phần mở đầu, kết luận, danh mục các công trình đã công bố của tác giả có liên quan đến đề tài luận án, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án gồm 4 chương, 09 tiết. 7 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC NGOÀI NƢỚC 1. C ông trình nghi n ứu về v i trò ủ b h v truyền thông Cuốn Báo chí trong kinh tế thị trường của A.Grabennhicốp [3] đã đề cập những đặc trưng của báo chí trong điều kiện thị trường; những phương diện hoạt động chủ yếu của cán bộ, phóng viên, biên tập viên trong tòa soạn; cơ cấu, chức năng của tòa soạn; quan hệ giữa ban biên tập và độc giả - khán giả; quy trình tổ chức in ấn, xuất bản báo; những thể loại báo chí… Tác giả làm rõ những vấn đề về báo chí và các phương tiện truyền thông đại chúng trong việc quản lý xã hội về mặt CT-XH.
Hội nhà báo có tư cách là người tổ chức sản xuất thông tin đại chúng. Cuốn sách trình bày khá chi tiết, cụ thể và những kiến thức nghiệp vụ làm báo cơ bản, cần thiết, giúp cho những nhà báo trẻ nhanh chóng hòa nhập trong tập thể tòa soạn và đi xa hơn trong nghề nghiệp của mình. Cuốn Phóng sự - tính chuyên nghiệp và đạo đức của M.Sotak [98] làm rõ những vấn đề liên quan đến lĩnh vực báo chí thời sự, mối quan hệ giữa đạo đức nhà báo trong nghề viết phóng sự. Theo tác giả, cần đẩy mạnh hơn nữa tính chuyên nghiệp cho nhà báo, đồng thời nêu vấn đề giáo dục đạo đức trong phóng viên cũng như từng nhà báo cần rà soát việc thực hiện quy định về đạo đức nghề nghiệp.
Chú trọng nâng cao trình độ chuyên môn, bản lĩnh nghề nghiệp, đặc biệt là phẩm chất đạo đức của người làm báo đối với phóng viên. Tác giả nhấn mạnh việc bản thân mỗi người làm báo, mỗi tòa soạn phải phát huy trách nhiệm để đưa tờ báo đi đúng hướng, trong đó vai trò của lãnh đạo đơn vị báo chí trong việc định hướng quy trình tác nghiệp của phóng viên là rất quan trọng. Cuốn Sức mạnh của tin tức truyền thông (The power of news) của Michael Schudson [97] đã đưa ra cách hiểu về “công dân có thông tin” và “công dân 8 được thông tin”. Theo tác giả, “BC&TT thông không còn là người đơn thuần chỉ cung cấp thông tin, tin tức mà phải là người cung cấp tư liệu cho công chúng - những người đã có thông tin”.
Ông đề cao tầm quan trọng của “báo chí dữ liệu”. Cá ông trình nghi n ứu về ông t b h v truyền thông Cuốn Các thể loại báo chí của A.Chertưchơnưi [4] làm sáng tỏ phần lý luận chung về các yếu tố hình thành thể loại trong báo chí, đồng thời trình bày r hơn những khía cạnh, nội dung chính của các thể loại báo chí được phân chia theo tính chất của các thể loại tin, thể loại phân tích, thể loại chính luận, nghệ thuật. Đặc biệt, mỗi thể loại được tác giả minh họa bằng nhiều bài viết hấp dẫn đã đăng tải trên báo và tạp chí ở Nga nhằm người đọc có thể hình dung trực quan về diện mạo các thể loại báo chí một cách sắc nét. Cuốn Công tác tuyên truyền tư tưởng trong thời kỳ mới của Bùi Phương Dung (Trung Quốc) (Trần Khang và Lê Cự Lộc dịch) [34] đã phân tích khái niệm công tác tư tưởng, vấn đề xây dựng đội ngũ những người làm công tác tư tưởng, trong đó có lĩnh vực báo chí.
