Kỷ yếu hội thảo khoa học: Thủ tục đặc biệt trong tố tụng hình sự

Kỷ yếu hội thảo khoa học về thủ tục đặc biệt trong tố tụng hình sự, phân tích chuyên sâu các quy định và thực tiễn áp dụng hiệu quả.

• Tác giả: Trịnh Văn Cường
• Người hướng dẫn: TS. Phan Thị Thanh Mai
• Chuyên ngành: Tố tụng hình sự
• Đề tài: Thủ tục đặc biệt trong tố tụng hình sự
• Loại tài liệu: Kỷ yếu hội thảo khoa học

Mục lục chi tiết

• 1. NHỮNG QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VỀ BIỆN PHÁP BẮT BUỘC CHỮA BỆNH
• 1.1. Bắt buộc chữa bệnh là biện pháp cưỡng chế có tính chất y tế
• 1.2. Thủ tục áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh
• 1.3. Đối tượng bị áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh
• 1.4. Cơ quan có thẩm quyền áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh
• 1.5. Quy trình áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh trong các giai đoạn tố tụng
• 1.5.1. Giai đoạn điều tra
• 1.5.2. Giai đoạn truy tố
• 1.5.3. Giai đoạn xét xử
• 1.5.4. Giai đoạn thi hành án
• 1.6. Quy định về việc tổ chức đưa người bị bắt buộc chữa bệnh đến cơ sở chuyên khoa y tế
• 1.7. Quyết định đình chỉ và phục hồi tố tụng đối với người bị áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh
• 1.8. Quyền khiếu nại, kháng nghị, kháng cáo quyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh

Tóm tắt

I. Giới thiệu về thủ tục đặc biệt trong tố tụng hình sự

Thủ tục đặc biệt trong tố tụng hình sự là một phần quan trọng của hệ thống pháp luật, đặc biệt khi liên quan đến các trường hợp đặc biệt như người mắc bệnh tâm thần hoặc không có năng lực trách nhiệm hình sự. Hội thảo khoa học này tập trung vào việc phân tích và đánh giá các quy trình tố tụng áp dụng cho những trường hợp này. Kỷ yếu của hội thảo cung cấp cái nhìn tổng quan về các vấn đề pháp lý và thực tiễn tố tụng liên quan đến thủ tục đặc biệt.

1.1. Đặc điểm thủ tục và quy trình tố tụng

Thủ tục đặc biệt được áp dụng khi người phạm tội mắc bệnh tâm thần hoặc không có khả năng nhận thức và điều khiển hành vi. Quy trình tố tụng bao gồm việc trưng cầu giám định pháp y tâm thần để xác định tình trạng bệnh lý. Nếu kết luận cho thấy người đó mắc bệnh, cơ quan có thẩm quyền sẽ quyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh. Quy trình này đảm bảo tính công bằng và nhân đạo trong tố tụng hình sự.

II. Thực tiễn tố tụng và nghiên cứu pháp lý

Thực tiễn tố tụng cho thấy việc áp dụng thủ tục đặc biệt gặp nhiều thách thức, đặc biệt trong việc xác định chính xác tình trạng bệnh lý của người phạm tội. Nghiên cứu pháp lý đã chỉ ra sự cần thiết của việc hoàn thiện các quy định pháp luật để đảm bảo tính hiệu quả và công bằng. Hội thảo khoa học đã thảo luận về các vấn đề pháp lý liên quan đến thủ tục đặc biệt, từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện hệ thống pháp luật.

2.1. Thực tiễn điều tra và truy tố

Trong giai đoạn điều tra và truy tố, việc áp dụng thủ tục đặc biệt đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tố tụng và cơ sở y tế. Thực tiễn cho thấy nhiều trường hợp bị can được xác định mắc bệnh tâm thần sau khi trưng cầu giám định pháp y. Việc này giúp đảm bảo rằng người bệnh được điều trị thay vì chịu hình phạt hình sự. Tuy nhiên, quy trình này cần được cải thiện để tránh sai sót và đảm bảo tính khách quan.

