Chương 1: Cơ sở lý thuyết về lợi thế cạnh tranh. Chương 2: Thực trạng và đánh giá về lợi thế cạnh tranh của cà phê Việt Nam trong bối cảnh làn sóng cà phê thứ ba. Chương 3: Một số giải pháp nhăm nâng cao năng lực cạnh tranh của cà phê Việt Nam Em xin chân thành cảm ơn cô Võ Hòa Loan đã tận tình hướng dẫn giúp em hoàn thành đề tài này. Ngoài ra, em cũng xin cảm ơn ban lãnh đạo công ty TNHH Con Chim Den Việt Nam đã định hướng và giúp đỡ em trong quá trình thực tập.
Do điều kiện về thời gian và kiến thức còn hạn hẹp nên đề tài khó tránh khỏi những thiếu sót trong quá trình thực hiện. Em rất mong nhận được những ý kiến đóng góp từ quý thầy cô đề hoàn thiện chuyên đề một cách tốt nhất. Lê Trung Kiên Chuyên đề tốt nghiệp 4 GVHD: ThS Võ Hòa Loan CHUONG I. CƠ SỞ LÝ THUYET VE LỢI THE CẠNH TRANH 1.
KHÁI NIỆM VÀ VAI TRÒ CỦA VIỆC PHÂN TÍCH LỢI THÉ CẠNH TRANH 1. Khái niệm về lợi thế cạnh tranh Theo Từ điển ngôn ngữ tiếng Anh, “competition” (cạnh tranh) là “mot sự kiện hoặc một cuộc đua, theo đó các đối thủ ganh dua dé gianh phan hon hay wu thé tuyét đổi về phía mình”. Còn theo Từ dién tiếng Việt, “cạnh tranh” là “có gắng giành phan hon, phan thắng về mình giữa những người, những tô chức hoạt động nhằm những lợi ích như nhau”. Trong khi “lợi thê” là “thé có lợi, điêu kiện có lợi hơn người khác”.
Theo định nghĩa của Michael Porter thì: Cạnh tranh là giành lấy thị phần. Bản chất của cạnh tranh là tìm kiếm lợi nhuận, là khoản lợi nhuận cao hơn mức lợi nhuận trung bình mà doanh nghiệp đang có. Kết quả quá trình cạnh tranh là sự bình quân hóa lợi nhuận trong ngành theo chiều hướng cải thiện sâu dẫn đến hệ quả giá cả có thể giảm đi. Cạnh tranh là quy luật co bản của nền kinh tế thị trường, có vai trò thúc day quá trình phát trién của các hoạt động sản xuất và lưu thông hàng hoá, dịch vụ.
Ngày nay, tất cả các quốc gia trên thế giới đều nhận thức và coi cạnh tranh vừa là môi trường, vừa là động lực của quá trình phát triển kinh tế xã hội. Cạnh tranh có vai trò quan trọng trong nên sản xuất hàng hóa nói riêng, và trong lĩnh vực kinh tế nói chung, là động lực thúc đây sản xuất phát triển, góp phần vào sự phát triển kinh tế. Cạnh tranh mang lại nhiều lợi ích, đặc biệt cho người tiêu dùng. Người sản xuất phải tìm mọi cách đề làm ra sản phẩm có chất lượng hon, đẹp hơn, có chi phí san xuất rẻ hơn, có tỷ lệ tri thức khoa học,công nghệ trong đó cao hơn.
dé đáp ứng với thị hiếu của người tiêu dùng. Cạnh tranh, làm cho người sản xuất năng động hơn, nhạy bén hơn, nắm bắt tốt hơn nhu cầu của người tiêu dùng, thường xuyên cải tiễn kỹ thuật, áp dụng những tiễn bộ, các nghiên cứu thành công mới nhất vào trong sản xuất, hoàn thiện cách thức tô chức trong sản xuất, trong quản lý sản xuất để nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế. Một thuật ngữ có liên quan đến cạnh tranh là lợi thế cạnh tranh đề cập đến sở hữu của những giá trị đặc thù, có thé sử dụng được dé "nam bắt cơ hội", dé kinh Lê Trung Kiên Chuyên đề tốt nghiệp 5 GVHD: ThS Võ Hòa Loan doanh có lãi. Khi nói đến lợi thé cạnh tranh, là nói đến lợi thé mà một doanh nghiệp, một quốc gia đang có và có thể có, so với các đối thủ cạnh tranh của họ.
