX được phân loại có khả năng chuyển đổi, tuy nhiên chỉ 30-40% HTX có đủ tiềm lực về vốn và cán bộ để thực hiện thành công. Vốn hoạt động bình quân mỗi HTX đạt khoảng 510 triệu đồng, vốn điều lệ bình quân 62 triệu đồng.

2. Hoạt động dịch vụ của HTX được mở rộng và đa dạng hóa
   Sau chuyển đổi, các HTX tập trung vào cung cấp dịch vụ thiết yếu như thủy lợi, bảo vệ thực vật, giống cây trồng, điện phục vụ sản xuất. Trong số 252 HTX đăng ký lại, 125 HTX thực hiện 3 khâu dịch vụ, 80 HTX thực hiện 4 khâu, và 35 HTX thực hiện 5 khâu trở lên. Điều này giúp nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp và tạo điều kiện thuận lợi cho kinh tế hộ phát triển.

3. Cán bộ HTX còn hạn chế về trình độ chuyên môn
   Trong 211 HTX, ban quản trị gồm 415 người, trong đó 82% chưa qua đào tạo chuyên môn hoặc chỉ có trình độ sơ cấp. Trình độ đại học chỉ chiếm 8% trong ban quản trị và 4,3% trong kế toán trưởng. Điều này ảnh hưởng đến năng lực quản lý và khả năng thích ứng với cơ chế thị trường.

4. Vấn đề nợ công và xử lý tài sản còn nhiều khó khăn
   Tổng số nợ phải thu của 212 HTX là 26,936 tỷ đồng, nợ phải trả của 217 HTX là 17,796 tỷ đồng. Việc thu hồi nợ gặp nhiều trở ngại do thời gian dài, nhiều loại công nợ phức tạp và hồ sơ chứng từ không đầy đủ. Một số HTX yếu kém phải giải thể do không xử lý được công nợ và thiếu vốn hoạt động.

Thảo luận kết quả

Quá trình chuyển đổi HTX nông nghiệp tại Vĩnh Phúc đã phản ánh rõ sự vận dụng linh hoạt các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là Luật HTX năm 1996 và các nghị quyết trung ương. Việc chuyển đổi đã giúp HTX thoát khỏi mô hình bao cấp, chuyển sang hoạt động theo cơ chế thị trường với nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng và tự chịu trách nhiệm.

Sự đa dạng hóa dịch vụ của HTX đã góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp, hỗ trợ kinh tế hộ phát triển, phù hợp với xu hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn. Tuy nhiên, hạn chế về trình độ cán bộ và khó khăn trong xử lý nợ công là những thách thức lớn, cần được khắc phục để nâng cao năng lực quản lý và bền vững hoạt động HTX.

So sánh với các nghiên cứu trong nước, kết quả tại Vĩnh Phúc tương đồng với xu hướng chung về chuyển đổi HTX kiểu mới, nhưng có điểm sáng nhờ kinh nghiệm “khoán hộ” và sự chỉ đạo sát sao của Đảng bộ tỉnh. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ HTX đăng ký lại hoạt động theo năm, bảng thống kê vốn hoạt động và số lượng xã viên, cũng như biểu đồ so sánh số nợ phải thu và nợ phải trả qua các năm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng cán bộ HTX
   Tổ chức các khóa đào tạo chuyên môn, quản lý kinh tế hợp tác xã cho cán bộ HTX nhằm nâng cao trình độ, kỹ năng quản lý và thích ứng với cơ chế thị trường. Mục tiêu đạt 50% cán bộ có trình độ trung cấp trở lên trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với các trường đại học, trung tâm đào tạo.

2. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ tài chính và xử lý nợ công
   Xây dựng cơ chế hỗ trợ vốn vay ưu đãi, quỹ bảo lãnh tín dụng cho HTX, đồng thời thiết lập quy trình xử lý nợ công minh bạch, hiệu quả. Mục tiêu giảm nợ tồn đọng xuống dưới 10% tổng vốn hoạt động trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, Ngân hàng Nhà nước, các tổ chức tín dụng.