III. Pháp luật hình sự và tố tụng hình sự đặc biệt

Pháp luật hình sự quy định rõ ràng về các thủ tục đặc biệt áp dụng cho người mắc bệnh tâm thần hoặc không có năng lực trách nhiệm hình sự. Tố tụng hình sự đặc biệt đảm bảo rằng những người này được điều trị thay vì chịu hình phạt. Hội thảo khoa học đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ các quy định pháp luật để đảm bảo tính công bằng và nhân đạo trong tố tụng hình sự.

3.1. Quy định pháp luật và áp dụng thực tiễn

Quy định pháp luật về thủ tục đặc biệt được quy định chi tiết trong Bộ luật Tố tụng Hình sự. Tuy nhiên, áp dụng thực tiễn cho thấy vẫn còn nhiều bất cập, đặc biệt trong việc xác định tình trạng bệnh lý và quyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh. Hội thảo khoa học đã đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện quy trình này, bao gồm việc nâng cao chất lượng giám định pháp y và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan tố tụng và y tế.

IV. Kết luận và giá trị thực tiễn

Kỷ yếu hội thảo khoa học về thủ tục đặc biệt trong tố tụng hình sự đã cung cấp những phân tích sâu sắc về các vấn đề pháp lý và thực tiễn tố tụng. Tài liệu này có giá trị thực tiễn cao, giúp các cơ quan tố tụng và nhà nghiên cứu hiểu rõ hơn về các quy trình và thách thức liên quan đến thủ tục đặc biệt. Đồng thời, nó cũng đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật và đảm bảo tính công bằng trong tố tụng hình sự.

4.1. Giá trị thực tiễn và hướng hoàn thiện

Kỷ yếu hội thảo không chỉ là tài liệu tham khảo quan trọng cho các nhà nghiên cứu mà còn là cẩm nang hữu ích cho các cơ quan tố tụng. Nó cung cấp các hướng dẫn chi tiết về việc áp dụng thủ tục đặc biệt, từ đó giúp nâng cao hiệu quả và tính công bằng trong tố tụng hình sự. Các đề xuất trong kỷ yếu cũng mở ra hướng nghiên cứu mới nhằm hoàn thiện pháp luật hình sự và tố tụng hình sự đặc biệt.

Nội dung chính

BÁO CÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC: THỦ TỤC ĐẶC BIỆT TRONG TỐ TỤNG HÌNH SỰ VIỆT NAM – THỰC TRẠNG PHÁP LÝ VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

Nghiên cứu này tập trung giải quyết câu hỏi trọng tâm: Làm thế nào để hoàn thiện khung pháp lý và nâng cao hiệu quả thực thi các thủ tục tố tụng đặc biệt trong tố tụng hình sự (TTHS) Việt Nam, nhằm bảo đảm tối đa quyền con người cho các nhóm yếu thế? Nghiên cứu tổng hợp các luận điểm khoa học từ Kỷ yếu Hội thảo của Khoa Luật Hình sự – Trường Đại học Luật Hà Nội, kết hợp phương pháp phân tích quy phạm pháp luật, khảo sát thực tiễn tư pháp 11 năm (1997–2007) và rà soát hệ thống quyết định giám đốc thẩm của Tòa án nhân dân tối cao (TANDTC).

Kết quả nghiên cứu chỉ ra những lỗ hổng mang tính hệ thống trong việc áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh, sự thiếu thống nhất khi xác định tư cách tố tụng và trách nhiệm bồi thường thiệt hại của cha mẹ người chưa thành niên phạm tội, cũng như các rào cản nghiêm trọng đối với việc hiện thực hóa quyền bào chữa từ giai đoạn điều tra. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình nằm ở việc xác lập cơ sở lý luận liên ngành (luật học – tâm thần học – tâm lý học tư pháp), đưa ra các kiến nghị lập pháp cụ thể nhằm sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS), đồng thời định hình mô hình tư pháp thân thiện, chuyên biệt hóa cho người chưa thành niên và người mắc bệnh tâm thần tại Việt Nam.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Trong tiến trình cải cách tư pháp theo tinh thần Nghị quyết 49-NQ/TW của Bộ Chính trị, việc bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong hoạt động TTHS được xác định là một trong những mục tiêu cốt lõi. Thủ tục tố tụng đặc biệt—bao gồm thủ tục áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh, thủ tục tố tụng đối với người chưa thành niên và thủ tục rút gọn—là cơ chế pháp lý đặc thù nhằm bảo vệ các đối tượng dễ bị tổn thương và tối ưu hóa nguồn lực tư pháp.