Lợi thế cạnh tranh là một khái niệm vừa có tính vi mô (cho doanh nghiệp), vừa có tính vĩ mô (ở cấp quốc gia). Ngoài ra còn xuất hiện thuật ngữ lợi thế cạnh tranh bền vững có nghĩa là doanh nghiệp phải liên tục cung cấp cho thị trường một giá trị đặc biệt mà không có đối thủ cạnh tranh nào có thé cung cấp được. Trên phương diện doanh nghiệp, lợi thế cạnh tranh là những yếu tố mà nhờ đó doanh nghiệp duy trì hoặc gia tăng lợi nhuận, thị phần trên thị trường. Còn đối với quốc gia, lợi thế cạnh tranh là khả năng của quốc gia trong việc cải thiện thu nhập, tạo việc làm cho cư dân hoặc khả năng gia tăng tổng sản phẩm quốc nội.
Đối với một sản pham cu thé, loi thé canh tranh 1a yếu tố giúp mặt hàng này có thé đứng vũng trên thị trường, tiếp cận khách hàng và tạo lợi nhuận cho doanh nghiệp. Tuu chung lại, có thể nói lợi thế cạnh tranh của cà phê Việt Nam là những yếu tố giúp mặt hàng này có thể đứng vững trên thị trường quốc tế, đem lại công ăn việc làm và tạo thu nhập cho người sản xuất trong điều kiện hội nhập ngày càng sâu rộng của thế giới. - Vai trò của phân tích lợi thế cạnh tranh Lý thuyết về lợi thế cạnh tranh đề cập đến một cách tiếp cận mới nhằm trả lời những câu hỏi như: Tại sao các quốc gia lại thành công trong những ngành sản xuất nhất định? Tại sao một số doanh nghiệp cạnh tranh thành công trong khi một số doanh nghiệp khác thì thất bại trong một ngành? Chính phủ cần phải làm gì đồ doanh nghiệp có thề cạnh tranh được trên thị trường quốc tế? Như vậy, việc nghiên cứu lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp, của ngành, của quốc gia và vùng sẽ giúp cho các doanh nghiệp và các chính phù lựa chọn được những chiến lược kinh doanh hiệu quà và phân bồ hợp lý hơn nguồn lực của quốc gia. Doanh nghiệp không thê đi đến thành công trừ khi xây dựng chiến lược của mình trên cơ sở đổi mới và phát triển không ngừng, sẵn sàng tham gia cạnh tranh và hiểu biết thực tế về môi trường quốc gia cũng như cách thức để cải thiện môi trường đó.
Chính phủ của các quốc gia, với chức năng của mình, cần phải xây dựng các mục tiêu và mức năng suất hợp lý làm trụ cột cho sự phồn vinh cùa nền kinh tế. Và như thé, sự thịnh vượng về kinh tế của một quốc gia có được không, nhất thiết phải Lê Trung Kiên Chuyên đề tốt nghiệp 6 GVHD: ThS Võ Hòa Loan dựa trên cơ sở thiệt hai của quôc gia khác, và nhiêu quôc gia có thé cùng hưởng thành quả trong một môi trường cạnh tranh rộng rãi. Khi quá trình toàn cầu hoa cạnh tranh trở nên khốc liệt, một số người đã cho rằng vai trò của các chính phủ quốc gia đang ngày càng giảm đi. Nhưng trên thực tế, quá trình quốc tế hóa cùng với việc các hàng rào thuế quan bị xóa bỏ, vai trò của quốc gia càng trở nên quan trọng hơn.