3. Đẩy mạnh đa dạng hóa dịch vụ và liên kết sản xuất
   Khuyến khích HTX mở rộng các dịch vụ phục vụ sản xuất, liên kết với doanh nghiệp để tiêu thụ sản phẩm, nâng cao giá trị gia tăng. Mục tiêu tăng số dịch vụ cung cấp lên trung bình 4 khâu dịch vụ/HTX trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Ban quản trị HTX, Liên minh HTX tỉnh.

4. Tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức về vai trò HTX
   Triển khai các chương trình tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật về HTX nhằm nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và nhân dân về vai trò kinh tế hợp tác xã trong phát triển nông nghiệp. Chủ thể thực hiện: Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, các tổ chức đoàn thể.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý và lãnh đạo địa phương
   Giúp hiểu rõ vai trò và phương pháp lãnh đạo, chỉ đạo phát triển kinh tế hợp tác xã trong sản xuất nông nghiệp, từ đó xây dựng chính sách phù hợp.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành lịch sử Đảng và kinh tế nông nghiệp
   Cung cấp tư liệu lịch sử, phân tích thực tiễn về quá trình đổi mới HTX, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.

3. Ban quản trị và cán bộ HTX nông nghiệp
   Học hỏi kinh nghiệm chuyển đổi, quản lý và phát triển HTX hiệu quả, nâng cao năng lực tổ chức và hoạt động dịch vụ.

4. Các tổ chức chính sách và phát triển nông thôn
   Tham khảo để xây dựng các chương trình hỗ trợ, chính sách phát triển kinh tế hợp tác xã phù hợp với điều kiện thực tế địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Quá trình chuyển đổi HTX nông nghiệp tại Vĩnh Phúc diễn ra như thế nào?
   Quá trình chuyển đổi bắt đầu từ năm 1997 theo Luật HTX 1996, với việc kiểm kê tài sản, xử lý công nợ, đăng ký lại hoạt động và xây dựng điều lệ mới. Khoảng 80% HTX có khả năng chuyển đổi, trong đó 251 HTX đã đăng ký lại hoạt động với sự tham gia của hơn 158.000 xã viên.

2. Vai trò của Đảng bộ tỉnh trong phát triển kinh tế hợp tác xã là gì?
   Đảng bộ tỉnh đã lãnh đạo, chỉ đạo sát sao việc đổi mới quản lý HTX, ban hành các nghị quyết, kế hoạch triển khai Luật HTX, tổ chức tập huấn, tuyên truyền và hỗ trợ xử lý khó khăn, tạo điều kiện cho HTX phát triển bền vững.

3. Những khó khăn lớn nhất của HTX sau chuyển đổi là gì?
   Hạn chế về trình độ cán bộ quản lý, khó khăn trong xử lý nợ công, vốn hoạt động hạn hẹp và nhận thức chưa đầy đủ về vai trò HTX là những thách thức chính ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động.

4. HTX nông nghiệp tại Vĩnh Phúc cung cấp những dịch vụ gì cho xã viên?
   Các HTX chủ yếu cung cấp dịch vụ thủy lợi, bảo vệ thực vật, cung ứng giống cây trồng, vật tư nông nghiệp và tiêu thụ sản phẩm, với trung bình từ 3 đến 5 khâu dịch vụ phục vụ sản xuất.

5. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX trong tương lai?
   Cần tăng cường đào tạo cán bộ, hoàn thiện chính sách tài chính, đa dạng hóa dịch vụ, nâng cao nhận thức xã hội và tăng cường liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm để HTX phát triển bền vững và hiệu quả hơn.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa các chủ trương, chính sách của Đảng và Đảng bộ tỉnh Vĩnh Phúc về đổi mới và phát triển HTX nông nghiệp giai đoạn 1997-2010.
• Quá trình chuyển đổi HTX theo Luật HTX 1996 đã tạo bước đột phá, giúp HTX hoạt động theo cơ chế thị trường, phát huy vai trò kinh tế hợp tác xã trong nông nghiệp.
• Các HTX đã đa dạng hóa dịch vụ, hỗ trợ kinh tế hộ phát triển, góp phần nâng cao năng suất và hiệu quả sản xuất nông nghiệp.
• Hạn chế về trình độ cán bộ, khó khăn trong xử lý nợ công và vốn hoạt động là những thách thức cần khắc phục.
• Đề xuất các giải pháp đào tạo cán bộ, hoàn thiện chính sách tài chính, đa dạng hóa dịch vụ và nâng cao nhận thức xã hội nhằm phát triển bền vững kinh tế hợp tác xã nông nghiệp tại Vĩnh Phúc trong giai đoạn tiếp theo.