Tuy nhiên, bức tranh thực tiễn áp dụng BLTTHS năm 2003 và BLHS năm 1999 đã bộc lộ những khoảng cách nghiên cứu (research gaps) và xung đột pháp lý sâu sắc:

1. Xung đột giữa pháp luật nội dung và hình thức: Quy định về điều kiện bắt buộc chữa bệnh và năng lực trách nhiệm hình sự còn thiếu sự đồng bộ giữa BLHS, BLTTHS và Luật Bảo vệ sức khỏe nhân dân. Cơ chế phối hợp liên ngành giữa cơ quan tiến hành tố tụng và cơ sở điều trị tâm thần chuyên khoa còn nhiều điểm nghẽn hành chính.
2. Khoảng trống lý luận về tư cách tố tụng: Thực tiễn xét xử cho thấy sự lúng túng kéo dài của các cấp Tòa án trong việc phân định tư cách "bị đơn dân sự", "người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan" hay "người đại diện hợp pháp" của cha mẹ khi con chưa thành niên phạm tội gây thiệt hại.
3. Sự hình thức hóa quyền bào chữa: Mặc dù pháp luật quy định bắt buộc chỉ định người bào chữa cho người chưa thành niên, tỷ lệ vi phạm thủ tục trong giai đoạn điều tra vẫn diễn biến phức tạp do thiếu chế tài ràng buộc và nhận thức chưa đầy đủ của cán bộ tiến hành tố tụng.

Nghiên cứu mang tính thời sự cao, cung cấp luận cứ khoa học vững chắc phục vụ yêu cầu sửa đổi toàn diện hệ thống pháp luật tư pháp hình sự, đáp ứng chuẩn mực quốc tế về bảo vệ quyền trẻ em và người khuyết tật tâm thần.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Công trình nghiên cứu ứng dụng phương pháp tiếp cận đa ngành và liên ngành khoa học xã hội – pháp lý – y học tư pháp, kết hợp giữa phân tích học thuyết và nghiên cứu thực nghiệm:

1. Phương pháp phân tích chuẩn tắc quy phạm (Normative Legal Analysis):
   • Giải thích, đối chiếu và mổ xẻ cấu trúc quy phạm pháp luật tại Chương XXXII BLTTHS 2003 (thủ tục áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh), các điều khoản về người chưa thành niên, kết hợp với các quy định tương thích tại BLDS năm 2005 (Điều 141, Điều 606) và Thông tư liên tịch số 03/TTLT ngày 24/9/1997.
2. Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và thống kê tội phạm học:
   • Khai thác tập dữ liệu tư pháp quốc gia trong giai đoạn 11 năm (1997–2007) với mẫu khảo sát quy mô lớn: tổng số 903.726 người bị khởi tố (trong đó có 60.346 bị can là người chưa thành niên, chiếm 6,68%); tổng số 42.293 bị cáo chưa thành niên bị xét xử sơ thẩm trên toàn quốc (chiếm 4,63% tổng số bị cáo).
   • Phân tích số liệu giải quyết án của ngành Kiểm sát (xử lý 44.168 bị can chưa thành niên, truy tố 96,11%, đình chỉ 3,89%) và thống kê thi hành án của Cục V26 – Bộ Công an.
3. Phương pháp phân tích án lệ và thực tiễn xét xử (Case-law Analysis):
   • Rà soát chuyên sâu các Quyết định giám đốc thẩm tiêu biểu của Hội đồng Thẩm phán và Tòa Hình sự TANDTC (ví dụ: Quyết định số 08/2007/HS-GĐT, số 24/2006/HS-GĐT, số 17/2005/HS-GĐT, số 13/2006/HS-GĐT, số 10/2001/HS-GĐT, số 15/2006/HS-GĐT), từ đó bóc tách các sai lầm tư pháp điển hình về mặt tố tụng và phân định trách nhiệm dân sự.
4. Phương pháp so sánh và giám định y học tư pháp:
   • Kết hợp góc nhìn chuyên môn của chuyên gia tâm thần học và giám định viên pháp y nhằm làm sáng tỏ mối quan hệ giữa kết luận y khoa về "khả năng nhận thức/điều khiển hành vi" và thẩm quyền quyết định tạm đình chỉ/đình chỉ vụ án của các cơ quan tiến hành tố tụng.