Sự khác biệt giữa các nước về bản sắc và văn hóa không bị quá trình cạnh tranh đe dọa, thậm chí còn tạo ra lợi thế trong cạnh tranh. Như vậy, việc nghiên cứu lợi thế cạnh tranh giúp các quốc gia nói chung và doanh nghiệp xác định được vai trò cũng như thế mạnh của mình trong cạnh tranh quốc tế. Vì vậy, việc nghiên cứu lợi thế cạnh tranh của cà phê Việt Nam trong thương mại quốc tế giúp nhìn nhận những lợi thế nổi bật của ngành, của quốc gia trên thị trường cà phê toàn cau. Từ đó, có kế hoạch hợp ly dé xây dựng và phát triển những lợi thế cạnh tranh quốc gia, tao VỊ thé cho ngành cà phê Việt Nam trên thi trường thế giới, đem lại lợi ích về mặt chính trị, kinh tế, đảm bảo nguồn thu nhập cho người nông dân.
LÝ THUYET “MO HÌNH KIM CƯƠNG” VE LỢI THE CANH TRANH GIỮA CAC QUOC GIA CUA MICHAEL PORTER Ly thuyết “mô hình kim cương” về lợi thế cạnh tranh do Michael Porter đề xuất năm 1990 dé giải thích tại sao một quốc gia lại có được vi trí dẫn đầu hay nói cách khác là có lợi thế cạnh tranh về sản xuất một số sản phẩm. Theo đó, sức cạnh tranh của một quốc gia phụ thuộc vào khả năng đổi mới, khả năng tiếp cận nguồn vốn cũng như khả năng chuyển giao công nghệ của ngành sản xuất. Nói một cách tông quát, sức cạnh tranh của một quốc gia phụ thuộc vào sức cạnh tranh của các ngành trong nên kinh tế. Sức cạnh tranh của ngành lại xuất phát từ năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp trong ngành, khả năng đổi mới công nghệ, đa dạng hóa sản phẩm, phương thức quản lý và môi trường kinh doanh.
Với góc nhìn như vậy, Michael Porter cho rằng có bốn yếu tố quyết định tới sự cạnh tranh của một quốc gia bao gồm: điều kiện yếu tố đầu vào sản xuất (Factor conditions); điều kiện nhu cầu (Demand conditions); các ngành công nghiệp hỗ trợ và có liên quan (Related and Supporting Industries); Chiến lược, cơ cấu và các yếu tố cạnh tranh trong ngành (Firm strategy, structure and rivalry) được thê hiện như sau: Lê Trung Kiên Chuyên đề tốt nghiệp 7 GVHD: ThS Võ Hòa Loan Chiến lược, cơ câu va mỗi trường cạnh tranh ngành yeu tổ san xuất Các ngành hỗ trợ vả có liên quan Nguồn: Porter (1990) 1. Điều kiện các yếu tố đầu vào sản xuất Các yếu tố đầu vào theo Michael Porter định nghĩa là tình trạng của một quốc gia về mặt các yếu tô sản xuất, như là chất lượng lao động, cơ sở hạ tang. giữ vai trò quan trọng trong việc cạnh tranh ở bất kỳ một ngành công nghiệp cụ thê. Trong cạnh tranh quốc tế, các điều kiện về yêu tố đầu vào được xem là nền tảng của lợi thế cạnh tranh mà các doanh nghiệp, các ngành có thể tận dụng từ quốc gia của mình.
Đối với các nước phát triển, do điều kiện về các yếu tố sản xuất có lợi thế về công nghệ, lao động có chất lượng cao nên các ngành công nghiệp kỹ thuật cao của các nước nay thường có năng lực cạnh tranh vượt trội. Trong khi đó, các nước đang phát triển lại có các nguồn lực tài nguyên dồi dào, nguồn nhân lực đông đảo nên thường có lợi thế hơn trong các ngành công nghiệp sử dụng nhiều lao động cũng như những ngành có đầu vào là các loại sản phẩm thô. Dé đánh giá vai trò của các yếu tố đầu vào trong lợi thế cạnh tranh của một quốc gia thì cần phải đánh giá ý nghĩa của các yếu tố đó đối với sự cạnh tranh theo ngành.