Các nhà lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc coi tuyên truyền tư tưởng của Đảng Cộng sản Trung Quốc là một phương tiện giáo dục, động viên quần chúng nhân dân và mang tính chính trị rất cao, có đặc điểm là công khai rộng rãi, kịp thời, nhanh nhạy, có thể đưa đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng Cộng sản Trung Quốc vào quần chúng nhanh nhạy nhất, rộng rãi nhất và biến thành hành động thực tế của quần chúng; có thể phản ánh một cách rộng rãi ý kiến, tiếng nói, ý chí, nguyện vọng của quần chúng; có thể kịp thời truyền bá tin tức trong nước và thế giới, trực tiếp tác động tới tư tưởng, hành vi và xu hướng chính trị của quần chúng, hướng dẫn, khích lệ, động viên, tổ chức quần chúng phấn đấn thực hiện lợi ích căn bản của mình. Tác giả nhấn mạnh, công tác tư tưởng, trong đó có báo chí, phải kịp thời tổng kết kinh nghiệm và rút ra từ thực tiễn những vấn đề đặt ra được cán bộ, quần chúng nhân dân quan tâm; vận dụng nhuần nhuyễn quan điểm mácxít để đấu tranh một cách tích cực với các quan điểm sai lầm. 9 Cuốn Hệ thống truyền thông pha trộn: Chính trị và quyền lực của Andrew Chadwick [25] khẳng định rằng, truyền thông chính trị đã bước vào kỷ nguyên mới với sự phát triển nhanh chóng, sự pha trộn giữa truyền thông cũ và mới. Sức mạnh của sự pha trộn các phương tiện truyền thông thể hiện r nét trong đa số các hoạt động chính trị, đây được coi là mô hình mới của trật tự và hội nhập.
Bài Làm nghiêng cán cân quyền lực - truyền thông xã hội và sự biến đổi của báo chí chính trị [6] của Marcel Broersma and Todd Graham khẳng định truyền thông xã hội đặc biệt là báo chí chính trị có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc kiểm soát cán cân quyền lực. C ông trình nghi n ứu về ãnh ạ quản báo chí v truyền thông Cuốn Báo chí và tham nhũng: Báo chí Việt Nam đưa tin về tham nhũng như thế nào? Làm thế nào để nâng cao chất lượng đưa tin của báo chí? của tác giả Catherine McKinley [24] trong Cải cách hành chính và Chống tham nhũng - Loạt bài nghiên cứu chính sách của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc tại Việt Nam. Nghiên cứu này nhằm mục đích tìm hiểu 5 cơ quan báo chí khác nhau, từ tổ chức có tính điều tra rất cao đến tổ chức hoàn toàn nằm trong sự chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, đã hoạt động như thế nào trong việc đưa tin chống tham nhũng trong hai năm (năm 2006 và năm 2007). Nghiên cứu sử dụng ba nguồn dữ liệu đó là tài liệu nghiên cứu, phỏng vấn và phân tích nội dung báo chí để phân tích việc đưa tin và tìm hiểu các nhà báo làm việc như thế nào trong lĩnh vực còn mới mẻ và nhạy cảm này.
Bài Bàn về đổi mới công tác tư tưởng thời kỳ mới của Điền Trung Mẫn (Trung Quốc) [89] đã làm r vai trò quan trọng của báo chí trong công cuộc xây dựng xã hội hài hòa, khẳng định báo chí là thế mạnh chính trị quan trọng của Đảng Cộng sản Trung Quốc, đặc biệt là trong thời kỳ xã hội tiến hành cải cách. Báo chí là một phần quan trọng của công cuộc xây dựng xã hội hài hòa XHCN. Trong điều kiện xã hội hiện nay, tăng cường và cải tiến công tác tư tưởng có lợi cho sự tăng cường sức sống cho xã hội, tăng cường sức sáng tạo của toàn xã hội, 10 tăng cường tính tích cực, tính chủ động, tính sáng tạo của đông đảo quần chúng nhân dân để xây dựng một cuộc sống tốt đẹp. Tác giả cũng nêu r phương châm của báo chí là phải bám sát thực tế, bám sát quần chúng, bám sát cuộc sống, lắng nghe ý kiến của quần chúng nhân dân, cố gắng vận dụng nhiều hình thức.