Các cơ quan quản lý và HTX cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, đánh giá để điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế hợp tác xã trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho việc ra đời Nghị quyết 10 của Bộ chính trị khóa VI (4/1988), đã đánh dấu một giai đoạn chuyển biến quan trọng của mô hình HTX kiểu cũ, cũng chính là bước chuẩn bị quan trọng cho sự ra đời của Luật HTX năm 1996, tạo khuôn khổ pháp l cơ bản để HTX hoạt động phù hợp với thực tiễn đặt ra. Trong kinh tế tập thể, Vĩnh Phúc là cái nôi của “khoán hộ”, tích cực trong “khoán 100” và cũng đi đầu trong “khoán 10”. Trong quá trình chuyển sang cơ chế thị trường, định hướng XHCN 1986- 1996, phong trào HTX của Vĩnh Phúc cũng gặp rất nhiều khó khăn, cũng có giai đoạn thoái trào. Không ít xã “trắng” HTX, có nhiều HTX chuyển đổi, tồn tại một cách hình thức.

Vai trò của các hợp tác xã nông nghiệp giảm sút, nhiều hợp tác xã chỉ còn tồn tại trên danh nghĩa, nhất là từ khi thực hiện Nghị định 64/CP ngày 27- 9- 1993 của Chính phủ về giao quyền sử dụng đất lâu dài cho hộ nông dân và cá nhân vào mục đích sản xuất nông nghiệp. Nền kinh tế nông nghiệp cuối thập niên 80 đầu thập niên 90 tiếp tục phát triển. Phần lớn là nhờ có sự phát triển năng động của kinh tế nông hộ. Các HTX rút dần sự can thiệp trực tiếp vào quyền chủ động sản xuất kinh doanh của hộ xã viên.

Tình trạng chính quyền hóa HTX cũng dần dần bị xóa bỏ. Khi kinh tế nông hộ trở thành đơn vị kinh tế tự chủ, mô hình hợp tác hóa, tập thể hóa không còn cơ sở để tồn tại (HTX không còn quyền quản l đất đai, bố trí sản xuất, điều động lao động, phân phối sản phẩm…), HTX đứng trước những thử thách nghiêm trọng. Trong khi đó yêu cầu hợp tác ở các vùng nông thôn ngày càng cao, nhất là khi kinh tế hàng hóa phát triển. Để đáp ứng yêu cầu này 15 z vấn đề đặt ra cho các HTX là phải tự đổi mới.

Cụ thể các HTX phải chấn chỉnh lại bộ máy tổ chức, chuyển sang làm chức năng dịch vụ đầu vào- đầu ra cho sản xuất nông nghiệp, áp dụng các phương thức quản l theo cơ chế thị trường để trợ giúp đắc lực cho kinh tế hộ tự chủ. Đổi mới theo yêu cầu trên là một nhiệm vụ hết sức nặng nề đối với các HTX nông nghiệp kiểu cũ. Nguyên nhân chính là do các HTX cần có vốn, trong khi hầu hết vốn của các HTX đã bị các xã viên chiếm dụng. Thứ 2 là phải có đội ngũ cán bộ năng động, biết thích ứng với cơ chế thị trường, trong khi hầu hết cán bộ đã quen với nếp bao cấp tồn tại trong nhiều thập kỷ.

Vì vậy rất ít các HTX thực hiện thành công quá trình lột xác này. Do đó hàng loạt các HTX , tập đoàn sản xuất tự giải thể. Các HTX còn tồn tại chủ yếu ở miền Bắc. Để tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới kinh tế nông nghiệp và căn cứ vào Nghị quyết đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII, hội nghị trung ương lần thứ 5, BCH Trung ương khóa VII năm 1993 đã ra Nghị quyết về “ Tiếp tục đổi mới và phát triển kinh tế- xã hội nông thôn”.