Độ tin cậy và tính hợp lệ của nghiên cứu được bảo đảm thông qua sự kết hợp chặt chẽ giữa dữ liệu định lượng tầm vĩ mô và phân tích định tính sâu trên các hồ sơ vụ án thực tế.

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

Từ các phân tích chuyên sâu, nghiên cứu đưa ra 4 phát hiện quan trọng có giá trị thực tiễn cao:

1. Cơ chế bắt buộc chữa bệnh thiếu tính linh hoạt và còn lỗ hổng quản lý

Biện pháp bắt buộc chữa bệnh được xác định là biện pháp cưỡng chế nhà nước có tính chất y tế – tư pháp, không phải là hình phạt hay trách nhiệm pháp lý hình sự. Tuy nhiên, quy trình thực hiện bộc lộ nhiều điểm nghẽn:

• Thời hạn giải quyết thủ tục giám định phục hồi và xuất viện (quy định 5 ngày đến 15 ngày) thường bị kéo dài trên thực tế.
• Sự phối hợp giữa cơ quan điều tra, cơ sở y tế chuyên khoa (như Viện Giám định Pháp y Tâm thần TW, BV Tâm thần Đà Nẵng, BV Tâm thần TW2 Biên Hòa) và gia đình còn lỏng lẻo, đặc biệt trong khâu truy tìm đối tượng bỏ trốn hoặc xử lý khi đối tượng tử vong.

2. Sai lầm phổ biến và có hệ thống trong xác định tư cách tố tụng và trách nhiệm dân sự của cha mẹ bị cáo

Qua phân tích hàng loạt quyết định giám đốc thẩm của TANDTC, nghiên cứu phát hiện các cấp Tòa án sơ thẩm và phúc thẩm thường xuyên mắc phải 3 nhóm sai phạm nghiêm trọng:

• Không xác định trách nhiệm bồi thường phần còn thiếu: Đối với bị cáo từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi, Tòa án thường chỉ buộc một mình bị cáo bồi thường mà quên buộc cha mẹ chịu trách nhiệm bằng tài sản của họ nếu bị cáo không đủ tài sản (vi phạm khoản 2 Điều 606 BLDS).
• Buộc cha mẹ bồi thường toàn bộ thay vì phần còn thiếu: Tuyên sai lệch nghĩa vụ bồi thường của cha mẹ đối với nhóm từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi hoặc buộc bị cáo liên đới bồi thường cùng cha mẹ mà không phân định rõ thứ tự trách nhiệm.
• Xác định sai tư cách tham gia tố tụng: Nhiều bản án đồng nhất sai lệch giữa "người giám hộ", "người đại diện hợp pháp" và "bị đơn dân sự/người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan". Khi bị cáo đã đủ tuổi thành niên tại thời điểm xét xử, việc vẫn xác định cha mẹ là "người đại diện hợp pháp" là sai về bản chất tố tụng. Cha mẹ cần tham gia với tư cách người có nghĩa vụ liên quan để tự bảo vệ quyền lợi tài sản của chính mình.

3. Thực trạng vi phạm quyền bào chữa của người chưa thành niên

Mặc dù BLTTHS quy định bắt buộc cử người bào chữa, thực tế tồn tại tình trạng:

• Điều tra viên gây khó khăn, trì hoãn cấp giấy chứng nhận bào chữa, viện cớ "bí mật điều tra" để hạn chế luật sư hoặc người đại diện tiếp xúc với bị can.
• Vắng bóng sự tham gia của giáo viên, đại diện đoàn thể trong các buổi hỏi cung; nhiều trường hợp biên bản hỏi cung có chữ ký của cha mẹ nhưng trên thực tế cha mẹ không được trực tiếp có mặt chứng kiến.

4. Bất cập trong thi hành án và thiếu hụt nhân sự chuyên trách

• Thiếu đội ngũ Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán được đào tạo bài bản về tâm lý học lứa tuổi và khoa học giáo dục tội phạm vị thành niên.
• Công tác quản lý, giám sát người chưa thành niên chấp hành án treo và cải tạo không giam giữ tại địa phương còn buông lỏng, dẫn đến nguy cơ tái phạm cao.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

Công trình mang lại những đóng góp nền tảng trên cả ba phương diện: lý luận, phương pháp và thực tiễn:

1. Đóng góp về mặt lý luận:
   • Làm sáng tỏ bản chất pháp lý của "tư cách tố tụng kép": Cha mẹ người chưa thành niên có thể đồng thời tham gia với tư cách người đại diện hợp pháp (thực hiện quyền vì lợi ích của con) và bị đơn dân sự/người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan (bảo vệ quyền và nghĩa vụ tài sản độc lập của chính mình).
   • Phân định dứt khoát ranh giới giữa biện pháp tư pháp phục hồi (bắt buộc chữa bệnh) với các chế tài trừng phạt trong luật hình sự.
2. Đổi mới phương pháp luận:
   • Thiết lập chuẩn mực nghiên cứu luật học gắn liền với phân tích dữ liệu thực tiễn và kiểm chứng qua hệ thống quyết định giám đốc thẩm, khắc phục lối nghiên cứu kinh viện thuần túy giải thích điều luật.
3. Ứng dụng thực tiễn và chính sách:
   • Đề xuất sửa đổi Điều 56, 57 BLTTHS 2003 theo hướng: chuyển từ thủ tục "cấp giấy chứng nhận bào chữa" sang "đăng ký người bào chữa", tạo điều kiện thông thoáng cho luật sư và người bào chữa nhân dân.
   • Cung cấp cơ sở khoa học thúc đẩy việc xây dựng mô hình Tòa Gia đình và Người chưa thành niên chuyên trách tại Việt Nam.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

Báo cáo nghiên cứu là tài liệu tham khảo thiết yếu cho các nhóm đối tượng:

• Cơ quan tiến hành và người tiến hành tố tụng (Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên): Nắm vững kỹ năng điều tra, hỏi cung thân thiện; xác định đúng tư cách tham gia tố tụng và phân định chính xác trách nhiệm bồi thường thiệt hại dân sự trong án hình sự.
• Luật sư và Người trợ giúp pháp lý: Nâng cao kỹ năng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho thân chủ là người chưa thành niên, người có nhược điểm thể chất/tâm thần ngay từ giai đoạn khởi tố, bắt giữ.
• Giám định viên pháp y tâm thần và Cán bộ y tế chuyên khoa: Hiểu rõ giá trị pháp lý của kết luận giám định và quy trình chuyển giao, quản lý người bệnh trong giai đoạn thi hành quyết định bắt buộc chữa bệnh.
• Các nhà lập pháp và cơ quan hoạch định chính sách: Cung cấp dữ liệu thực chứng phục vụ công tác rà soát, sửa đổi BLHS, BLTTHS và Luật Thi hành án hình sự.

---

FAQ (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu là gì?

Phát hiện cốt lõi là sự nhầm lẫn mang tính hệ thống của các Tòa án trong việc xác định tư cách tố tụng và áp dụng sai nguyên tắc bồi thường thiệt hại của cha mẹ bị cáo từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi (không tuyên trách nhiệm bồi thường phần còn thiếu khi con không đủ tài sản).

2. Phương pháp tiếp cận của nghiên cứu có gì đặc biệt?

Nghiên cứu kết hợp liên ngành giữa phân tích học thuyết pháp lý, dữ liệu thống kê tội phạm học 11 năm và phương pháp mổ xẻ án lệ giám đốc thẩm thực tế của TANDTC cùng chuyên môn giám định tâm thần y pháp.

3. Kết quả nghiên cứu có khả năng khái quát hóa (generalize) không?

Có. Các phân tích phản ánh thực trạng áp dụng pháp luật trên toàn quốc và chỉ ra những bất cập xuất phát từ chính cấu trúc câu chữ của điều luật, do đó có giá trị áp dụng phổ quát cho hệ thống tư pháp Việt Nam.

4. Hướng đi tiếp theo (Next steps) của hướng nghiên cứu này là gì?

Nghiên cứu sâu về thủ tục chuyển hướng xử lý (diversion), các biện pháp giáo dục phục hồi tại cộng đồng thay thế cho hình phạt tù, và hoàn thiện mô hình Tòa án thân thiện với trẻ em.

5. Những ứng dụng thực tiễn ngay lập tức là gì?

Tập huấn kỹ năng cho Thẩm phán để khắc phục sai sót khi tuyên án bồi thường dân sự; rút ngắn quy trình cấp phép cho luật sư tham gia từ khi lấy lời khai đầu tiên của người chưa thành niên.

---

Kết luận (150 từ)

Nghiên cứu khẳng định thủ tục đặc biệt trong TTHS là thước đo văn minh pháp lý và mức độ bảo đảm quyền con người của một quốc gia. Việc hoàn thiện các quy định về bắt buộc chữa bệnh và tố tụng đối với người chưa thành niên không chỉ dừng lại ở sửa đổi câu chữ văn bản luật, mà đòi hỏi sự chuyển biến sâu sắc trong nhận thức của người tiến hành tố tụng, xây dựng đội ngũ tư pháp chuyên trách và thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành hiệu quả. Các nhà nghiên cứu, cơ quan tư pháp và nhà làm luật cần tiếp tục đẩy mạnh hoàn thiện khung khổ pháp lý, hướng tới một nền tư pháp hình sự nhân văn, bảo vệ toàn diện các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương trong xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRUONG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NOL KHOA LUẬT HÌNH SỰ HOI THẢO Chi trì: TS. Phan Thi Thanh Mai DANH SÁCH BAO CÁO HỘI THẢO. Thủ tục đặc biệt trong tổ tung hình sự. HỌ TÊN TÊN BAO CÁO.

Hoàng Thị Minh Sơn | Những quy định của Bộ luật tổ tụng hình sự về biện pháp bắt buộc chữa bệnh. Trin Văn Cường Giám định pháp y tâm thần, vấn để 12 điều trị bắt buộc “Xác định trách nhiệm bi thường của 19 ThS. Mai Thanh Hiểu. cha, mẹ bị cáo đối với thiệt hại do bị cáo khi thực hiện hành vi phạm tội là người chưa thành niên gây ra và tư | cách tổ tụng của họ.

Nguyễn Hải Ninh Lya chon và chỉ định người bảo chữa 30 cho bị can, bị cáo chưa thành niên trong vụ án hình sự "Ths. Đỗ Thị Phượng "Thực tiễn điều tra, truy tổ, xét xử và 37 thi hành án hình sự đối với người chưa thành nign Nga TS. Đặng Thanh Một số vấn đề cần lưu ý khi điều tra, 30 truy tố và xét xử người chưa thành niên phạm tội ‘TS. Hoàng Thị Minh Sơn | Những bắt cập và hướng hoàn thiện 5s thủ tục rút gọn trong tố tụng hình sự.

ap ứng yêu cầu cải cách tư pháp, 8.Phan Thị Thanh Mai |Một số kiến nghị nhằm hạn chế| 64 trường hợp phải áp dung thủ tục chung để giải quyết vụ án trước đó đã. ấp dung thủ tục rút gon 9.VũGiaLâm Hoàn thiện một số quy định của| 75 | BLTTHS về thủ tục rút gọn 10. Đỗ Thị Phượng. Một số vấn đề về thủ tục rút gọn| 83 trong BLTTHS 2003 11.

Trần Anh Tuấn. ‘Thu tục rút gọn trong tố tụng tư pháp 94 ở Việt nam. 12, | TS, Tran Anh Tuấn ‘Tha tục rút gọn theo pháp luật tố tụng | 107 dan sự một số nước trên thé giới NHỮNG QUY ĐỊNH CUA BỘ LUẬT TO TUNG HÌNH SỰ VE BIEN PHÁP BAT BUỘC CHỮA BỆNH. Hoàng Thị Minh Sơn Khoa Luật Hình sự Trường Đại học Luật Hà Nội 1.

Bat buộc chữa bệnh là biện pháp cưỡng chế có tính chất y tế, được áp. dụng đối với các trường hợp không có năng lực trách nhiệm hi sự do mắc bệnh tâm thần hoặc một bệnh khác làm mắt khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình khi phạm tội, hay khi bị đưa ra xét xử bị mắc bệnh. hoặc mắt khả năng như trên, hoặc đối với người đang chấp hành bình phat bị bệnh hoặc mắt khả năng như trên (Điều 12, 35 - Bộ luật hình sự). Bắt buộc chữa bệnh là biện pháp tư pháp được áp dụng đối với những người bị bệnh tâm thần được quy định tại Điều 13 và Điều 43 Bộ luật hình sự năm 1999.

Bộ luật hình sự năm 1999 thì người thực hiện hành vi nguy hiém cho xã hội trong khi đang mắc bệnh tâm thần hoặc các bệnh khác làm mắt khả năng nhận. thức hoặc khả năng điều khiển hành vĩ của mình thì không phải chịu trách nhiệm. hình sự; đối với người này, phải áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh. Người phạm tội trong khi có năng lực trách nhiệm hình sự nhưng đã lâm vào tinh trang, trên trước khi bị kết án thì cũng áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh.

Sau khi khỏi bệnh, người đó có thé phải chịu trách nhiệm hình sự. Đổi với người đang, chấp hành hình phạt mà bị bệnh tới mức mắt khả năng nhận thức hoặc khả năng, điều khiển hành vi của mình thì căn cứ vào kết luận của hộ lồng giám định pháp y, toà án có thể quyết định đưa họ vào một cơ sở điều trị chuyên khoa để bắt buộc chữa bệnh. Sau khi khỏi bệnh, người đó phái tiếp tục chấp hành hình phạt nếu không có lí do khác để miễn hình phạt. “Thủ tục áp dung biện pháp bit buộc chữa bệnh là thủ tục được quy định tại Bộ luật tổ tụng hình sự (do viện kiểm sắt hoặc toà án quyết định) áp dụng đổi với người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội bị mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh hiểm nghèo khác làm mắt khả năng nhận thức hoặc khả năng di khiển hành vi của mình.

Thủ tục áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh được quy định tại chương XXXII Bộ luật tổ tụng hình sự năm 2003 gồm 7 điều, từ Điều 311 đến Điều 317. Theo quy định trên, biện pháp bắt buộc chữa bệnh không phải là trách. nhiệm pháp lí hay hình phạt trong hệ thống hình phạt được quy định tại Bộ luật "hình sự năm 1999. Bắt buộc chữa bệnh có thể nói là biện pháp có tính chất cưỡng chế của ‘Nha nước được áp dụng đối với bị can, bị cáo hoặc người bị kết án trong những.

trường hợp nhất định theo quy định của pháp luật, không phụ thuộc vào ý của người bệnh hay người đại diện hợp pháp, người thân thích của người bị dụng biện pháp này. Biện pháp này không có mục đích trừng tr, ải tạo, giáo dục như hình phat Pháp luật cũng không quy định thời han cụ thể đối với người bị áp dụng biện pháp này mà tùy trường hợp cụ thé, người bệnh có thé được trả tự do, phải chịu trách nhiệm hình sự hay phải tiếp tục chấp hành hình phạt. Mục dich của thủ tục áp dụng biện pháp bit buộc chữa bệnh là nhằm để trị và chữa bệnh cho người bị mắc bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mắt khả. năng nhận thức hoặc khả năng điều khiến hành vi của mình khi thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội hay sau khi thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội hoặc đang chấp hành hình phạt tis phòng ngừa khả năng gây thiệt hại cho xã hội của người mắc bệnh, ngăn chặn người đó thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội.

Những đối tượng sau đây bị áp dụng biện pháp bit buộc chữa bệnh: 'Người đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi đang mắc bệnh tâm thần; người đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi đang mic bệnh khác làm mắt khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của (1) Xeme Tạp chí toà án nhân dân, số 2/1992, tr ‘minh; người phạm tội trong khi có năng lực trách nhiệm hình sự nhưng trước khi bị kết án đã bị bệnh tâm thần; người phạm tội trong khi có năng lực trách nhiệm hình sự bị kết án nhưng chưa thi hành án mà bị tâm thần: người phạm tội trong. khi có năng lực trách nhiệm hình sự nhưng trước khi bị kết án bị một bệnh khác làm mắt khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình; người phạm tội trong khi có năng lực trách nhiệm hình sự bị kết án nhưng chưa thỉ hành án bị bệnh khác làm mắt khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình; người đang chấp hành hình phạt tù mà bị bệnh tâm thần; người đang chấp hành hình phạt tù bị bệnh khác tới mức mắt kha năng nhận thức. hoặc khả năng điều khiến hành vi của mình; Cơ quan có thẩm quyển theo quy định của pháp luật chỉ được áp dụng. pháp bắt buộc chữa bệnh đối với những đối tượng kể trên sau khi đã có kết luận.

của ¡ đồng giám định pháp y tâm thần (gọi tắt là hội đồng giám định) về tình. trạng mắt khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiến hành vi của họ. 4, Theo quy định của pháp luật thì tùy theo từng giai đoạn tổ tụng, các cơ quan có thẩm quyển căn cứ vào kết luận của hội đồng giám định pháp y tâm thần có thể quyết định đưa những người thuộc đối tượng bắt buộc chữa bệnh vào cơ. sở chuyên khoa y tế để bắt buộc chữa bệnh.

Néu thấy không cẩn thiết phải đưa. vào cơ sở điều trị chuyên khoa thì có thể giao cho gia đình hoặc người giám hộ. trông nom dưới sự giám sát của cơ quan nhà nước có thẩm quyển. ‘Tham quyền quyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh được quy.

định cụ thể như sau) ~ Trong giai đoạn điều tra và truy t6, việc áp dụng biện pháp bắt buộc chữa "bệnh do viện trưởng viện kiểm sát cùng cấp với co quan điều tra đang thụ lí vụ đán hoặc viện trưởng viện kiểm sắt đang thụ lí vụ án quyết định; ()3Xen: Thông tư liên ch số 03/TTLT ngày 24/9/1997 của Bộ ni vụ - Bộ y té Bộ quốc phòng - "Bộ ài chính - Viện kiểm sắt nhân dn ôi cao - Toà án nhân dân ôi cao hướng dẫn vige 4p dụng biện pháp bit buộc chữa bệnh ~ Trong giai đoạn xét xử, việc áp dụng biện pháp bất buộc chữa bệnh do chánh án, phó chánh án toà án nhân dân và toà án quên sự các cấp thụ If vụ án hoặc thẩm phán toà án nhân dân hay toà án quân sự quân khu trở lên được phân. công làm chủ tọa phiên tòa quyết định; ~ Trong giai đoạn thi hành án phạt tù, việc áp dung biện pháp bit buộc chữa bệnh do chánh án toà án nhân dân cấp tỉnh hoặc toa án quân sự cấp quân khu nơi người bị kết án phạt tù đang tại ngoại cư trú hoặc nơi có trại giam hay trại tạm. giam đang giam giữ người bị kết án quyết định. Thủ tục áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh là một thi tục đặc biệt .được quy định trong Bộ luật tổ tụng hình sự năm 2003.

Việc áp dụng biện pháp. bả buộc chữa bệnh edn phải được xem xét trong méi liên quan với các quy định của Bộ luật hình sự về biện pháp bắt buộc chữa bệnh. Cụ thể như sau: Trong giai đoạn điều tra Theo tinh thần của Thông tư liên tịch số 03/TTLT ngày 24/9/1997 của Bộ nội vụ - Bộ y tế - Bộ quốc phòng - Bộ tài chính - Viện kiếm sát nhân dân tối cao. ~ Toà án nhân dân tối cao hướng dẫn việc áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh.

thì ¡ nghỉ ngờ đối tượng có thể bị áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh, cơ. quan điều tra thụ lí vụ án phải trưng cầu hội đồng giám định pháp y tâm thần. ~ Trường hợp hội đồng giám định kết luận họ không bị bệnh tâm thn hoặc. bệnh khác làm mắt khả năng nhận thúc hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình thì vẫn tiến hành các hoạt động tố tụng theo thủ tục chung.

~ Trường hợp hội đồng giám định kết luận họ bị bệnh tâm thần hoặc bệnh khác làm mắt khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình thi cơ quan điều tra gửi yêu cầu áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh cùng kết iu cho viện kiểm sát cùng cấp.