Bài Công tác tư tưởng cần tăng cường đổi mới và tính thời đại của Lý Diệu Bác (Trung Quốc) [7] đã cho rằng, công tác báo chí muốn giàu tính đổi mới thì phải tạo dựng quan niệm mới, hình thành cơ chế mới, tiến hành sắp xếp, đổi mới một cách tổng thể; vận dụng hình thức mới, tiến hành đổi mới phương thức, cách làm. Ở Trung Quốc, việc Đảng Cộng sản Trung Quốc lãnh đạo, định hướng chính trị - tư tưởng đối với báo chí cũng hết sức chặt chẽ, vụ việc 13 tờ báo điện tử phải rút bài đăng về chế độ hộ khẩu và các tổng biên tập bị xử lý kỷ luật gần đây là một điển hình. Thời gian gần đây, để ngăn chặn sự chống phá của các nước phương Tây qua internet, đặc biệt là tác động vào ý thức hệ của thế hệ trẻ, Trung Quốc đưa ra “7 vạch đỏ” để giúp cán bộ, đảng viên và nhân dân thực hiện, gồm: đưa vào pháp luật để quản lý internet; bảo đảm quyền lợi hợp pháp của công dân; kiên định xây dựng chủ nghĩa xã hội (CNXH) đặc sắc Trung Quốc; chống tin giả tạo; bảo vệ lợi ích của Đảng và Nhà nước; bảo đảm an ninh trật tự xã hội; xây dựng đạo đức xã hội, lối sống văn hóa, truyền thống lịch sử. Cuốn Đa truyền thông, ít dân chủ: chính trị truyền thông đáng ngờ [90] của Robert W.
McChesney, đã cung cấp lịch sử của sự chuyển đổi phương tiện truyền thông, những nỗ lực để cải cách hệ thống phương tiện truyền thông và các mối đe dọa liên tục cho nền dân chủ như báo chí đã giảm đi sức mạnh của chính nó. Bài Internet - vũ khí chống tham nhũng ở Trung Quốc [64] của tác giả Vũ Hà phân tích dựa trên tin tức của tờ New York Times. Bài viết khẳng định, chống tham nhũng không phải là chuyện dễ dàng trong một môi trường đề cao chủ nghĩa thân hữu. Thời gian qua, truyền thông nhà nước đã bắt đầu lưu ý và một nhà báo ở Bắc Kinh cho biết cơ quan tuyên truyền đã áp dụng một số giới hạn cho việc tiết lộ thông tin.
CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC TRONG NƢỚC 1. C ông trình nghi n ứu về v i trò ủ b h v truyền thông Cuốn Cơ sở lý luận báo chí do tác giả Tạ Ngọc Tấn và Đinh Thế Huynh đồng chủ biên [122] đã đề cập các nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí (tính đảng, tính quần chúng, tính chân thật); những quy định, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về công tác báo chí. Các tác giả cho rằng, báo chí là sản phẩm thuộc kiến trúc thượng tầng, nó ra đời và phát triển do nhu cầu thông tin của xã hội. Một mặt, báo chí được sử dụng như một phương tiện tuyên truyền, giáo dục, cổ động nhân dân; mặt khác, nó trở thành diễn đàn của mọi người về các lĩnh vực của đời sống.
Không có một đảng phái, tổ chức kinh tế, xã hội nào không sử dụng báo chí với tư cách một phương tiện thông tin để phục vụ các mục tiêu của mình.