Trong đó Nghị quyết đã đưa ra các giải pháp cụ thể về đổi mới cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn và đặc biệt Nghị quyết chủ trương phải đổi mới kinh tế hợp tác xã, phát huy vai trò tự chủ của kinh tế hộ xã viên; đổi mới hệ thống doanh nghiệp nhà nước và khuyến khích phát triển kinh tế cá thể, tư bản tư nhân. Mặc dù có những hướng đi như vậy nhưng sự chuyển đổi từ HTX nông nghiệp kiểu cũ sang tổ chức hợp tác kiểu mới là vô cùng khó khăn. Theo số liệu thống kê, thời điểm HTX phát triển nhất 1980-1987 cả nước có 17.352 tập đoàn sản xuất nông nghiệp, thu hút 93% số hộ nông dân vào HTX nông nghiệp. Nhưng chỉ trong giai đoàn từ 1988- 1994, xã viên đã tự quyết định giải thể 2.804 tập đoàn sản xuất, chiếm 93% số tập đoàn 16 z sản xuất trong cả nước.

Đầu năm 1995, cả nước còn 2.548 tập đoàn sản xuất và 16.243 hợp tác xã, bao gồm 64% số hộ nông dân. Vĩnh Phúc là một tỉnh có phong trào khá về hợp tác hóa nông nghiệp với những điển hình HTX sản xuất giỏi và khoán hộ về cây màu và chăn nuôi như HTX Lai Sơn- Thanh Vân huyện Tam Dương, HTX Lạc Trung xã Bình Dương, HTX Thôn Thượng xã Tuân Chính huyện Vĩnh Tường, HTX Đại Tự huyện Yên Lạc, HTX Văn Quán huyện Mê Linh… Trong thời gian 1968- 1996 tỉnh Vĩnh Phúc hợp nhất với tỉnh Phú Thọ thành tỉnh Vĩnh Phú. Thực hiện Nghị quyết 10 năm 1988 của Bộ chính trị và Nghị quyết đại hội lần thứ VII của Đảng bộ tỉnh Vĩnh Phú, trong 2 năm 1991-1992 các cấp ủy chỉ đạo phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp toàn diện, đồng thời tiếp tục đẩy mạnh khoán 10 ở địa phương. Nhờ những biện pháp chỉ đạo tích cực và sự nỗ lực của toàn dân , sản xuất nông, lâm nghiệp có bước phát triển mới.

Năm 1992, tổng diện tích gieo trồng toàn tỉnh đạt trên 230 nghìn ha, tăng 16,8% so với năm 1988. Sản lượng lương thực trước khoán 10 đạt 24 tạ/ha, sau khoán 10 đạt trên 25,6 tạ/ha. Mặc dù đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận, quá trình thực hiện Nghị quyết 10 của Bộ chính trị đã bộc lộ những khó khăn và tồn tại mới về vấn đề đất đai, cơ chế quản lý của hợp tác xã. Ủy ban nhân dân tỉnh đã có Chỉ thị 26 ngày 01/08/1990 về việc chấn chỉnh công tác quản lý trong hợp tác xã nông nghiệp theo Nghị quyết 10 của Bộ chính trị.

Đặc biệt trong vấn đề xem xét, đánh giá, phân loại các hợp tác xã, gắn liền với tổ chức bộ máy quản lý HTX gọn nhẹ với nhiệm vụ và trách nhiệm của ban quản lí đối với việc tổ chức sản xuất kinh doanh của HTX và xã viên; vấn đề quản lí, sử dụng các loại đất đai. Một số chính sách của Trung ương cũng như tỉnh ủy ban hành những năm trước đây đã có nhiều điểm không còn phù hợp với cơ chế mới. 17 z Để khắc phục tình trạng trên, đầu năm 1992, Tỉnh ủy ra Nghị quyết số 04 về việc tiếp tục đổi mới quản lý HTX nông nghiệp nhằm thúc đẩy sản xuất phát triển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn. Sau khi có Nghị quyết, các huyện, thành, thị đã khẩn trương tổ chức thực hiện.

Hầu hết các nghị quyết, đề án hoặc chương trình kế hoạch của các huyện, thành, thị đã bám sát tinh thần Nghị quyết của Tỉnh ủy, tập trung giải quyết 2 vấn đề cơ bản đó là: Điều chỉnh đất đai, giao quyền sử dụng đất lâu dài cho hộ xã viên; Đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của các ban quản lý hợp tác xã. Năm 1993, toàn tỉnh có 536/730 hợp tác xã và tập đoàn sản xuất điều chỉnh xong đất đai theo quyết định số 450 của UBND tỉnh, trong đó huyện Lập Thạch, Tam Đảo, thị xã Vĩnh Yên đã làm xong, huyện Mê Linh có 53/61 hợp tác xã đã điều chỉnh xong. Qua tổng hợp ở 536 hợp tác xã đã được duyệt phương án điều chỉnh tổng quỹ đất canh tác, quỹ đất 1 chiếm 82,74%, quỹ đất 2 chiếm 17,53%. Về đối tượng được giao đất, có 80,9% số hộ được giao đủ định suất tiêu chuẩn.

Nhìn chung, bình quân diện tích đất ở các hợp tác xã đều thấp, đạt mức bình quân 419,8m2/người. Vĩnh Yên chỉ đạt 362m2/người, Vĩnh Lạc 370m2/người. Việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất mới chỉ làm được ở 253/414 xã, phường, thị trấn với trên 20% số hộ và diện tích. Về đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của các hợp tác xã, các địa phương đã thống nhất ba tiêu thức chủ yếu để phân tích, đánh giá hợp tác xã.

Qua phân tích, đánh giá ở các huyện, thành, thị, trong số 690 hợp tác xã tham gia phân loại có 554 hợp tác xã có thể chuyển đổi (chiếm 80,28%), 136/690 hợp tác xã không có khả năng chuyển đổi (chiếm 19,72%). Song trên thực tế, số hợp tác xã có đủ tiềm lực về vốn, năng lực, cán bộ biết kinh doanh dịch vụ, có điều kiện chuyển đổi chỉ chiếm 30-40% tổng số hợp tác xã. Từ năm 1988 18 z đến 1993 do chia tách HTX, số HTX trong tỉnh (riêng địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc) tăng từ 215 HTX lên 298 HTX trong đó có 289 HTX nông nghiệp.5] Sau việc sắp xếp lại, bộ máy Ban quản lý Hợp tác xã được tổ chức lại gọn nhẹ, nhiều hợp tác xã tổ chức dịch vụ được nhiều khâu bước đầu có hiệu quả. Vốn quỹ, tài sản hợp tác xã được kiểm kê xác định lại, thực hiện khoán bảo tồn sử dụng vốn và cơ sở phục vụ sản xuất.

Tuy nhiên, kết quả đạt được trong quá trình tổ chức thực hiện Nghị quyết số 04 của Tỉnh ủy ở cơ sở không đều, còn 200 hợp tác xã chưa duyệt phương án điều chỉnh đất với huyện, việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho hộ xã viên còn chậm. Nhiều hợp tác xã lúng túng trong đổi mới chức năng, nhiệm vụ của Ban quản lý, tổ chức dịch vụ còn đơn điệu. Hợp tác xã chưa tạo điều kiện tác động cho kinh tế hộ phát triển. Để đẩy mạnh phát triển nông nghiệp, nông thôn nước ta, tháng 6 năm 1993, Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp Hành Trung ương khóa VII ra nghị quyết về “ Tiếp tục đổi mới và phát triển kinh tế xã hội nông thôn”.

Hội nghị đã nhấn mạnh quan điểm phải đặt sự phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn theo hướng sản xuất hàng hóa, trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, coi đó là nhiệm vụ chiến lược có tầm quan trọng hàng đầu. Quán triệt tinh thần Nghị quyết Trunh ương 5 khóa VII và vận dụng vào điều kiện cụ thể của địa phương, ngày 5/8/1993, Tỉnh ủy Vĩnh Phú có đề án số 08 hướng dẫn các huyện, thành, thị ủy tổ chức triển khai Nghị quyết trung ương. Tỉnh ủy đã triển khai Hội nghị cán bộ chủ chốt học tập nghị quyết và thảo luận đề án 08 của Tỉnh ủy. Sau đó quán triệt cho các cấp cơ sở nắm vững các quan điểm của Đảng, xây dựng đề án, tổ chức thực hiện.

19 z Các địa phương đã tập trung phát triển sản xuất lương thực và mở rộng gieo trồng những cây có hiệu quả kinh tế cao, có thị trường tiêu thụ. Đưa tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất.